Essay om søk. Anders Nedland Røneid, (ca 4100 ord utan referanseliste) Anders Nedland Røneid

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Essay om søk. Anders Nedland Røneid, 040467 (ca 4100 ord utan referanseliste) Anders Nedland Røneid"

Transkript

1 Essay om søk, (ca 4100 ord utan referanseliste) 1

2 Innføring i, og utviklinga av søk som hjelpefunksjon Søkjefunksjon har nærast vorte allstadnærverande på nettstader og i operativsystem på ulike einingar, og avhengigheita har vorte stor. Sidan den første søkjemotoren vart lansert i 1993 (Wikipedia, 2012a) har utviklinga innan dette området vore enorm. Betre tekniske løysingar og moglegheiter for å optimalisere innhald for søking gjer at dette har vorte svært nyttig og tidsparande for å finne innhald, og dermed har også populariteten auka. I juli 2009 vart det i følgje comscore utført 114 milliardar søk på nett uavhengig av type søkjemotor, ei auke på heile 41% (comscore, 2009) samanlikna med same månad året før. Google, markedsleiar innan søk på nett med ein andel på rundt 63%, over 50% føre neste på lista (comscore, 2010), kan også vise til same positive utvikling. I år 2000 hadde Google gjennomsnittleg 60 millionar søk per dag. I 2011 har dette talet auka til 4,7 milliardar (comscore, 2012). I snitt har altså Google åleine fleire søk per månad (4,7 x 30dg =141mrd) enn det vart utført på ein månad i 2009 (114mrd). Dette viser utviklinga som har skjedd på dette området berre dei siste åra. Vi kan seie at søk i mange tilfelle har erstatta den manuelle navigasjonen, noko som understrekar intensjonen med han det å vere ein alternativ informasjonsinngang. Brukarar har ulike preferansar, og då er det viktig å tilby ulike måtar å gjennomføre oppgåver eller finne informasjon på (W3C, 2012). Brukaren er interessert i å finne det han er på jakt etter raskast mogleg og med minst mogleg problem, og med søk kan ein i mange tilfelle hoppe direkte frå start til mål dette er både tidsparande og nyttig. Når brukaren veit kva ein leitar etter, eller har ein viss formeining om kva retning han skal i, vil søk vere eit svært effektivt verkemiddel for å få tak i informasjonen rundt det. 2

3 Søking gir moglegheit til å finne informasjon i enorme mengder data, for eksempel på internett eller datamaskiner, utan å måtte leite manuelt via menyar eller strukturar. Søk er både tidsparande og peikar deg direkte dit du skal, utan omvegar. I dagens tekniske verden er søk implementert i nesten alle dingsar. I operativsystemet, i filbehandlaren og ikkje minst i kvar einaste programvare. Fleire og fleire produsentar framhevar søkjefunksjonen meir enn før. I tidlege versjonar av Windows frå Microsoft var «Søk» eit menyval på Startmenyen. I dag er søkjefeltet integrert som ein del av sjølve Startmenyen, og tekstfeltet blir automatisk aktivert og klargjort for skriving når ein klikkar på Start. På nye HTC- telefonar finst det eigen fysisk søkjeknapp, sjølv om det berre finst fire knappar totalt. Dette illustrer utviklinga som har skjedd på området og kor viktig det har blitt. Den viktigaste grunnen til at søk har blitt ein så viktig inngang til å finne informasjon, er den enorme utviklinga innan mengde av informasjon vi i dag finn i datatekniske system, som vi altså skal finne fram i for å lokalisere akkurat det vi er på jakt etter. Den fyrste harddisken kom i 1956, hadde 4,4 megabyte lagringsplass og vog 1,2 tonn (Wikipedia, 2012b). I dag er det ikkje uvanleg at vi har harddiskar på fire terabyte, altså fire millionar megabyte, heime i stova. I serversamlingar snakkar vi om mangedobla dette igjen. Med denne auka i moglegheiter for lagre informasjon, aukar også mengda informasjon. Wikipedia vart etablert i 2001 og hadde i løpet av fyrste år om lag artiklar (Wikipedia, 2012c). Over ti år seinare har dei over 22 millionar artiklar (Wikipedia, 2012c). For å greie å finne fram i slike mengder data er ein altså avhengig av ein søkjefunksjon, det vil ikkje vere mogleg å leite i 22 millionar artiklar manuelt. Det er også difor søk er einaste inngangsmåte hjå Wikipedia. Figur 1 Plassering av søk, Windows 7 mot Windows ME. 3

4 Kva er ein søkjefunksjon? For brukaren består ein søkjefunksjon i utgangspunktet av to element, sjølve søkjefeltet og søkjeresultata. Søkjefeltet er som regel det første dei møter, mens søkjeresultata kjem som nivå to. For at søkjefunksjonen skal fungere optimalt, må desse to elementa tilpassast slik at brukaren kan ta det i bruk og finn det han er på jakt etter. Korleis dette kan gjerast vil variere avhengig av kva medium ein opererer på. Sett frå den tekniske sida, er søkjefunksjonen meir komplekst samansett. I tillegg til søkjefelt og søkjeresultat, ligg det to element mellom desse, som gjer sjølve søkjejobben. Etter at brukaren har trykt søk, bli sjølve søkjemotoren aktivert. Dette er i praksis ein robot som ved hjelp av algoritmar går gjennom innhaldet på nettstaden og vel ut det som er relevant basert på søkjeord(a). Resultatet blir deretter presentert for brukaren (Morville & Rosenfeld, 2006a). Søkjefelt Søkjemotor Innhald Resultat Figur 2 Grunnleggjande element i ein søkjefunksjon (Morville/Rosenfeld, 2006a). Søkjefelt utforming og funksjonalitet Søkjefeltet er inngangen til informasjon. Her blir premissane for kva søkjeresultatet bringar lagt og det er viktig at han er lagt til rette for bruk. For at folk skal ta i bruk funksjonen, er det viktig at han er synleg. Han må også vere konsistent plassert gjennom heile systemet, slik at det er enkelt for brukaren å finne attende til han seinare. For eksempel er som tidlegare nemnt søkjefeltet no ein del av Startmenyen i Windows, mens han på nettstader som regel er plassert i fyrste/øvste viewport på alle sider (med unntak av forsida i enkelte tilfelle), gjerne oppe til høgre slik vi ser på både Økokrim og VG sin nettstad. Dette gjer det 4

5 enkelt å finne søkjefunksjonen på alle undersider dersom ein har behov for dette. Figur 3: Eksempel på plassering av søkjefelt på nettstader. Skjermbilete av Økokrim teke 14.november Figur 4: Eksempel på plassering av søkjefelt på nettstader. Skjermbilete av VG Nett teke 14.november Størrelse på søkjefeltet Søkjefeltet si størrelse må også vere tilpassa bruken. Dersom det hovudsakleg blir utført enkle søk beståande av eitt ord, kan størrelsen kortast ned. Dersom folk søkjer etter omgrep eller setningar, vil det auke brukskvaliteten dersom størrelsen er tilpassa dette. Det å kunne lese kva som står i søkjefeltet utan å måtte navigere fram og tilbake gjer det enklare for brukaren å ha kontroll på kva han søkjer etter, og minkar mellom anna risikoen for skrivefeil då ein alltid har kontroll på innhaldet som står der. For offentlege nettstader anbefaler Direktoratet for forvaltning og IKT (Difi) at minst 20 teikn skal vere synleg til ei kvar tid (Difi, 2012b). Dette kan vere ein grei gylden regel, men som nemnt kan dette tilpassast kvar nettstad basert på kva folk søkjer etter. Auto- fullføring av søkjeord Ein anna tilleggsfunksjon som har byrja å bli populært er auto- fullføring av ord ved utfylling av søkjefeltet. Det betyr at når ein byrjar å skrive eit ord, gir søkjefunksjonen deg forslag til 5

6 kva ord du kan fullføre med. Dette er forslag som er basert på kva innhald som finst på nettstaden, og gjer det lettare å peile seg i rett retning, så ein skjønar kva informasjonseigar har kalla innhaldet du er på jakt etter. Ein får også ei forvissing om at dette er ord som vil gje treff, og minimerer sannsynet for skrivefeil i søkjeordet. I figuren under ser vi at søk etter «barne» på Leikanger kommune sin nettstad gir forslag om mellom anna «barnetrygd», «barnebidrag» og «barnepark». Figur 5 Eksempel på auto- fullføring av søkjeord, Leikanger kommune. Skjermbilete teke 2.november Slik funksjonalitet kan derimot også føre til problem for brukaren. Det kan vere lett å tru at dersom ordet du leitar etter ikkje kjem opp i forslagslista, finst det heller ikkje innhald som passar til søkjeordet du prøver deg på. Dette er ikkje alltid tilfelle, men kan føre til at brukaren endrar søkjeordet sitt til noko anna eller eit meir generelt omgrep, og dermed får ei dårlegare treffliste enn han ville fått med det opphavlege ordet. Google er blant dei som tilbyr slik funksjonalitet. Dei tek det i tillegg til neste nivå, der dei automatisk presenterer søkjeresultata for kvart forslag etter kvart som du går gjennom forslagslista. Om du skriv «hest» i søkjefeltet og brukar nedoverpila på tastaturet for å velje forslaget du ynskjer, vil resultatlista automatisk oppdatere seg etter kvart som du trykkjer deg nedover. Dette gjer det enklare å velje rett søkjeord, då ein får sett resultatlista med ein gang og dermed kan avgjere om det er treff der som er relevante. Dette vil vere spesielt nyttig dersom forslaga søket kjem med har små forskjellar i ordlyden, mens resultata er markant forskjellige. 6

7 Alternative søkjefelt Det er derimot ikkje alltid at presentasjonen mot brukaren blir gjort på denne måten. Søkjefeltet ser ikkje nødvendigvis ut som eit søkjefelt lenger. I nye nettlesarar er adressefeltet også blitt eit søkjefelt, der ein i tillegg til å skrive inn adresser no kan skrive inn søkjeord og bli sendt rett til søkjeresultata i for eksempel Google. Ein sparar eit ledd og integrerer søk der det er mogleg. Med dagens teknologiutvikling er det viktig å tilpasse funksjonalitet mot det medium og den situasjonen brukaren er seg i. I nokre tilfelle vil ikkje eit tekstbasert søkjefelt vere det mest egna, men kanskje vil heller knappbasert vere nyttig dersom ein har god nok innsikt i kva brukaren er på jakt etter. Under ser ein skjermbilete frå Garmin Nuvi 255WT GPS. Ved å klikke på «Where am I?» kan brukaren søkje etter spesifikke stader i nærleiken, for eksempel sjukehus eller bensinstasjon. Her har Garmin teke omsyn til at brukaren mest truleg køyrer bil samtidig og difor ikkje har moglegheit til å skrive, og gjort søket enkelt å handtere med store ikon og ikkje minst mykje meir effektivt i slike situasjonar. Prinsippet i bakgrunnen er derimot likt eit vanleg søk, der kvar knapp køyrer eit søk gjennom innhaldet på GPSen på jakt etter spesifikke stader i nærleiken av brukaren si plassering og presenterer relevante treff basert på dette. Figur 6 Skjermdump frå Garmin Nuvi 255WT. Den same tankegangen ser ein også innan applikasjonar for smarttelefonar. Grensesnitta er på lik linje med GPSar basert på klikking, og jo fleire snarvegar ein kan tilby brukaren i staden for at han manuelt må taste inn dette, jo betre. Klikkflata er begrensa og knappane er små, samtidig som ein kanskje går eller køyrer buss samtidig. Kioskkjeda Narvesen er ein av dei som har utvikla ein applikasjon på denne måten. Med deira app installert får ein 7

8 enkelt oversikt over kvar nærmaste kiosk ligg basert på eigen posisjon, akkurat som GPS- eksempelet over, og i tillegg også kva tilbod den aktuelle kiosken måtte ha, sidan ein på smarttelefonar kan integrere livedata via mobilnettet. Her kan ein altså enkelt søkje etter næraste kiosk, og i tillegg blir søket spesialtilpassa med å informere om aktuelle tilbod for å gjere besøket med attraktivt. Figur 7: Bilete av Narvesen sin app for iphone. Søkjeresultat korleis presentere treffa? Den viktigaste delen av ein søkjefunksjon er søkjeresultata. Det er her brukaren skal finne det han er på jakt etter. Treffa må vere relevante og beskrivande slik at brukaren skjønar kva dei ulike treffa er. Dessverre er det ikkje alltid like lett å gi brukaren akkurat det han er på jakt etter. Det kan vere at brukaren brukar feil søkjeord, søkjer etter for generelle omgrep eller at søkjefunksjonen rett og slett ikkje er godt nok innstilt. I slike tilfelle er det viktig å leggje til rette for at brukaren greier å nå målet sitt likevel, ved hjelp av ulike hjelpemiddel på vegen, som blir presentert under. Grunnlaget for eit godt søk ligg i innhaldet. Dette gjeld uansett kor ein søkjer, om det på nett eller for å finne eit dokument i mappestrukturen på PCen. Det er innhaldet som skal 8

9 søkjast i og presenterast som treff, og dersom innhaldet er dårleg og lite strukturert, vil dette medføre at også søkjefunksjonen blir dårleg. Det er altså ikkje nok å berre ha ein teknisk god søkjemotor, ein må tilpasse innhaldet også, som eg kjem inn på under. Som informasjonseigar er det fleire grep ein kan ta for å betre søkjefunksjonen. Først og fremst må ein sørgje for at søkjemotoren leitar i gjennom det innhaldet du vil den skal leite i (indeksering av innhald), og utelate det du ikkje vil han skal inkludere (Morville & Rosenfeld, 2006b). Det kan vere at det finst duplisert innhald eller at ein har dokument til nedlasting som ikkje treng å gje treff i søkjemotoren. Klassifisering av innhald I tillegg til at innhaldet må vere indeksert for i det heile tatt å bli inkludert i søket, må innhaldet merkast med metadata som beskriv kva innhald det er snakk om. Dette kan vere plassering i struktur eller reine forfattardefinerte stikkord (keywords) om kva innhaldet handlar om. På mellom anna nett og bibliotek er det vanleg å klassifisere innhald i ulike fasettar eller kategoriar, for eksempel basert på eigenskapar. Klassifisering handlar om å gruppere og sortere innhald basert på kva eigenskapar innhaldselementa har. Dette gjer det enklare finne att innhald i eit system, sidan ein ved å beskrive eigenskapane ein er på jakt etter endar opp med eit knippe resultat i staden for heile innhaldet. Ved å bruke klassifisering i søk sparar ein tid sidan ein får betre presisjon på søket, og det gjer det enklare å vite kva kategoriar ein skal inkludere eller ikkje inkludere i resultatlista. Enkelte klassifiseringssystem er gjensidig utelukkande, mens andre er ikkje. Dette går på om innhald kan plasserast i ein eller fleire kategoriar samtidig, og må tilpassast frå situasjon til situasjon. Mens nokre fasettar beskriv innhaldet, kan andre vere meir tekniske som kva filtype det er snakk om. Framkomstmiddel Genser Bil Båt Fly Størrelse Farge Stoff 9

10 Fasettbasert klassifisering og Dewey decimal classification er to eksempel på klassifiseringssystem som ofte blir brukt i dag. Fasettbasert klassifisering handlar om å bryte innhald eller element ned i underkategoriar, og på den måten detaljere og beskrive innhaldet. I staden for at eit dokument må plasserast i berre ein kategori, kan dets eigenskapar beskrivast ved å plassere det i fleire kategoriar samtidig (Morville/Rosenfeld, 2006c). Sjå genser- eksempel i illustrasjonen over. Dewey decimal classification er veras mest brukte klassifiseringssystem (Hunter, 2009), og spesielt mykje brukt innan biblioteksektoren der over 135 land nyttar denne måten å kategorisere bøker på (Morville/Rosenfeld, 2006d). Dewey- systemet har 10 førehandbestemte inngangskategoriar, der eit produkt blir plassert i berre ein av desse kategoriane (gjensidig utelukkande). Kva hovudkategori består deretter av 10 nye kategoriar basert på hovudkategorien, og 10 nye under kvar av desse igjen. På den måten blir innhaldet meir og meir detaljert og bøkene kan plasserast. Kvar kategori og underkategori har også kvar sin talkode, og ei bok si plassering kan dermed skrivast med tal, f.eks , der talet byrjar med hovudkategori, deretter underkategori og så bortetter. Figur 8: Hovudkategoriane i Dewey decimal classification. Henta frå 10

11 Ein av hovudgrunnane til at klassifisering av innhald er relevant når det gjeld søk, er at dette kan lette arbeidet med å lage ei relevant resultatliste. I mange tilfelle vil eit søk på ein normalt stor nettstad gje mange treff. Då kan det vere nyttig for brukaren å få moglegheiter til å avgrense resultatlista retta mot det innhaldet han er på jakt etter. Eit godt eksempel på dette er nettstaden til Regjeringa, som inneheld enorme mengder dokument og informasjon, mykje med same tekstleg innhald. Då vil slike avgrensingsmoglegheiter vere svært nyttige for å finne akkurat det notatet eller den stortingsmeldinga ein er på jakt etter. Figur 9 Eksempel på avgrensingar i regjeringa.no sitt søk. Skjermbilete teke 2.november I følgje Kommunikasjonsforeninga (Kommunikasjonsforeningen, 2010) bør ein ikkje ha for mange slike avgrensingsmoglegheiter. For mange kan ha motsett effekt og gjere brukaren usikker. Dette vil derimot vere avhengig av kva slags system det er snakk om. På Finn.no, Noregs største markedsplass for kjøp og sal, vil ein ha heilt andre behov for dette enn på ein kommunal nettstad. På Finn er ein på jakt etter spesifikke produkt med spesielle eigenskapar, og då går det bra for brukaren at det finst 20 ulike måtar å avgrense søket på. Bruk av klassifisering både til innhald og til søk Vinmonopolet er kjend for å gode sider det er enkelt å finne fram til. Med nær produkt i vareutvalet har dei lukkast godt med sin fasettbaserte sorteringsmoglegheit som gjer det enkelt å velje ein retning som avgrensar treffa og på den måten finne fram til rett produkt. Det som i tillegg er positivt, er at denne faseteringa også er inkludert i 11

12 søkjefunksjonen deira (Vinmonopolet, 2012), noko som gjer det svært enkelt å finne fram i resultata. Figur 10 Vinmonopolet sine moglegheiter for fasetering i søkjefunksjonen. Skjermbilete teke 2.november Her blir brukaren gitt to moglegheiter for å avgrense (fasettere) resultatlista dersom han ynskjer det. Den første seier noko om korleis han vil handle, altså på nett (lager/bestilling) eller på sitt lokale pol. Resultata vil deretter bli oppdatert etter kva som er på lager. Dette gjer treffa meir relevante for situasjonen brukaren er i og tar vekk resultat han ikkje kan velje. Den andre faseteringsfunksjonen går på å avgrense kva produkt som skal visast, for eksempel alkoholtype, produksjonsland eller pris. Dette vil gjere det enklare å finne fram til akkurat det produktet ein ynskjer. Det er i tillegg også mogleg å sortere endeleg resultatliste ein har kome fram til på ulike måtar, i dette tilfellet alfabetisk eller etter pris. Det mest vanlege i slike søkjeresultatlister er derimot å sortere treffa etter relevans, basert på søkjeorda. Dette er måten vi blant anna ser Google sortere sine treff på. I enkelte tilfelle vil nok dette meir relevant for brukaren å kunne sortere etter pris, som er eit alternativ her. 12

13 I eksempelet under får brukaren på ein kommunal nettstad fire val for korleis han kan sortere resultatlista. Det førehandbestemte valet er å vise dei treffa som er mest relevant basert på søkjeorda, samt at også dato spelar inn, slik at informasjonen er av nyare dato. Dette vil i dei fleste tilfelle tilfredsstille dei fleste brukarar på ein kommunal nettstad, men han blir gitt alternativ i tilfelle dette ikkje er godt nok. Figur 11: Skjermbilete av sorteringsmoglegheitene til Sogndal kommune sin nettstad. Skjermbilete teke 15.november Det som i tillegg gjer Vinmonopolet sitt søk bra, er at det er mogleg å kjøpe produkta rett frå søkjeresultatlista. Dette gjer det lettare å handle sidan ein slepp å gå via produktsida, ein fordel både for nettstad og for kunde. Ta omsyn til skrivefeil Ein relevant problemstilling innan søk er at brukaren stavar søkjeordet feil. Det kan vere funksjonsnedsetjingar som dysleksi, lågt kunnskapsnivå grunna alder eller at ordet er vanskeleg å stave som gjer dette. Dette kan det kompenserast for (Kommunikasjonsforeningen, 2010). Dagens teknologi greier i stor grad å oppfatte stavefeil, og dette kan difor implementerast for å redusere problemet. Ei løysing kan då vere å anten automatisk rette ord dersom søkjeordet med skrivefeil ikkje gir treff, eller å lenkje til «Mente du xxx?» i søkjeresultata. Ei liknande problemstilling er det at folk har ulike namn på same ting, som bli omtala seinare under avsnittet «bruk av synonym og hjelpeord». Figur 12 Søk på «loftoen» i Google blir automatisk retta til «lofoten» som gir betre treff. Skjermbilete teke 2.november

14 Bruk av synonym og hjelpeord Det som kan eitt problema med søk, er at ein ikkje har kontroll på kva terminologi brukaren nyttar. Når brukaren navigerer i ein navigasjonsstruktur, får han førehandsdefinerte val han kan trykkje på for å kome seg mot innhaldet eller målet. Her er det viktig at den som lagar strukturen veit kva brukaren er på jakt etter, slik at strukturen gir meining for brukaren og ha skjønar kor han skal gå. Dette gjeld også i søkjefunksjonar. Ei av løysingane for å bøte på dette i søk, er å leggje inn synonymord. I praksis betyr dette at systemet koplar at søkjeord X og Y skal koplast mot informasjon Z, sjølv om det korrekte søkjeordet er Z. Det er ikkje alltid det korrekte namnet på produktet eller informasjonen din er det namnet brukarane dine nyttar. Det kan også vere at brukaren har ein anna målform enn det innhaldet ditt er på. Eit eksempel på bruk av synonym er Trafikkstasjon og Biltilsynet. Storparten av menneske i dag nyttar framleis Biltilsynet når dei eigentleg meiner Trafikkstasjon, som etter 1995 er det korrekte namnet frå Statens Vegvesen si side. Ved å søkje på «biltilsynet» på vegvesen.no (Statens Vegvesen, 2012), vil ein få opp den korrekte sida sjølv om ein i utgangspunktet søkjer etter feil ord. Figur 13 Skjermdump av søk vegvesen.no. Besøkt 2.november Dette kan i staden for å leggje inn synonym i sjølve søkjemotoren også løysast ved å bruke synonymorda som triggerord i informasjonsartikkelen (slik bileteksempelet over viser). I tilfelle der ein også kan tagge (nøkkelord) innhaldet med metadata, vil dette også løyse problemet dersom desse blir indeksert av søkjemotoren. 14

15 Eit anna eksempel på dette er Los- strukturen til Difi (Difi, 2012a). Los er ein felles terminologi for offentlege tenester og består av eit brukarorientert vokabular, for eksempel for å organisere innhald på offentlege nettstader. Los består av 400 emneord (kontrollert vokabular til oppbygging av struktur), men har i tillegg 1500 hjelpeord som består av synonym for dei 400 emneorda. Dette gjer det lettare å finne tenestene ved å støtte det brukarane faktisk kallar tenestene, også når dei søkjer. Figur 14 Synonym/hjelpeord knytt til emneordet «Foreldrepermisjon» i Los- strukturen. Nulltreffsider Dessverre kan ein ikkje alltid garantere at søkjeordet til brukaren gir treff. Det kan vere at brukaren nyttar for generelle termar eller søkjer etter feil ord fordi han ikkje veit heilt kva han leitar etter. Som nemnt kan bruk av synonym og hjelpeord hjelpe på dette, men i nokre tilfelle vil brukaren sitte igjen utan treff. Då er det viktig å gje brukaren nye val, slik at ikkje den tomme resultatlista blir ei stoppside. Mange vil då tenkje at sidan søket ikkje gir treff, finst det heller ikkje noko innhald som er relevant (Kommunikasjonsforeningen, 2010). Dette gir negativt utslag både for brukar og for den som står bak søket. Slike nulltreffsider bør i størst mogleg grad gje brukaren tilgang til handlingar som ein slags nødutgang. Sidene bør ikkje bestå av rein tekst om korleis han kan søkje betre, men heller kome med forslag til tema som kan vere relevante, gjerne basert på søkjeordet om det er mogleg. På nytt kan Vinmonopolet sitt nettsøk dras fram for å eksemplifisere dette. Naturleg nok vil ikkje ordet «bavian» gje treff hos Vinmonopolet (val av søkjeord er gjort for å vise ekstremitetane), men likevel tilbyr dei oversikt over fasettane drikkevarene er delt inn i, slik at eg brukaren som ei alternativ løysing kan finne rett produkt via strukturen, sjølv om dette vil ta lengre tid. På denne måten finn forhåpentlegvis brukaren det han leiter etter, og nettstaden beheld brukaren lengst mogleg. 15

16 Figur 15 Søkjeordet «bavian» gir ikkje treff hjå Vinmonopolet, men brukaren blir tilbydd alternative måtar å nå innhaldet på. Skjermbilete teke 2.november Søkjeresultat tilpassa kvar enkelt brukar Som nemnt tidlegare, er søkjemotoren ein robot som går gjennom alt innhald og presenterer det som blir rekna som relevant i forhold til kva søkjeord som er brukt. Dette betyr at alle søk gjort med same søkjeord vil gje same treff. Det er derimot mogleg å ta dette eit steg vidare. Folk er forskjellige, og det er ikkje sikkert at treffa presentert for ein brukar passar like godt for ein annan brukar. Her kjem det som på fagspråket heiter «behavioral search» inn i biletet (Dummies, 2012). Dette er spesielt mykje brukt innan nettsøking, sidan ein her har gode moglegheiter til få kartlagt brukaren utan større problem ved bruk av nettkapslar/cookies. Prinsippet er at søkjeresultata dine er basert på kva du har gjort på nettet tidlegare. Ofte er forskjellen mellom resultata to brukarar får presentert svært små, men dei små forskjellane kan vere viktige for å finne den informasjonen nettopp denne brukaren leitar etter. Det blir altså ein måte å leggje ei siste finjustering på treffa før dei blir publisert for brukaren. I utgangspunktet er dette ei smart løysing som gjer at treffa er tilpassa deg som person og det du er interessert i, og på den måten høgst relevante. På den andre sida kan dette gjere treffa dårlegare, sidan dei berre viser det dei trur du vil sjå. Ein kan endre opp med å berre vise den eine sida av ei sak, eller med vilje utelate enkelte treff fordi dei trur du ikkje er interessert i dette utan at du sjølv er klar over det. I dei fleste tilfelle er ein heller ikkje klar over at dette skjer, noko som gjer det til eit enno større problem. Dersom ein søkjer etter informasjon om ei sak, og i hovudsak får presentert ei side av saka, blir det vanskeleg å gjere seg opp eit komplett bilete og kunne reflektere over dette. Eit eksempel kan vere 16

17 dersom ein under valkampen i USA søkjer etter «Mitt Romney». Dersom ein tidlegare har vist interesse for valkampen får ein opp artiklar rundt valkampen og korleis status er, mens ein som tidlegare har vist republikanske eigenskapar gjerne får opp treff om korleis ein kan støtte Romney sin valkamp. At brukaren blir styrt på denne måten og systemet avgjer kva som er relevant for kvar enkelt brukar kan med andre ord skape problematiske situasjonar og danne bilete som ikkje er heilheitleg i forhold til kva informasjon som finst om det aktuelle søkjeområdet. 17

18 Referansar Wikipedia (2012a). Artikkel om Søkemotor på no.wikipedia.org. Henta frå comscore (2009). Undersøking om søk, gjengitt hos Bransjerådet for søkemotoroptimalisering. Henta frå betydning comscore (2012). Statistikk om bruk av Google, gjengitt av Statistic Brain. Henta frå searches/ comscore (2010). Markedsandelar for søkjemotorar på verdsbasis, gjengitt av Metronet. Henta frå tips- fra- sem- konferansen- 2010/ Wikipedia (2012b). Artikkel om harddisk på Wikipedia. Henta frå Wikipedia (2012c). Artikkel om Wikipedia på Wikipedia. Henta frå Statens Vegvesen (2012). Søk på vegvesen.no etter «biltilsynet». Henta frå Difi (2012a). Informasjon om Los. Henta frå Difi (2012b) Kriteriesett for offentlege nettstader, indikator 2.4. Henta frå nettstedet- har- en- tilfredsstillende- s%c3%b8kefunksjon/ W3C (2012). Understanding SC in Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.0. Henta frå WCAG20/navigation- mechanisms- mult- loc.html Vinmonopolet (2012). Søkjeresultat for «vodka» på Vinmonopolet sin nettstad. Henta frå Morville, P./Rosenfeld, L. (2006a). Information arcitechture for the world wide web (s ). Oreilly. Morville, P./Rosenfeld, L. (2006b). Information arcitechture for the world wide web (s. 151). Oreilly. 18

19 Morville, P./Rosenfeld, L. (2006c). Information arcitechture for the world wide web (s ). Oreilly. Morville, P./Rosenfeld, L. (2006d). Information arcitechture for the world wide web (s ). Oreilly. Hunter, E. (2009). Classification made simple. Ashgate Publising. Kommunikasjonsforeningen (2010). Kommunikasjon nr 3 Taper penger på dårlig søk. Henta frå kommunikasjon/taper- penger- p%c3%a5- d%c3%a5rlig- s%c3%b8k Dummies (2012). How Online Behavior Affects Search Results. Henta frå to/content/how- online- behavior- affects- search- results.html 19

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Lotteri- og stiftingstilsynet

Lotteri- og stiftingstilsynet www.isobar.no Isobar Norge Org.nr. 990 566 445mva Pilestredet 8 / N- 0180 Oslo. hello@isobar.no Lotteri- og stiftingstilsynet - Vurdering av publiseringsløysingar basert på open kjeldekode Utarbeida for:

Detaljer

Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar

Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar Kva er vilbli.no? vilbli.no er søkjaranes hovudkjelde til informasjon om vidaregåande opplæring. På vilbli.no skal søkjarane til ei kvar tid finne oppdatert og kvalitetssikra

Detaljer

Brukarmanual. www.osberget.no

Brukarmanual. www.osberget.no www.osberget.no Brukarmanual Velkomen Takk for at du valde Osberget GO Dette er verktøyet for deg som ynskjer å oppgradere og halde ved like nettstaden din på ein raks og effektiv måte. Osberget GO er

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

Vegvisar til vilbli.no

Vegvisar til vilbli.no Vegvisar til vilbli.no Kva er vilbli.no? vilbli.no er di hovudkjelde til informasjon om vidaregåande opplæring. På vilbli.no skal du til ei kvar tid finne oppdatert og kvalitetssikra informasjon. På grunnlag

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

www.hordaland.no Nytt HFK Intranett

www.hordaland.no Nytt HFK Intranett Nytt HFK Intranett Vår digitale kvardag Gode medarbeidar! Fylkesrådmann Paul M. Nilsen Både på jobb og privat brukar dei fleste av oss PC til ei lang rekkje oppgåver. Å meistra bruk av digitale verktøy

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Innhald Pålogging... 2 Viktige knappar... 3 Fronter som rom... 3 Leggje inn ei oppgåve i Fronter... 4 Litt om nokre ulike format for tekstbehandling

Innhald Pålogging... 2 Viktige knappar... 3 Fronter som rom... 3 Leggje inn ei oppgåve i Fronter... 4 Litt om nokre ulike format for tekstbehandling 1 Innhald Pålogging... 2 Viktige knappar... 3 Fronter som rom... 3 Leggje inn ei oppgåve i Fronter... 4 Litt om nokre ulike format for tekstbehandling og visse konsekvensar:... 6 Ulike roller i Fronter...

Detaljer

ÅRSRAPPORT NETTSIDENE FOR 2013. Innhald Kva har vi gjort i læringsnettverket... 2

ÅRSRAPPORT NETTSIDENE FOR 2013. Innhald Kva har vi gjort i læringsnettverket... 2 Interkommunalt IKT-samarbeid Balestrand, Leikanger, Luster og Sogndal Vår ref 10/3794-29 Eining/avd/saksh. REGIKT//CARNYB Arkiv Dykkar ref Dato 28.11.2012 ÅRSRAPPORT NETTSIDENE FOR 2013 Innhald Kva har

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007 Rapport om målbruk i offentleg teneste 27 Institusjon: Adresse: Postnummer og -stad: Kontaktperson: E-post: Tlf.: Dato: Høgskolen i Sør-Trøndelag 74 Trondheim Lisbeth Viken lisbeth.viken@hist.no 7355927

Detaljer

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk Søk regionale miljøtilskudd elektronisk I 2015 er det endå enklare å levere søknaden om regionalt miljøtilskot på internett. Me vonar du søkjer elektronisk. I denne folderen er det ei skildring av korleis

Detaljer

osbergetcms Brukarmanual www.osberget.no

osbergetcms Brukarmanual www.osberget.no osbergetcms Brukarmanual www.osberget.no Innhald 03. Velkomen 05. Innlogging 06. Arkfanene 07. Redigering av nettside 09. Artikkel 10. Bilde 11. Galleri 12. Del 12. Legg til meny 13. Meir 15. Meny - redigering

Detaljer

KONTINUASJONSEKSAMEN I EMNE. TDT4136 Logikk og resonnerande system. Laurdag 8. august 2009, kl. 09.00 13.00

KONTINUASJONSEKSAMEN I EMNE. TDT4136 Logikk og resonnerande system. Laurdag 8. august 2009, kl. 09.00 13.00 Side 1 av 6 KONTINUASJONSEKSAMEN I EMNE TDT4136 Logikk og resonnerande system Laurdag 8. august 2009, kl. 09.00 13.00 Oppgåva er laga av Tore Amble, og kvalitetssikret av Lester Solbakken. Kontaktperson

Detaljer

RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP. Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF

RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP. Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF 1 INNHOLD OM RETTLEIAREN... 3 FUNKSJONANE PÅ «MIN SIDE»... 3 MINE SAKER...

Detaljer

Bruk av reiserekning i Agresso

Bruk av reiserekning i Agresso Bruk av reiserekning i Agresso Generell saksgang: 1. Reiserekning på web skal fyllast ut av den tilsette. 2. Når reiseregning er ferdig utfylt, skal den tilsette skrive ut reisebilag og stifte kvitteringar

Detaljer

Rådgjevarkonferanse 2009

Rådgjevarkonferanse 2009 Rådgjevarkonferanse 2009 Vidaregåande opplæring Sogn og Fjordane fylkeskommune Opplæringsavdelinga Inntak og formidling Askedalen 2 6863 Leikanger Telefon 57 65 62 99 etter Vg2 Design og duodji Gravørfaget

Detaljer

EasyPublish Kravspesifikasjon. Versjon 1.0

EasyPublish Kravspesifikasjon. Versjon 1.0 EasyPublish Kravspesifikasjon Versjon 1.0 Endringshistorie Dato Versjon Kommentarar Person 12.04.2005 1.0 Første utkast Jesro Christoffer Cena Innhald 1 Innleiing...4 1.1 lsetjing... 4 1.2 Omfang... 4

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

RAMMEAVTALE Hordaland Fylkeskommune og Fjord Norge AS

RAMMEAVTALE Hordaland Fylkeskommune og Fjord Norge AS S-200504339-4/135.3 RAMMEAVTALE og Som del av denne avtalen følgjer: Vedlegg l: Samarbeidavtale med spesifikasjon av tilskot. 1. Definisjonar Tenestar knytt til tilskot: Som nemnt i punkt 3.1 og vedlegg

Detaljer

Sognefrukt Medlemsportal - Introduksjon

Sognefrukt Medlemsportal - Introduksjon Sognefrukt Medlemsportal - Introduksjon Programmet installerast ved å lasta det ned frå www.sognefrukt.no sine heimesider, du finn programmet under "Programvare" menyen på venstre side Installasjon: Last

Detaljer

POLITISKE SAKSDOKUMENT:

POLITISKE SAKSDOKUMENT: POLITISKE SAKSDOKUMENT: FRÅ PAPIR TIL PC Installasjons- og brukarrettleiing Politikar-PC Surnadal kommune 1 2 Innhald 1 Last ned PDF-XChange Viewer... 4 2 Installere PDF-XChange Viewer... 5 3 Anbefalt

Detaljer

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 RETTLEIAR BYGGSØK Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 Kvinnherad kommune Juni 2014 Utfylling av søknad Nettadresse: http://ebs-2010.dibk.no/ Eventuelt via www.dibk.no HUGS: Les hjelpeteksten til

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

Rettleiing aktivering av fritekstleverandørar i ehandel

Rettleiing aktivering av fritekstleverandørar i ehandel Rettleiing aktivering av fritekstleverandørar i ehandel Å aktivere ein leverandør krev i det minste tre steg, og aller helst fire: 1. Kontakt med leverandør, s. 1 2. Oppdatere informasjon i Visma, s. 2

Detaljer

Høringsuttalelse Høring - Fagerbergutvalgets utredning NOU 2011:6 Et åpnere forskningssystem - KD Kunnskapsdepartementet

Høringsuttalelse Høring - Fagerbergutvalgets utredning NOU 2011:6 Et åpnere forskningssystem - KD Kunnskapsdepartementet 1 2 3 4 5 6 7 8 Lakkegata 3 / 0187 Oslo T: 22 04 49 70 F: 22 04 49 89 E: nso@student.no W: www.student.no 9 10 11 12 13 Høringsuttalelse Høring - Fagerbergutvalgets utredning NOU 2011:6 Et åpnere forskningssystem

Detaljer

ehandel og lokalt næringsliv

ehandel og lokalt næringsliv ehandel og lokalt næringsliv Kvifor ehandel? Del av regjeringas digitaliseringsarbeid det offentlege skal tilby digitale løysingar både til enkeltpersonar og næringsliv Næringslivet sjølve ønskjer ehandel

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

Store dokument i Word

Store dokument i Word Store dokument i Word versjon 2007 av Kjell Skjeldestad Hjelp til betre organisering av skrivearbeidet august 2009 Ved skriving av store dokument er det viktig å få god oversikt over dei ulike delane av

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Informasjon og brukarrettleiing

Informasjon og brukarrettleiing Informasjon og brukarrettleiing Om kartløysinga Kartløysinga er tenarbasert. Alle operasjonar blir utførde av ein sentralt plassert tenar (server). Dette inneber at du som brukar berre treng å ha ein pc

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Nettbedrift nye funksjonar frå februar 2016

Nettbedrift nye funksjonar frå februar 2016 Nettbedrift nye funksjonar frå februar 2016 Innhald 1. Bakgrunn 2 2. Engelsk versjon 2 3. Registrerte utbetalingar filtrering på brukar 2 4. Forbetra filfunksjonalitet 2 4.1 Splitting/gruppering av filer

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

PC-ORDNINGA I DEN VIDAREGÅANDE SKULEN

PC-ORDNINGA I DEN VIDAREGÅANDE SKULEN PC-ORDNINGA I DEN VIDAREGÅANDE SKULEN Kva er PC-ordninga? PC-ordninga kjem frå at alle elevar ved dei vidaregåande skulane skal ha kvar sin berbare PC, til bruk i undervisninga. PC-ordninga går ut på at

Detaljer

Lingspeak 3 3.0.487.0. Lingit AS

Lingspeak 3 3.0.487.0. Lingit AS Lingspeak 3 3.0.487.0 Lingit AS Lingspeak 3 Innhald Kva er Lingspeak 3?...1 Installasjon...2 Starte Lingspeak...3 Avslutte Lingspeak...3 Lese opp tekst...4 Hovudvindauget...5 Lagre til lydfil...5 Opplesingsvindauget...6

Detaljer

Samansette tekster og Sjanger og stil

Samansette tekster og Sjanger og stil MAPPEOPPGÅVE 5 Samansette tekster og Sjanger og stil Skreve av Kristiane, Renate, Espen og Marthe Glu 5-10, vår 2011 I denne oppgåva skal me først forklare kva ein samansett tekst er, og kvifor samansette

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Rådgjevarkonferanse 2010

Rådgjevarkonferanse 2010 Rådgjevarkonferanse 2010 Sogn og Fjordane fylkeskommune Opplæringsavdelinga Inntak og formidling Askedalen 2 6863 Leikanger Telefon 57 65 62 99 Logg inn på vigo.no med MinID Alle må bruke MinID for å

Detaljer

Rettleiing til rapportering i Altinn, «Partifinansiering 2014», RA-0604 Partilag med organisasjonsnummer

Rettleiing til rapportering i Altinn, «Partifinansiering 2014», RA-0604 Partilag med organisasjonsnummer SSB. Partifinansiering 2014, lag med org.nr., 06.05.2015, s 1 Rettleiing til rapportering i Altinn, «Partifinansiering 2014», RA-0604 Partilag med organisasjonsnummer Pålogging i Altinn For å få tak i

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Lesing er grunnlaget for suksess i neste alle skulefag. Lesesvake elevar får ofte problem med å fullføre vidaregåande skule. Lesesvake vil møte mange stengte dører

Detaljer

Los - vegvisar til offentlege tenester

Los - vegvisar til offentlege tenester Los - vegvisar til offentlege tenester Minside din veiviser ditt i det offentlige servicekontor på Internett Hovudutfordring: Setja namn på ting! www.norge.no Innhald Utfordringar Fragmentering Avsendarorientering

Detaljer

Telefrukt AS. Medlemsportal - Introduksjon

Telefrukt AS. Medlemsportal - Introduksjon Telefrukt AS. Medlemsportal - Introduksjon Programmet installerast ved å lasta det ned frå www.telefrukt.no sine heimeside. Installasjon: Last ned programvaren frå Hardanger Fjordfrukt lagre / opne eller

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

AD Travel. Brukarmanual for prøvenemnda i Hordaland Fylkeskommune FAGOPPLÆRINGSKONTORET

AD Travel. Brukarmanual for prøvenemnda i Hordaland Fylkeskommune FAGOPPLÆRINGSKONTORET AD Travel Brukarmanual for prøvenemnda i Hordaland Fylkeskommune FAGOPPLÆRINGSKONTORET Oppbygging av brukarmanualen Oppbygging av brukarmanualen... 3 Pålogging og forklaring til hovudbilete... 4 Første

Detaljer

GeoGebra. brukt på eksamensoppgåver i 10. kl. Sigbjørn Hals

GeoGebra. brukt på eksamensoppgåver i 10. kl. Sigbjørn Hals GeoGebra brukt på eksamensoppgåver i 10. kl. Sigbjørn Hals Innhald Kva er GeoGebra?... 2 Kva nytte har elevane av å bruke GeoGebra?... 2 Kvar finn vi GeoGebra?... 2 Oppbygginga av programmet... 3 Løysing

Detaljer

Personalportalen. Brukarmanual for medarbeidarar i Hordaland fylkeskommune. Til innhaldsregister

Personalportalen. Brukarmanual for medarbeidarar i Hordaland fylkeskommune. Til innhaldsregister Personalportalen Brukarmanual for medarbeidarar i Hordaland fylkeskommune Brukarmanual for medarbeidarar i Hordaland fylkeskommune personalportalen Oppbygging av brukarmanualen Denne brukarmanualen omhandlar

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Eksamensreglar og rettleiing for eksamenskandidatar ved Herøy vidaregåande skule

Eksamensreglar og rettleiing for eksamenskandidatar ved Herøy vidaregåande skule Eksamensreglar og rettleiing for eksamenskandidatar ved Herøy vidaregåande skule Vi forventar at du som elev eller privatist har gjort deg kjend med reglar og rettleiing for eksamenskandidatar i god tid

Detaljer

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Oppgåver til side 130 Oppgåve B Kommenter forholdet mellom omgrep. a) Morfem, leksikalsk morfem, grammatisk morfem, bøyingsmorfem og avleiingsmorfem.

Detaljer

Legge til brukar. Legge til ein lærar Då det er lite utskifting på lærarar så legg eg til dei manuelt 1. Klikk Kontoredigering Legg til Manuelt

Legge til brukar. Legge til ein lærar Då det er lite utskifting på lærarar så legg eg til dei manuelt 1. Klikk Kontoredigering Legg til Manuelt Legge til brukar Legge til ein lærar Då det er lite utskifting på lærarar så legg eg til dei manuelt 1. Klikk Kontoredigering Legg til Manuelt 2. Skriv inn Fornamn, Etternamn og Klasse. Dersom programmet

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Kopier heile katalogen Metxxxxx inn i Weatherlink-katalogen (eller i ein underkatalog).

Kopier heile katalogen Metxxxxx inn i Weatherlink-katalogen (eller i ein underkatalog). Instruks for bruk av met web-sider. Webansvarleg må skaffe ftp-adresse til web-server og få oppretta ein katalog der til verstasjonen. Han må også opprette ein underkatalog uke under verstasjonskatalogen.

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

På tur i Midt-Telemark Informasjon om natur, kultur og friluftsliv

På tur i Midt-Telemark Informasjon om natur, kultur og friluftsliv På tur i Midt-Telemark Informasjon om natur, kultur og friluftsliv Kart i Google earth Bø 19. april 2012 Arne Hjeltnes, Bø Turlag Bøelva-Gvarvelva, Breisås, Bryggefjell, Folkestadåsane, Gygrestolen, Høyslass-Bruskor,

Detaljer

Bachelor i bibliotek- og informasjonsvitenskap

Bachelor i bibliotek- og informasjonsvitenskap Fakultet for samfunnsfag Bachelor i bibliotek- og informasjonsvitenskap Kunnskapsorganisasjon 3 Bokmål / Nynorsk Dato: Mandag 29. april 2013 Tid: 4 timer / kl. 9-13 Oppgavesettet består av: 11 sider Antall

Detaljer

Ein tydeleg medspelar. frå elev til lærling. Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass

Ein tydeleg medspelar. frå elev til lærling. Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass Ein tydeleg medspelar frå elev til lærling Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass SØKNADEN Må vere ryddig Søknad/CV skal ikkje ha skrivefeil Spør norsklærar om hjelp Hugs å skrive under

Detaljer

FÅ VERDA HEIM TIL DEG. NÅR DU VIL. TUSSAFIBER KOPLING AV RUTER. FRITZ Box 7360/7390

FÅ VERDA HEIM TIL DEG. NÅR DU VIL. TUSSAFIBER KOPLING AV RUTER. FRITZ Box 7360/7390 FÅ VERDA HEIM TIL DEG. NÅR DU VIL. TUSSAFIBER KOPLING AV RUTER FRITZ Box 7360/7390 2 TUSSAFIBER MONTERINGSRETTLEIING FOR INTERNETT OG TELEFONI Denne rettleiinga skal hjelpe deg å kome raskt og enkelt i

Detaljer

Oktober 2013. Førarkort klasse B. Opplæring, øvingskjøring og mengdetrening ei rettleiing

Oktober 2013. Førarkort klasse B. Opplæring, øvingskjøring og mengdetrening ei rettleiing Oktober 2013 Førarkort klasse B Opplæring, øvingskjøring og mengdetrening ei rettleiing 2 Målet med heftet Tid og samarbeid 3 Dette heftet er meint å vere ei enkel rettleiing til deg som ynskjer å bli

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Jobbstrategien. KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne

Jobbstrategien. KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne Jobbstrategien KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne Ein døropnar til arbeidslivet Unge, positive og motiverte medarbeidarar er velkomne hos dei fleste arbeidsgivarar. Men unge med nedsett funksjonsevne

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK:

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 12.10.2015 SAKSHANDSAMAR: Erik Sverrbo SAKA GJELD: Variasjon i ventetider og fristbrot ARKIVSAK: 2015/2228 STYRESAK: 107/15 STYREMØTE: 10.11.

Detaljer

Ditt val! Idrettsfag Musikk, dans og drama Studiespesialisering

Ditt val! Idrettsfag Musikk, dans og drama Studiespesialisering Ditt val! Vidaregåande opplæring 2007 2008 Idrettsfag Musikk, dans og drama Studiespesialisering Bygg- og anleggsteknikk Design og handverk Elektrofag Helse- og sosialfag Medium og kommunikasjon Naturbruk

Detaljer

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Side 1 Tingvoll, 21. september 2013 NVE FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Naturvernforbundet har gått langs elva på den planlagde utbyggingsstrekninga 15.9.2013. Vi har ikkje gått traseen

Detaljer

Ipad som politisk verktøy. Surnadal kommune

Ipad som politisk verktøy. Surnadal kommune Ipad som politisk verktøy Surnadal kommune Bruk av Ipad Surnadal kommune har ei ordning med bruk av Ipad i samband med politiske møte Dette er ei frivillig ordning Det er fullt mogleg å bruke eige utstyr

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Brukarhandbok for Lingdys 3.8

Brukarhandbok for Lingdys 3.8 Brukarhandbok for Lingdys 3.8 3.8.903.0 Lingit AS Brukarhandbok for Lingdys 3.8 Innhald Kva er Lingdys?...1 Installasjon...3 Installasjon frå CD...3 Oppdatering eller installasjon via internett...4 Oppstart

Detaljer

Rettleiing for revisor sin særattestasjon

Rettleiing for revisor sin særattestasjon Rettleiing for revisor sin særattestasjon Om grunnstønad til nasjonalt arbeid til frivillige barne- og ungdomsorganisasjonar, statsbudsjettets kap. 857, post 70 (Jf. føresegn om tilskot til frivillige

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

HiST i Sosiale Medier

HiST i Sosiale Medier HiST i Sosiale Medier Innhald Kvifor skal HiST vere tilstade i sosiale medier?... 2 HiST-tilsette i sosiale medier... 2 Facebook... 3 Korleis bruker HiST den overordna Facebook-sida?... 3 Tips til godt

Detaljer

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto TILSYNSRAPPORT første halvår 2012 - ei evaluering av marknadsføring frå januar til og med juni månad 2012 Tilsynsrapport marknadsføring nr. 2012-12 Lotteritilsynet

Detaljer

Strategiplan for Apoteka Vest HF

Strategiplan for Apoteka Vest HF Strategiplan for Apoteka Vest HF 2009 2015 Versjon 0.91 03.09.2008 Strategiplan for Apotekene Vest HF 2009 2015 Side 1 Innleiing Det har vore nokre spennande år for Apoteka Vest HF sida reforma av helseføretaka

Detaljer

Husleige / Fellsekostnader i interkommunale samarbeid i Hallingdal.

Husleige / Fellsekostnader i interkommunale samarbeid i Hallingdal. Notat Husleige / Fellsekostnader i interkommunale samarbeid i. Dette notatet kan vera eit diskusjonsgrunnlag for vurdering av fordeling av utgifter til husleige og drift i interkommunale samarbeid. Oversikt

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet

Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet Nynorsk 2016 Vaksine for å førebyggja livmorhalskreft tilbod til jenter i 7. klasse Informasjon til barn og foreldre Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet 1 Vaksine mot humant papillomvirus (HPV)

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor Eit undervisningsopplegg om BARNERETTANE MÅL frå læreplanen DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING Artikkel 2: Alle barn har rett til vern mot diskriminering PRIVATLIV Artikkel 16: Alle barn har rett til

Detaljer

Kom i gang med LibreOffice. Kapittel 14 Tilpass LibreOffice

Kom i gang med LibreOffice. Kapittel 14 Tilpass LibreOffice Kom i gang med LibreOffice Kapittel 14 Tilpass LibreOffice Opphavsrett Opphavsretten til dette dokumentet, 2011 2014, tilhøyrer utgjevarane som er lista opp nedanfor. Du har lov til å didtribuere det vidare

Detaljer

Stråling frå elektronisk kommunikasjon

Stråling frå elektronisk kommunikasjon Stråling frå elektronisk kommunikasjon Ei orientering frå Statens strålevern og Post- og teletilsynet Kva er stråling? I kvardagen omgjev vi oss med ulike typar stråling, frå både naturlege og menneskeskapte

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

SØKNAD OM STØTTEKONTAKT

SØKNAD OM STØTTEKONTAKT MASFJORDEN KOMMUNE Sosialtenesta Nav Masfjorden Postboks 14, 5987 Hosteland Tlf 815 81 000/47452171 Unnateke for offentleg innsyn Jf. Offlentleglova 13 SØKNAD OM STØTTEKONTAKT Eg vil ha søknaden handsama

Detaljer

Team Surnadal- Velferdsteknologi i helhetlige pasientforløp Teamet

Team Surnadal- Velferdsteknologi i helhetlige pasientforløp Teamet Team Surnadal- Velferdsteknologi i helhetlige pasientforløp Teamet Bak: Ingunn Mikkelsen, Annett Ranes og Solveig Glærum Foran: Gunnhild Eidsli og Pål Ranes. Heidrun Solstad og Arnhild Sæter er ikke med

Detaljer

Brukarhandbok for Lingdys 3.8

Brukarhandbok for Lingdys 3.8 Brukarhandbok for Lingdys 3.8 3.8.869.0 Lingit AS Brukarhandbok for Lingdys 3.8 Innhald Kva er Lingdys?...1 Installasjon...3 Installasjon frå CD...3 Oppdatering til ny versjon eller nyinstallasjon via

Detaljer

HØYRING OM NYE IT-STANDARDAR FOR OFFENTLEG SEKTOR

HØYRING OM NYE IT-STANDARDAR FOR OFFENTLEG SEKTOR HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga Arkivsak 201202564-2 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit Saksgang Møtedato Fylkesutvalet 25.04.2012 HØYRING OM NYE IT-STANDARDAR FOR OFFENTLEG SEKTOR SAMANDRAG

Detaljer

FORMakademisk. Anders Nedland Røneid 040467 11HMBMDA

FORMakademisk. Anders Nedland Røneid 040467 11HMBMDA FORMakademisk Anders Nedland Røneid 040467 11HMBMDA Strategi Målgruppe FORMakademisk definerer sjølv si hovudmålgruppe som forskarar innan design ved høgare utdanningsinstitusjonar, andre forskingsinstitusjonar

Detaljer

Palestinakomiteens medlemssystem Solidus - dei viktigaste funksjonane

Palestinakomiteens medlemssystem Solidus - dei viktigaste funksjonane Palestinakomiteens medlemssystem Solidus - dei viktigaste funksjonane I dette dokumentet har vi tatt med dei viktigaste funksjonane til medlemssystemet Solidus. Ver likevel obs! på at du i innloggingsbiletet

Detaljer

Farleg avfall i Nordhordland

Farleg avfall i Nordhordland Farleg avfall i Nordhordland Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder i Nordhordland. April, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking om korleis 15 ulike

Detaljer