Jordskifteretten. Tilretteleggjar og problemløysar

Transkript

1 Gjerding Beiting Jordskifteretten Tilretteleggjar og problemløysar Jordskiftedommar Ola Hauge

2 Om jordskifteretten Særdomstol ut frå jordskifteloven, Arbeider med saker som er kravd Avgjerder får rettskraft tvangskraft Ein problemløysar for alle som eig ein bit av Norge 1. Eigedomar som det er vanskeleg å nytte ut på tenleg måte etter tid og tilhøve, kan leggjast under jordskifte etter denne lova. Jordskifteretten legg til rette for utvikling ved å løyse problem og legge til rette for aktuell bruk

3 Jordskifteretten - sakstyper - kontor Rettsfastsettande saker: Grensegang rettsutgreiing Rettsendrande saker: Jordskifte: byte grunn reglar for bruk dvs. bruksordning, m.m. Skjønn i eiga sak: Gjerdeskjønn, vegskjønn m.m. I Oppland: - Vestoppland og Sør-Gudbrandsdal Lillehammer - Valdres - Fagernes, - Nord-Gudbrandsdal - Vågå,

4 Litt om Beiterett Ein del av grunneigarretten, men er ofte ein bruksrett Eks. Heimskog/hagemark som er/har vore inngjerda Her har berre grunneigaren beiterett I sameige er det sameigarane som har beiteretten Eit nyare frådelt bruk har fått beiterett for x antal kyr Dette er då ein bruksrett/servitutt som bruket har

5 Beiterett i utskifta skog - utmark Var før utskiftning sameige mellom bestemte bruk Skogen (og grunn) utskifta Beiteretten ligg oftast att til felles bruk, altså sambeite Her er beiteretten då ein rest av sameiga som ikkje er utskifta Men ligg i praksis som ein bruksrett på grunnen

6 Beiterett i seterområda Seterbruket bygger på utnytting av beiteretten Er svært gamalt, - beiteretten bygger på alders tids bruk Beiteretten knytta til setra, - seterprinsippet Eks. Sør-Fron: Ryssland-Skurdalområdet er delt opp i beiteområder for dei enkelte seterlaga, med felles beiterett berre innafor kvart seterområde, og med den enkelte seter som utgangspunkt for beiteretten. Seter i Statsallmenning: Beiterett ut frå allmenningsretten jf. fjellova

7 Beiterett i seterområda - Alle setrer må ha beiterett Oppbygging av ny seter må skje i samråd med setereigarane, og får dermed beiterett. Blir seter lagt ned/seld til fritidsformål, blir beiteretten oppgitt og vil bli borte -- Kjøp av skogteig dyrkingsfelt gjev ikkje beiterett Eks. : Skogteig seld til fleire dyrkingsfelt, delvis brukt som seter: Ikkje beiterett.

8 Har gardsbruket beiterett? Blir ofte tvist om dette Når bruk blir oppretta, beskriv skylddelingsforretningen kva bruket består av og kva rettar som følgjer med Må tolke utgangsdokumenta for å få svar Vanleg beskrivelse: Beiterett i utmarka saman med hovudbølet. Kanskje skille på heimskog fjellområder. Beiterett for bestemte dyretal, eller som vinterføs Vantar beskrivelse: Formål med bruket - praksis

9 Leige av beiterett Beiteretten ligg til gardsbruket og gjeld berre i det spesielle beiteområdet Kan leigast bort for inntil 10 år utan konsesjon Bør ha skriftlege avtaler Kan ikkje leige bort større rett enn ein har Kan gjelde for bestemte dyreslag, ikkje automatisk bytte Dersom rikeleg med beite, kanskje ikkje protestar?

10 Nyttevurdering gjerde Held husdyr på plass og reduserer vakthald for husdyr Minskar faren for å koma i erstatningsansvar pga. beitedyr på vidvanke Vern av åker og eng mot skade av husdyr oa. Hindrar tråkk av folk Vernar mot innsyn. Auka trivsel, med verdiauke på eigedom

11 Jordskifteretten legg til rette for gjerder Problem trengst tilrettelegging krav om sak Bør koma inn tidleg i prosessen, før problema blir for store Tilrettelegging ved bruksordning for beitebruk/gjerder - - og ved avklaring av tvisteforhold - - ved sams-tiltak-sak for sperregjerder m.m. Tilrettelegging ved å løyse aktuelle problem, og ordne og organisere framtidig bruk

12 Gjerder i jordskiftesaker Avklare rettsforhold = rettsutgreiing Vanleg jordskifte gjerdeplikt og fordeling bestemt Bruksordning ( 2 c, 1-2) Sams tiltak, ( 2 e), pålegge/organisere felles gjerde mm Gjerdeskjønn, gjerdelova 16, lensmannsskjønn eller skjønn for jordskifteretten 52: Jordskifteretten gir reglar om gjerdeplikt og deling av gjerdehaldet innan skiftefeltet og mot granneeigedom. Gjerdeplikta skal fastsettast i samsvar med gjeldande lovreglar

13 Rettsutgreiing = rettsfastsetting Rettsutgreiing er statisk, avgjer situasjonen fram til i dag Som start på bruksordningsak, dom etter 17 Eller i eiga sak, etter 88 88a Avklare beitesituasjonen, kven har beiterett Avklare gjerdeplikta, kven har gjerdeplikt, og kvar Tilsvarande med andre eigedoms- og bruksrettsforhold

14 Bruksordning Bruksordning og jordskifte kan endre tilstanden med bruken for framtida 34: Jordskifteretten kan ordne bruk og sambruk innan skiftefeltet slik han finn mest tenleg. + sams tiltak, og organisering(34b) Helst beiteordning som er aktuelt, og gjerder kjem som resultat av regulering av beitebruken.

15 Bruksordning forts 35: Reglar om bruk og sambruk kan mellom anna gå ut på: a) fastsette grenser mellom hamnelag, gjere slutt på sambeite mellom hamnelag og skipe nye lag. Det kan gjerast vedtak om kva slag og kor mange husdyr kvar part kan sleppe på beite i eit område eller nokon del av området, og om beitetida. b) leggje ut felt til kulturbeite eller fôrdyrking med tilhøyrande anlegg til bruk for ein eller fleire mot avkorting i beitebruken i resten av området, eller mot vederlag i pengar eller anna. c) leggje ned seter som det ikkje blir bruk for etter ordninga og å flytte seter. Slåtteng kan avløysast eller flyttast om det trengst for å få til ei tenleg ordning og fordelane er store samanlikna med dei ulempene slåtteigaren får av det. d) avgrense eller sette heilt forbod mot beiting i visse område av omsyn til skogen.

16 Beiteordning fører til: Klare reglar for beitebruk og gjerdehald Større områder blir sett under eitt Det blir etablert beitelag med vedtekter, andelsfordeling og styre Pliktig medlemskap Laget står samla om utgifter, og laget søkjer om tilskott Gjerder kan settast opp der ein finn det aktuelt Kan samordnast med andre utnyttingsformer i same lag

17 Sams tiltak 2e 34a: Sams tiltak fellestiltak, også i eiga sak Gjeld investeringstiltak der to eller fleire eigedommar må samarbeide for å få eit godt resultat Slikt tiltak kan vera felles sperregjerde, samle- skillekve,- Uklare rettsforhold kan avklarast Gjerdetrasse og standard blir bestemt, Kostnadsfordeling Ansvar for gjennomføring, og organisering i lag

18 Gjerdeskjøn Gjerdeloven 16: Skjøn etter denne lova (gjerdeskjøn) skal i lensmannsdistrikt styrast av lensmannen. Det skal i alle gjerdeskjøn vera to skjønsmenn. I områder som er langt ut som LNF --, held jordskifteretten skjønnet når det blir kravd, i sak etter 6, eller som eiga sak. 14: Gjerdeskjøn generelt, 15 års frist, mot 10 for jsksak Gjerde-/Kostnadsfordeling etter nyttevurdering Forslag ny jordskiftelov: Alle gjerdeskjøn for jordskifteretten

19 Eksempel Beite- gjerdeordning Meløy i Nordland: Situasjon Området er full eigedom, men lite gjerder Løysing: Sperregjerde i lifoten, div reglar Anleggskostnadene fordelt

20 Dovre Vestside: Situasjon Eksempel forts. Bruksordning med sleppedato, og dato til fjells Sleppe dyr der ein har beiterett Høve til Sperregjerde som utfylling langs veg Laget ansvar for gjerdet Omdisponering av 50 da, + 50% av resten

21 Lesja: Eksempel forts. Sperregjerde på oppsida av E 136 Kombinert med stenging av jernbaneundergangar Andre saker med sperregjerde

22 Eksempel Beite- gjerdeordning Gausdal: Hagemark utgardar forfell Situasjon Jordskifte/byte av grunn stengte gutu Kort sperregjerde skogeigar tok ansvar

23 Eks. hytte- utbyggingsområder Inngjerding for enkelttomter Lusetersaka i Heidal Beiterett avløyst på 500 m 2 Betaler kr 1000 til beitelaget Dyreeigar fritatt for vokterplikta etter beiteloven

24 Eks. hytte- utbyggingsområder Inngjerding for enkelttomter Valseter Peer Gynt Hyttegrend Høve til inngjerding etter kom. reglar Bygger på ordning, ikkje avløysing, ikkje alle med Betaler kr 1000 til beitelaget, til beiteformål Dyreeigar fritatt for vokterplikta etter beiteloven Reglar om omdisponering/inngjerding til landbruksformål

25 Eks. hytte- utbyggingsområder Inngjerding av heilt hyttefelt Skåbu Vedtatt inngjerding av heile nye felt Beiteretten avløyst JR kan ordne bruken slik han finn mest tenleg