Ivar Aasen nynorskens far

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Ivar Aasen nynorskens far"

Transkript

1 Nettopp norsk Ivar Aasen nynorskens far Av Lars Sigurdsson Vikør forkorta og tilrettelagt av Elisabeth Smith Bakgrunn og oppvekst Ivar Aasen ( ) vart fødd den 5. august i Hovdebygda i Ørsta på Sunnmøre. Familien hans levde under enkle kår med små sosiale skilnader i den vesle bygda der folk levde av fiske og jordbruk. Han mista foreldra sine tidleg, mora da han var tre, og faren da han var tolv år. Etter at faren døydde, arbeidde han på garden som broren hadde overteke. Han skreiv ein gong at den tida var «en for mig ubehagelig Tid», og han var oppteken av å kome seg vekk heimanfrå. Ivar Aasen lærte seg tidleg å lese, og han hadde ein enorm appetitt på kunnskap. I dag blir han ofte vurdert som eit slags under, eit geni frå eit folkedjup som ikkje las bøker eller var lærd på noko vis. At han vart den leiande på sitt felt, var mest ikkje til å tru om ein tenkjer på kor han kom frå, men han vart faktisk den første verkelege språkvitskapsmannen i landet. Han jobba mykje med dialektar og studerte ordforrådet i dei norske dialektane, og han dikta mykje på den nye målforma han sjølv fann opp. Det er først og fremst som skaparen av det nynorske skriftspråket vi kjenner Ivar Aasen i dag. Nynorsk var den dialektbaserte målforma som var meint å ta over etter dansk, som Noreg brukte som skriftspråk etter mange år i union med Danmark. I 1831 vart Aasen omgangsskolelærar. Omgangsskole var eit slags omreisande undervisningstilbod, der lærarane reiste rundt på gardane og underviste dei som budde der, mot at dei fekk kost og losji mens dei var der. Dei vart ikkje lenge på kvar stad, berre nokre dagar, og dei underviste mest i religion og lesing. Dette heldt Aasen på med i to år, til han fekk eit tilbod om studieopphald hos ein prost på Herøy, litt lenger sør på Sunnmøre. Slike ting gjorde enkelte velståande menneske på den tida for å hjelpe evnerike gutar til å kome vidare. To år seinare fekk han ein huslærarpost ein annan stad, med høve til å studere vidare, og der vart han til han var klar for å ta fatt på livsoppgåva si i Han var altetande i kunnskapstrongen, men det var særleg botanikk og språkstudium han styrte seg inn mot. Det kan tyde på ein sans for systema-

2 Nettopp norsk / Erasmus Montanus 2 tikk at han måtte lage grupper og ordningar av materialet han arbeidde med. Han hadde eit imponerande herbarium, men det vart språkstudiane hans som vekte interessa blant folk. Han fekk tilbod om å studere på universitetet i Christiania (no Oslo), men han takka nei fordi han var redd for å fjerne seg for langt frå røtene sine. Det var berre dei privilegerte som fekk studere der, og han kjende seg ikkje heime i eit slikt miljø. Aasen som språkforskar I den tida snakka folk dialektar, slik dei gjer i dag. Det var ikkje mange som kunne skrive, og dei som kunne det, skreiv på dansk på grunn av unionen med Danmark, som hadde vart sidan 1400-talet. Men på 1800-talet var nasjonalromantikken på full frammarsj, og det var fleire etter kvart som meinte at Noreg burde ha ein eigen identitet. Med det burde nordmennene òg ha eit eige språk, men det var usemje om korleis det skulle vere. To unge studentar ved universitetet, Peter Andreas Munch og Henrik Wergeland, var blant dei som no tok opp språkspørsmålet. Wergeland ville fornorske det danske språket ved å ta inn norske ord og norske former, og han spådde at språket ville vere norsk «før Aarhundredet nedrødmer». Munch meinte at den lina ville gjere språket rotete og vulgært, og han ville heller berre halde på dansken, eller eventuelt finne ein gammal og opphavleg dialekt og lage eit skriftspråk ut ifrå den. (Sjå læreboka s. 310) Ivar Aasen hadde følgt med på debatten mellom desse to, og han skreiv eit lite programskrift, Om vort Skriftsprog, som aldri vart gjeve ut av han sjølv, men som vart trykt etter at han var død. I det skriftet seier han seg einig med Munch og argumenterar for eit sjølvstendig språk som er tufta på talemålet i landet altså dei ulike dialektane. Men Ivar Aasen var ein sjenert og lite framfus mann, så han heldt desse tankane for seg sjølv. Eit slikt program hadde vore dristig av ein ukjend bondegut å lansere, og han visste nok det. Han heldt likevel fram med språkstudiane sine og lærte seg norrønt. Dessutan var han kreativ og begynte å lage ei skisse til grammatikken over dialekten på Sunnmøre. Den tok han med seg til biskop Neumann i Bergen, som vart imponert over dette arbeidet. Neumann var også ein mann med interesse for det folkelege tidsånda var prega av storstilte innsamlingar av eventyr, segner og folkeviser, norrøne tekster og anna nasjonalt styrkjande verksemd og Ivar Aasens arbeid trefte denne tidsånda midt i blinken. Dermed fekk han eit stipend for å reise rundt på Vestlandet og samle inn dialektmateriale til ein grammatikk og ei ordbok. Frå 1842 og til 1846 reiste han rundt i landet og samla inn stoff til desse bøkene. Han sette tidleg opp ei skisse som han fylte ut etter kvart som han fekk meir stoff frå fleire stader alt bygd på fellestrekk i dei ulike dialektane. Prosjektet hans vart kjent for ganske mange menneske, og han kjende eit press på seg for å gjere det ferdig. Derfor slo han seg ned i Christiania og begynte å arbeide med grammatikken og ordboka. Det Norske Folkesprogs Grammatik kom ut i 1848, og Ordbog over det Norske Folkesprog kom i Desse bøkene vart hylla som epokegjerande verk, noko dei faktisk var, og særleg P.A. Munch var begeistra for dei. Han var på den tida rekna som den store autoriteten på området. Wergeland døydde allereie i Desse to bøkene var grunnsteinar i Ivar Aasens vitskaplege arbeid. Han vart Noregs første dialektolog (ein som studerer målføre). Før han kom på banen, hadde vitskapen berre hatt lause kunnskapar om dialektane, bygde på tilfeldige inntrykk og ikkje på systematiske studium. Det fanst nokre ordsamlingar, men dei inneheldt gjerne spesielle dialektord som var vanskelege å

3 Nettopp norsk / Erasmus Montanus 3 skjøne for danskar. Ivar Aasen hadde beskrive dialektane systematisk ut frå kunnskapane sine i gammalnorsk og moderne grammatikk. Han beskreiv dialektane i samanlikning med kvarandre, og ikkje ein og ein. Tanken hans var at alle dialektane var variasjonar av det same grunnleggjande systemet, og det viste seg at han hadde rett i det. Han var den første til å setje opp ei systematisk inndeling av dei norske dialektane, og hovudtrekka i denne inndelinga blitt ståande fram til vår tid, om enn noko endra på somme punkt av seinare granskarar. Frå 1850 fekk Aasen eit fast årleg stipend av Stortinget for å halde fram med arbeidet sitt, og han levde av det resten av livet. Han heldt fram med å samle dialektstoff, samtidig som han arbeidde med utforminga av det samlande skriftspråket som han ville byggje på grunnlag av dialektane. Forskingsarbeidet hans førte fram til dei to eigentlege hovudverka hans, Norsk Grammatik (1864) og Norsk Ordbog (1873). Her fekk det vitskaplege arbeidet hans si endelege form, og han brukte det nyforma skriftspråket sin ortografi (rettskriving) i si skildringa si av folkespråket. Han hadde ei sylkvass evne til å gi gode og presise definisjonar av ord og omgrep, og ordboka hans vart rekna som mønstergyldig. Den gjorde greie for kor orda vart brukte, dei viktigaste dialektformene, og han viste til bruksmåtar gjennom eksempelsetningar. Det var den første ordboka i sitt slag i Noreg som både var beskrivande, og som tente som rettesnor. Men Ivar Aasen var ein flittig og arbeidslysten mann. Han gav ut fleire bøker, også etter at han var ferdig med hovudverka sine, blant anna ei personnamnbok, eit ordspråkleksikon, ein slags ensyklopedi for ungdom, og ei liste over plantenamn som han fekk trykt i eit tidsskrift. Han laga òg ei såkalla tesaurisk ordbok. Tesaurisk tyder at orda ikkje stod alfabetisk, men dei var ordna i tydingsgrupper, det ein kallar semantiske felt, til dømes klesplagg for seg, møblar for seg, jordbruksreiskapar for seg. Den kom ut lenge etter at han døydde, og han lét også etter seg andre arbeid som han ikkje gav ut mens han levde, truleg på grunn av sterk sjølvkritikk og perfeksjonisme. Aasen grunnlegg landsmålet (nynorsken) I 1853 gav han ut ei lita bok som heitte Prøver af Landsmaalet i Norge. Landsmålet var nemninga hans på ei målform som skulle samle heile landet. I boka gjorde han greie for dei viktigaste dialekttrekka og -skiljemerka i landet, og han presenterte ei samling tekstar på dialektar frå heile landet. I tillegg tok han inn eit utkast til samlande skriftnormal han hadde sett opp, og tok inn nokre tekstar på det. Han tok utgangspunkt i bygdedialektar, og dermed fekk ordet landsmål ei anna tyding i folks medvit enn han hadde tenkt (eit språk for bygdene). Landsmål vart erstatta med nynorsk først i nyare tid i 1929 for å vere presis. Det var eit digert arbeid å setje opp fellesnormalen for dette målet, og han gjekk fram ved å gjennomføre ei systematisk samanlikning av dei ymse dialektane. Han meinte at dei norske dialektane hadde utvikla seg frå gammalnorsk, og han fann mange samlande former ved å gå tilbake til det opphavlege. Men det var ikkje alle fellesformer som kunne finnast i gammalnorsk, og mange opphavlege former var døydd ut. Bøyingssystemet var annleis, utan alle kasusbøyingane av adjektiv og substantiv og personbøyingane av verb. Han bestemte seg derfor for berre å ta med former som han fann i dei levande dialektane. Men han gjorde nokre få unntak og tok med enkelte «forelda» former som var i bruk i grannespråka (svensk og/eller dansk), som samleformer i landsmålet (som fortidsforma kastade for talemålets kasta).

4 Nettopp norsk / Erasmus Montanus 4 Vi tek nokre døme på korleis han tenkte: Det er ulike infinitivsendingar i verb i norske dialektar: vi finn både å skriva, å skrive og å skriv. Derfor lét han den forma som låg nærast den gammalnorske, bli den samlande nemleg a-ending (å lesa, å skriva). På Sørvestlandet var og er den forma heilt vanleg i bruk. Substantiva har på norsk tre kjønn: hankjønn, hokjønn og inkjekjønn (mens dansk berre har to: felleskjønn og inkjekjønn). Men Aasen fann ein enorm variasjon i bøyinga av hokjønn i bestemt form eintal, til dømes solasoli-solè og visa-viså-viso. Mange stader var det to ulike bøyingsklasser i hokjønn: Sterke (ord som endar på konsonant, som sol) og svake (ord som endar på trykklett vokal, som vise). Ein del dialektar kan da ha den soli/solé, men den visa/viso. Men dei fleste dialektane har berre éi ending i alle hokjønnsord, stort sett -a: den sola, den visa. Berre Bergen har ikkje hokjønn i det heile; der heiter det solen og visen (som i dansk). Ivar Aasen valde å halde på skiljet mellom sterk og svak bøying, fordi det var det mest opphavlege systemet, og bestemte den samlande forma ut ifrå det. Denne grunntanken låg bak heile oppbygginga av normalen til landsmålet. Derimot endra han ikkje overflatiske grafiske trekk, som stor førebokstav i substantiv og aa der vi bruker å. Det var folk vane med, så det meinte han kunne gå like bra på norsk som på dansk. Dette endra seg jo seinare, slik at det som for Aasen var normalt, på oss verkar gammaldags. Landsmålet vart på kort tid teken i bruk av folk som sette i gang ei stor kulturrørsle. Alt i 1885 jamstilte Stortinget språket med dansk, og i 1892 fekk skolane lov til å bruke det som undervisningsspråk. Samtidig med alt dette skjedde det ei fornorsking av dansken, og det var Knud Knudsen som da var talsmannen for det. Målet hans var å la kvardagsspråket til overklassa som var tufta på dansk, men hadde norsk uttale vere grunnlaget for eit norsk skriftspråk. Han ville fornorske ved å skrive harde konsonantar (gate, bok i staden for gade, bog) og setje inn -er i fleirtalsbøying (hester i staden for dansk heste). Han var ein ivrig talsmann for saka og fekk gjennom det som vart eit avgjerande steg mot dagens bokmål. (Sjå meir om dette i læreboka s ) Ivar Aasens landsmål vart for gammaldags og stivbeint for folk flest, og den første reforma av normalen kom allereie i 1901 (da vart kastade avskaffa, og alle skreiv kasta). Aasen sjølv var imot all endring av den opphavlege forma, men det vart likevel etter kvart gjort større endringar som gjorde landsmålet likare talemålet til fleire, særleg austpå og nordpå (for eksempel gjennomføring av -a i alle hokjønnsord: sola og visa, som i dag er hovudform og den aller vanlegaste forma i nynorsk). Målet til rettskrivingspolitikken på den tida var ei full samansmelting i eit fellesnorsk eller samnorsk skriftspråk. Men som vi veit er det ikkje blitt slik. Vi har framleis både bokmål og nynorsk som offisielle skriftspråk i Noreg, sjølv om begge måla har vore gjennom mange reformer. Aasen som diktar Ivar Aasen var ikkje berre den første språkvitskapsmannen i Noreg. Han var også diktar. Den litterære produksjonen hans var ikkje så stor, men han er kjend som ein av dei viktigaste og mest folkekjære diktarane vi har hatt. Det tidlegaste gjennomslaget hadde han med visetekster på sunnmørsdialekt, som vart mykje brukt av vanlege folk på Nordvestlandet. Han var faktisk kjend som visediktar før han vart kjend som språkvitar. Hovudverka hans er skodespelet Ervingen (1855) og diktsamlinga Symra (1863). Begge verka er (fysisk) tynne, og litterært og formelt enkle og folkelege.

5 Nettopp norsk / Erasmus Montanus 5 Ervingen handlar om to unge elskande som får kvarandre til slutt, trass i all motstand frå den eldre generasjonen. Hovudpersonen Åmund er arving til ein gard som familien måtte selje, og familien emigrerte til Amerika. Det var storbonden Sauenbach som kjøpte garden, men det var slik den gongen at odelsguten i ein familie som selde garden sin, hadde rett på han om han ville. Konflikten i stykket handlar om nett det, at Åmund kjem heim for å ta garden tilbake på odel. Han forelskar seg i dottera til Sauenbach, Inga, som faren har lova bort til ein annan. Paret får kvarandre, og stykket ender godt, men det var spesielt for si tid at dei sosiale og kulturelle skilnadane mellom folk, og konfliktane som kan oppstå på grunn av det, vart skildra på den måten Aasen gjorde det på. Storbondens aping etter embetsmennenes, «storfolkets» måte (han heitte eigentleg Sauebakken, men ville heller ha eit «finare» namn), og bondeguten som kom att frå USA og som var trufast mot sin eigen stand, er døme på desse konfliktane. Stykket er skrive på «småfolks» premisser, og Ivar Aasen let dei stå fram som dei normale, om enn noko idealiserte. Symra inneheld ein del av dei mest kjende dikta til Ivar Aasen. Symre er namnet på ein av dei vanlegaste vårblomane i Noreg, blåsymre og kvitsymre, i dag mest kjende som blåveis og kvitveis (det var nok ikkje tilfeldig at samlinga fekk namn etter blomar). Han kalla ikkje tekstene sine for dikt, men for viser. Dei var enkle og rytmiske, og det var meininga at dei skulle syngjast. Han skriv om ulike emne, blant anna fedrelandet, naturen og årstidene, menneskelege kjensler og stemningar og meir filosofiske og moralske emne. Bodskapen er å vere kravlaus og plikttru, akseptere sin plass i livet og ha «tolugt mod». Det er enkle og klassiske småfolksdygder, som er tufta på tradisjonell bygdekultur. Men han kunne vere kvass i forsvaret for menneskeverdet til dei små i samfunnet (jf. «Etterstev», avslutningsdiktet i Symra). Samlinga inneheld også nokre av dei klassiske fedrelandssongane han skreiv. Den mest kjende er vel «Mellom bakkar og berg», som eigentleg heiter «Nordmannen». Den er blitt ein slags uoffisiell nasjonalsong, og blir rekna som den songen flest nordmenn kan alle versa på! Ivar Aasen sine tekstar har vore flittig brukt i skolen gjennom song- og lesebøker heilt frå levetida hans, og dei har nok vore med på å gjere den nye språkforma kjend for vanlege folk rundt om i landet. Aasen og ettertida Ivar Aasen levde aleine heile livet. Han budde i ei lita hybelleilegheit i Christiania til han døydde i Han vart 83 år gammal. Det største monumentet som står etter han i dag, er sjølvsagt nynorsken. Ikkje berre språket i seg sjølv, men heile den store skriftkulturen som har vakse opp kring det. Nynorsken er ein del av norsk nasjonalkultur som ikkje kan skjerast vekk utan at det blir som ein amputasjon å rekne, til tross for at han blir brukt av eit mindretal. Dei største brukargruppene finn vi på Vestlandet og fjellbygdene i det sentrale Sør-Noreg, og ein talfestar dei til rundt prosent av befolkninga. Men det finst nynorskbrukarar og nynorskmiljø overalt i Noreg, det kjem ut mykje litteratur på nynorsk, og målet har sin plass i media, sjølv om mange slåst om kor mykje plass det skal ha. Ivar Aasen har vore beundra både som diktar og som språkvitskapleg geni, men det er ikkje alle som har beundra han like høgt. Somme meiner at nynorsken ikkje burde ha ein plass i samfunnet i det heile, mens han for andre har vore eit samlingsmerke. Innanfor nynorskrørsla har det vore usemje om korleis forma skal vere. Nokre vil ha ho slik mest mogleg slik Aasen laga ho, mens andre tenkjer seg ei tilnærming til talemålet, i tråd med Aasens tanke

6 Nettopp norsk / Erasmus Montanus 6 om at språket «bør være Eet, som enhver Landsmand uden Møie kan tage del i». Det er den tradisjonalistiske fløya i rørsla som vil halde nynorsken så tett opp til det opphavlege som mogleg, mens den radikale fløya vil ha språket nært opp til fellestrekka i dei moderne dialektane. Ei setning som uttrykkjer skilnaden mellom målformene tydeleg, og som er konstruert for nett det, er denne: Me hava fenget Soli, og ganga med Kui yver Brui uppe i Sudbygdi (slik Ivar Aasen ville ha skrive det). Me hev fenge soli og gjeng med kui yver brui uppe i Sudbygdi (tradisjonell nynorsk på 1900-talet). Vi har fått solen og går med koen over broen oppe i Sydbygden (tradisjonelt bokmål eller riksmål). Vi har fått sola og går med kua over brua oppe i Sørbygda (radikalt bokmål og nynorsk). I den siste setninga ser vi resultata av tilnærmingsstrevet i førre hundreår, bokmål og nynorsk fell saman og blir skrivne heilt likt. Slik er det sjølvsagt ikkje i alle setningar, men det er mykje som er likt i dag i samanlikning med korleis skilnaden var for hundre år sidan. (Sjå om rettskrivingsutviklinga i «Det store samnorskprosjektet» under Tilleggsstoff og fordypning.) Slik vi ser Ivar Aasen i dag, var han ein nasjonalromantikar, ein som løfta opp og hylla den norske bondekulturen, som han sette opp mot bykultur og embetsmannskultur. Men han blir òg sedd som ein forsvarar for det språklege mangfaldet og for folks høve til å nytte sitt eige språk i tekst så vel som tale dei kunne med det uttrykkje kjenslene og ønska sine slik dei var vane med å seie det, utan å lære seg eit anna språk først. På den måten fekk folk betre sjølvkjensle, noko han såg på som ein føresetnad for å gjere seg gjeldande i samfunnet. Dette er eit brennande argument for språkarbeid i vår tid, med undertrykte nasjonar og språklege minoritetar som prøver å frigjere seg og etablere sine eige samfunn. I 1996 var det eit offisielt «Ivar Aasen-år». Det var hundre år etter at han døydde. Noko makabert, kan ein kanskje seie, men like fullt verd ei markering. Oppslutninga om det oversteig alle forventningar, og det er tankevekkjande når ein ser på haldningar til nynorsk rundt om i landet. Dei er ikkje udelt positive overalt. Grunnen til den store oppslutninga kunne vere at merksemda på nærkultur og tradisjonar har fått eit oppsving i dei seinare åra. Nynorsk representerar det opphavlege norske, og er dermed eit nasjonalt språkleg kjennemerke. Det har også vore motstand mot den påverkinga engelsk har hatt på det norske språket. Generelt kan ein seie at dei store, men få mektige nasjonalspråka eller «statsspråka», har trengt til side mindre språk, med ein omfattande språkdød som følgje. Folk vil behalde dei opphavlege språka sine, også om det ikkje er mange som bruker dei. Dessutan er det demokratiske prinsippet, at folk får delta i samfunnet på eigne språklege premissar, ein viktig bit i denne samanhengen. Hadde Ivar Aasen fått oppleve denne markeringa av seg sjølv og arbeidet sitt, ville han nok ha mislikt det intenst. Han skydde offentleg merksemd, talte aldri til folk, og ville ikkje late seg fotografere. Men han står klippefast i folks medvit som nynorskens far, og mange er veldig takksame for det! Det har gitt Noreg ein unik språksituasjon, med to offisielle skriftspråk så nære kvarandre.

Nynorsk i nordisk perspektiv

Nynorsk i nordisk perspektiv 1 Nynorsk i nordisk perspektiv Språk i Norden I dei nordiske landa finn vi i dag desse språka: 1. Grønlandsk 2. Islandsk 3. Færøysk 4. Norsk (bokmål og nynorsk) 5. Dansk 6. Svensk 7. Samisk 8. Finsk Av

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Nordlendingen Elias Blix var ordets sølvsmedkunstnar. Han kristna landsmålet og gjorde sitt til at den norske kyrkja blei ei folkekyrkje.

Nordlendingen Elias Blix var ordets sølvsmedkunstnar. Han kristna landsmålet og gjorde sitt til at den norske kyrkja blei ei folkekyrkje. LEIESTJERNA Nordlendingen Elias Blix var ordets sølvsmedkunstnar. Han kristna landsmålet og gjorde sitt til at den norske kyrkja blei ei folkekyrkje. Han var med og omsette Bibelen til nynorsk, skreiv

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN vedteke av kommunestyret 29.01.1998 1. HISTORISK BAKGRUNN Dei første skulekrinsane i Samnanger gjekk over til nynorsk («landsmål») i 1909. Sidan 1938 har nynorsk vore einerådande

Detaljer

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Oppgåver til side 130 Oppgåve B Kommenter forholdet mellom omgrep. a) Morfem, leksikalsk morfem, grammatisk morfem, bøyingsmorfem og avleiingsmorfem.

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Fråsegn om norskfaget og nynorsken

Fråsegn om norskfaget og nynorsken Fråsegn om norskfaget og nynorsken På landsstyremøtet i helga vedtok SV ei rekkje innspel til korleis ein kan styrkje nynorsken både som hovud- og sidemål i arbeidet med ny læreplan i norsk. Denne gjennomgangen

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving.

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving. Engelsk Kompetansemål: Når du er ferdig med denne perioden, skal du kunna: forstå hovedinnhold og detaljer i ulike typer muntlige tekster om forskjellige emner uttrykke seg med flyt og sammenheng tilpasset

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016 Hovudområda i norsk er munnleg kommunikasjon, skriftleg kommunikasjon og språk, litteratur og kultur. Kvart av kompetansemåla er brotne ned i mindre einingar. Vi sett

Detaljer

Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015

Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015 Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015 TID KOMPETANSEMÅL Elevane skal kunne INNHALD/LÆRESTOFF Elevane skal arbeide med ARBEIDSMÅTAR Aktuelle arbeidsmåtar i faget VURDERING Veke 34-52 Munnleg kommunikasjon

Detaljer

Vurderingsrettleiing 2011

Vurderingsrettleiing 2011 Vurderingsrettleiing 2011 ENG0012 Engelsk 10.trinn Til sentralt gitt skriftleg eksamen Nynorsk Vurderingsrettleiing til sentralt gitt skriftleg eksamen 2011 Denne vurderingsrettleiinga gir informasjon

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Kvifor kan ikkje alle krølle tunga Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Innhaldsliste: Framside med problemstilling Hypoteser Plan Spørjeskjema Arbeid med prosjektet Kjønn Trening Alder

Detaljer

HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar...

HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar... HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar... 16 1 HEILSETNINGAR Ordstilling I ei norsk setning kjem orda i ei bestemt

Detaljer

NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver. Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007

NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver. Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007 NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007 Revidert i 2012 i samsvar med den nye nynorskrettskrivinga Til

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016

Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016 Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016 Læreverk: Dagny Holm og Bjørg Gilleberg Løkken: Zeppelin språkbok 6 og arbeidsbok Læreverk: Dagny Holm og Bjørg Gilleberg Løkken: Zeppelin lesebok 6 og arbeidsbok

Detaljer

10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015

10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015 Ivar Aasen 1 www.stavanger-kulturhus.no 10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015 www.stavanger-kulturhus.no «Eg skriv betre på eit språk som

Detaljer

ØYSTESE BARNESKULE ÅRSPLAN FOR FAG

ØYSTESE BARNESKULE ÅRSPLAN FOR FAG ØYSTESE BARNESKULE ÅRSPLAN FOR FAG Skuleår: 2010-2011 Fag: Norsk Trinn: 4 Grunnbok: Zeppelin lesebok, Zeppelin arbeidsbok til lesebok, Zeppelin språkbok, Zeppelin arbeidsbok til språkbok Mål frå læreplanen

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

TIL REKTORANE PÅ KNUTEPUNKTSKOLANE 29.08.2012

TIL REKTORANE PÅ KNUTEPUNKTSKOLANE 29.08.2012 1 TIL REKTORANE PÅ KNUTEPUNKTSKOLANE 29.08.2012 Velkommen til FYR-samling. Eg vel å tru at FYR er noko av det viktigaste som skjer her i landet, og dermed at de - som leiarar på knutepunktskolane, har

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Munnleg norsk frå B1 til B2

Munnleg norsk frå B1 til B2 Voxkonferansen 28.april 2015, Toril Kristin Sjo, Institutt for lingvistiske og nordiske studium Munnleg norsk frå B1 til B2 den sjølvstendige språkbrukaren på veg mot eit avansert språknivå Innhald Læreplanen

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

Bydelsutvala i Sandnes v/britt Sandven

Bydelsutvala i Sandnes v/britt Sandven Fra: Sandnes Mållag [sandnes.maallag@epost.no] Sendt: 13. mai 2008 10:05 Til: postmottak; Sandven, Britt I. Emne: Rett skriving av stadnamn Bydelsutvala i Sandnes v/britt Sandven Bydelsutvala er høyringsinstans

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Norsk Bremuseum sine klimanøtter

Norsk Bremuseum sine klimanøtter Norsk Bremuseum sine klimanøtter Oppgåve 1 Alt levande materiale inneheld dette grunnstoffet. Dessutan inngår det i den mest kjende klimagassen; ein klimagass som har auka konsentrasjonen sin i atmosfæren

Detaljer

Innhald/Lærestoff Elevane skal arbeide med:

Innhald/Lærestoff Elevane skal arbeide med: Tid 34-37 Kompetansemål Elevane skal kunne: Innhald/Lære Elevane skal arbeide med: Kap.1. LB På biblioteket Lære å bruke biblioteket Lære skilnaden på skjønnlitteratur og faglitteratur Lære om ein forfattar

Detaljer

8 tema for godt samspel

8 tema for godt samspel PROGRAM FOR FORELDRERETTLEIING BUF00032 8 tema for godt samspel Samtalehefte for foreldre og andre vaksne PROGRAM FOR foreldrerettleiing Dette heftet inngår i ein serie av materiell knytta til foreldrerettleiings

Detaljer

Tale, Ivar Aasen-stemnet 29.6.14

Tale, Ivar Aasen-stemnet 29.6.14 Tale, Ivar Aasen-stemnet 29.6.14 «Gode stemnelyd!», kunne eg valt å innleia denne talen med. Eit «Signe dagen» kunne også vore på sin plass. Det vakre «freden god», blant anna brukt i Trondenes, kunne

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Språkhistorien på 1800 tallet

Språkhistorien på 1800 tallet Språkhistorien på 1800 tallet . Laget på oppdrag fra LO til Ole Kopreitans 60 årsdag. 1814 Fra dansk til svensk union Egen grunnlov, regjering og storting Sterkere norsk selvbevisshet Men skriftspråket

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Nynorsk under dobbelpress

Nynorsk under dobbelpress 1 Nynorsk under dobbelpress Lars S. Vikør Oslo Nynorsk har formelt same stillinga som finlandssvensk og færøysk: som eit offisielt nasjonalt skriftspråk jamstilt med eit anna, bokmål. Men som i begge dei

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Prioritert løysing for språksamlingane og Norsk Ordbok

Prioritert løysing for språksamlingane og Norsk Ordbok Kulturdepartementet Boks 8030 Dep 0030 OSLO Vår ref.: 412-006 OG Hovdebygda, 29. januar 2015 Prioritert løysing for språksamlingane og Norsk Ordbok Nynorsk kultursentrum viser til brev og prosjektnotat

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016

Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016 www.stavanger-kulturhus.no Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016 Eksempel på eksamenssvar 2 1 LES NYNORSK I 30 MINUTT KVAR DAG DEN NESTE VEKA 2 SKRIV PÅ

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK FOR 3 TRINN 2015/2016 Hovudlæreverk: God i ord.

ÅRSPLAN I NORSK FOR 3 TRINN 2015/2016 Hovudlæreverk: God i ord. ÅRSPLAN I NORSK FOR 3 TRINN 2015/2016 Hovudlæreverk: God i ord. Veke TEMA MÅL (K06) LÆRINGSMÅL INNHALD (Lærebøker..) 33 og 34 Tre på rad kap.1 Finna stoff til eigne skrive- og biblioteket og internett.

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

G A M A L E N G K U L T U R

G A M A L E N G K U L T U R Norsk etnologisk gransking Emne nr. 12 Oktober 1948 G A M A L E N G K U L T U R Den gjennomgripande utviklinga i jordbruket dei siste mannsaldrane har ført med seg store omskifte når det gjeld engkulturen.

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

TIDSUR. Svartedauden. Dei første norske byane vert grunnlagt. Dei første menneske kjem til Noreg. Julius Cæsar

TIDSUR. Svartedauden. Dei første norske byane vert grunnlagt. Dei første menneske kjem til Noreg. Julius Cæsar TIDSUR Dei første norske byane vert grunnlagt Julius Cæsar 10 11 Svartedauden 12 Dei første menneske kjem til Noreg 1 2 9 8 Jordbruk vert innført i Noreg Pyramidane i Egypt vert bygd Skriftspråk vert 7

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

Tarzan 3 og 4 åringane Fredagane Neste månad nformasjonstavla Nyttar høvet til å minne om :

Tarzan 3 og 4 åringane Fredagane Neste månad nformasjonstavla Nyttar høvet til å minne om : Denne månaden har me blant anna arbeid med «Barn hjelper barn» som ei førebuing til haustfesten vår 3. november, der inntektene vil gå til SOS-barnebyer Bergen. Barna har mellom anna laga epletrykk og

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn?

Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn? Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn? Gode tips og idear, til alle oss som er saman med barn. Korleis stimulera til eit godt talespråk? Bruk språket Snakk med barnet. Snakk tydeleg Bruk

Detaljer

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 Fag: Norsk Klassetrinn: 2. Lærar: Linn Merethe Myrtveit Veke Kompetansemål Tema Læringsmål Vurderings- kriterier Forslag til Heile haust en Fortelje samanhengande om opplevingar

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

EVALUERINGSRAPPORT FRAMTIDSFYLKET KARRIEREMESSER 2015

EVALUERINGSRAPPORT FRAMTIDSFYLKET KARRIEREMESSER 2015 EVALUERINGSRAPPORT FRAMTIDSFYLKET KARRIEREMESSER 215 Evaluering av spørjeundersøkinga blant gjestar på Framtidsfylket Karrieremesser 215 i, og Framtidsfylket AS Postboks 6 684 Førde Tlf. 91321392 post@framtidsfylket.no

Detaljer

http://ojs.statsbiblioteket.dk/index.php/sin/issue/archive

http://ojs.statsbiblioteket.dk/index.php/sin/issue/archive Sprog i Norden Titel: Forfatter: Kilde: URL: Datamaskinell språkbehandling og nordisk samarbeid Kolbjørn Heggstad Sprog i Norden, 1972, s. 103-107 http://ojs.statsbiblioteket.dk/index.php/sin/issue/archive

Detaljer

Radiologi i Noreg. - fylkesvis fordeling av radiologiske undersøkingar per 2002. StrålevernRapport 2006:6B

Radiologi i Noreg. - fylkesvis fordeling av radiologiske undersøkingar per 2002. StrålevernRapport 2006:6B StrålevernRapport 2006:6B Radiologi i Noreg - fylkesvis fordeling av radiologiske undersøkingar per 2002 Ingelin Børretzen Kristin Bakke Lysdahl Hilde M. Olerud Statens strålevern Norwegian Radiation Protection

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Språkhistorie på 1900-tallet -Norsk språkpolitikk - et moderne prosjekt

Språkhistorie på 1900-tallet -Norsk språkpolitikk - et moderne prosjekt Språkhistorie på 1900-tallet -Norsk språkpolitikk - et moderne prosjekt Politikerne forsøker å styre språkutviklingen fra dansk (riksmål) til norsk (bokmål) fellesformer i nynorsk og bokmål samnorskprosjektet

Detaljer

«Jæ kke intrissert, ass» drammensdialekt som utgangspunkt for opplæring i nynorsk

«Jæ kke intrissert, ass» drammensdialekt som utgangspunkt for opplæring i nynorsk «Jæ kke intrissert, ass» drammensdialekt som utgangspunkt for opplæring i nynorsk av marthe berg reffhaug For mange elevar startar nynorskopplæringa med å bøye substantiv. Ei gruppe elevar som ikkje hadde

Detaljer

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer leseser ie Nynorsk Julius Cæsar Norsk for barnetrinnet slaget Ved alesia Den mest berømte av motstandarane til Cæsar under gallarkrigen var gallarhovdingen

Detaljer

Å byggja stillas rundt elevane si skriving. Anne Håland, Ny Giv Finnmark, 2014

Å byggja stillas rundt elevane si skriving. Anne Håland, Ny Giv Finnmark, 2014 Å byggja stillas rundt elevane si skriving Anne Håland, Ny Giv Finnmark, 2014 Å byggja stillas i skriveopplæringa: 1. Emnebygging Innhald, emne, sjanger 2. Modellering Læraren modellerer korleis ho tenkjer

Detaljer

FOLKEMEDISIN. 1. Kan De seie at innstillinga til sjukdom og synet på det å vere hardfør har skiftet i manns minne?

FOLKEMEDISIN. 1. Kan De seie at innstillinga til sjukdom og synet på det å vere hardfør har skiftet i manns minne? Norsk etnologisk gransking Juli 1960 Emne nr. 80 FOLKEMEDISIN I. Husgeråd kjerringråd I svar på tidlegare emenlister der det er spørsmål frå dette område blir det iblant sagt at kjerringråd og husråd var

Detaljer

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon Uansett om elevane skal svare på den individuelle oppgåva skriftleg eller munnleg, kan læraren og elevane avtale når og korleis det kan vere formålstenleg med tilbakemeldingar. Læraren kan bruke undervegsvurderinga

Detaljer

Halvårsplan, hausten 2011

Halvårsplan, hausten 2011 Halvårsplan, hausten 2011 Skule Straumen skule Rektor e-post Inger Marie Tørresdal imt@tysver.kommune.no Prosjektansvarleg Grete Fjeldheim Vestbø e-post GFVestbo@tysver.kommune.no Skriv kort kva skulen

Detaljer

Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar

Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar Ole Røsholdt Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar ei fagbok om Gulatinget Nynorsk Mangschou Bergen 2009 INNLEIING Dette heftet er laga for å gi læraren nokre praktiske tips om korleis boka om Gulatinget

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

Kokebok i nynorsk. Eg lige ikkje nynorsk, eg! (Er siddisar dumme?) Spørsmål: Kor mange dialektar brukar jeg og ikke?

Kokebok i nynorsk. Eg lige ikkje nynorsk, eg! (Er siddisar dumme?) Spørsmål: Kor mange dialektar brukar jeg og ikke? Kokebok i nynorsk Eg lige ikkje nynorsk, eg! (Er siddisar dumme?) Spørsmål: Kor mange dialektar brukar jeg og ikke? Ivar Aasen (1813-96) Mellom bakkar og berg Millom bakkar og berg Hitler får att nynorskstilen

Detaljer

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen Denne eksamensrettleiinga gir informasjon om sentralt gitt eksamen, og korleis denne eksamen skal vurderast. Rettleiinga skal vere kjend for elever,

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer