Sunn Møring. Hjelp til sjølvhjelp. Sverre Sundsvoll. Audiopedagogen. Nr

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Sunn Møring. Hjelp til sjølvhjelp. Sverre Sundsvoll. Audiopedagogen. Nr. 3-2006"

Transkript

1 Nr B Sunn Møring Hjelp til sjølvhjelp Av og på med kleda. Om att og om att. Intensiv motorisk trening kan verkeleg setje tolmodet på prøve. Audiopedagogen Sverre Sundsvoll side 6-7 side side 8-10

2 Politikarane sit inne med gode erfaringar, og kan løfte blikket og sjå heilskapen. Det er ein kjempefordel og ein ressurs helseføretaket kan ause av, meiner den nye styreleiaren. Som leiar kan eg bruke andre menneske sitt potensiale på søken etter det uforløyste. Orda tilhøyrer den nye styreleiaren i, Elbjørg Gui Standal. Rune Johnsen tekst og foto Det viktigaste er ikkje kva ho synes er best. Gui Standal er meir oppteken av kva som er best for flest. Ho var ute på reise, og stod på ein flyplass då ho fekk vite at ho var vald som ny styreleiar i helseføretaket. Kjære vene var den fyrste tanken som slo henne. Alle menneska på flyplassen blir anten sjølv berørt eller har nokon dei kjenner som blir berørt av det vi gjer i helse Noreg. Det er ei stor utfordring Elbjørg Gui Standal har teke på seg. Det har vore enorme endringar i helsesektoren dei siste åra, og det er mange frustrerte personar som ikkje ser kor dette skal ende. Det er det vel ingen som veit heller. Det kan vere vondt når nokon endrar gode rutinar vi har jobba fram. Folk treng å vite kvifor ein må seie farvel til desse rutinane. Det er ikkje elendig det vi har gjort, men nokon rundt oss kan vere betre tent om vi leitar etter betre måtar å kome vidare på, seier Gui Standal. Politikarstyrt Slik mange spådde på førehand gjekk ein med utnemninga av nytt styre attende til politikarstyrte helseføretak. Politikarane sit inne med gode erfaringar, og kan løfte blikket og sjå heilskapen. Det er ein kjempefordel og ein ressurs helseføretaket kan ause av, meiner Gui Standal. Sjølv har ho ikkje jobba med helsespørsmål tidlegare, men ho kan styrearbeid og er oppteken Trivst på toppen av å få fram kunnskap på området. Styreleiaren trur dei som har vald ut styresamansettinga har tenkt i dei baner. Elbjørg Gui Standal har adresse Ålesund, men pendlar til Handelshøgskulen BI i Oslo. Som studierektor og fagansvarleg for masterprogram i styrearbeid har ho vore med på å utvikle dette fagmiljøet på BI. Dei siste åra har det vore meir merksemd og fokus på styre og styrearbeid, både nasjonalt og internasjonalt. Ved BI er ein med i eit internasjonalt miljø som forskar på dette området, med særskild fokus på europeiske system. Det har vore veldig mykje amerikansk tenking, og det er vel og bra det, men no ser vi meir på europeiske idear og tenkemåtar frå land som Belgia, Nederland, Frankrike, Tyskland og England. Amerikanarane er inne i mange land i Europa, og no prøver vi å tenkje på tvers av landegrensene i vår verdsdel, seier Gui Standal. Det er ein spennande tanke. Sertifisering Det vert i stadig større grad stilt krav til sertifisering for dei som tek på seg verv i styrer. Mange går også på kurs og studerer styrearbeid. Eg og mannen min, Kjell, etablerte eit konsulentselskap i styre og styrearbeid i I dag gjer ikkje Kjell noko anna enn å halde kurs, landet rundt, fortel Gui Standal. Bakgrunnen for at selskapet blei etablert, var eit føredrag ho høyrde av Christian Kjølås to år tidlegare. Kjølås var fagmann i Fokus Bank, og det var elende over heile lina. Det var då ho fann ut at det var dette ho ville jobbe med. Eg kjøpte og las bøker, utvikla kurskonsept og jobba i mange år med leiarutvikling i organisasjonar. Før den tid såg eg aldri diskusjonar om temaet nokon stad. Styrerommet var eit lukka rom som ikkje betydde noko, seier Gui Standal, som har medverka til at styrerommet har fått auka merksemd. Ho er oppteken av menneskeleg åtferd og prøver å forstå psykologiske prosessar. Gui Standal har mellom anna lese heile grunnfaget i psykologi. Styremøta skal vere ein dynamisk prosess og avgjerslene skal falle i styrerommet. Vi opplever sjølvsagt alliansar, og det er bra, for det viser engasjement. Utfordringa blir å få det fram i styreromma, slik at vi kan bruke det til noko positivt, seier styreleiaren. Forstå kulturen Ei kvar bedrift har ulike rammevilkår for arbeidet sitt. Det er ulike lover, reglar, vedtekter og styringsdokument ein skal rette seg etter. Det er også viktig å setje seg inn i kulturen som er særskild for den bedrifta eller verksemda du skal leie. Ta til dømes eit aksjeselskap som Norway Royal Salmon i Trondheim, der Gui Standal også er styreleiar. Selskapet kjøper laks frå oppdrettarar, der kulturen er at dette er ei primærnæring med lange tradisjonar som tenkjer distrikt og distriktsutvikling. Det er viktig å forstå korleis oppdrettarane utvikla denne næringa, samstundes som dei skal tene pengar og eigarane skal ha sitt, seier Gui Standal. Også offentlege verksemder må ta vare på den økonomiske biten. Styreleiaren ser på det som ei utfordring å få orden på økonomien, både i og i regionen som heilskap. I revidert nasjonalbudsjett blei Helse Midt- Noreg tildelt 40 millionar kroner i ekstra midlar, noko styreleiaren tykkjer er kjempebra, men samstundes på tide. Etter Gui Standal si meining er løyvingane eit forsøk frå politikarane si side på å rette opp skeivfordelinga som har vore. Kor mykje av denne potten får veit ho førebels ikkje, men ho er trygg på at helseregionen handterar dette på best mogleg måte. Det er Som leiar kan eg bruke andre menneske sitt potensiale på søken etter det uforløyste, seier Elbjørg Gui Standal. alltid ein representant frå Helse Midt-Noreg i det lokale styret, noko som sikrar god kontakt mellom føretaka. Slik bør det også vere. Ulike interesser Av og til høyrer ein også kommentarar om at alt hamnar i Trondheim. Eg er likevel ikkje redd for dårlege tenester hjå oss på Sunnmøre. Om St.Olavs Hospital blir sitjande på den beste kompetansen, vil det også vere bra for oss. Alle kan ikkje gjere alt, vi må forstå at somme helsetenester må spissast og sentraliserast, seier styreleiaren. Elbjørg Gui Standal har jobba i Norges Forskningsråd i mange år, og er difor ikkje heilt ukjend med den langsiktige måten å tenke på i det offentlege. Det har også blitt langt fleire talerør med pasientombod og advokatar som talar brukaren sine rettar. Parolen gjer di plikt, og krev din rett, står også sterkt. Ikkje minst det siste. Tankegangen frå Norway Royal Salmon er heller ikkje så ulik den i, men kulturen er annleis fordi vi forvaltar noko på vegne av innbyggjarane i regionen. Ulike interesser skal leggjast til grunn, både brukarane, medarbeidarane som skal utøve faget sitt og politikarane som skal sjå til at helseføretaket tenar folket og får maks ut av kvar krone. Det er også ei avveging i verditenkinga dei ulike politiske partia har. Det må ein ha forståing og respekt for, meiner Gui Standal. Arbeider i styret Styreleiaren er oppteken av skilnaden mellom det å sitje i eit styre, kontra å arbeide i eit styre. Ingen skal kome uførebudd på styremøta. Eg spør alle, ingen får sitje stille, seier Gui Standal. Styremedlemane må gjere undersøkingar for å setje seg inn i ting, også utanom det som skjer i styrerommet. Dei må setje seg godt inn i rammene, lese styringsdokument og strategiar for og Helse Midt-Noreg. Det er viktig å setje seg inn i historia, korleis har utviklinga vore for sjukehusa? Det har med respekt for det som ligg bak. Då ho flytta til Ålesund i 1990 brukte ho mykje tid på å setje seg inn i løyndomen om sunnmøringane. Ho las lokalhistorie, om folk i media, og fekk eit innblikk i tankegangen gjennom lokale diktarar sine stemningar og opplevingar. I styremøta blir det ei utfordring å bruke kvarandre sine synspunkt, få i gang diskusjonar og sjå moglegheiter som ein ikkje har sett tidlegare. Kva er fornuftig? Kva er viktig å ta vare på i Helse Sunnmøre? Kva er det beste for regionen? Det er ei krevjande oppgåve, og eg er nysgjerrig på kva andre meiner. For å få best moglege vedtak må ein ha forståing for heilskapen, seier styreleiaren. Sjølv er ho kjempesliten etter kvart styremøte. Då kan det vere godt å kople av, gjerne med ein tur i fjellet. Ålesund og Sunnmøre er ein fin plass å bu. Det er helse i naturen her, meiner Gui Standal. Gått gradene Den fyrste ordentlege kontakta med eit styrerom hadde Gui Standal allereie i Den gong jobba ho som sekretær i Denja i heimbyen Larvik. Her fekk ho i oppdrag å kjøpe inn wienerbrød og ta referat frå møtet. Som sekretær i Norsk Forskingsråd i ei årrekkje fekk ho seinare høve til å vere med i styrerommet. Dette var uhyre spennande, og etter kvart blei ho god til å ta referat. Faktisk var det så spennande at ho spurte særskilt om å få gjere denne jobben. Sidan 1970 har ho vore fast inventar i eit styrerom, både som sekretær, dagleg leiar som gav grunnlaget for sakshandsaminga til styret, styremedlem og styreleiar. Ho har verkeleg gått gradane. Det er ein stor styrke å ha ulike vinklar av styre og styrearbeid med meg, seier Gui Standal. I dag er ho styreleiar i fleire organisasjonar og selskap, som Norway Royal Salmon, Stiftelsen UNI (som gir pengar til skadeførebyggande tiltak), EFT Kompetanse (som er aktivt knytt opp til drift av Oslo-skulane) og. I tillegg har ho fleire andre verv. Kan det ikkje bli for krevjande å vere engasjert på så mange frontar? På BI er det å tilegne seg kunnskap og skrive om kva det gode styrearbeidet er, ein del av jobben min, seier Gui Standal. Erfaringane hennar frå praktisk styrearbeid er difor gull verdt. Alle verv ho tek på seg blir også avklart med sjefen på BI på førehand. Det er delte meiningar kor mange selskap ein bør vere med i, ved sidan av den jobben du har. Maks tre er det nokon som meiner, andre vil seie fire-fem. Somme har så mange som styreverv. Eg og mannen min har ingen born, og vi er i ein alder der vi kan tillate oss å bruke mykje tid på arbeid, seier Gui Standal, som er kjend for sin store arbeidskapasitet. leiar Nye styrer Helseføretaka har fått nye styrer. Frå 1. mai har vi eit styre som er samansett av 6 eigaroppnemnde representantar og 3 representantar valt av dei tilsette. Av dei 6 eigaroppnemnte skal 4 vere tidlegare eller noverande politikarar. Dei 3 andre står eigar fritt til å oppnemne utan at det er sett spesielle krav til desse utanom generelle krav til å vere skikka til å bli utnemnt som styremedlemar. Samansettinga av styret for ser ut til å vere svært god. Vi har fått dyktige engasjerte styremedlemar som ønskjer å gjere ein god jobb for Sunnmøre og Helse Midt-Noreg. Styret har eit sterkt ønskje og behov for å gjere seg kjent med dei ulike tilboda i føretaket. Dette betyr at vi kjem til å leggje ein plan for besøk på dei ulike avdelingane utover hausten og neste vår. I dette nummeret av SunnMøring har vi m.a. fokus på tilbodet til funksjonshemma born. Dette er eit område som kanskje ikkje får den nødvendige merksemda som det fortener når vi veit kor viktig tilbodet er for desse borna og familiane deira. Tilboda som blir gitt ved m.a. barnehabiliteringstenesta og ved audiopedagogisk seksjon er tilbod som for denne pasientgruppa er svært viktige. Habilitering er tidsavgrensa, planlagte prosesser med klare mål og verkemiddel, der fleire faggrupper samarbeider om å gi nødvendig bistand til eigeninnsats. Dette for å oppnå best mogleg funksjons- og meistringsevne, sjølvstende og deltaking sosialt og i samfunnet elles. Når vi i bladet vårt les om det omfattande tilbodet vi gir til desse borna ser vi også at vi har ein stor kunnskap hjå dei tilsette i desse avdelingane som mange kanskje ikkje har vore klar over. Tilbodet er av stor tyding for desse borna og familiane deira. Kompetanseheving innan alle område i er av stor tyding for å kunne gi eit best mogleg spekter av tilbod til innbyggjarar som treng oppfølging både over kort og lengre tid. Astrid J. Eidsvik, Adm. dir. 2 SunnMøring 16. juni 2006 SunnMøring 16. juni

3 SunnMøring Magasin for Utgivar: Idè/lay-out/innhald: Nye Regionavisa AS Redaktør/Informasjonssjef Solveig Moe Frøland / Utforsking av senga sine funksjonar. Her prøver Erik Helgesen og Reidun Dybvik ei aktiv sittestilling i senga. Prosjektleiar Hugo Antonsen Jakta på den Journalist Rune Johnsen Grafisk formgjevar Lisa Liavåg Salgssjef Line Urke Ca. 50 tilsette i Helse Sunnmøre var på jakt i 4 dagar i vår! gode kjensla Det vart jakta og leita etter den gode kjensla det er å finne i gode arbeidsstillingar. Dei fekk kjenne på kroppen korleis det vert opplevd å vere sengeliggande pasient som blir flytta og løfta på. Opplæringssenteret har i samarbeid med Bedrifthelsetenesta arrangert kurs i forflytningsteknikk eller meir presist: forflytningskunnskap! Det var gjennomført 2 kurs à 2 dagar. Forflyttar Per Halvor Lunde var forelesar og inspirator. Han viste tydeleg at det å flytte pasientar er meir enn teknikk åleine. Det var fantastisk å sjå kor lett han flytta tunge pasientar. Han nytta kunnskap om biomekanikk - mellom anna tyngdekraft, kraftretning, omdreiingspunkt og fart, i tillegg til kjennskap til glidemateriala sine eigenskapar. Og ikkje minst synte han til kunnskap om menneskja sine naturlege rørslemønster. Jakta på den gode kjensla var eit mykje nytta omgrep gjennom kurset. I tillegg til å finne ei god arbeidsstilling for den tilsette og ein fysisk lett måte å forflytte pasienten på må også pasienten oppleve at det å bli flytta på gir ei god kjensle. Samla sett blir opplæring i forflytningskunnskap både arbeidsmiljøarbeid og kvalitetsarbeid. Til flinkare dei tilsette blir dess betre kvalitet blir det i handteringa av pasientar. I tillegg til god kjensle ved forflytning er det òg eit førebyggande tiltak med tanke på utvikling av trykksår. Av og til kunne Per Halvor Lunde sine utspel blir opplevd som litt provoserande. Han sa til dømes at det ikkje er eit spørsmål om kor tungt det er å forflytte ein pasient Inger-Greta Solemsjø, Eldbjørg Ramsvik og Marianne Drabløs diskuterer ei løysing for forflytning mellom seng og stol. Ein finn ikkje alltid den beste løysinga første gong! Forflyttar Per Halvor Lunde prøver ei løysing saman med Merete Fiksdal. Skal tru om Mette Nancy Gardien, Ragnhild Hovden og Linda Sundal drøymar om den gode kjensla men kor lett vi vil ha det! Det viste han til gjentekne gonger gjennom kurset. Det vi treng er kunnskap og dei rette hjelpemidlane. Senga er den viktigaste reiskapen og må kunne brukast av alle; ein kan ikkje jobbe i pleiesektoren om ein ikkje kjenner senga sine ulike funksjonar. Der blir forskjellen mellom ein amatør og ein profesjonell pleiar synleggjort! I tillegg må tilstrekkelege og rette hjelpemiddel stillast til rådvelde for dei tilsette. Næraste leiar må sjølvsagt gjerast kjend med behova for slike. Lunde demonstrerte elles fleire gonger at hjelpemiddel ikkje alltid treng å vere av det kostbare slaget. I mange høve kan ein søppelsekk/- Senga er den viktigaste reiskapen og må kunne brukast av alle.. pose og eit ekstra stikklaken vere eit bra alternativ!! For å nå målet om kor lett vil vi ha det og den gode kjensla er det heilt sentralt og naudsynt med opplæring av alle tilsette. Per Halvor Lunde kunne stadfeste at organiseringa for opplæring som blir gjennomført ved er i tråd med dei føringar som eit internasjonalt forum tilrår. Han fortalde likeeins at det er dokumentert at opplæring i forflytningskunnskap er vegen å gå om ein skal få til mindre fysisk belastning for tilsette innan pleie- og omsorgssektoren. Som bileta syner hadde vi mykje moro under kurset det er ikkje dagleg kost at tilsette vert flytta Liv Nautvik og Gerd Prestøy Henriksen flytter Aud Moe lenger opp i senga. rundt på i sjukehussenger! Men også mange tenksame og reflekterte uttrykk var å sjå. Vi hadde mange døme på at tilsette lukkast i forflytningskunsten ein kunne ofte høyre utbrot som: Ja, men eg gjorde jo ingenting, åh, kor lett det er osv. Stafetten er i gong; kursdeltakarane har ei utfordrande oppgåve i å formidle kunnskap vidare til så mange kollegar som råd. Vi vonar sjølvsagt å få gjennomføre tilsvarande kurs ved seinare høve. Bedriftshelsetenesta 4 SunnMøring 16. juni 2006 SunnMøring 16. juni

4 Hjelp til Mange repetisjonar og spesifikk trening er viktig for å oppnå styrke, uthald og koordinasjon. Her får Theodor hjelp av fysioterapeut Kari Ann Sletteberg. sjølvhjelp Av og på med kleda. Om att og om att. Intensiv motorisk trening kan verkeleg setje tolmodet på prøve. Rune Johnsen tekst og foto Fem førskuleborn driv og trenar med liv og lyst ved Haug boliger på Gåseid. Borna har trena i tre strake timar, fem dagar i veka, i tre veker. Prosjektet intensiv motorisk trening for born med cerebral parese, ruslar og går på andre året. Fyrste året var det ein del av eit forskingsprosjekt i Bergen, som blei avslutta til jul. I år har Seksjon for Barnehabilitering teke det fulle ansvaret sjølv, og tek Hallo, seier Sofie, medan ho stikk fram hovudet under genseren. Kven klarer å score? Theodor set inn ein fulltreffar, med Sebastian som tilskodar. sikte på å utvikle eit nytt tilbod til born som treng høgt spesialisert trening. På sikt skal dette tilbodet implementerast i habiliteringstenesta. Streng regi Her er det streng regi. Vi trenar ulike posisjonar som vi veit er vanskelege for borna, og dei får ikkje kvile eit sekund. Ein har kome fram til at mange repetisjonar og spesifikk trening er viktig for å oppnå styrke, uthald og koordinasjon. Målet er å gjere borna meir uthaldne og utvikle nye rørslemønster, fortel Reidun Haavik, fysioterapeut og fagkonsulent ved Seksjon for Barnehabilitering. Sjølv om regien er streng, får borna god tid til å gjere ting. Tid til av og påkledning - anten på krakk eller matte, øve på å reise seg, trappegang, øvingar i ribbevegg eller ryggøvingar på ein palle. To veker med basisøvingar har gjort borna meir sjølvstendige, og klar for nye utfordringar. Ting dei ikkje klarte i starten, går no som ein leik, for førskuleborna som kjem frå ulike kommunar på Sunnmøre. Det viktigaste vi gjer her, er at borna lærer å klare seg sjølv. Born med cerebral parese får for mykje hjelp. Vi må få vekk velviljuge hender og fingrar, seier Haavik. Prosjektet er også til stor hjelp for vaksne som følgjer borna på treningane, anten det er ein assistent, lokal fysioterapeut eller ein av foreldra. Alle foreldra må vere med minimum ei økt, slik at også dei lærer gode strategiar i kvardagen. Foreldre som stiller krav gir sjølvstendige born som veks med å ta ansvar. Treninga borna får her, er meir enn mange av dei får i løpet av eit heilt år. Det er eit tankekors når ein ser kor mykje dei oppnår i løpet av desse tre vekene, meiner Haavik. Mange smil To fysioterapeutar og to ergoterapeutar frå Seksjon for Barnehabilitering er med som instruktørar i prosjektet. I tillegg er det leigd inn ein ekstern fysioterapeut. Ergoterapeutane har hatt ansvaret og regien for av og påkledningsdelen. Borna er utruleg tolmodige. Det er mykje arbeid som ligg bak dette, frå mange si side. Det er ikkje så enkelt å sitje og halde balansen, samstundes som du skal bruke hendene til å kle av og på deg klede. Korleis var det no det vi hadde øvd på? Den eine foten over den andre, og så på med sokken. Sebastian greier det heilt flott, utan hjelp frå vaksne. Sofie då, er du komen så langt, seier ein av instruktørane, idet 4-åringen stikker hovudet fram under genseren. Hallo, seier Sofie attende og smiler lurt. Det er i grunnen mange smil å sjå mellom borna. Dei er så krye når dei endeleg får til tinga dei har øvd på. Tidleg førskulealder er gunstig for born med cerebral parese. Dei utviklar mykje patologiske rørslemønster, som vil seie at dei får lov til å røre seg på sin måte. Føremålet med denne treninga er å gjere rørslemønsteret meir funksjonelt og variert, fordi born med cerebral parese vil bli snevrare i sitt rørslerepertoar. Dei lærer seg nokre strategiar, og så kan dei ikkje noko anna. Det er fantastisk kor borna prøver å lure seg unna dei vanskelege tinga, slik at dei ikkje får den rette treninga. Det er vel ein del av det å vere menneske, seier Reidun Haavik. Stort potensiale Alle borna blir testa gjennom ein omfattande motorisk test før dei blir med i prosjektet, slik at det er mogleg å måle framgang. Det er også viktig at borna held fram med treninga når dei kjem heim att. Fysioterapeutane reiser ut og besøker barnehagane tre veker etter treningsprosjektet. Her drøftar dei kva som går greitt, og kva som er vanskeleg. Kan hende må det lagast nye mål for borna. Seksjonen gjennomfører også foreldreintervju både før og etter kurset. Kva gjer borna verkeleg heime? Kva klarer dei? Dette skal også vere ein oppvekkar for foreldra. Vi ser ei kjempeutvikling og eit stort potensiale hjå borna. Noko er godt målbart, andre ting ser berre vi. Borna utviklar basisferdigheiter som dannar grunnlag for nye ferdigheiter. Motivasjonen er veldig avgjerande. Dette skal vere lystbetont, og leik rundt det heile, fortel Haavik. Det ligg mykje planlegging bak prosjektet. Ein må kartlegge gruppa og finne den rette progresjonen. Det må vere eit program som fungerar for heile gruppa, samstundes som det er spesifikt for Borna øver på å reise seg, utan å sjå ut som ein potetsekk. F.v. Theodor (6), Sebastian (5), Sofie (4 ½) og Adrian (5). Fysioterapeut og prosjektleiar Reidun Haavik ( i gul t-skjorte) ser til at alt går til som det skal. den einskilde. Til slutt gjeld det å finne aktivitetar som får borna til å halde ut. Får vi dei ikkje til å halde ut når det er som vanskelegast, då har vi mislukkast. Vi er også avhengige av motiverte vaksne som skjønar kva dette dreier seg om, fortel Haavik. Andre grupper Denne måten å organisere intervalltrening for barn med cerebral parese blei fyrste gong teken i bruk her i landet i Bergen i Seksjon for Barnehabilitering har hausta erfaringar derifrå, og starta i fjor haust opp med tilbodet i Ålesund. Foreldre til born med cerebral parese har vore pådrivarar for å få i gang prosjektet. Gruppa får eit tilbod som går over tre gongar tre veker. Det er friviljug om borna vil vere med vidare, men alle har hatt så stor nytte av treninga at dei ganske sikkert ynskjer å vere med ei runde til, seier Reidun Haavik, som er veldig stolt av tiltaket. I fjor fikk seksjonen kroner i prosjektmidlar frå Helse- og omsorgsdepartementet. I år har dei ikkje fått summen enno, men klarsignal om å setje i gang. Haavik ser også føre seg at andre grupper av born kan få eit liknande tilbod. At fallskjermen er ein artig aktivitet å avslutte treninga med, kan også fysioterapeut og fagkonsulent Reidun Haavik (i gult) konstatere. 6 SunnMøring 16. juni 2005

5 Ambassadøren Sverre Sundalsfoll har vore distriktslege i Finnmark, hatt overlegestillingar ved både St. Olavs Hospital i Trondheim og Ålesund sjukehus før han i 1994 tok til som overlege i Volda. Han har mykje erfaring å ause av både fagleg og i møte med pasientar. Erfaringane deler han med legestudentar som er utplassert ved Volda sjukehus. frå Volda Sverre Sundalsfoll er overlege ved Volda sjukehus og er ein klarttalande mann som har sett det som si livsoppgåve å vere ambassadør for småsjukehusa. Sjølv etter fleire tiår innan faget er han lidenskapleg opptatt av radiologi, men han har også ein aldri så liten forkjærleik for fjørkre, tomatar, gamle trebåtar, heimebrygga øl og kulepennar. Anna Goksøyr tekst og foto Du kan godt skrive at eg har sett det som mi livsoppgåve at Volda sjukehus skal halde seg så oppegåande som mogleg, seier overlege Sverre Sundalsfoll. Han sit ved kontorpulten sin inne i eit knøttlite avlukke på røntgeneininga ved Volda sjukehus ei eining som er underlagt Radiologisk avdeling i. Med kaffikoppen i eine handa og den andre fri til gestikulering har han dei siste ti minutta sagt si hjartans meining om behovet for småsjukehus i vårt langstrakte land. Må slåst Om lag 90 % av sjukdommane er alminnelege sjukdomar som små sjukehus kan ta seg av. Dei resterande prosent er pasientar med spesielle sjukdomar, der det er behov for ekspertise frå spesialistar og som ein må sende til større sjukehus, held Sverre fram. Han er ikkje i tvil om at det er viktig for pasientane å kjenne nærleiken og tryggleiken som eit lokalt forankra sjukehus gir. Sverre har tidlegare i karrieren vore distriktslege i Finnmark, hatt overlegestillingar ved både St. Olavs Hospital i Trondheim og Ålesund sjukehus før han i 1994 flytta tilbake til fødestaden Volda og tok til som overlege der. Han har med andre ord mykje erfaring å ause av både fagleg og i møte med pasientar. Dei små sjukehusa må vere flinke både fagleg og økonomisk for å klare seg i dag. Dei kan ikkje berre skrike på større økonomiske overføringar, men må heile tida slåst og slite for sin eksistens, seier han og viser til at tilsette ved Volda sjukehus i så måte har vore flinke til å omstille seg og finne løysingar som er framtidsretta. Du kan godt skrive at eg har sett det som mi livsoppgåve at Volda sjukehus skal halde seg så oppegåande som mogleg, seier radiolog og overlege Sverre Sundalsfoll ved røntgeneininga på Volda sjukehus. en ener på helse og pleiemøbler Helland Møbler AS, P.O.Box 10, NO-6259 Stordal, Norway Tel , Fax , 8 SunnMøring 16. juni 2006

6 Sjølv etter fleire tiår innan faget er overlege Sverre Sundalsfoll lidenskapleg opptatt av radiologi, men han har også ein aldri så liten forkjærleik for fjørkre, tomatar, gamle trebåtar og heimebrygga øl. Dessutan samlar han på frimerke og på kontoret hans finn ein ei samling kulepennar. Om ein samanliknar med andre små sjukehus i landet, er Volda sjukehus unikt med tanke på kor breispektra det er både innan medisinsk og kirurgisk kompetanse. Nei, no skal eg ikkje skryte meir, ler overlegen som i følgje statistikkane sin tale, slett ikkje treng å vere beskjeden. Krumtappen I løpet av fjoråret hadde den vesle røntgeneininga ved Volda om lag undersøkingar. Med tanke på at det berre er to faste legar ved avdelinga, er dette nokså oppsiktsvekkjande tal samanlikna med mange andre sjukehus. Legane ved vårt sjukehus har strekt seg langt, og teke på seg vakter på opptil 24 timar i døgnet. Vi har rett nok fått ei viss honorering for det, men har også ofra mykje av fritida vår - det har med entusiasme å gjere, seier overlegen som meiner han har klart å oppnå gode resultat ved å delegere mykje av arbeidet som tidlegare vart utført av legen, til både radiografar og pleiarar. Etter hans syn klarer andre profesjonar å utføre mange av arbeidsoppgåvene vel så bra som overlegen: Røntgeneininga er krumtappen i eit kvart sjukehus. Om lag 80 % av dei pasientane som kjem innom vårt sjukehus får diagnosen fastslått 10 SunnMøring 16. juni 2006 hjå oss. Vi er difor avhengig av å ha oppegåande og dyktige medarbeidarar som er villige til å ta ansvar. Eg har vore heldig som har fått slike medarbeidarar. MR-tilbod Sverre medgir han er stolt av at Volda sjukehus var det fyrste i Noreg som fekk installert ein 16- snitts CT- maskin. Mange sjukehus misunnte dei denne nyvinninga i berre to år etter har dei fleste sjukehus denne teknologien. Når det er snakk om slik teknologi er to år som eit lysår, seier overlegen som snart håper å også kunne installere ei MR-maskin i Volda. I 2004 gjorde styret i Helse Sunnmøre eit vedtak om at ein innan 3 år skulle etablere eit MR - tilbod ved sjukehuset i Volda. Innan utgangen av juni skal styret gjere eit endeleg vedtak, og Sverre håper på at pasientane vil kunne få dette tilbodet i Volda innan 2007: Teknologisk må vi som eit lite sjukehus vere godt frampå for å overleve. CT-maskina gav oss i si tid høve til å forske og prøve ut nye metodar innan mellom anna undersøking av blodkara i hjartet. Framleis er dette på forskingsstadiet. Med tanke på rekrutteringa av arbeidskraft og framtida for sjukehuset, har det mykje å seie at forsking kjem ut av dei store tunge sjukehusa og inn i dei små. Statisk arbeidsdag Det er likevel ikkje alt ved den moderne teknologien som overlegen er like begeistra for, og han viser til at datamaskina har gitt han ein svært statisk arbeidsdag. Mykje av arbeidsdagen min går ut på å hente fram bilete på ein dataskjerm frå store undersøkingar, og å analysere dei. Av og til lurer eg på om det er meining i at vi berre skal sitje framfor ei datamaskin heile dagen, sukkar overlegen som til gjengjeld er svært aktiv på fritida si. Ein av lidenskapane hans er å dyrke tomatar, og i hagen hans finn ein eit rimeleg avansert drivhus som bognar av sherrytomatar, bifftomatar og det meste som kan drivast fram av frø. Denne hobbyen er nok eit resultat av den tida vi ikkje hadde mobiltelefon. Når eg så hadde vakt, kunne eg ikkje røre meg langt frå telefonen i huset. Dermed måtte eg finne på noko å sysle med, forklarer han og kanskje dette også er grunnen til at han ei periode hadde 5 dverghøns, 10 vaktlar og 6 fasanar vandrande kring husnova. Båtar og øl på gamlemåten På grunn av feilinformasjon slakta eg ned mange av fjørfea, så no har eg berre 2 vaktlar og ei fasanhøne igjen, fortel Sverre med ein liten påfylgjande latter. Overlegen har også lenge vore ein ivrig tuba-spelar i både Volda Hornmusikk og Veterankorpset i Volda. Dessutan er han engasjert i kystkulturen og er medlem i Kystlaget i Bjørkedal. Stolt kan Sverre fortelje at han har bygd sin eigen havkajakk. Det er ikkje berre båtar av gamal årgang som fengjer denne mannen, han bryggjer også sitt eige øl etter gamlemåten og er medlem i eit eige regionalt øllaug. Dessutan samlar gamle menn som meg på frimerke, slår han fast og viser likegodt veg til eit anna kontor der han har enno ei samling dandert på veggen ei samling kulepennar. Viktig å vere ueinig Trass i mange hobbyar medgir Sverre at faget framleis engasjerer, sjølv 35 år etter at han vart uteksaminert frå universitetet i Lausanne i Sveits. Difor brukar han også fritida til å lese fagstoff: Eg prøver å lese ein forskingsrapport om dagen etter enda arbeidsdag. Det har eg gjort så lenge eg kan hugse. For Sverre er det viktig å drive fram og utvikle faget gjennom gode faglege drøftingar. Han står ikkje tilbake for ein god fagleg diskusjon på sjukehuset heller. Om ein ser litt filosofisk på det, så meiner eg at dess meir ueinige vi fagfolk er om medisinske saker, dess betre tek vi vare på pasientane våre. Det viktige er å klare å diskutere objektivt utan å vere einige og utan å gjere det i media. Det er når alle tenkjer likt at ein bør høyre varselklokker på vegne av pasientane. - Mykje av arbeidsdagen min går ut på å hente fram bilete på ein dataskjerm frå store undersøkingar, og å analysere dei. Av og til lurer eg på om det er meining i at vi berre skal sitje framfor ei datamaskin heile dagen, seier overlege Sverre Sundalsfoll (t.h) som på biletet drøftar røntgenbileta på skjermen med ein legestudent. Medisinsk poliklinikk i Volda tok ivrig i mot brosjyrar og blomar frå Torill. Verda sin røykfrie dag markerte verdas røykfrie dag for første gong i år, 31. mai. Temaet som WHO valte i år; Tobacco: deadly in any form or disguise, var valt for å ha eit langt breiare fokus, dvs. at det ikkje berre er sigarettrøyking som er helseskadeleg. Ein har i dag kunnskap om at nedgang i sigarettrøyking har medført auke av mellom anna bruk av snus. Ny forsking viser at snus ikkje er so truskuldig som mange synest å meine. I høve prosentdel daglege røykarar er det likevel få som nyttar snus i Noreg. Dei fleste snusbrukarar er menn i aldersgruppa år. Til no har det vore relativt få kvinnelege brukarar, men ein registrerer aukande bruk også blant kvinner. Viser her til fakta-arket Snus og skrå: tobakk/publikasjoner/faktaark Markeringa i år hadde og fokus på røyketelefonen Røyketelefonen feira sitt 10 års jubileum i år til 150 ringer dagleg og statistikken syner at mange får hjelp. Ved Ålesund sjukehus møtte vi mange friske og opplagte tilsette på veg til arbeid frå kl , samt nokre som skulle heim å sove etter nattevakt. Dei tilsette blei møtt med flotte Gerberaer, brosjyrer og frukt. Sidan markeringa ved Volda sjukehus vart etter lunsjtid valte vi å besøke alle etasjane, noko vi fekk gode tilbakemeldingar på. Mange tilsette kunne meddele at ingen ved deira avdeling røyker. Dei gav oss absolutt inntrykk av at det er færre røykarar i dag enn for få år sidan, og dette er og i tråd med statistikk og nyare forsking på nasjonalt og internasjonalt nivå. Helse- og sosialdirektoratet har Siv som arbeider ved Kvinneklinikken i Ålesund, er på veg heim frå nattevakt; ho vart positivt overraska over å få frukt og Gerbera kl.7.30 om morgonen! gitt ut fakta-arket: Kvinner og tobakk, som mellom seier litt om uønska-/ eller antiøstrogeneffekt ved kvinner sin bruk av tobakk viser til tidlegare nemnde link. Sykehusapotekene i Midt-Norge består av Sykehusapotekene i Molde, Kristiansund, Trondheim og Ålesund. Sykehusapotekene i Midt-Norge skal være leverandør av legemidler til sykehusene og i tillegg bidra til kvalitetssikring av legemiddellevaransene og legemiddelhåndteringen i sykehusene. Sykehusapotekene i Midt-Norge - På lag med deg for helsa di. Visste du at ANSATTE I SYKEHUSENE FÅR 10% RABATT på alle handelsvarer (gjelder ikke legemidler og tilbudsvarer) på Sjukehusapoteket. Rabatten gjelder for alle som arbeider i et av helseforetakene i foretaksgruppen Helse Midt-Norge. For å få rabatten må du vise ID-kort eller annen identifikasjon som viser hvem du er og hvor du arbeider. Vår bandasjeavdeling hjelper deg gjerne med gode råd hvis du ønsker å kjøpe støtte- eller kompre-sjonsstrømper. Slike strømper er et godt hjelpemiddel for å forebygge åreknuter og hovne ben for oss som går og står mye i løpet av en arbeidsdag. Velkommen til Sjukehusapoteket i Ålesund! Ålesund Sjukehus, 6026 Ålesund Telefon: / Fax: Åpningstider: Mandag fredag kl lørdag kl Jorunn Aandal Bedriftshelsetenesta SunnMøring 16. juni

7 Om ein har mistanke om at eit barn har nedsett hørsel, vil ein kunne få dette avkrefta eller stadfesta i dette testrommet på den polikliniske delen av Audiopedagogen ved Ålesund sjukehus. På biletet ser vi audiopedagog og leiar for eininga, Helene Røsvik. Vi skal gje hjelp - og ein god start vidare i livet til hørselshemma I ein liten grøn oase ved Ålesund sjukehus finn ein bygningane til Audiopedagogisk seksjon. Dei mange fargerike leikeapparata utanfor vitnar om at denne staden høyrer dei minste borna til, og innanfor husveggane finn ein både utstyr og personell som hjelper førskulebarn til å leve med hørselsskaden sin i kvardagen. Anna Goksøyr Det er ikkje leikeapparat berre utanfor huset, men også på venterommet innanfor hovuddøra til Audiopedagogisk seksjon bognar det av byggjeklossar, dokker, bilar og bøker. Her inne finn vi vesle 3 år gamle Kine i djup konsentrasjon over eit puslespel. Den vesle jenta og foreldra hennar har avslutta ein av fleire polikliniske testar hjå audiopedagog Helene Røsvik. Kine har no fått stadfesta at ho må byrje med høyreapparat. Neste post på programmet er difor å vitje barnehagen der den oppfølgjande delen Helene Røsvik,- leiar ved Audiopedagogisk seksjon. tekst og foto av seksjonen held hus, for snart skal ho tilbake på eit fire dagars observasjons-opphald for å få hjelp til å tilpasse seg dei nye hjelpemidla sine. Det kjem mange born som Kine til dette bygget ved Ålesund sjukehus og det langsiktige målet til dei som jobbar på audiopedagogen er å gje henne og andre born ein best mogleg start på livet som hørsels-skadd. Tilbod til førskuleborn Vi er her for å gje eit tilbod til alle førskuleborn i fylket som høyrer dårleg. Først og fremst er tilbodet meint for dei borna som har permanent hørselstap, det vere seg heilt frå lettare og moderat hørselstap - til døve og dei med CI- implament, forklarar Helene Røsvik som også er leiar for seksjonen. Ho legg til at eininga høyrer til Øyre-Nase-Halsavdelinga ved Ålesund sjukehus. Hørselssentralen er ei anna eining underlagt same avdeling og fleire av borna kjem til audiopedagogen via denne sentralen for å tilpasse og lære å bruke høyreapparata som har vorte laga til dei der. Nokre av borna vert også tilvist direkte frå ein helsestasjon. Ein ynskjer då å få avkrefta eller stadfesta ein mistanke om nedsett hørsel. Dersom det viser seg at barnet har ein varig hørselsskade, går turen - Barnehagen spelar ein viktig rolle i observasjonsopphaldet, for her kan det skje på barnet sine premissar, seier audiopedagog Helene Røsvik som under opphaldet hjelper det hørselsskada barnet med å tilvenne seg sine nye hjelpemiddel både fysisk og mentalt. Her ser vi henne i leik og samhandling med tre år gamle Gaute som har ein hørselsskade. deretter til Hørselssentralen som lagar spesialtilpassa høyreapparat. Så kjem borna tilbake til oss i ei lengre samanhengande periode for å få justere apparatet og lære seg å leve med sitt nye hjelpemiddel, fortel Røsvik som legg til at dei hjelper born frå heile fylket ettersom dette er det einaste tilbodet av sitt slag i Møre og Romsdal. Gir tryggleik til store og små Kine kjem frå Ørsta kommune og er eit av dei borna som har vorte tilvist frå sin lokale helsestasjon. Vi har i eit års tid hatt mis-tanke om at Kine har dårleg hørsel og vart tilvist hit til testing. Her fekk vi stadfesta at ho har ein hørselsskade og må bruke høyreapparat. Det er trygt å ha dette opplegget på audiopedagogen, for hørselshemming er noko som er heilt nytt for oss. Vi kjenner faktisk ikkje til andre med hørselsskade, seier mor til Kine, Mari Agnete Haram. Dei har no funne vegen til eit av leikeromma som høyrer barnehagen til. Det er i dette miljøet at Kine om kort tid vil tilbringe fire dagar saman med andre born, sitt nye hjelpemiddel samt eit hjelpeapparat frå audiopedagogen. Då er det ikkje berre den fysiske tilpassinga av høyreapparatet som skal ta til, men også ei mental tilvenning og aksept av utstyret. Observasjonsopphald Barnehagen spelar ei viktig rolle i observasjonsopphaldet. Dette er eit trygt leikemiljø der vi lagar små oversiktlege grupper ved hjelp av både høyrande born og born med hørselsskadar som til dagleg går i barnehagen. Borna som er til observasjon vil då møte og sjå andre born som brukar høyreapparat og forstå at dei ikkje er heilt åleine om dette. I desse gruppene vil vi dessutan kunne observere korleis barn som Kine brukar språket og fange opp særskilte utfordringar som kvar enkelt vil kunne møte i kvardagen og i barnehagen sin heime, seier Røsvik som legg til at dette vert ei innføring på barnet sine premissar. Foreldra har også eit informasjonsbehov i sin nye kvardag med eit hørselsskada barn, og til observasjonsopphaldet samlar eininga fleire nye born samstundes slik at også foreldra skal kunne prate saman og utveksle erfaringar. Når observasjonsopphaldet er over vert informasjonen om barnet sine spesielle utfordringar formidla til deira eigen barnehage og relevante instansar på heimstaden slik at den framtidige kvardagen vert best mogleg sikra. Ei utfordring å verte kjent Det er ti personar som jobbar på Audiopedagogisk seksjon og her finn ein alt frå audiopedagogar, spesialpedagogar, sosionomar, førskulelærarar og miljøarbeidarar. I følgje Røsvik er den største utfordringa til eininga å gjere tilbodet kjent. Det har vist seg at nokre helsestasjonar er flinkare enn andre til å nytte seg av tilbodet deira. Målet vårt er å kome i kontakt med born med hørselsskadar så tidleg som mogleg. Dess tidlegare vi kjem i kontakt med barnet, dess meir hjelp kan vi gi. Det tristaste eg veit er å kome i kontakt med hørselsskada eldre born der foreldra lenge har hatt mistanke om skaden utan at noko har vorte gjort, seier Røsvik som brukar å spørje om å få sende testresultata av born til deira lokale helsestasjon slik at også dei vert informert. I tillegg arrangerer eininga informasjonssamlingar for både foreldre og barnehagepersonell frå heimstaden til det enkelte barnet, slik at personar som omgås hørselsskada born skal kunne danne seg eit bilete av korleis det er å leve med eit hørselstap. Må gje slepp på borna Etter observasjonsopphaldet følgjer audiopedagogen opp borna. Dei held eit auge med utviklinga og språket samt følgjer med på korleis høyreapparatet fungerar. Røsvik fortel at hovudformålet til seksjonen er å lette overgangen til eit nytt liv for borna som får stadfesta hørselsskade samt foreldra deira. Til slutt må dei likevel gje slepp på sine lærlingar: Dette er ein svært givande jobb for vi ser nytten borna har av tilbodet. Vi følgjer opp borna fram til dei begynner på skulen, før vi gir slepp på dei. Innan då skal vi ha gjort jobben vår og det ordinære støtteapparatet kring barnet tek over. Vi skal gje hjelp og ein god start vidare i livet som hørselshemma. Vi skal gje hjelp - og ein god start vidare i livet til hørselshemma, seier leiaren hjå Audiopedagogen ved Ålesund sjukehus, Helene Røsvik (i midten). Her saman med treåringane Kine (t.h) og Gaute som begge må trene seg på å bruke høyreapparat. Lengst til høgre Kines mor: Mari Agnete Haram og lengst til venstre spesialpedagog Ann Merete Bergquist Langlo. På venteromet finn vi tre år gamle Kine som nett har avslutta ein av fleire polikliniske testar hjå Helene Røsvik - leiaren hjå Audiopedagogen ved Ålesund sjukehus. Om litt skal ho få besøke den andre delen av bygget der barnehagen og den oppfølgjande delen av eininga held til. 12 SunnMøring 16. juni SunnMøring 16. juni

8 GJENNOMSNITTLEG VENTETID 31. des des febr mars april - 06 Volda Sjukehus Ålesund sjukehus Helse Nordmøre - Romsdal Helse Nord-Trøndelag St. Olavs Hospital 66 dagar 59 dagar 67 dagar 78 dagar 66 dagar 97 dagar 77 dagar 50 dagar 80 dagar 68 dagar 69 dagar 94 dagar 77 dagar 42 dagar 81 dagar 71 dagar 68 dagar 92 dagar 82 dagar 45 dagar 86 dagar 73 dagar 64 dagar 93 dagar 83 dagar 49 dagar 87 dagar 77 dagar 68 dagar 96 dagar Talet på ventande er stabilt i Nyhet! Sunnhet! Geir Vikestrand ventelistekoordinator Gjennomsnittsventetida har dei to siste månadane gått noko opp i, og er ved utgangen av april 83 dagar. Volda sjukehus har framleis regionen si absolutt kortaste gjennomsnittlege ventetida med 49 dagar. Og det er berre 44 personar som har venta i meir enn 120 dagar. Ved Ålesund sjukehus er det i gjennomsnitt 87 dagar å vente på behandling. For heile Helse Midt- Noreg er tilsvarande 86 dagar. Talet på dei som har venta over 120 dagar på behandling ved Ålesund sjukehus er uendra frå sist. Som tidlegar i år, så er det særlig innanfor fagområda kjevekirurgi og Øyre-nase-hals det er lang ventetid. Utanom desse to fagområda er det stort sett kort ventetid. Gjer likevel merksam på at det generelt sett vil verte litt lenger ventetid no framover pga ferieavvikling. Pasientar som treng omgåande hjelp, vil alltid få hjelp så raskt som råd. Nytt styre i Polarsalve Polarolje god på såre barnerumper mykner opp tørr, hard hud god på problemsår god mot eksemplager gartnerens redning! god mot ømme, stive ledd bedrer immunforsvaret regulerer mage-/tarmfunksjonen god for hår og negler en virkelig Omega-3 kilde Framme frå venstre: Astrid J. Eidsvik, adm. direktør, Elbjørg Gui Standal, leiar, Petter Bjørdal, Hilde Furnes Johannesen, Rigmor Andersen Eide, adm.dir i Helse Midt- Noreg RHF. Bak frå venstre, Stig Elling Hofseth, Charles Austnes, Tom W. Christiansen, Sigbjørn Lid og Marthe Styve Holte, nestleiar. Paul Hellandsvik er med i styret til Asbjørn Hofsli tar over då han no fungerer som adm.dir. i Helse Nordmøre og Romsdal. Foto: Solveig Moe Frøland 14 SunnMøring 16. juni Naturens egen balsam, fremstilt av selolje og renset bivoks, uten tilsetninger, etter en gammel apotekeroppskrift. Høye konsentrasjoner av Omegafettsyrer, vitaminer, EPA, DPA og DHA, gjør huden myk og ren. God mot problemsår, bleieutslett og ulike former for eksem. Utmerket som håndkrem ved ekstra hard slitasje på huden. Mye brukt av blomsterhandlere og i gartneri. Kuren mot ømme stive ledd - uten negative bivirkninger. Etter mer enn 5 års klinisk forskning viser forskere ved Haukeland universitetssykehus og Nasjonalt institutt for ernæring og sjømatforskning (NIFES) til oppsiktsvekkende resultater. Produsent: Polargodt AS 6070 Tjørvåg Tlf: Fax: Arnfinn mobil: O M E G A - 3 F R A S E L O L J E M E D O P S I K T S V E K K E N D E V I R K N I N G

9 Populære modeller til jobb og fritid! Behagelig og funksjonelt fottøy er en nødvendighet når man er på benene en hel arbeidsdag. Derfor velger vi kun ekte skinn og de beste materialer - uten å gå på kompromiss med hverken kvalitet eller pris. Fritt valg 2 par kun FRITT VALG Spar opp til 25% 350,- Dame t-shirt Modell Formsydd dame t-shirt i 100% bomuld. Kan vaskes ved 60 grader og tørretumbles. Virkelig blød og lækker kvalitet. Farger: Sort, Rød, Hvit, Sand Str.: XS - 4XL Kr. 149,- Fritt valg 2 par kun FRITT VALG Spar opp til 25% 500,- Brava Modell Kvalitet: Sporty sandal med myk og fleksibel såle Farger: Hvit - Grå Str.: Normalpris kr. 299,- Ibiza Modell Kvalitet: Sporty sandal med myk og fleksibel såle Farge: Grå/lys blå Str.: Normalpris kr. 199,- Rimini Modell Kvalitet: Skinn Farger: Sort - Hvit - Brun Str.: Normalpris kr. 329,- Foot-print Modell Kvalitet: Oil nubukk med innersåle av skinn Farge: Sort Str.: Farge: Sand Str.: Normalpris kr. 299,- SPAR 50% ta 2 - betal for én Da model er liten i størrelsen, anbefaller vi at du bestiller ett nummer større enn du normalt bruker. Helsemagasinet Send eller fax kupongen ( ) - eller bestill via Modell nr./navn Farge Størrelse Antall Bestill på Ja takk, jeg vil gjerne ha tilsendt Praxiskatalogen med hele kolleksjonen av arbeidsklær, fritidsklær og fottøy. Sjøtun Næringspark 6899 Balestrand Telefon: Telefax: E-post: Internett: Navn E-post Faggruppe Adresse Postnr. Telefon Sted Tilbudet gjelder til og er inkl. 25% mva. Varene sendes i postoppkrav med et porto/oppkravsgebyr på kr. 99,- Full retur- og bytterett innen 14 dager. Praxis AS Svarsending Oslo

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Med god informasjon i bagasjen

Med god informasjon i bagasjen Evaluering av pasientinformasjon Med god informasjon i bagasjen Johan Barstad Lærings og meistringssenteret Helse Sunnmøre HF SAMAN om OPP Hotell Britannia, Trondheim 18. Februar 2010 Sunnmørsposten, 08.02.10

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Sørigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei og hå! I månaden som er gått har vi leika oss ute i snøen, så nær som kvar dag. Vi sila i bakkane og mala på snøen

Detaljer

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Formål med pasienthotelllet: Hovudoppgåva er å vere eit tilbod for at pasientane skal behandlast på beste

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN OG UNGDOM SINE REAKSJONAR I denne brosjyra finn du nyttige tips for deg som er innlagt, og har barn under 18 år. Når ein i familien vert alvorleg

Detaljer

Strategiplan for Apoteka Vest HF

Strategiplan for Apoteka Vest HF Strategiplan for Apoteka Vest HF 2009 2015 Versjon 0.91 03.09.2008 Strategiplan for Apotekene Vest HF 2009 2015 Side 1 Innleiing Det har vore nokre spennande år for Apoteka Vest HF sida reforma av helseføretaka

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK:

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 12.10.2015 SAKSHANDSAMAR: Erik Sverrbo SAKA GJELD: Variasjon i ventetider og fristbrot ARKIVSAK: 2015/2228 STYRESAK: 107/15 STYREMØTE: 10.11.

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist Telenor Xtra Hødd Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Telenor Xtra FFO er eit samarbeid mellom Telenor og Norges Fotballforbund. Tilbodet gjeld

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Ledelse over fjord og fjell

Ledelse over fjord og fjell Ledelse over fjord og fjell Klinikksjef Svanhild Tranvåg Helse Møre og Romsdal frå 1. juli 2011 Ny klinikkstruktur frå hausten 2012 Rusføretaket inn i HMR 1. januar 2014 Ambulanseføretaket inn i HMR 1.

Detaljer

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår?

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Innlevert av 7B ved Bergsøy skule (Herøy, Møre og Romsdal) Årets nysgjerrigper 2015 Vi i klasse 7B har mange ulike ting vi lurer på, og synes det høyrdes spanande

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN Oppsummering/ evaluering av månaden Også denne månaden har me vore mykje ute. Prøver å komma oss ut to gonger i løpet av dagen om veret er nokon lunde ok. Det er mykje sykling

Detaljer

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor Eit undervisningsopplegg om BARNERETTANE MÅL frå læreplanen DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING Artikkel 2: Alle barn har rett til vern mot diskriminering PRIVATLIV Artikkel 16: Alle barn har rett til

Detaljer

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg?

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg? IA-funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? // IA - Funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? Målet med eit inkluderande arbeidsliv (IA) er å gje plass til alle som kan og vil

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere:

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 16.01.2015 SAKSHANDSAMAR: Baard-Christian Schem SAKA GJELD: Differensierte ventetider ARKIVSAK: 2015/1407/ STYRESAK: 012/15 STYREMØTE: 04.02.

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Samtalegruppe for par der den eine har kreft.

Samtalegruppe for par der den eine har kreft. Samtalegruppe for par der den eine har kreft. Familievernkontoret i Molde og Molde sjukehus er i gang med å planlegge gruppe for par der den eine har kreft. Kjersti Tytingvåg Rogne, representerer Familievernkontoret,

Detaljer

Informasjon til pasientar og pårørande

Informasjon til pasientar og pårørande HELSE BERGEN Haukeland universitetssjukehus Informasjon til pasientar og pårørande ReHabiliteringsklinikken Haukeland universitetssjukehus Avdeling fysikalsk medisin og rehabilitering Innhold Velkommen

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

Omdømme Helse Vest. Resultat frå beslutningstakarundersøkinga 2008 Helse Vest RHF. www.sentio.no

Omdømme Helse Vest. Resultat frå beslutningstakarundersøkinga 2008 Helse Vest RHF. www.sentio.no Omdømme Helse Vest Resultat frå beslutningstakarundersøkinga 2008 Helse Vest RH Om undersøkinga I Respondentar: Politikarar i stat, fylke og kommunar, embetsverk for stat, fylke og kommunar, og andre respondentar

Detaljer

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE I pasient- og pårørandeopplæringa som vert gjennomført av avdelingane i sjukehusa i Helse Møre

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik SAKA GJELD: Omdømmemåling 2014 ARKIVSAK: 2014/816/ STYRESAK: 145/14 STYREMØTE: 08.12. 2014 FORSLAG

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten.

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten. Rapport. Innbyggjarundersøkinga 2015 Ulvik herad. Generelt om spørsmåla: Spørsmåla kunne graderast på ein skala frå 1-6, kor 1 var dårlegast. Eit gjennomsnitt på 3,5 vil seie ein vurderingsscore midt på

Detaljer

Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde

Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde Landro, Sund kommune 1. Sund kommune, organisering rus

Detaljer

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune Vedteke av kommunestyret 19. juni 2014 Postadr.: Telefon: Telefaks: Bankgiro: Organisasjonsnr.: 5981 MASFJORDNES 56 16 62 00 56 16 62 01 3201 48 54958 945627913 E-post:post@masfjorden.kommune.no

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen!

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! 17. mai er annleis enn alle andre dagar. Ein stor bursdag der alle er inviterte, tenkjer Mina, medan

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Ein tydeleg medspelar. frå elev til lærling. Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass

Ein tydeleg medspelar. frå elev til lærling. Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass Ein tydeleg medspelar frå elev til lærling Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass SØKNADEN Må vere ryddig Søknad/CV skal ikkje ha skrivefeil Spør norsklærar om hjelp Hugs å skrive under

Detaljer

VEDTEKTER FOR RØYSMARKA STUDENTBARNEHAGE, VOLDA OG FOGDEGÅRDEN STUDENTBARNEHAGE, ÅLESUND. gjeldande frå 01.01. 2011

VEDTEKTER FOR RØYSMARKA STUDENTBARNEHAGE, VOLDA OG FOGDEGÅRDEN STUDENTBARNEHAGE, ÅLESUND. gjeldande frå 01.01. 2011 1 2 VEDTEKTER FOR RØYSMARKA STUDENTBARNEHAGE, VOLDA OG FOGDEGÅRDEN STUDENTBARNEHAGE, ÅLESUND gjeldande frå 01.01. 2011 1. DRIFT I SAMSVAR MED NORSK LOV Eigaren av barnehagane er Studentsamskipnaden for

Detaljer

Den europeiske samfunnsundersøkelsen - hvordan lever vi i Norge og andre land i Europa?

Den europeiske samfunnsundersøkelsen - hvordan lever vi i Norge og andre land i Europa? Seksjon for intervjuundersøkelser Oslo, august 2006 Saksbehandler: Telefon 800 83 028 (gratis) Den europeiske samfunnsundersøkelsen - hvordan lever vi i Norge og andre Du vil i løpet av kort tid bli kontaktet

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Lesing er grunnlaget for suksess i neste alle skulefag. Lesesvake elevar får ofte problem med å fullføre vidaregåande skule. Lesesvake vil møte mange stengte dører

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE OM Flatdal barnehage

INFORMASJONSHEFTE OM Flatdal barnehage INFORMASJONSHEFTE OM Flatdal barnehage Seljord kommune Adresse: Flatdalsvegen 1139, 3841 Flatdal Telefon: 350 51365 E-post: heddeli.barnehage@seljord.kommune.no Styrar: Kristin Gaarder Opningstid: Måndag

Detaljer

FANTASTISK FORTELJING

FANTASTISK FORTELJING FANTASTISK FORTELJING Leiken går ut på at alle som er med, diktar ei fantastisk forteljing. Ein av deltakarane byrjar på ein historie, men stoppar etter ei stund og let nestemann halde fram. Slik går det

Detaljer

DATO: 10.08.2015 SAKSHANDSAMAR: Ivar Eriksen SAKA GJELD: Val av styremedlemmer til styra i helseføretaka - føringar for val av representantar

DATO: 10.08.2015 SAKSHANDSAMAR: Ivar Eriksen SAKA GJELD: Val av styremedlemmer til styra i helseføretaka - føringar for val av representantar STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 10.08.2015 SAKSHANDSAMAR: Ivar Eriksen SAKA GJELD: Val av styremedlemmer til styra i helseføretaka - føringar for val av representantar ARKIVSAK:

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014

Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014 Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014 Møtestruktur: Fylkesstyremøte ein gong kvar månad. Ein bør setja dato for neste møte når ein er samla slik at flest mogleg har høve til å notera seg datoen

Detaljer

Året 2015-2016. Kva vi jobbar spesielt med i år

Året 2015-2016. Kva vi jobbar spesielt med i år Året 2015-2016 Kva vi jobbar spesielt med i år 31.08.2015 1 Innhald Satsingsområde 2015-2016 3 Sosial kompetande: Forebygge mobbing i Ågotnes barnehage 3 Få duå under huden og synleggjere arbeidet vårt

Detaljer

Interkommunalt samarbeid ÅLA kommunane vedr økonomisk rådgjevar Mette Hestetun Berg leiar, NAV Årdal

Interkommunalt samarbeid ÅLA kommunane vedr økonomisk rådgjevar Mette Hestetun Berg leiar, NAV Årdal NAV Årdal Interkommunalt samarbeid ÅLA kommunane vedr økonomisk rådgjevar Mette Hestetun Berg leiar, NAV Årdal ÅLA kven er me NAV, 31.10.2014 Side 2 Avstandar Årdal Lærdal 32 km (28 min) Årdal- Aurland

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

Ny strategiplan for Høgskulen

Ny strategiplan for Høgskulen Ny strategiplan for Høgskulen Nokre innspel til det vidare arbeidet Petter Øgar Mi forståing av strategisk plan Ein overordna og langsiktig plan for å oppnå bestemte overordna mål for organisasjonen Måla

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Molde og omegn lokallag av LOP Referat fra medlemsmøte onsdag 16.mars 2016

Molde og omegn lokallag av LOP Referat fra medlemsmøte onsdag 16.mars 2016 Molde og omegn lokallag av LOP Referat fra medlemsmøte onsdag 16.mars 2016 Stad: Molde Rådhus Frammøtte: 44 Møtet starta sosialt med ein matbit fra Rådhuskantina. Leiaren ønskte velkomen og gav fyrst ordet

Detaljer

Årsrapport Kreftkoordinator ÅLA

Årsrapport Kreftkoordinator ÅLA Årsrapport Kreftkoordinator ÅLA Innhold 1.0 KREFTKOORDINATOR I KOMMUNANE ÅLA... 3 1.1 Stilling som kreftkoordinator... 3 1.2 Organisering av stillinga... 3 1.3 Kreftkoordinator si rolle... 3 2.0 Oppstart

Detaljer

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Innledning Eg valde å tolke oppgåva slik at ein skulle framstille ein «historie» kun ved hjelp av bilete. Eg tolka det òg slik

Detaljer

Lag, organisasjonar og frivilligsentralar si rolle i folkehelsearbeidet. Hjelmeland frivilligsentral 14.02.12

Lag, organisasjonar og frivilligsentralar si rolle i folkehelsearbeidet. Hjelmeland frivilligsentral 14.02.12 Lag, organisasjonar og frivilligsentralar si rolle i folkehelsearbeidet Hjelmeland frivilligsentral 14.02.12 Frivillig arbeid/ Organisasjonsarbeid har eigenverdi og skal ikkje målast etter kva statlege

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Året 2014-2015. Kva vi jobbar spesielt med i år

Året 2014-2015. Kva vi jobbar spesielt med i år Året 2014-2015 Kva vi jobbar spesielt med i år 1 Innhald Satsingsområde 2014-2015 3 Bli synlig duå barnehage 3 Leiken 5 Fellessamlinger, Miniprosjekter 6 Gymsal, Barn sin medverknad Førskulegruppa 7 Vurdering

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer