HSF-AIN.HO2-300.V A02

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "HSF-AIN.HO2-300.V09.001.01.A02"

Transkript

1 Forprosjektrapport Styresystem Generator 2 Hålandsfossen HSF-AIN.HO2-300.V A02 Kjell Johnny Kvamme Kristian Mo Elisabeth B. Solheim Prosjektnettstad:

2 TITTEL 1. REFRERANSESIDE Forprosjektrapport Styresystem Generator 2 Hålandsfossen RAPPORTN R. DATO HSF-AIN.HO2-300.V A02 PROSJEKTTITTEL TILGJENGE TAL SIDER Styresystem Generator 2 Hålandsfoss Open 14 FORFATTARAR ANSVARLEGE RETTLEIARAR Kjell Johnny Kvamme Prosjektleiar Kristian Mo Elisabeth B. Solheim OPPDRAGSGJEVAR SAMANDRAG HELLENES AS Marcin Fojcik Joar Sande STYRINGSGRUPPE Eli Nummedal Prosjektansvarlig Marcin Fojcik Joar Sande Geir Brattheim Oppdragsgivar Dette prosjektet er bacheloroppgåva vår som avgangsstudentar ved HSF avdeling for Ingeniør- og naturfag. Prosjektet er eit samarbeid mellom prosjektgruppa og Hellenes As. Sunnfjord Energi As ønskjer å modernisere styresystema i Hålandsfossen Kraftstasjon med moderne automasjonsteknikk. I første omgang er det generator 2 som skal moderniserast. Hellenes har fått jobben med å oppgradere generatoren. Vi i studentgruppa skal i samarbeid med dei utarbeide funksjonsbeskriving, handtering av alarmar og signal. Vi skal lage eit PLS-program til styringa, basert på funksjonsbeskrivinga vi har laga. Programmet som skal nyttast i stasjonen vil Hellenes sjølv lage, da dei skal vere ansvarlige for det. Vi skal også lage HMI. Vi har sett litt på miljøaspektet ved vasskraft og kva denne oppgraderinga kan gje av miljøgevinst. Rapporten inneheld problemstilling, prosjektadministrasjon, miljø, mål og budsjett. EMNEORD PLS, Synkrongenerator, HMI, Vasskraft, Miljø. Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 2 av 14

3 2. INNHALDSLISTE 1. REFRERANSESIDE INNHALDSLISTE SAMANDRAG INNLEIING ORGANISERING PROSJEKTGRUPPA STYRINGSGRUPPA ARBEIDSMETODAR PROBLEMSTILLING OM HÅLANDSFOSSEN PROBLEMSTILLING AVGRENSING VAL AV LØYSINGAR FUNKSJONSBESKRIVING PROSJEKTADMINISTRASJON FRAMDRIFTSPLAN RESSURSAR MØTE DOKUMETSTYRING SVN NETTSIDE MILJØ MÅL HOVUDMÅL DELMÅL BUDSJETT REFERANSELISTEER KJELDER FIGURAR TABELLAR VEDLEGG Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 3 av 14

4 3. SAMANDRAG Dette prosjektet er bacheloroppgåva vår som avgangsstudentar ved HSF avdeling for Ingeniørfag. Hålandsfossen Kraftstasjon er eit vasskraftverk i Fjaler kommune. Stasjonen vart første gong satt i drift i 1918 og består i dag etter tre oppgraderingar ev to generatorar på til saman 5,7MVA. Det eldste aggregatet, G1 har styring basert på analoge instrument og relé. Generator 2 har PLS-styring, men denne fungerer lite tilfredstillande. Sunnfjord Energi As (heretter SEAS) ønskjer å modernisere styresystema med moderne automasjonsteknikk. I første omgang er det G2 som skal moderniserast då G1 er ein mykje meir omfattande jobb. Maskina skal parallellkøyrast mot spenningsatt nett. Styringa skal vere fullautomatisert med automatisk start, innfasing og stopp. Stasjonen skal òg kunne fjernstyrast frå SEAS sin driftssentral lokalisert i Førde. Hellenes har fått jobben med å oppgradere generator 2. Vi i studentgruppa skal i samarbeid med dei utarbeide funksjonsbeskriving, handtering av alarmar og signal. Vi skal lage eit PLS-program til styringa, basert på funksjonsbeskrivinga vi har laga. Programmet som skal nyttast i stasjonen vil Hellenes sjølv lage, da dei skal vere ansvarlige for det. Vi skal også lage HMI. Vi har sett litt på miljøaspektet ved vasskraft og kva denne oppgraderinga kan gje av miljøgevinst. I dette tilfellet vil gevinsten ligge i spart bil køyring sidan vatnet her vert magasinert og kan nyttast seinare. Vi oppretta ei nettside til prosjektet, her legg vi ut nyhender, dokument og bilde frå prosjektet. Til å styre framdrifta i prosjektet nyttar vi MS Project. Vi har satt opp ein server med SNV for dokumentstyring. Som hjelpemiddel til å kartlegge framgang og fordele arbeid, har vi satt opp møte kvar veke i prosjektgruppa. I tillegg er det møte i styringsgruppa som er det overordna styringsorganet til prosjektet annakvar veke. Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 4 av 14

5 4. INNLEIING I siste semesteret av ingeniørutdanninga skal alle gjennomføre eit hovudprosjekt eller ei bachelor-oppgåve. Det omfattar 20 studiepoeng og blir normalt gjennomført i grupper på 2 til 4 studentar. Prosjektet skal vere praktisk og det blir lagt opp til samarbeid med lokale verksemder. Det skal helst vere eit utviklings-/ forskingsprosjekt der gruppa sjølv skal ende opp med eit fysisk produkt. Gruppesamarbeid, dokumentasjon og kvalitetssikring av resultatet blir lagt stor vekt på. Elles omfattar prosjektet planlegging, kostnadsoverslag, tilegning av kunnskap, prosjektering, undersøkingar og sjølve utviklinga av produktet(1). Prosjektgruppa består av Kjell Johnny Kvamme, Kristian Mo og Elisabeth B. Solheim. Vi har gjennom SEAS funne eit passande prosjekt, men det er Hellenes AS vi skal samarbeide med og som er oppdragsgjevar. SEAS har som kunde bestilt ein leveranse frå Hellenes AS med avtale om at vi skal ha delar av denne leveransen som hovudprosjekt ved HSF. Styringsgruppa består av rettleiarar Eli Nummedal, Marcin Fojcik og Joar Sande, representant frå oppdragsgjevar er Geir Brattheim. Styringsgruppa har godkjent dette som eit hovudprosjekt, med tanke på omfang og relevansen til utdanninga. Vi trur dette blir eit spennande prosjekt der vi både får bruke ein del av tidlegare erfaring/læring og i stor grad får nye utfordringar. Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 5 av 14

6 5. ORGANISERING Figur 1 Organisasjonskart. 5.1 PROSJEKTGRUPPA Prosjektgruppa består av tre avgangsstudentar ved HSF-AIN våren 09. Kjell Johnny Kvamme er gruppas prosjektleiar og har ansvar for at arbeidsoppgåvene vert fordelt mellom medlemmane, kalle inn til og skrive referat frå møter, og syte for at ein held framdrift etter oppsett plan. Elisabeth B. Solheim har ansvar for publisering av nyhender på nettsida til prosjektet. 5.2 STYRINGSGRUPPA Styringsgruppa har det overordna ansvaret, og er det organet som tar dei viktige avgjerdene i prosjektet. Gruppa består av prosjektansvarlig Eli Nummedal, rettleiarane Marcin Fojcik og Joar Sande, alle frå HSF og Geir Brattheim frå oppdragsgivar Hellenes AS. Olav Sande skal etter avtale fungere som rettleiar men vil ikkje sitte i styringsgruppa. 5.3 ARBEIDSMETODAR Dette studentprosjektet er ein del av eit kommersielt prosjekt som skal gjennomførast. Vi har fått ansvaret for delar av prosjektet. Vi vil ha eit tett samarbeid med Hellenes gjennom E-post og møter. Vi vil jobbe sjølvstendig med oppgåvene, men Hellenes vil legge retningslinjer for korleis dei ønskjer produktet. Vi vil og ha dialog med kunde, SEAS, for å kartlegge ønskjer og behov til produktet. Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 6 av 14

7 6. PROBLEMSTILLING 6.1 OM HÅLANDSFOSSEN Hålandsfossen Kraftstasjon er eit vasskraftverk i Fjaler kommune. Kraftstasjonen nyttar vatn som er oppmagasinert i Strandavatnet til produksjon av elektrisk energi. Stasjonen vart første gong satt i drift i 1918 med ei maskin på 385 KVA. I 1955 vart denne tatt ut av drift og ein ny generator, G2, på 1.9 MVA vart sett i drift. SEAS bygde i 1996 tredje byggetrinn i Hålandsfossen den nye generator 2. Gamle G2 frå 1955 fekk namnet G1. Opphavleg var det ein open kanal som førte fram vatnet til den første maskina. Til installasjonen i 1955 vart det skote ein tunnel i fjellet nesten heilt fram med rørgate siste biten. Det er ein vinkel på rørgata rett over stasjonen der det er innstøypt eit bokserør. Her er det to uttak, der det eine uttaket var tiltenkt den eldste maskina. Dette vart først tatt i brukt i 1996 til dagens G2. Generatoren er ein synkrongenerator på 3.8MVA med nominell spenning 5.25kV Kraftstasjonen har ei fallhøgde på ca. 60m og ein total installert effekt 5.7 MW (pga. store tap i rør er maks effekt 4.6 MW). Begge aggregata har nominell systemspenning 5.25 kv. Kraftstasjonen leverer energien ut på distribusjons- og regionalnettet. Midlere årsproduksjon er 19 GWh, som tilsvarar forbruket til ca. 950 husstandar. I Hålandsfossen er det òg transformatorstasjon med transformering 66 kv/22 kv. Det gamle aggregatet G1 har styring basert på analoge instrument og relé. Den nye generatoren G2 har PLS-styring som fungerer lite tilfredstillande. Auto mode fungerer ikkje, all kjøring må gjerast manuelt. Det er og eit problem at maskina er ustabil og fell ut av nettet. SEAS har problem med service på anlegget da leverandøren ikkje eksisterer i dag. 6.2 PROBLEMSTILLING Sunnfjord Energi As ønskjer å modernisere styresystema med moderne automasjonsteknikk. I første omgang er det G2 som skal moderniserast då G1 er ein mykje meir omfattande jobb. Maskina skal berre parallellkøyrast mot spenningsatt nett. Styringa skal vere fullautomatisert med automatisk start, innfasing og stopp. Stasjonen skal òg kunne fjernstyrast frå Sunnfjord Energi sin driftssentral lokalisert i Førde. I utgangspunktet skal ikkje nokre av komponentane rundt den eksisterande PLS-styringa utskiftast. Hellenes har fått tilslag på sitt tilbod på oppgradering av styresystema. Vi i studentgruppa skal i samarbeid med Hellenes utarbeide funksjonsbeskriving, handtering av alarmar, signal og HMI. 6.3 AVGRENSING Hellenes AS skal levere anlegget og stå ansvarlige for det i ein garantiperiode. Val av komponentar, HMI ol er bestemt av Hellenes og vi skal ikkje levere PLS programmet som skal i drift i stasjonen. For eiga læring vil vi lage eit PLS program parallelt med Hellenes. Det vil gje oss kunnskap i å programmere ut i frå ein plan(funksjonsbeskriving) og utvikle testmetodar. Vi skal heller ikkje lage dokumentasjon til Hellenes sitt PLS program. Under igangsettinga skal vi være med nokre dagar for å sjå korleis ei igangsetting fungerer men skal ikkje montere noko. Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 7 av 14

8 6.4 VAL AV LØYSINGAR Vi bruker Hellenes sine løysningar for laging av HMI og funksjonsbeskriving. For utvikling av eige PLS program har vi 2 muligheiter. Hellenes bruker Moeller PLS'ar, og om vi ønskjer får vi tilgang til utviklarprogramvare får vi det med dei. Frå undervisninga har vi erfaring med Siemens PLS ar. Siemens har den fordelen at det er med simulator i utviklarverktøyet. Ein kan teste programmet utan å måtte kople opp ein PLS med inngangar og utgangar. Vi har ikkje testa Moeller sin programvare for PLS programmering endå men viss den er god held vi døra åpen for å bruke denne til vårt eiga program. Foreløpig reknar vi med å bruke Siemens. 6.5 FUNKSJONSBESKRIVING Vi har skrive ei enkel funksjonsbeskriving for styringa. Denne er vedlagt som vedlegg 2. I hovuddelen av prosjektet skal vi jobbe vidare med denne. Det vi har gjort til no er å beskrive prosessen, delt opp anlegget i objekt og sette opp lister med IO til dei respektive objekta. Vedlegg 2 Funksjonsbeskriving er unnatatt offentligheit og er derfor ikkje publisert på nettsida. 7. PROSJEKTADMINISTRASJON 7.1 FRAMDRIFTSPLAN Vi skal i første del av hovudprosjektperioden jobbe vidare med funksjonsbeskrivinga iht. korleis kunde og oppdragsgivar ønskjer styringa. Vidare skal vi lage forslag til gruppering av signal og alarmhandtering til driftssentral, delta i utviklinga av HMI systema og idriftssetting av anlegget. For egen lærenytte og tilføye prosjektet meir kompleksitet vil vi lage eit PLS program ut frå funksjonsbeskrivinga vi har laga. Vi nyttar MS Project som er eit prosjektstyringsverktøy frå Microsoft. Programmet er blant dei mest brukte for mindre prosjekt i verda. For større prosjekt finst det meir avanserte spesialtilpassa system. For detaljert framdriftsplan, sjå vedlagt GANT-skjema, vedlegg 1. Milepælar i prosjektet Levere forprosjektrapport Funksjonsbeskriving og alarmhandtering HMI PLS program Igangsetting / Testing Levere hovudprosjektrapport Presentasjon Nettside og plakat. Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 8 av 14

9 7.2 RESSURSAR Figur 2 Vegleiande timeplan. Det er gitt eit rettleiande timeforbruk per student på 500 timar. Dette er rettleiande og vi vil legge meir vekt på ferdig produkt enn nytta timar. Elisabeth har utplassering onsdag og torsdag, og Kristian har matte heile torsdag, vi har derfor valt å jobbe med prosjektet måndag, tysdag og fredag. For å halde kontroll på bruk av ressursar har vi laga eit skjema på Google Docs der vi registrerer timar. Vi har lagt inn postar vi skal registrere timane på slik av ein har kontroll på kor mange timar som er nytta til dei ulike delprosjekta. Utskrift av oversiktssida i dette skjemaet kan ein laste ned frå prosjektets nettside under Internt (passordbeskytta). 7.3 MØTE Vi har satt opp møte i styringsgruppa annankvar onsdag. Sidan Geir Brattheim frå oppdragsgivar reiser ein del i jobben er det ikkje sikkert at han kan møte, derfor er planen rettleiande og kan tilpassast etter behov. Kvar tysdag er det satt opp møte i prosjektgruppa. Vi reknar med å bruke desse møta til å planlegge arbeidet godt den neste veka. Prosjektleiar kallar inn til og skriv referat etter alle møter. Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 9 av 14

10 7.4 DOKUMETSTYRING Når ein i ei prosjektgruppe jobbar på same dokument er det problematisk med tanke på overskriving og at tekst fell bort. Vi har valt to løysingar for dette. Til tekstdokument som dette har vi oppretta ei mappe på Google Docs som vi delar. Med denne tenesta kan vi online sitte å skrive og redigere på same dokumentet. Systemet virke slik at det ein til ei kvar tid skriv, vert oppdatert i vinduet som dei andre ser. Slik vil ikkje tekst bli sletta eller ting skrive dobbelt. Tenesta har avgrensingar i forhold til MS Word, så vi må eksportere dokumentet til eit Worddokument for å sette inn figurar ol. Tenesta støttar bare tekstdokument og rekneark. Andre filtypar vi jobbar med i prosjektet som tekniske teikningar, programfiler osv. kan ein ikkje legge opp på Google Docs. Vi har derfor valt ei SVN teneste til alle andre filer og dokument SVN SVN er ei teneste for versjonkontroll. Tenesta vert installert på ein server og ein installerar klientar på datamaskinene som skal ha tilgang til området. Ein lagar ei mappe lokalt på klientmaskinene som ein ønskjer å synkronisere med området på serveren med. Når ein har lagt til ei ny fil i mappa vel ein med klienten å oversende (oppdatere) til området på serveren. Neste gang dei andre i gruppa trykker oppdater vil dei få dokumentet i si mappe lokalt på maskina si. Tenesta er eigentleg utvikla for binære filer (ascii). På desse filene kan ein jobbe med same filer og systemet vil flette dei saman når det er ulike versjonar av same dokument. Sidan vi vil jobbe med mange ikkje binære filer vil vi nytte ein anna funksjon i SVN. Når ein person skal jobbe på ei fil låser vedkommande fila, då er det ikkje mulig for andre å gjere endringar på den. Dette vil sikre at det ikkje vert gjort overskrivingar. For at dette skal fungere er det ei forutsetting at ein oppdaterer mappa og låser filene ein skal jobbe på før ein begynner å gjere endringar i dei. Vi sette opp ei av maskinene vi hadde tilgjenglig med Linux Debian og installerte subversion som følgjer med operativsystemet. På klientmaskinene installerte vi TortoiseSVN. Dette klientprogrammet legg seg til i menyen ein får når ein høgreklikkar i Windows Utforskar. Alle desse programma er gratis lisensiert under GNU General Public License. Som ein ser av skjermutklippet under, viser ikona under status på filene. Ei fil som er i samsvar med den som ligg på serveren har ein grøn V, medan dei filene som er endra på og versjonen lokalt på maskina er ulik den på serveren vert det eit raudt utroppsteikn. Ei låst fil får ein hengelås for å indikere dette. Når ein er ferdig å jobbe med filene trykker ein SVN Commit og klienten legg dei nye / oppdaterte filene opp på serveren, frigir låsen, og markerer dei grøne. Serveren har og eit web-grensesnitt. Om ein ikkje har tilgang til datamaskin med klienten installert kan ein logge seg på nettsida og laste ned filene som ligg på serveren. Her er det ikkje muligheit å laste opp filer, så ein må ta vare på filene for å seinare legge dei opp med klient. Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 10 av 14

11 Figur 3 TortoiseSVN klient i Windows Vista. 7.5 NETTSIDE Prosjektet har eiga nettside. Vi har nytta WordPress som plattform for sida. For å bruke dette publiseringsverktøyet må ein ha tilgang til MySQL. Det var det ikkje på serveren som vanlegvis er nytta til studentnettsider ved HSF. Vi fekk IT-avdelinga ved skulen til å sette opp ei Linux maskin med Apache webserver og MySQL. Vi fant eit theme på nettet som hadde vatn som tema og har grøn og blå fargar. Dette synest vi passar godt til oppgåva; vasskraft = grøn energi. Themet er lisensiert under GNU General Public Lisence, det vil sei ein kan gjere endringar i det så lenge opphavet vert kreditert. Vi har endra ein del på kjeldefilene for å tilpasse themet slik vi ønskte utsjånaden på sida. Vi nyttar nettsida til å presentere oss sjølve og prosjektet. Her legg vi jamleg ut nyhender, dokument og bilde frå prosjektarbeidet. Sida skal vere ein stad bedriftene, rettleiarar og andre kan følgje oss medan arbeidet skrider fram. For styringsgruppa har vi òg laga ei passordbeskytta side der vi legg ut møtereferat og timeregistrering. Adressa til sida er Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 11 av 14

12 8. MILJØ Miljøeffekten ved utbetringa til generator 2 vil sannsynlegvis verta mindre bilkøyring til/frå anlegget. Kraftstasjonen får vatnet frå Strandavatnet som fungerer som magasin. Det er derfor ikkje dei store vassmengdene som går til spille. Men det vatnet som ikkje vert nytta til produksjon vert erstatta av "skitnare" energiproduksjon som kullkraft. Dette er eit tema som er svært viktig og mykje omtalt i dagens samfunn, derfor vil vi nytte anledninga til understreke fordelen med grøn energi. Til samanlikning er utsleppet av CO2 ved forbrenning av kull til energiproduksjon, 356 gram CO2 / kwh og ved forbrenning av naturgass, 186 gram CO2 / kwh(2). Vasskraft står for nesten all kraftproduksjon på fastlandet i Noreg, så dette utgjer stor forskjell i utslepp om ein ser på tala ovanfor(3). No tildags er det ofte tilpassing av tapping/fylling av magasinet til dei gjeldande utfordringane i magasinet, for eksempel kan strategien væra rask oppfylling om våren, stabil høg vasstand om sommaren, ikkje nedtapping under visse grenser i bestemte tidsperiodar av året, ikkje for raske variasjonar i vasstanden m.m.(4) Om ein set opp at det er utrykking til stasjonen ein gong i veka, og at stoppen varer i 2 timar får vi miljøreknestykket under. Sidan dette er eit magasinkraftverk vert ikkje tap av vatn så reelt, men i eit elvekraftverk ville dette vert ei aktuell problemstilling. Vi sett likevel opp reknestykket som eit eksempel: Bil kjøring t/r Øvre Svult. Hålandsfossen 52 x 84km x 215gCO 2 / km 1 0,939 tonn CO 2 / år Ikkje produsert energi erstatta av kullkraft 52 x 2t x 3,61MW x 356g CO 2 /kwh 133 tonn CO 2 / år. Totalt utslepp CO 2 per år 134 tonn. Vi understrekar at dette er eit eksempel og at vi ikkje har grunnlag for å sei kor mykje bilkjøring og tap i produksjon som kjem av dagens styring i Hålandsfossen. Men vi håpar moderniseringa vil føre til mindre bilkjøring og at vatnet vert utnytta enda betre. 9. MÅL 9.1 HOVUDMÅL Hovudmålet er i samarbeid med Hellenes AS å levere eit robust styresystem for driftssikker, økonomisk og miljøvennleg styring av generator 2 i Hålandsfossen. 9.2 DELMÅL Funksjonsbeskriving Beskriving av signal- og alarmhandtering HMI Bilete PLS program Vurdering av økonomisk og miljø gevinst Prosjektrapportar og dokumentasjon. Internettside og plakat 1 Bil som forbrenn 0,8 l diesel / km (2). Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 12 av 14

13 10. BUDSJETT Dei einaste utgiftene vi reknar med å ha er transport under igangsettinga, elles er all programvare og maskinvare dekka inn gjennom kontrakt mellom Hellenes og SEAS. Dette er ikkje ein del av vår prosjektoppgåve. Vi skal delta på igangkjøringa og testing av generatoren med den nye styringa. Vi reknar med at det vert 3 turar tur retur Førde Hålandsfossen. Det er ikkje avklart kven som skal dekke desse kostnadane. Tabell 1 Reisebudsjett. Turar Til - Frå Dist. (kvar Kr/km Sum 3 Førde - Hålandsfossen veg) ,5 1247,4 Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 13 av 14

14 11. REFERANSELISTEER 11.1 KJELDER 1. HSF. Studiehandbok. [Internett] [Sitert: ] 2. Teknisk Ukeblad, Energlink. [Internett] [Sitert: 4 Februar 2009.] energilink.tu.no. 3. Bellona. [Internett] [Sitert: ] 4. Pladsen, Kristian og Taugbøl, Geir. [E-post] s.l. : EBL FIGURAR FIGUR 1 ORGANISASJONSKART FIGUR 2 VEGLEIANDE TIMEPLAN FIGUR 3 TORTOISESVN KLIENT I WINDOWS VISTA TABELLAR TABELL 1 REISEBUDSJETT VEDLEGG Vedlegg 1. GANT skjema. Vedlegg 2. Funksjonsbeskriving. Dokument: HSF-AIN.HO2-300.V Side 14 av 14

STUDENTARBEID. Front-end webklient for Enoro AS. Prosjektbeskriving. Kim René Merkesvik Anders Aalen Andrii Petrychak

STUDENTARBEID. Front-end webklient for Enoro AS. Prosjektbeskriving. Kim René Merkesvik Anders Aalen Andrii Petrychak STUDENTARBEID Front-end webklient for Enoro AS Prosjektbeskriving Kim René Merkesvik Anders Aalen Andrii Petrychak Lenkje til nettstad: http://studprosjekt.hisf.no/~15enoro Avdeling for Ingeniør og Naturfag

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema. 1 Oppdatert 16.05.09 Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.) Velkommen til Hordaland fylkeskommune sin portal

Detaljer

Lotteri- og stiftingstilsynet

Lotteri- og stiftingstilsynet www.isobar.no Isobar Norge Org.nr. 990 566 445mva Pilestredet 8 / N- 0180 Oslo. hello@isobar.no Lotteri- og stiftingstilsynet - Vurdering av publiseringsløysingar basert på open kjeldekode Utarbeida for:

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

Kom i gang med SKYLAGRING. Frå Serit Fjordane IT

Kom i gang med SKYLAGRING. Frå Serit Fjordane IT Kom i gang med SKYLAGRING Frå Serit Fjordane IT 1 Innhald 1. Innhald... 2 2. Kom i gang - sjekkliste... 3 3. Kontaktinformasjon... 5 4. Konto... 4 2 2 Kom i gang - sjekkliste Opprette brukarkonto Logg

Detaljer

Møte i styringsgruppe: Oppstartsmøte status Møtedato: 30/01-15 kl 13.40 14.20 Stad: Møterom Svultingen, Energihuset, Sunnfjord Energi.

Møte i styringsgruppe: Oppstartsmøte status Møtedato: 30/01-15 kl 13.40 14.20 Stad: Møterom Svultingen, Energihuset, Sunnfjord Energi. Desse møtte: Kurt Gjesholm - Ansvarleg rettleiar Nils Westerheim - Prosjektansvarleg Joar Sande - Rettleiar Sigvart Hatlestad - Prosjektleiar Ove Ingvar Feidje Referent: Ove Ingvar Dato: 30/1-15 Sakliste

Detaljer

SIKKER EVAKUERING. Forprosjektrapport 08/02-2011 AVDELING FOR INGENIØR- OG NATURFAG FORPROSJEKTRAPPORT HO2-300 2/2011

SIKKER EVAKUERING. Forprosjektrapport 08/02-2011 AVDELING FOR INGENIØR- OG NATURFAG FORPROSJEKTRAPPORT HO2-300 2/2011 Forprosjektrapport SIKKER EVAKUERING 08/02-2011 - Peshawa Galali (Prosjektleiar) - Jan-André Førde Systad AVDELING FOR INGENIØR- OG NATURFAG FORPROSJEKTRAPPORT HO2-300 2/2011 http://prosjekt.hisf.no/~11sikkerevakuering/

Detaljer

Prosjektbeskrivelse/Plan prosjekt OR2-300

Prosjektbeskrivelse/Plan prosjekt OR2-300 Prosjektbeskrivelse/Plan prosjekt OR2-300 1.0 Prosjekt/tittel: brøl, heimebrygga øl 2.0 Deltakarar: Kevin Alexander Østerhus, Guro Huus, Mikal Berge og Torbjørg Huus 3.0 Dato/signatur: 15.01.15 4.0 Bakgrunn/Problemstilling:

Detaljer

IKT-kompetanse for øvingsskular

IKT-kompetanse for øvingsskular Notat / Svein Arnesen IKT-kompetanse for øvingsskular Spørjeundersøking ved Vartdal skule VOLDA Forfattar Ansvarleg utgjevar ISSN Sats Distribusjon Svein Arnesen Høgskulen i Volda -7 Svein Arnesen http://www.hivolda.no/fou

Detaljer

Store dokument i Word

Store dokument i Word Store dokument i Word versjon 2007 av Kjell Skjeldestad Hjelp til betre organisering av skrivearbeidet august 2009 Ved skriving av store dokument er det viktig å få god oversikt over dei ulike delane av

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Flora kommune. Sluttrapport. Elektronisk meldingsutveksling mellom lege og omsorgsteneste

Flora kommune. Sluttrapport. Elektronisk meldingsutveksling mellom lege og omsorgsteneste Flora kommune Sluttrapport Elektronisk meldingsutveksling mellom lege og omsorgsteneste 03.06.2008 Innhold 1. Sammendrag... 3 2. Gjennomføring i henhold til prosjektplanen... 3 3. Målrealisering... 4 4.

Detaljer

PC-ORDNINGA I DEN VIDAREGÅANDE SKULEN

PC-ORDNINGA I DEN VIDAREGÅANDE SKULEN PC-ORDNINGA I DEN VIDAREGÅANDE SKULEN Kva er PC-ordninga? PC-ordninga kjem frå at alle elevar ved dei vidaregåande skulane skal ha kvar sin berbare PC, til bruk i undervisninga. PC-ordninga går ut på at

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007 Rapport om målbruk i offentleg teneste 27 Institusjon: Adresse: Postnummer og -stad: Kontaktperson: E-post: Tlf.: Dato: Høgskolen i Sør-Trøndelag 74 Trondheim Lisbeth Viken lisbeth.viken@hist.no 7355927

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Innhald Pålogging... 2 Viktige knappar... 3 Fronter som rom... 3 Leggje inn ei oppgåve i Fronter... 4 Litt om nokre ulike format for tekstbehandling

Innhald Pålogging... 2 Viktige knappar... 3 Fronter som rom... 3 Leggje inn ei oppgåve i Fronter... 4 Litt om nokre ulike format for tekstbehandling 1 Innhald Pålogging... 2 Viktige knappar... 3 Fronter som rom... 3 Leggje inn ei oppgåve i Fronter... 4 Litt om nokre ulike format for tekstbehandling og visse konsekvensar:... 6 Ulike roller i Fronter...

Detaljer

Installasjonsrettleiing

Installasjonsrettleiing Installasjonsrettleiing Legg mappa «RomRes» på server. Mappa «RomRes» skal innehalda filene: RomRes.exe Timer_RomRes.exe RomRes.exe er reservasjonsprogrammet. Timer_RomRes.exe er eit program som vert køyrt

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

Legge til brukar. Legge til ein lærar Då det er lite utskifting på lærarar så legg eg til dei manuelt 1. Klikk Kontoredigering Legg til Manuelt

Legge til brukar. Legge til ein lærar Då det er lite utskifting på lærarar så legg eg til dei manuelt 1. Klikk Kontoredigering Legg til Manuelt Legge til brukar Legge til ein lærar Då det er lite utskifting på lærarar så legg eg til dei manuelt 1. Klikk Kontoredigering Legg til Manuelt 2. Skriv inn Fornamn, Etternamn og Klasse. Dersom programmet

Detaljer

RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP. Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF

RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP. Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF 1 INNHOLD OM RETTLEIAREN... 3 FUNKSJONANE PÅ «MIN SIDE»... 3 MINE SAKER...

Detaljer

Informasjon og brukarrettleiing

Informasjon og brukarrettleiing Informasjon og brukarrettleiing Om kartløysinga Kartløysinga er tenarbasert. Alle operasjonar blir utførde av ein sentralt plassert tenar (server). Dette inneber at du som brukar berre treng å ha ein pc

Detaljer

Bilete og figurar i Word

Bilete og figurar i Word Bilete og figurar i Word av Kjell Skjeldestad Ofte har me behov for å setje inn ulike illustrasjonar i teksten vår. Det kan vere bilete, teikningar, diagram osv. Me skal sjå på nokre av dei mulegheitene

Detaljer

Fylkesmannen i Hordaland, Utdanningsavdelinga. Omtale av og kravspesifikasjon til evaluering av prosjektet: NETTSTØTTA LÆRING INNANFOR KRIMINALOMSORGA

Fylkesmannen i Hordaland, Utdanningsavdelinga. Omtale av og kravspesifikasjon til evaluering av prosjektet: NETTSTØTTA LÆRING INNANFOR KRIMINALOMSORGA Fylkesmannen i Hordaland, Utdanningsavdelinga Omtale av og kravspesifikasjon til evaluering av prosjektet: NETTSTØTTA LÆRING INNANFOR KRIMINALOMSORGA Evaluering 0207 1 Kort omtale av prosjektet; Nettstøtta

Detaljer

Den nye seksjon for applikasjonar

Den nye seksjon for applikasjonar Nye IT-avdelinga Den nye seksjon for applikasjonar Ei kort innleiing om prosessar basert på ITIL som eg brukar litt i presentasjonen Seksjonen sine ansvarsområde 3 av mange områder som seksjonen skal handtera

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

EasyPublish Kravspesifikasjon. Versjon 1.0

EasyPublish Kravspesifikasjon. Versjon 1.0 EasyPublish Kravspesifikasjon Versjon 1.0 Endringshistorie Dato Versjon Kommentarar Person 12.04.2005 1.0 Første utkast Jesro Christoffer Cena Innhald 1 Innleiing...4 1.1 lsetjing... 4 1.2 Omfang... 4

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Nettbedrift nye funksjonar frå februar 2016

Nettbedrift nye funksjonar frå februar 2016 Nettbedrift nye funksjonar frå februar 2016 Innhald 1. Bakgrunn 2 2. Engelsk versjon 2 3. Registrerte utbetalingar filtrering på brukar 2 4. Forbetra filfunksjonalitet 2 4.1 Splitting/gruppering av filer

Detaljer

REGLAR FOR BACHELOR- OG MASTEROPPGÅVA DET TEKNISK-NATURVITSKAPLEGE FAKULTET

REGLAR FOR BACHELOR- OG MASTEROPPGÅVA DET TEKNISK-NATURVITSKAPLEGE FAKULTET REGLAR FOR BACHELOR- OG MASTEROPPGÅVA DET TEKNISK-NATURVITSKAPLEGE FAKULTET INNLEIING Dette skrivet gir reglane for utføring av bachelor- og masteroppgåva. Reglane er fastsette av fakultetet og gir rammene

Detaljer

Vinje kommune. Sluttrapport

Vinje kommune. Sluttrapport Vinje kommune Sluttrapport 28.05.2008 Innhold 1. Sammendrag... 3 2. Gjennomføring i henhold til prosjektplanen... 3 3. Målrealisering... 4 4. Prosjektorganisering... 5 5. Erfaringer som samspill kommune...

Detaljer

Installasjon av SK Admin 6.11

Installasjon av SK Admin 6.11 Installasjon av SK Admin 6.11 1. Lag ei mappe på c-disken på server. 2. Kopier fila SK_Admin.exe til denne mappa. 3. Start programmet SK_Admin.exe Tre nye mapper blir oppretta i mappa som programmet SK_Admin.exe

Detaljer

Sogn Lokalmedisinske senter. Status organisering prosess etablering

Sogn Lokalmedisinske senter. Status organisering prosess etablering Sogn Lokalmedisinske senter Status organisering prosess etablering Oppstart fase 2 jan 2013 Nokre rammer Kommunane yte best mulege tenester til innbyggarane våre Folkemengd og folkestruktur avgjerande

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016 www.hivolda.no/glu 1 2 Innhald Tid til studiar og undervising... 4 Frammøte... 4 Arbeidskrav, eksamen og progresjon

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1. Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1. Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing SAKSFRAMLEGG Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1 Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing TILRÅDING: Saka blir lagt fram utan tilråding frå administrasjonen.

Detaljer

BRUK AV ALTERNATIVE LØP SOM FØRER FRAM TIL FAGBREV

BRUK AV ALTERNATIVE LØP SOM FØRER FRAM TIL FAGBREV HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Fagopplæringskontoret Arkivsak 201206699-9 Arkivnr. 545 Saksh. Svendsen, Anne Sara Saksgang Yrkesopplæringsnemnda Opplærings- og helseutvalet Fylkesutvalet Møtedato

Detaljer

Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse

Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse ------------------------------------------------------------------------------- Innhald 1 Innleiing... 3 1.1 Videokonferanse... 3

Detaljer

Kommunikasjonsplan. Nordhordland ein kommune 2020? Regionrådet Austrheim, Fedje, Gulen, Lindås, Masfjorden, Meland, Modalen, Osterøy, Radøy

Kommunikasjonsplan. Nordhordland ein kommune 2020? Regionrådet Austrheim, Fedje, Gulen, Lindås, Masfjorden, Meland, Modalen, Osterøy, Radøy Regionrådet Austrheim, Fedje, Gulen, Lindås, Masfjorden, Meland, Modalen, Osterøy, Radøy Kommunikasjonsplan Nordhordland ein 2020? Nordhordland Utviklingsselskap IKS Foto: NUI / Eivind Senneset Nordhordland

Detaljer

Informasjonssbrev Arkivplan.no 2015.09

Informasjonssbrev Arkivplan.no 2015.09 Informasjonssbrev Arkivplan.no 2015.09 Eigarane av arkivplan.no har no gleda av å presentere verktøyet i ei oppdatert og forbetra utgåve. Den nye versjonen er tilgjengeleg frå 05.10.2015. Oppdateringane

Detaljer

DB 836 327 883 604 702 254 597 522 750 184

DB 836 327 883 604 702 254 597 522 750 184 Svineøkonomi Per Herikstad Hå Gardsrekneskapslag Peder Skåre Sparebank 1 SR-Bank Det siste året har vore prega av stort fokus på ubalanse i svinemarkedet. Overproduksjon gir lågare prisar for svineprodusentane

Detaljer

Kopier heile katalogen Metxxxxx inn i Weatherlink-katalogen (eller i ein underkatalog).

Kopier heile katalogen Metxxxxx inn i Weatherlink-katalogen (eller i ein underkatalog). Instruks for bruk av met web-sider. Webansvarleg må skaffe ftp-adresse til web-server og få oppretta ein katalog der til verstasjonen. Han må også opprette ein underkatalog uke under verstasjonskatalogen.

Detaljer

Rektorforum 15. april

Rektorforum 15. april Til Skolen v/ rektor IKF-Rundskriv 06-2008 Oslo, 18. februar 2008 Rektorforum 15. april Viser til særmøte under rektorsamlinga i Tromsø i januar. Der vart det bedt om at IKF arrangerer eit rektorforum

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Du må ha tilgang til trådlaust nettverk (wifi) eller mobilt datanettverk for å kunne laste ned saker.

Du må ha tilgang til trådlaust nettverk (wifi) eller mobilt datanettverk for å kunne laste ned saker. 12.11.2012 ipad-oppskrifter Innhald 1. Skaff deg mobil datatilgang... 1 2. Hent siste versjon av operativsystemet (ios)... 1 3. Opprett konto i App Store... 2 4. Last ned app frå App Store... 3 5. Last

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Bustønad 2008. Ei stønadsordning for deg med høge buutgifter og låge inntekter

Bustønad 2008. Ei stønadsordning for deg med høge buutgifter og låge inntekter Bustønad 2008 Ei stønadsordning for deg med høge buutgifter og låge inntekter 2 Denne brosjyren gir eit oversyn over bustønadskontoret. Brosjyren byggjer på gjeldande reglar per 1. januar 2008. Vi gjer

Detaljer

Erfaring med KILE rapportering FASIT-dagene 2010. Ved Tor Bjarne Smedsrud FASIT ansvarleg i Suldal Elverk

Erfaring med KILE rapportering FASIT-dagene 2010. Ved Tor Bjarne Smedsrud FASIT ansvarleg i Suldal Elverk Erfaring med KILE rapportering FASIT-dagene 2010 Ved Tor Bjarne Smedsrud FASIT ansvarleg i er lokalisert på vestlandet, nord/aust i Rogaland Geografisk Høgspentnett Høgspentnett Historikk Starta 1916 Kommunalt

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Sognefrukt Medlemsportal - Introduksjon

Sognefrukt Medlemsportal - Introduksjon Sognefrukt Medlemsportal - Introduksjon Programmet installerast ved å lasta det ned frå www.sognefrukt.no sine heimesider, du finn programmet under "Programvare" menyen på venstre side Installasjon: Last

Detaljer

Fylkesmannen har løyvd kr 1 040 000 av skjønsmidlar til utgreiinga. Felles utgreiing skal vera eit supplement til kommunane sine prosessar.

Fylkesmannen har løyvd kr 1 040 000 av skjønsmidlar til utgreiinga. Felles utgreiing skal vera eit supplement til kommunane sine prosessar. Sogn regionråd FELLES UTGREIING OM KOMMUNEREFORMA - STATUS Kommunane i Sogn regionråd gjennomfører ei felles utgreiing som skal gje kommunane eit grunnlag for å ta stilling til ev. kommunesamanslåing med

Detaljer

PROSJEKTBESKRIVELSE/PLAN PROSJEKT OR2-300

PROSJEKTBESKRIVELSE/PLAN PROSJEKT OR2-300 Mal for prosjektbeskrivelse PROSJEKTBESKRIVELSE/PLAN PROSJEKT OR2-300 Evt. detaljer i vedlegg med referanse frå de ulike delene Prosjekt (tittel): Sol energi. Dato, signatur:.. Lasse Moen Ola Sundt Melheim....

Detaljer

Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS.

Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS. Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS. Stryn 06.11.14 1 Det eg vil snakka om er: Sone inndeling av vassnettet på Bømlo for å få lekkasjekontroll Stryn 06.11.14 2 Påstandar

Detaljer

Uke Mandag Tirsdag Onsdag Torsdag Fredag 31.08

Uke Mandag Tirsdag Onsdag Torsdag Fredag 31.08 Uke Mandag Tirsdag Onsdag Torsdag Fredag 31.08 01.09 02.10 Røyskattene: Jakob 4 år og hausting av urter 35 rom rom Førskulegruppe Mathea 4 år David 5 år!! 36 05.09 06.09 07.09 Gruppe fotografering 08.09

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Brukarmanual. www.osberget.no

Brukarmanual. www.osberget.no www.osberget.no Brukarmanual Velkomen Takk for at du valde Osberget GO Dette er verktøyet for deg som ynskjer å oppgradere og halde ved like nettstaden din på ein raks og effektiv måte. Osberget GO er

Detaljer

Bruk av reiserekning i Agresso

Bruk av reiserekning i Agresso Bruk av reiserekning i Agresso Generell saksgang: 1. Reiserekning på web skal fyllast ut av den tilsette. 2. Når reiseregning er ferdig utfylt, skal den tilsette skrive ut reisebilag og stifte kvitteringar

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

PROSJEKT BRYGGEN. RETNINGSLINJER FOR TILSKOT

PROSJEKT BRYGGEN. RETNINGSLINJER FOR TILSKOT HORDALAND FYLKESKOMMUNE Kultur- og idrettsavdelinga PROSJEKT BRYGGEN. RETNINGSLINJER FOR TILSKOT 1. Føremål Ordninga gjeld tiltak for sikring og istandsetting av verdsarvstaden Bryggen. Målsettinga er

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

BRANNFØREBYGGANDE TILTAKSPLAN FOR SAGVÅG SKULE

BRANNFØREBYGGANDE TILTAKSPLAN FOR SAGVÅG SKULE BRANNFØREBYGGANDE TILTAKSPLAN FOR SAGVÅG SKULE Utarbeidd av Tekniske tenester (eigar) Rune Hansen Datert: 23.05.2008 Rev: ORGANISERING OG DRIFT AV DRIFT AV EIT SÆRSKILT BRANNOBJEKT ( 13 i Lov om vern mot

Detaljer

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Kvifor kan ikkje alle krølle tunga Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Innhaldsliste: Framside med problemstilling Hypoteser Plan Spørjeskjema Arbeid med prosjektet Kjønn Trening Alder

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Protokoll styremøte Landbruk Nordvest

Protokoll styremøte Landbruk Nordvest Landbruk Nordvest Hovsvegen 25, 6600 Sunndaløra Vedlegg 1 E-post rådgiving: nordvest@lr.no Org.nr:NO984 468 822MVA E-post tenester: tenester@lr.no Telefax 935 77 019 Bankgiro nr: 4202.20.16347 Sunndalsøra

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

ehandel og lokalt næringsliv

ehandel og lokalt næringsliv ehandel og lokalt næringsliv Kvifor ehandel? Del av regjeringas digitaliseringsarbeid det offentlege skal tilby digitale løysingar både til enkeltpersonar og næringsliv Næringslivet sjølve ønskjer ehandel

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

Frå idé til fullfinansiert prosjekt Hyllestad 6. juni 2015

Frå idé til fullfinansiert prosjekt Hyllestad 6. juni 2015 Frå idé til fullfinansiert prosjekt Hyllestad 6. juni 2015 Litt om meg Utdanna faglærar i historie og samfunnsfag Historie, samanliknande politikk og medievitskap Erfaring som aktiv tillitsvald i ungdomslaget,

Detaljer

SØKNAD OM STØTTEKONTAKT

SØKNAD OM STØTTEKONTAKT MASFJORDEN KOMMUNE Sosialtenesta Nav Masfjorden Postboks 14, 5987 Hosteland Tlf 815 81 000/47452171 Unnateke for offentleg innsyn Jf. Offlentleglova 13 SØKNAD OM STØTTEKONTAKT Eg vil ha søknaden handsama

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Stråling frå elektronisk kommunikasjon

Stråling frå elektronisk kommunikasjon Stråling frå elektronisk kommunikasjon Ei orientering frå Statens strålevern og Post- og teletilsynet Kva er stråling? I kvardagen omgjev vi oss med ulike typar stråling, frå både naturlege og menneskeskapte

Detaljer

Lingspeak 3 3.0.487.0. Lingit AS

Lingspeak 3 3.0.487.0. Lingit AS Lingspeak 3 3.0.487.0 Lingit AS Lingspeak 3 Innhald Kva er Lingspeak 3?...1 Installasjon...2 Starte Lingspeak...3 Avslutte Lingspeak...3 Lese opp tekst...4 Hovudvindauget...5 Lagre til lydfil...5 Opplesingsvindauget...6

Detaljer

Rettleiing til rapportering i Altinn, «Partifinansiering 2014», RA-0604 Partilag med organisasjonsnummer

Rettleiing til rapportering i Altinn, «Partifinansiering 2014», RA-0604 Partilag med organisasjonsnummer SSB. Partifinansiering 2014, lag med org.nr., 06.05.2015, s 1 Rettleiing til rapportering i Altinn, «Partifinansiering 2014», RA-0604 Partilag med organisasjonsnummer Pålogging i Altinn For å få tak i

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

EID KOMMUNE Finansutvalet HOVUDUTSKRIFT

EID KOMMUNE Finansutvalet HOVUDUTSKRIFT EID KOMMUNE Finansutvalet HOVUDUTSKRIFT Møtedato: 22.01.2015 Møtetid: Kl. 13:00 14:15 Møtestad: Kommuenstyresalen Saksnr.: 001/15-005/15 Forfall meldt frå følgjande medl. Parti Følgjande varamedl. møtte

Detaljer

INFORMASJON TIL STØTTEKONTAKT/AVLASTAR.

INFORMASJON TIL STØTTEKONTAKT/AVLASTAR. INFORMASJON TIL STØTTEKONTAKT/AVLASTAR. Kva er ein støttekontakt/avlastar? Støttekontakten er ein person som gjev andre støtte og oppfølging på fritida. Tenesta skal vere tilpassa den enkelte, og målsettinga

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 RETTLEIAR BYGGSØK Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 Kvinnherad kommune Juni 2014 Utfylling av søknad Nettadresse: http://ebs-2010.dibk.no/ Eventuelt via www.dibk.no HUGS: Les hjelpeteksten til

Detaljer

Fra prosjekt til drift - eksempel på politisk vedtak i Stord

Fra prosjekt til drift - eksempel på politisk vedtak i Stord Fra prosjekt til drift - eksempel på politisk vedtak i Stord Sak til komité for levekår 05.10.04 1.0 Bakgrunn Komité for levekår vedtok 09.04.02 i sak 0008/02 å opprette eit prosjekt retta mot unge langtidsmottakarar

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Lettare litteraturnett (Ref #77ab3a77)

Lettare litteraturnett (Ref #77ab3a77) Lettare litteraturnett (Ref #77ab3a77) Søknadssum: 411 000 Varighet: Toårig Kategori: Innsatsområder Nye formidlingsmetoder Nasjonalbibliotekets digitale tjenester som grunnlag for nye tilbud Opplysninger

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

BACHELOROPPGÅVE. Hovudprosjektrapport. Styresystem Generator 2 Hålandsfossen HSF-AIN.HO2-300.V09.001.02.A01

BACHELOROPPGÅVE. Hovudprosjektrapport. Styresystem Generator 2 Hålandsfossen HSF-AIN.HO2-300.V09.001.02.A01 BACHELOROPPGÅVE Hovudprosjektrapport Styresystem Generator 2 Hålandsfossen HSF-AIN.HO2-300.V09.001.02.A01 Kjell Johnny Kvamme Kristian Mo Elisabeth B. Solheim Prosjektnettstad: http://prosjekt.hisf.no/~09haalandsfoss

Detaljer

Farleg avfall i Nordhordland

Farleg avfall i Nordhordland Farleg avfall i Nordhordland Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder i Nordhordland. April, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking om korleis 15 ulike

Detaljer

Leverandørskifteundersøkinga 2. kvartal 2007

Leverandørskifteundersøkinga 2. kvartal 2007 Leverandørskifteundersøkinga 2. kvartal 2007 Samandrag Om lag 46 400 hushaldskundar skifta kraftleverandør i 2. kvartal 2007. Dette er ein nedgang frå 1. kvartal i år då 69 700 hushaldskundar skifta leverandør.

Detaljer

Studentmobilitet. VRI prosjektleiarsamling 17.09.2015 Helge Hustveit

Studentmobilitet. VRI prosjektleiarsamling 17.09.2015 Helge Hustveit Studentmobilitet VRI prosjektleiarsamling 17.09.2015 Helge Hustveit Fornybar energi, bedriftsbesøk i Nordfjord Formålet var å gje studentane kjennskap til ulike bedrifter i fylket som er knytt til fornybar

Detaljer

Turstiar i Kvinnherad

Turstiar i Kvinnherad Turstiar i Kvinnherad - eit samarbeidsprosjekt Karen Løvfall Våge prosjektleiar Korleis starta det? Behov for betre informasjon Vanskeleg å finna startpunkt for turar Kor krevande er turane? Parkering?

Detaljer

Team Surnadal- Velferdsteknologi i helhetlige pasientforløp Teamet

Team Surnadal- Velferdsteknologi i helhetlige pasientforløp Teamet Team Surnadal- Velferdsteknologi i helhetlige pasientforløp Teamet Bak: Ingunn Mikkelsen, Annett Ranes og Solveig Glærum Foran: Gunnhild Eidsli og Pål Ranes. Heidrun Solstad og Arnhild Sæter er ikke med

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

PROSJEKTPLAN PTF. WEBSIDE HOLLEKVE SAG AS Webdesign SUNNIVA LERUM 1MKA

PROSJEKTPLAN PTF. WEBSIDE HOLLEKVE SAG AS Webdesign SUNNIVA LERUM 1MKA PROSJEKTPLAN PTF WEBSIDE HOLLEKVE SAG AS Webdesign SUNNIVA LERUM 1MKA INNHALD: 1.1 Idé 1.2 Kommunikasjon 1.3 Kompetansemål 1.4 Pensum 1.5 Gant-diagram 1.6 Gjeremålsliste 1.1 IDE Eg ynskjer å lage ei informativ,

Detaljer

Innkjøp av rådgjevingstenester. Sivilingeniør Tobias Dahle

Innkjøp av rådgjevingstenester. Sivilingeniør Tobias Dahle Innkjøp av rådgjevingstenester nye Nordfjordeid vassverk Omfang av prosjektet VA delen detaljprosjektering og konkurransegrunnlag for: Etablering av ny vasskjelde med djupvassutslepp i Hornindalsvatnet

Detaljer

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Søknad om vidareføring av prosjektet Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Prosjektansvarleg: Gro Jensen Gjerde, Samarbeidsrådet for Sunnhordland Prosjektleiar: Trond Haga, Kværner

Detaljer

Eksamen 20.11.2014. REA3015 Informasjonsteknologi 2. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 20.11.2014. REA3015 Informasjonsteknologi 2. Nynorsk/Bokmål Eksamen 20.11.2014 REA3015 Informasjonsteknologi 2 Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid Hjelpemiddel Bruk av kjelder Elektronisk vedlegg Informasjon om oppgåva Informasjon om vurderinga

Detaljer

Forprosjektrapport. Automatisering av lukestyring. Høgskulen i Sogn og Fjordane, Avdeling for ingeniør- og naturfag. HO2-300.

Forprosjektrapport. Automatisering av lukestyring. Høgskulen i Sogn og Fjordane, Avdeling for ingeniør- og naturfag. HO2-300. Forprosjektrapport Automatisering av lukestyring Høgskulen i Sogn og Fjordane, Avdeling for ingeniør- og naturfag. HO2-300. V2013 Vidar Holme Frode Drægebø Marius Kjellevold Prosjektnettstad: http://prosjekt.hisf.no/~13autoluke/

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer