INNTEKTSUTVIKLING I HAUGALANDSJORDBRUKET.

Transkript

1 PRESSEMELDING : INNTEKTSUTVIKLING I HAUGALANDSJORDBRUKET. Skattbar næringsinntekt etter avskriving viste ein oppgang på heile kr frå 2014 til 2015, noko som tilsvara ein oppgang på 21 %. Dette syner dei endelege gjennomsnittstala frå som er henta frå gardsrekneskapa på i alt 236 bruk frå Nord- Rogaland og Sunnhordland. fører rekneskapen for i alt gardsbruk i regionen, og i løpet av ein 30- årsperiode har ein fylgt utviklinga på omlag av desse bruka. Dette er familiebruk som har hovudinntekta si frå jordbruket, og talmaterialet byggjer på faktiske tal frå rekneskapa. «Svinaktig» god utvikling Den solide utviklinga frå 2014 held fram i 2015, dei fleste produksjonane styrkjer lønsemda. Men spesielt grisen skil seg ut, men mjølkebøndene hadde òg ei bra utvikling. På gris er det marknadsbalansen som gjer det meste av svaret på oppgangen. Er det samsvar mellom utbod og etterspurnad på svinekjøtet gir det som regel god økonomi for bonden. Oppgangen hjå mjølkebøndene skriv seg i stor grad frå ein styrka mjølkepris og marknadsbalanse. På same tid var kostnadsbilete nokolunde stabilt i dei fleste produksjonar. Hovudtrekk frå 2015: Balanse i marknaden og gode prisar skapte rekord for grisebonden. Solid etterbetaling frå meieria løfta mjølkebonden.

2 Mjølkebonden For mjølkebonden er det hovudsakeleg betre mjølkepris som gjer utslaget, og ein ser ein oppgang på heile 33 øre i høve fjoråret. Av denne oppgangen var 8 øre bestemt i jordbruksoppgjeret (som såkalla målprisoppgang), resterande skriv seg frå høg etterbetaling frå meieria og dels flinkare bønder. I snitt låg mjølkesprisen 5,68 kr pr. liter, berre dei to siste åra er dette ein oppgang på 63 øre og i eit 5 års perspektiv ein oppgang på 1 kr pr. liter. Dekningsbidraget pr. liter har i same periode stige med 70 øre pr. liter, og enda på 3,86 kr pr. liter i Kan denne oppgangen, saman med heving av kvotetaket og auka byggeaktivitet, forklare noko av den auke ein ser i etterspurnaden etter mjølkekvotar. I 2015 vart mjølkekvotane omsett for mellom 8-9 kr pr. liter, i 2016 ser ein prisar opp mot 16 kr pr. liter (i Rogaland). Ut frå ein bedriftsøkonomisk ståstad stiller ein spørsmålsteikn kor berekraftig dette er, og gjerne er det marknadskreftene som rår meir enn kalkulatoren..?? Men på generell basis er det eit positivt teikn at Haugalandsbonden investerer i både mjølkekvotar og nye driftsbygningar. Behovet for nyanlegg er framleis stort, sjølv om lausdriftskravet er skyve noko fram i tid. I snitt leverte Haugalandsbonden liter mjølk pr. bruk, og har 25 kyr på båsen, dette òg ein relativt tydeleg vekst. Storfèkjøtet opplevde ein noko meir moderat vekst, dekningsbidrag pr. ammeku gjekk opp med snautt kr pr. ku og for reine oppfôringseiningar auka dekningsbidraget pr. okse med 940 kr til kr pr. stk. Underskotet på norsk storfèkjøt er stort, og lønsemda er nok framleis med å forklare ein stor del av underdekninga. Det er isolert sett bra at dekningsbidraget styrkjer seg med kr pr. ku, men snitt DB på kr pr. ku er framleis eit moderast lønsemdsnivå skal ein få opp investeringsviljen. På sau har både marknadsregulator og staten gjort grep for å heva lønsemda, gjerne bør ein skula mot litt ekstraordinære tiltak for å få fart på storfèkjøtet òg? Griseprodusenten Grisebøndene opplevde at marknaden snudde i 2014, og andre halvår var bra økonomisk. Denne trenden haldt fram i 2015, med god etterspurnad etter gris og stigande utbetalingsprisar. Resultata ein oppnådde i 2015 må kunne beskrivast som historisk gode - oppgang målt i dekningsbidrag er på mellom % for alle driftsgreiner. Hovudårsaka til oppgangen må tilskrivast balanse i marknaden for svinekjøt, men i tillegg blir den norske grisen meir og meir effektiv det vert produsert meir kjøt (fleire grisungar) pr. purke enn kva ein gjorde tidlegare. Dekningsbidrag pr. slaktegris gjekk opp med 30 % til kr 374 pr. gris, medan dekningsbidrag pr. purke i smågrisproduksjon gjekk opp med snautt 40 % til kr pr. purke. For ein gjennomsnittleg Haugalandsbonde med 1000 slaktegris utgjer denne oppgangen kr, eller om lag kr for ein smågris produsent. Men truleg er toppen nådd for griseprodusentane, det er utsikter til noko meir overproduksjon i 2016 noko som slår ut på prisar og lønsemd. Sauekjøtet Sauenæringa opplevde eit etterlengta løft i 2014, denne utviklinga kan ein måle vidare i 2015 men det kan sjå ut til at veksten har flata noko ut. Dekningsbidraget pr. sau enda på 767 kr pr. vfs., opp 46 kr i høve året før. Snitt utbetalingspris gjekk opp 1,15 kr, til kr 59,15 kr/kg. Produksjon pr. sau var litt høgare enn året før som òg var eit år med gode haustvekter på lamma. Beitesesongen vart noko spesiell i 2015, med ein kald og sein vår med mykje snø i fjellet i tillegg. Men mykje snø i fjellet gjorde òg sitt til at ein hadde gode fjellbeiter fram til slaktesesongen. I snitt har Haugalandsbonden 74 vinterfôra sau, og årets oppgang heva det totale dekningsbidraget med noko meir beskjedne 3500 kr. Ein finn òg grunn til å minna på at sauenæringa har ein gryande overproduksjon på kjøt, som truleg vil presse lønsemda i Det vart fryse ein del lam på reguleringslager hausten 2015, og desse vil ein dra med seg inn i 2016 sesongen der produksjonen òg er kalkulert til å vera høgare enn kva matvarekjedane etterspør. Side 2/3

3 Investering og finans Som nemnt over speglar investeringsnivået noko av lønsemd og framtidstru i næringa. Spesielt investering innan bygg er stigande. Her ser ein ei oppgang på snautt kr pr. bruk i høve fjoråret. I snitt investerte Haugalandsbonden kr i nybygg og kr i maskinar. Det er spesielt i dei grovfôrbaserte produksjonane (storfè og sau) ein ser det blir investert. Innovasjon Norge (IN) prioriterer òg bruken av tilskotsmidlar på desse næringane, og både i 2015 og 2016 har «pengetaska» til IN Rogaland vore tom før sommarferien det òg eit teikn på investeringslyst! Gryande overproduksjon på sau, gjer at bøndene no vrir nybygga meir mot mjølk og ammeku. Investeringane i maskiner er noko meir avmålt, med ein nedgang på 3500 kr i snitt. Vidare auka overføringane frå staten med om lag kr pr. bruk i snitt. Noko som dels skuldast auke i tilskotssatsar, men òg auka produksjon/tilskotsgrunnlag. Etter å ha opplevd stigande gjeldsbyrde i åra 2010 til 2013, har ein dei to siste åra sett gjelda flata meir ut i snitt minka låna med snautt kr frå 2014 til Så med andre ord har Haugalandsbonden brukt noko av inntektsveksten til nedbetaling av gjeld og styrking av eigenkapitalen. I snitt ligg eigenkapitalen hjå Haugalandsbøndene på 1,5 mill. kr, ei styrking på ca i høve året før. Haugalandsbonden er m.a.o. solid, samanlikna både med anna næringsliv og jordbruket i nabolanda våre. Rente nivået i AS-Norge har òg vore gunstig dei seinare år, dette nyt òg bøndene godt av rentekostnaden gjekk i snitt ned med kr pr. bruk. Låg rente er òg med «trigge» noko av den investeringsauke ein ser. Inntekt utanom bruket er aukande i år òg og er no kome opp på kr i snitt, noko som er ei auke på kr i høve til fjoråret. Men veksten i ekstern inntekt har flata noko ut dei siste åra, dette skuldast nok dels at grensa på kva ekstern inntekt ein kan hente byrja å bli nådd samstundes har jordbruksinntekta har styrka seg, og på det viset ser mindre behov for å hente inntekt utafrå. Andreas Lundegård (kontaktperson) Side 3/3

4 Middeltal for gardsrekneskapa på Haugalandet & Sunnhordaland Diff Næringsinntekt før avskriving Avskriving Næringsinntekt etter avskriving Renter Resultat etter renter Gjeld Investert i bygningar Investert i maskinar Investert i kvote Aktiva Eigenkapital Gjeldsprosent 58,0 % 61,6 % 65,4 % 63,4 % 62,1 % -1 % Inntekt utanom garden Tal bruk

5 INNTEKTSUTVIKLING Jordbruksinntekt (næringsinnt. etter avskr.) Inntekt utanom bruket , , , , , , , , , , , , , , ,

6 GJELD PR. BRUK , , , , , , , , , , ,

7 STORFE MJØLK Gjennomsnittstal 2015 Dekningsbidrag Kroner pr årsku ,00 5,50 5,00 4,50 4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 Kroner pr liter Dekn.bidrag pr ku Dekn.bidrag pr. liter Alle Påsett< % >130% Alle Påsett< % >130% Mjølk Kjøtt Statusendring Inntekt Innkjøpt kraftfôr Innkjøpt grovfôr Eigenprodusert for Dyrlege mm Kjøp Kostnader Dekn.bidrag u/tilsk pr. liter u/tilskot 4,27 3,86 4,48 6,16 3,73 3,43 3,78 5,72 Tilskot Dekn.bidrag m/tilsk Pr. liter m/tilskot 6,16 5,70 6,30 8,78 5,67 5,27 5,75 8,30 Årskyr 25,22 24,44 27,51 19,45 23,95 23,62 25,13 23,60 Oppnådd mjølkepris 5,68 5,74 5,61 5,64 5,35 5,46 5,28 5,27 Kvote Leveranse % Påsett 83 % 85 % Tal bruk

8 STORFE MJØLK Maks / min 2015 PÅSETT % < % >130% Beste Beste Beste Maks 30 %. Snitt Maks 30 %. Snitt Maks 30 %. Snitt Alle Mjølk Kjøtt Statusendring Inntekt Innkjøpt kraftfôr Innkjøpt grovfôr Eigenprodusert for Dyrlege mm Kjøp Kostnader Dekn.bidrag u/tilsk pr. liter u/tilskot 5,62 4,49 3,86 4,85 5,16 4,48 13,00 8,78 6,16 4,27 Tilskot Dekn.bidrag m/tilsk Pr. liter m/tilskot 6,35 5,99 5,80 6,62 6,30 20,93 12,11 8,78 6,16 Årskyr 61,00 25,68 24,44 35,70 35,12 27,51 8,90 18,93 19,45 25,22 Oppnådd mjølkepris 6,01 5,89 5,74 5,31 5,57 5,61 5,64 5,67 5,64 5,68 Kvote Leveranse % Påsett 68 % 57 % 95 % 103 % 401 % 262 % 83 % Ei kolonne viser det høgaste oppnådde dekningsbidraget i kvar gruppe, ei for snitt av 30 % beste og snitt for heile gruppa.

9 Ammeku Dekningsbidrag ammekyr Dekningsbidrag pr ammeku Dekn.bidrag ammeku Maks 30 % beste Gj. snitt Gj. snitt Salgsinntekt Statusendring Inntekt Innkjøpt kraftfor Innkjøpt grovfôr Eigenprodusert for Dyrlege mm Kjøp Kostnader Dekn.bidrag u/tilsk Tilskot Dekn.bidrag m/tilsk Antall ammekyr % påsett 150 % 75 % 65 % 75 % Tal bruk 76 61

10 AMMEKU (etter påsett) Dekningsbidrag ammekyr Dekningsbidrag pr ammeku Dekn.bidrag ammeku Alle Påsett< % >120% Alle Påsett< % >120% Salgsinntekt Statusendring Inntekt Innkjøpt kraftfor Innkjøpt grovfôr Eigenprodusert for Dyrlege mm Kjøp Kostnader Dekn.bidrag u/tilsk Tilskot Dekn.bidrag m/tils Antall ammekyr 14,9 14,0 16,3 8,0 13,1 11,8 14,3 11,9 % påsett 65 % 75 % Tal bruk

11 FÔRINGSDYR Dekningsbidrag fôringsdyr Kroner pr ungdyr Dekn.bidrag fôringsdyr Maks 30 % beste Gj. snitt Gj. snitt Salgsinntekt Statusendring Inntekt Innkjøpt kraftfor Innkjøpt grovfor Eigenprodusert for Dyrlege mm Kjøp Kostnader Dekn.bidrag u/tilsk Tilskot Dekn.bidrag m/tilsk Antall foringsdyr Oppnådd kilopris 62,0 64,0 61,6 60,3 Snitt slaktevekt Tal bruk 13 15

12 SLAKTEGRIS Dekn.bidrag gris Kroner pr levert gris Dekn.bidrag gris Maks 30 % beste Gj.snitt Gj.snitt Salgsinntekt Statusendring Inntekt Kraftfor Dyrlege mm Kjøp Kostnader Dekn.bidrag u/tilsk Tilskot Dekn.bidrag m/tilsk Antall slakta gris i året Fôrkostnad pr kg kjøt 10,40 9,78 10,4 10,1 Oppnådd kg pris 29,76 28,82 28,36 25,94 Snitt slaktevekt 89,41 83,28 82,37 79,20 Tal bruk 34 33

13 SMÅGRISPRODUKSJON Dekn.bidrag pr. purke Kroner pr purke Dekn.bidrag pr. purke 0 Gjennomsnittstal Maks 30 % beste Salgsinntekt Statusendring Inntekt Kraftfor Dyrlege mm Kjøp Kostnader Dekn.bidrag u/tilsk Tilskot Dekn.bidrag m/tilsk Årspurker* Grisunger purke 27,1 26,9 24,8 22,7 Tal bruk 7 8

14 KOMBINERTPRODUKSJON GRIS Dekn.bidrag pr. purke Kroner pr purke Dekn.bidrag pr. purke 0 Gjennomsnittstal Maks 30 % beste Salgsinntekt Statusendring Inntekter Kraftfor Dyrlege mm Kjøp Kostnader Dekn.bidrag u/tilsk Tilskot Dekn.bidrag m/tilsk Årspurker* Griser pr purke 28,7 26,6 24,21 23,24 Tal bruk 10 9

15 SAU Dekn.bidrag pr. sau Kroner pr v.f. sau Dekn.bidrag pr. sau Gjennomsnittstal Maks 30 % beste Salgsinntekt Statusendring Inntekter Innkjøpt for Eigenprodusert for Dyrlege mm Kjøp Kostnader Dekn.bidrag u/tilsk Tilskot Dekn.bidrag m/tilsk Vinterfora sauer Oppnådd kjøttpris 72,54 58,65 59,15 58 Kg kjøtt pr vfs 49,77 32,85 26,26 26,05 Tal bruk

16 HØNS Dekn.bidrag pr høne Kroner pr høne Dekn.bidrag pr høne Gjennomsnittstal Maks 30 % beste Salgsinntekt Statusendring Inntekter Kraftfor Andre variable Kjøp/Statusendring Kostnader Dekn.bidrag u/tilsk Tilskot Dekn.bidrag m/tilsk Antall høns Forkostand pr. kg eg 8,85 8,69 8,60 8 Tal bruk 10 10

17 Grovforkostnad Kroner pr. da > <70 Grovfor Maskin Gj.snitt < >120 Gj.snitt < >120 Frø Gjødning/kalk/sprøytem Ensileringsmidler Grovforkostnader Pr. dekar Pr. fem 1,03 1,12 0,84 0,98 0,94 0,81 Maskinkostander Vedlikehold/Fors Drivstoff Ikkje akt.pl. inv Avskrivningar Leigekjøring Leige/skog Maskinkostnad grovfor Pr. dekar Pr. fem 4,28 5,72 4,95 3,51 3,70 4,93 3,78 2,74 Antall dekar dyrka Innhausta fem pr dekar Tal bruk