Deltatt i mange kollektivutstillinger hjemme og ute, bl. a. Biennalen i Venezia 1972.

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Deltatt i mange kollektivutstillinger hjemme og ute, bl. a. Biennalen i Venezia 1972."

Transkript

1 SKULPTUR PÅ VANDRING Ein kort Nils Aas-biografi Født 1933 på Straumen, Inderøy. Død 2004 i Oslo. Statens Handverk- og kunstindustriskole Elev hos bilethoggar Nils Flakstad Statens Kunstakademi (Per Palle Storm). Assistent hos Arnold Haukeland Teiknar i Arbeiderbladet (Som frilans til ca 1975). Debuterte på Statens Kunstutstilling (Haustutstillinga) Gjennombrot i 1967 då han vann tevlinga om Haakon VII-monumentet i Oslo. Separatutstillingar: Trondhjems Kunstforening Nasjonalgalleriet 1974 (teikninger). Galleri Tanum Galleri Ismene Kunstnerforbundet Deltatt i mange kollektivutstillinger hjemme og ute, bl. a. Biennalen i Venezia Utført ei rekkje offentlege monument, byster og utsmykkingar. Nokre av dei viktigaste monumenta: Sjømerke Sandefjord 1971, Haakon VII Oslo 1972, Henrik Ibsen Bergen Grete Waitz Oslo 1984, Kraft Arendal Arbeid av Nils Aas i Nord-Trøndelag: Sol Inderøy Samfunnshus 1965, And ved Straumbrua, Inderøy 1986, Blomsterhilsen ved Inderøy Alders- og sjukeheim 1986, Hand Namdal Sykehus, Namsos 1995, Kristofer Uppdal, - Steinkjer 1966, Bumerke Steinkjer 1980, Dynamikk HINT, Steinkjer 1991, Flamme Verdal vidaregåande skole 1988, Sol og tre, Frol videregående skole, Levanger 1975, Knute Levanger Rådhus 1987, Informasjonsbauta Falstadminnet, Levanger Relieff Falstadminnet, Levanger Utsmykking Statoil Stjørdal ca Magnar Lundemo, Meråker Representert i bl.a. Nasjonalgalleriet, Museet for Samtidskunst, Trondheim Kunstmuseum. Nils Aas Kunstverksted, reist for å ta vare på kunstnaren si gave til heimkommunen, opna på Straumen, Inderøy Illustrert fleire bøker, formgitt frimerker, medaljar og mynter, bl.a. dagens 10- og 20-kr. Oslo Bys Kulturpris 1972, Statens Æreslønn frå 1986, Anders Jahres Kulturpris 1990, St.Olavs Orden 1990, Ingeborg og Per Palle Storms ærespris 2001.

2 OM SKULPTURANE Ein billedhoggar har i hovudsak tre felt å arbeide på: 1. Det offentlege monumentet. Kunstnaren kan få eit oppdrag direkte frå oppdragsgjevaren, eller han kan få oppdraget etter å ha vunne ei tevling. (Skulptur nr 1) 2. Portrettbysten. Dette er vanlegvis eit oppdrag, men det hender at kunstnaren blir så fascinert av ein person at han lagar eit portrett for sin eigen del. (Skulptur nr 2) 3. Utstillinga. Billedhoggarar stiller ikkje ut så ofte som malarar. Dei har vanlegvis hatt nok å gjere med monument og portrett. Det kan vere mange grunnar for å halde utstilling. Ønsket om sal kan vere ein grunn. Men det gir også kunstnaren høve til å eksperimentere med andre materialar og uttrykksformer enn dei han nyttar i dei andre samanhengane. (Skulptur nr 3). Utstillinga kan vere viktig for å utvikle seg vidare som kunstnar og ikkje stivne i gammal rutine. Skilnaden på malarar og billedhoggarar er ikkje så stor som før i denne samanhengen. Moderne skulptørar som t.d. Bård Breivik vekslar mellom offentlege utsmykkingsoppgåver og store utstillingar. Slike utstillingar blir gjerne bygd opp frå grunnen av, med berre nye ting laga spesielt for det spesielle utstillingsrommet. Utstillinga tenderer altså mot å bli ein installasjon. Nils Aas har vel eigentleg berre hatt ei separatutstilling av denne siste typen utstillinga Aner i Kunstnarforbundet i OM SKULPTUR TEORI OG PRAKSIS Skulptur er artikulering av masse i rommet. Skulptur tek i bruk rommet å sjå på skulptur inneber å røre seg i rommet. Retning i rommet dimensjon i høve til rommet er like viktig som forma sjølv. Vi kan dele inn praktisk skulpturarbeid i tre grunnleggjande teknikkar: Hogge, byggje, bøye/strekke. Under Hogge reknar vi all fjerning av masse alt frå motorsag til sandpapir. Under Byggje reknar vi all tilføring av masse modellering, liming, sying, sveising osb. Under Bøye/strekke reknar vi all endring av masse når vi bøyer ståltråd, bankar ståltråd flat, driv ei metallplate osb. Vi kan arbeide berre med ein teknikk, men like vanleg er kombinasjonen. Når vi modellerer i leire, må vi både leggje på ( byggje ), skrape bort ( hogge ) og endre (bøye leirpølser). SAGT OM SKULPTUR Oppfatt forma frå djupna. Gjer klart greie for dei dominerande plana. Tenk deg alle volum med retning mot deg; alt liv strøymer ut frå eit sentrum, utvidar seg innafrå og utover. (Auguste Rodin ) Nøyaktigheit er ikkje sanning! ( L exactitude n est pas la vérité (Henri Matisse )

3 OM TEIKNINGANE Billedhoggarar er gjerne gode teiknarar. Det har samanheng med at det å teikne naturalistisk eller realistisk (sånn at det liknar) eigentleg handlar om å forklare form forklare møtet mellom formar (der nesa skyt ut av panna, der nasevingane skyt ut av naseryggen) og forklare korleis former snur (på nasetippen). To av teikningane er knytt til arbeidet med skulptur, ei er ei typisk avisteikning ein rask og spontan skisse, der det typiske i ein situasjon blir notert ned, og ei teikning er ein gjennomarbeidd illustrasjon og viser teikninga som sjølvstendig kunstform. SKULPTUR NR. 1: KRAFT. MODELL I STÅL, 1995 Då Arendal Fossekompagni feira 100-årsjubileum i 1996, ville selskapet gi ei gåve til Arendal kommune ein skulptur som skulle stå på torget i byen. Nils Aas vart beden om å lage skulpturen, og dette er modellen i målestokk 1: 10. Det er vanleg å lage ein slik modell, både for at kunstnaren skal vurdere sine eigne idear og for at oppdragsgjevaren skal godkjenne den. Skulpturen er nonfigurativ den er ikkje ei avbilding av noko frå naturen den førestiller ingen ting. Men Nils Aas har tatt i bruk to former han veldig ofte tyr til søyla og sirkelen. (jfr teikning 3 skisse til Haakon VII-monumentet i Oslo.) Pilaren, det evige tema i skulptur og arkitektur. Pilaren som gir en visjon av skjønnhet, styrke og form Pilaren har alltid fascinert meg og den har i evinnelege tider båret taket over menneskenes hoder.. seier han. Og sirkelen er gjerne eit symbol på det fullkomne. Han har tatt i bruk desse formene ei rekkje gongar både utafor Verdal vidaregåande skole og utafor Steinkjer Rådhus står det skulpturar som byggjer på kombinasjonar av søyla og sirkelen. (Vi kan og nemne dei figurative søylene Haakon VII, Den siste viking, Arbeiderkvinnen med fleire.). Vi kan sjå korleis skulpturen arbeider i rommet og skaper ei rørsle for auget. Vi får lyst til å gå rundt skulpturen. Og vi kan førestille oss korleis skulpturen påverkar vår oppleving av torget der skulpturen står. Ikkje berre form, men dimensjonering og plassering er viktige moment for ein billedhoggar som skal lage eit monument for ein offentleg plass anten den er figurativ eller nonfigurativ. Nils Aas arbeider både figurativt og nonfigurativt. Som 21-åring begynte han på Statens Handverk- og Kunstindustriskole i Oslo. På lina for reklame og bokkunst var studiet av skrift ein viktig del av pensum. Og det var gjennom studiet av skrift at han fekk auga opp for den abstrakte kunsten den som ikkje liknar noko, men som berre er vakre, spennande, dramatiske, mjuke, harde, aggressive, forsiktige osv former. For når du skal forme ein A, må du og gjere val. Du må bestemme høgda i høve til breidda, tjukna på beina i høve til avstanden mellom dei, du må velje vinkelen i toppen osv. TIL SAMTALE Går det an å sjå nokon samanheng mellom tittel, form (uttrykk) og den funksjonen skulpturen har som gåve frå Arendal Fossekompagni? Kjenner de andre skulpturar som minner mykje om Kraft? Kjenner de andre skulpturar (av Nils Aas) som er ein kombinasjon av søyle og sirkel? Det ser ut til at Nils Aas ofte vel abstrakte løysingar når det er tale om slike felles symbol, jfr Verdal vg, Inderøy samfunnshus og Steinkjer rådhus. Korfor gjer han det?

4 Sjå på skrift. Kva for skrifttypar har elevane på t-skjorte og genser? Kva for andre skrifttypar kjenner elevane (som fontar i pc-en)? Dette er ei skrift som heiter Garamond. Kven var Garamond? Garamond og Times New Roman er i slekt, men det finst måtar å sjå skilnad. Korleis? KUNSTHISTORISKE REFERANSAR Antikk skrift i det gamle Roma. Gotisk skrift. Renessanseskrift. I renessansen var omgrepet dekorum viktig. Omsett til dagleg norsk det som passer seg. Har Nils Aas sitt val av ei abstrakt løysing i Arendal noko med hans sans for dekorum å gjere? FORLAG TIL PRAKTISKE OPPGÅVER SKULPTUR Oppgåve: Geometrisk form - frå bokstav til skulptur. Ta utgangspunkt i ein bokstav med streng geometrisk karakter. Mens bokstaven er todimensjonal, skal skulpturen vere tredimensjonal. Skulptøren skal leie blikket rundt skulpturen. (Korleis gjer Nils Aas det i sine skulpturar?) Å sjå ein skulptur inneber alltid (?) at ein må røre seg i rommet. Derfor må ein gjere nokre endringar ta bort, leggje til eller endre bokstavforma for å kome fram til ei tredimensjonal form. Du må skape lyst til å dreie skulpturen rundt eller til å gå rundt skulpturen. Materialet kan vere ståltråd (jarmbindartråd) med gipsbandasjer, isopor, tre eller papp. Studer korleis skulpturane tek i bruk rommet ikring seg ein H som ligg på rygg har eit anna uttrykk enn ein H som står på begge beina, som igjen har eit anna uttrykk enn ein H som står på eitt bein. Sjølv om forma er den same, tek skulpturen i bruk rommet på andre måtar. Tek dei i bruk rom av forskjellig storleik også? Lag enkle pappmodellar av ulike byrom for å studere korleis dei ulike skulpturane ter seg i ein høveleg skala. Lag evt pappmodellane først, slik at skulpturen blir eit svar på ein bestemt romsituasjon. TEIKNING/SKRIFT Studer forholdet mellom skrift og materiale. Skal du hogge skrift i stein er visse ting vanskelegare enn andre. Å skjære bokstavar i gips liknar litt på å hogge bokstavar i marmor, slik dei gamle romarane gjorde. Støyp gipsplater ca 20x30x5 cm. Etter ei veke er dei fine og harde å skjære i. Velegna til felles arbeid. Klassebilde på ein annan måte? Skriv med tusj og pensel. Skriv med penn og pensel. Lag penna av ein kvist. Surr saman to blyantar og skriv med dobbel line. Lag kalligrafiske/typografiske bilde. (Jfr Arnold Dahlslett). Fyll formatet med skrift eller skriftliknande strukturar. Varier farge og storleik. Varier retning. Gjennom slike øvingar kan elevane oppdage at sjølve lina/ein vev av liner kan vere estetisk interessant utan å avbilde noko. Arbeid med ein eller to store bokstavformer. Klipp ut bokstavane i papp. Klipp i stykke bokstavane (2-7 stykke) og lag komposisjonar av bitane. Ta omsyn til det same som når ein lagar skrift (jfr ovanfor). Start med kvitt + ein farge. Før inn ein farge til etter kvart.

5 SKULPTUR NR 2: PORTRETTBYSTE AV PIANISTEN ARTHUR RUBINSTEIN. BRONSE, Bysten er først modellert i leire. Deretter har Nils Aas laga ei avstøyping i gips, som han har sendt til bronsestøyperiet. Der har dei laga ei form i gips, med eit tynt lag av voks på innsida, med ei kjerne av støypesand inni. Når heile greia blir varma opp, smeltar voksen og renn ut underst, og flytande bronse fyller holrommet der voksen var. Bronse er ei legering av tinn og koppar (og litt sink). Bronse kan polerast så den skin som gull, eller patinerast så den er nesten svart. Bronseskulpturar som står ute kan bli grønne av eir. Då Nils Aas laga denne bysten, var han avisteiknar i Arbeiderbladet. Rubinstein heldt konsert i Universitetets Aula i Oslo. Du skjønner, eg sat så fint ; har Nils Aas fortald: eg såg han så godt, og så begynte det å klø i fingrane. Då konserten var over, for eg heim på verkstedet, tok eg fram leira, og bysten var gjort på eit par timar. Vi kan sjå av uttrykket i skulpturen at Nils Aas har modellert raskt for å fange og halde fast på eit inntrykk, og med noen teikningar som støtte for minnet. Han arbeider aldri med modellen framfor seg når han modellerer i leire. Han teiknar og teiknar til han syns han kan ansiktstrekka så går han heim og modellerer. Teikning nr 3 er ei slik teikning som han har gjort i samband med eit portrettoppdrag. TIL SAMTALE Korleis kan vi sjå at Nils Aas har jobba raskt med dette portrettet? Kan vi sjå kva slags reiskap han har brukt? Kan vi finne fingeravtrykk? Kva er det som er viktig for at eit portrett skal likne? Korleis er auge og munn utforma? Prøv å eksperimentere med lyssettinga av skulpturen. Kan vi få uttrykket til å endre seg? Diskuter ulike portrettypar. Kva slags portrett har vi vanlege menneske av oss sjølve heime? Kva slags portrett heng på Samfunnshuset? Kor finn vi portrett måla i olje? Kven får ein byste i bronse av seg sjølv? KUNSTHISTORISKE REFERANSAR Impresjonistane arbeidde med å fange inntrykket korleis sollyset blir reflektert frå objekta og treff auget. For impresjonistane var fargen det viktigaste. Korleis kan ein billedhoggar arbeide impresjonistisk? August Rodin var samtidig med impresjonistane. Han begynte å plassere små klattar av leire ganske vilkårleg på overflata berre for at det skulle danne seg ei veksling mellom lys og skugge. Karikaturteiknaren Honore Daumier fekk ikkje lov å teikne i den franske nasjonalforsamlinga, men han modellerte små byster av dei deputerte (på minnet) som han seinare brukte som modellar for karikaturane sine. Samanlikn bysten av Rubinstein med bysten av Ole Richter i Samfunnshuset. Kven var Ole Richter? Kven har laga bysten av Richter? Korfor er det så stor skilnad mellom dei to bystene?

6 FORSLAG TIL PRAKTISKE OPPGÅVER BRUK SKULPTUREN SOM MODELL Prøv gjerne fleire teknikkar. Det er kan hende naturleg å begynne med blyant, men for å gi att den karakteristiske, impresjonistiske overflata med store sprang i lys/skugge kan det vere fint å prøve med lavering: Bland tusj eller blekk (eller vassfarge) i tre valørar ganske lyst middels ganske mørkt. Bruk pensel og arbeid frå lyst til mørkt samtidig som du arbeider frå det store omrisset mot stadig mindre former. Det går også an å arbeide med fargetonar: Varmt nøytralt grått og kaldt. Arbeid frå varmt til kaldt. MODELLER PORTRETTBYSTER I LEIRE Studer nøye hodeforma kraniet. Vi tar de faste dele først, dr. Ibsen, sa Gustav Vigeland då han skulle lage ei byste av gamle, forfengelege Henrik Ibsen som ikkje hadde kjemma seg. Studer korleis auget er ei kule som ligg innunder augnelokka. Hugs at vi ser rett fram. Studer korleis leppene følgjer forma på over- og underkjeven. Hugs teikninga vi får frå tannlegen. Vi smiler faktisk frå auge til auge. Prøv å modeller raskt gjennom å legge på leire. Skulptur er eigentleg enkelt, seier Louis Slobodkin: Du begynner med store pølser, held fram med litt mindre pølser og avsluttar med bitte små pølser. Vatn er forbode (det blir berre sleipt) og anna reiskap enn fingrane er ikkje naudsynt. SKULPTUR NR 3: SMÅFUGL PÅ AMBOLT, 1980 Nils Aas hadde eit heilt spesielt forhold til tre. Det var favorittmaterialet hans, og han tok i bruk tre på alle mulege måtar. Men han har lang røynsle: Eg vaks opp i spondungen på verkstedet hans far. Ivar Aas hadde snekkarverkstad i Øvergata på Straumen i tillegg til at han var sløydlærar på Sund. Nils Aas skar flotte trefigurar allereie som ung gut. Han kan nytte tre som materiale både i store (innandørs) utsmykkingsoppgåver og - som her i mindre, frie skulpturar. TIL SAMTALE Kunstnarar arbeider ofte med kontrastpar i verka sine. (lyst/mørkt varme/kalde fargar stort/lite godt/vondt kjærleik/hat osv). Kva slags kontrastpar kan ein finne i denne skulpturen? På eitt vis er kanskje alle kunstverk eit slags sjølvportrett. I så fall: kven er Nils Aas? Eller: Alle kunstverk handlar på eitt vis om kva kunst er. I så fall: Kva fortel denne skulpturen om kva kunst er? KUNSTHISTORISKE REFERANSAR Reiskap blir ikkje rekna som kunst, knapt nok som design, men gjennom lang tid har ulike reiskapar funne ei form som vi godt kan kalle vakker. Eller kan vi det? Odd Brochmann skriv om dette i boka Om stygt og pent. Har ambolten ei vakker form? Blir forma meir eller mindre vakker ved å bli brukt? Korfor varierer forma på møblar (sittereiskap) så mykje meir enn forma på økseskaft?

7 FORSLAG TIL PRAKTISKE OPPGÅVER Treskulptur: Spikk ei organisk form (med inspirasjon frå knoklar/bladformer) i rå or. Maksimal høgd: 10 cm. Sett skulpturane inn i pappmodell av byrom i målestokk 1:50, slik at skulpturane står fram som 5 m høge. Spikk eit egg av ein passe tjukk pinne. Egget er fint som nøkkelring. Nils Aas sin skulptur er på eitt vis ein modell av ein bruksting - ein ambolt. Ein barkbåt er ein modell av ein båt. Enn om klassen lagar ein armada av store og små barkbåtar? Kor kan dei segle? Leikebilar er også modellar av bruksting. Det er uendelege mulegheitar for å lage små skulpturar/skulpturmiljø med utgangspunkt i kjende ting frå kvardagen. FIRE TEIKNINGAR Kunstnarar teiknar av ulike grunnar og på ulike måtar. Det er ikkje alltid snakk om å lage ei fin teikning som skal visast fram til andre. A: Denne teikninga er laga ca I 1967 vann Nils Aas tevlinga om eit monument over kong Haakon VII for Oslo by. Vinnarutkastet viste ein bronseskulptur av kong Haakon ståande inne i ein stor sirkel av stål. Og det var denne sirkelen som gjorde at han vann. Det var det beste svaret i eit vanskeleg uterom (jfr ovanfor). Men til slutt fann han ut at han måtte lage Kongen annleis mykje tynnare og meir abstrahert/forenkla. Og han fekk lov å plassere monumentet på ein annan plass enn den som var bestemt i tevlinga. Teikningane viser korleis han slit med å finne ei ny form og ein ny dimensjon for sirkelen i den nye situasjonen. Han ser at han ikkje kan ha den same sirkelen, men det er vanskeleg å sleppe ideen om sirkelen. Det var trass alt den som gjorde at han vann tevlinga. Så sirkelen vart mindre og mindre og til slutt vart den heilt borte. Men før han slepte sirkelen, laga Nils Aas ein pappmodell i målestokk1:1 som han sette opp på plassen for å sjå korleis det ville bli. Denne teikninga viser altså at det å teikne kan vere ein måte å tenkje på ein måte å finne løysinga på eit problem. B: Dette er ei typisk avisteikning frå ca Men det finst mange typar teikningar i avisene. Dette er ei reportasjeteikning. Nils Aas og Tonje Strøm, som han var gift med, var fleire gonger på lange reportasjereiser og sendte illustrerte reisebrev heim. Denne karen har truleg Nils Aas sett i Italia kan hende i Venezia. Nils Aas har nok vore på fisketorget i mange timar og tegna mange raske skisser av forskjellige typar. Det er nok litt av vitsen at teikninga skal vere litt røff og rufset, vi skal sjå at han har tegna raskt. Då får vi ei kjensle av at dette er tegna på ein plass og i ein situasjon der det er liv og fart der det skjer masse ting. Men en sånn arbeidsmåte fører til mykje svinn det er ikkje sikkert at ein heil dags arbeid resulterer i meir enn ei god teikning. Og det er nok. Reint teikneteknisk kan vi leggje merke til korleis Nils Aas utnyttar heile skalaen frå lyst til mørkt han har sannsynlegvis brukt både ein HB- blyant og ein 4B eller 5B blyant. C: Nils Aas har sin spesielle måte å arbeide på når han modellerer portrett (jfr ovanfor). Teikninga av Erik Bye er ein studie til bruk i modelleringa. Gjennom teikninga blir Nils Aas klår over dei karakteristiske trekka i modellen. Her kan det sjå ut som om Erik Bye har posert, men vanlegvis vil Nils Aas helst teikne folk mens dei held på med noko. Når dei sitt modell så blir dei så daude i trynet, seier han, dei liknar ikkje seg sjølv då. Nei, eg følgjer med dei på gata, hører på dei når dei pratar og prøver å gjere meg opp ei meining om korleis dei er både utvendig og innvendig. Når eg

8 syns eg kjenner dei, begynner eg å teikne. Og når eg har tegna nok, går e g heim og modellerer. Legg merke til korleis han noterer stikkord på teikninga, og korleis han teiknar fleire gongar på same papiret. Bysten av Erik Bye står utafor NRK-huset på Marienlyst. Den vart avduka i 1992, så teikninga er nok laga eit år eller to tidlegare. På granittsokkelen er det ei kompassrose. Kan hende viser ordet måken til ein ide som Nils Aas ikkje brukte? D: Nils Aas har tegna jekta Pauline etter eit fotografi, og med tanke på å produsere glasskunst av det. Teikninga er gjennomførd og detaljrik den skal tåle å stå aleine, som eit kunstverk. Den er laga i TIL SAMTALE Er vi flinke nok til å sjå på teikninga som ein måte å prøve seg fram på? Eller er vi for opptekne av å teikne fint av at andre skal synast at vi teiknar fint? KUNSTHISTORISKE REFERANSAR På slutten av førre hundreåret begynte mange å setje meir pris på skissa enn på det ferdige kunstverket. Skissene til Hans Gude vart sett på som friske og livlege direkte uttrykk for det han hadde sett i det norske høgfjellet, mens folk begynte å synes at dei ferdige maleria var overarbeidde og litt for glatte. I skissene kom kunstnarane nærast til å uttrykkje ideane sine, meinte folk. Og ettersom kunsten vart meir og meir Ide mindre og mindre Handverk auka skissa i verdi. Korleis er det i dag FORLAG TIL PRAKTISKE OPPGÅVER Tegn kvar dag! Vi skal bli flinke til å teikne på same måte som vi er flinke til å ta tran eller pusse tenner. Vi skal gjere det kvar dag - ikkje for andre sin del, men fordi det er sunt. Dessutan er det meir moro enn å ta tran og pusse tenner!

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Læreplan i visuelle kunstfag - felles programfag i studieførebuande utdanningsprogram, programområde for formgjevingsfag

Læreplan i visuelle kunstfag - felles programfag i studieførebuande utdanningsprogram, programområde for formgjevingsfag Læreplan i visuelle kunstfag - felles programfag i studieførebuande utdanningsprogram, programområde for Fastsett som forskrift av Utdanningsdirektoratet 24. mars 2006 etter delegasjon i brev 26. september

Detaljer

VINJE SKOLE SOM MUSEUM. Notat om tilpassing av Vinje skole til museumsformål

VINJE SKOLE SOM MUSEUM. Notat om tilpassing av Vinje skole til museumsformål VINJE SKOLE SOM MUSEUM Notat om tilpassing av Vinje skole til museumsformål Vinje skole som museum Innleiing Dette notatet er laga etter at eg på vegne av Sparbyggja fortidsminnelag (av Fortidsminneforeninga)

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

GRØNNERØR GRØNNERØR RØR GRØNNE GRØNNERØR GRØNNERØR GRØNNERØR

GRØNNERØR GRØNNERØR RØR GRØNNE GRØNNERØR GRØNNERØR GRØNNERØR Utvikling av logo: Dei tre konsepta eg valde å jobba med var, energisparande, vatn og varme. Eg utvikla desse logoane innafor same stil, men med ulik form og symbolikk. Eg jobba med desse parallelt og

Detaljer

Årsplan i matematikk for 2.årssteg

Årsplan i matematikk for 2.årssteg Årsplan i matematikk for 2.årssteg Læreverk: Abakus Grunnbok 2A, grunnbok 2B, Oppgåvebok 2B. I stadenfor oppgåvebok 2A har vi brukt Tusen millionar oppgåvebok 2. Klassen nyttar nettsida til dette læreverket,

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016 Hovudområda i norsk er munnleg kommunikasjon, skriftleg kommunikasjon og språk, litteratur og kultur. Kvart av kompetansemåla er brotne ned i mindre einingar. Vi sett

Detaljer

Nasjonale prøver 2005. Matematikk 7. trinn

Nasjonale prøver 2005. Matematikk 7. trinn Nasjonale prøver 2005 Matematikk 7. trinn Skolenr.... Elevnr.... Gut Jente Nynorsk 9. februar 2005 TIL ELEVEN Slik svarer du på matematikkoppgåvene I dette heftet finn du nokre oppgåver i matematikk. Dei

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Ved Kari Vik Stuhaug Helsepedagogikk Helse Fonna 5. Mars 2015 09.03.2015 Kari Vik Stuhaug, LMS Helse Fonna 1 Kva gjer du når du får eit problem? Og kva

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Bilete og figurar i Word

Bilete og figurar i Word Bilete og figurar i Word av Kjell Skjeldestad Ofte har me behov for å setje inn ulike illustrasjonar i teksten vår. Det kan vere bilete, teikningar, diagram osv. Me skal sjå på nokre av dei mulegheitene

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

KOMPETANSEMÅL I MATEMATIKK 1. KLASSE.

KOMPETANSEMÅL I MATEMATIKK 1. KLASSE. KOMPETANSEMÅL I MATEMATIKK 1. KLASSE. Tal telje til 100, dele opp og byggje mengder opp til 10, setje saman og dele opp tiargrupper opp til 100 og dele tosifra tal i tiarar og einarar. bruke tallinja til

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

KONTSTRIKKING. Dersom det skal vere lue, genser, jakke eller skjørt, kan det vere naturleg å starte med ein høveleg kant og halve ruter.

KONTSTRIKKING. Dersom det skal vere lue, genser, jakke eller skjørt, kan det vere naturleg å starte med ein høveleg kant og halve ruter. KONTSTRIKKING I kontstrikking strikkar ein rute for rute omgangen rundt frå kant til kant i plagget ruterekkje for ruterekkje. Maskane på ei strikka rute blir verande på siste pinne og ein går rett over

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Å læra mange ulike måtar å måla bilete på

Å læra mange ulike måtar å måla bilete på Å læra mange ulike måtar å måla bilete på Å måle eit bilete med tre fjør Eg ville læra å lage trykk med den gamle klesrulla i Lars og Peter sin garasje, Det heile gjekk veldig bra, avtrykket viste tre

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Innledning Eg valde å tolke oppgåva slik at ein skulle framstille ein «historie» kun ved hjelp av bilete. Eg tolka det òg slik

Detaljer

Kom skal vi klippe sauen

Kom skal vi klippe sauen Kom skal vi klippe sauen KOM SKAL VI KLIPPE SAUEN Kom skal vi klippe sauen i dag Klippe den bra, ja klippe den bra Så skal vi strikke strømper til far Surr, surr, surr, surr, surr. surr Rokken vår går,

Detaljer

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo Ein farleg klatretur Døveskolernes Materialelaboratorium, 1994 2. udgave 1. oplag Forfatter: H. P. Rismark Illustrationer: Henrik Taarnby Thomsen Tilrettelægging, layout, dtp, repro og tryk: Døveskolernes

Detaljer

Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar:

Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar: Norsk etnologisk gransking November 1947 Emne nr. 6 FOLKELIGE MUSIKKINSTRUMENT Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar: A. Vanlege musikkinstrument,

Detaljer

MATEMATIKKVERKSTAD Mona Røsseland. GLASSMALERI (bokmål) Utstyr: Rammer (A3) i farga papp, pappremser, silkepapir, saks og lim

MATEMATIKKVERKSTAD Mona Røsseland. GLASSMALERI (bokmål) Utstyr: Rammer (A3) i farga papp, pappremser, silkepapir, saks og lim MATEMATIKKVERKSTAD Mona Røsseland GLASSMALERI (bokmål) Utstyr: Rammer (A3) i farga papp, pappremser, silkepapir, saks og lim Slik går du frem: 1. Velg deg en ramme. 2. Du skal nå lage et vakkert bilde

Detaljer

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen Denne eksamensrettleiinga gir informasjon om sentralt gitt eksamen, og korleis denne eksamen skal vurderast. Rettleiinga skal vere kjend for elever,

Detaljer

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen»

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» - Og skisser til mogeleg opprusting Status Bygget er eit eldre bygg bygd midt på 1960-talet. Bygget framstår i hovudtrekk slik det var bygd. Det er gjort nokre endringar

Detaljer

-planlegge og lage enkle bruksgjenstander.

-planlegge og lage enkle bruksgjenstander. Årsplan Kunst og handverk 4. trinn Skuleåret 2015/2016 Tid Emne Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering 34-36 Fargar - benytte overlapping i arbeid med tegning og maling. -identifisere og samtale om

Detaljer

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Oppgåver til side 130 Oppgåve B Kommenter forholdet mellom omgrep. a) Morfem, leksikalsk morfem, grammatisk morfem, bøyingsmorfem og avleiingsmorfem.

Detaljer

Lærerveiledning. Skulptur. Ulike uttrykk i modernismen.

Lærerveiledning. Skulptur. Ulike uttrykk i modernismen. Lærerveiledning Skulptur. Ulike uttrykk i modernismen. LÆRERVEILEDING Kjære lærer og elev. Vi på Trondheim Kunstmuseum ønsker 5. til 10. trinn velkommen til et møte med samtidens ulike skulpturuttrykk.

Detaljer

Store dokument i Word

Store dokument i Word Store dokument i Word versjon 2007 av Kjell Skjeldestad Hjelp til betre organisering av skrivearbeidet august 2009 Ved skriving av store dokument er det viktig å få god oversikt over dei ulike delane av

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Ditt val! Idrettsfag Musikk, dans og drama Studiespesialisering

Ditt val! Idrettsfag Musikk, dans og drama Studiespesialisering Ditt val! Vidaregåande opplæring 2007 2008 Idrettsfag Musikk, dans og drama Studiespesialisering Bygg- og anleggsteknikk Design og handverk Elektrofag Helse- og sosialfag Medium og kommunikasjon Naturbruk

Detaljer

UTDANNINGSVAL NORDBYGDO UNGDOMSSKULE.

UTDANNINGSVAL NORDBYGDO UNGDOMSSKULE. UTDANNINGSVAL NORDBYGDO UNGDOMSSKULE. KOMPETANSEMÅL Etter 10.trinn skal elevane kunna:. Gje ei oversikt over lokalt næringsliv. Klargjera eigne interesser, anlegg og verdiar som føresetnad for sjølvstendige

Detaljer

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Kvifor kan ikkje alle krølle tunga Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Innhaldsliste: Framside med problemstilling Hypoteser Plan Spørjeskjema Arbeid med prosjektet Kjønn Trening Alder

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Skulebiblioteket eit pedagogisk verkty.

Skulebiblioteket eit pedagogisk verkty. Handlingsplan for biblioteket ved Sylte skule, perioden 2009-2010 Skulebiblioteket eit pedagogisk verkty. 1. Biblioteket skal vere ein viktig aktør når det gjeld å stimulere elevane til leselyst, og vere

Detaljer

LÆREPLANAR FOR PROGRAMOMRÅDE FORMGJEVINGSFAG I STUDIESPESIALISERANDE UTDANNINGSPROGRAM

LÆREPLANAR FOR PROGRAMOMRÅDE FORMGJEVINGSFAG I STUDIESPESIALISERANDE UTDANNINGSPROGRAM LÆREPLANAR FOR PROGRAMOMRÅDE FORMGJEVINGSFAG I STUDIESPESIALISERANDE UTDANNINGSPROGRAM Innleiing om programområdet Studiespesialisering med programområde for formgjevingsfag er ei vidareføring av teikning,

Detaljer

Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar

Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar Ole Røsholdt Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar ei fagbok om Gulatinget Nynorsk Mangschou Bergen 2009 INNLEIING Dette heftet er laga for å gi læraren nokre praktiske tips om korleis boka om Gulatinget

Detaljer

Eksamen 26.11.2014. MAT1015 Matematikk 2P. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 26.11.2014. MAT1015 Matematikk 2P. Nynorsk/Bokmål Eksamen 26.11.2014 MAT1015 Matematikk 2P Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid: Hjelpemiddel på Del 1: Hjelpemiddel på Del 2: Framgangsmåte: Rettleiing om vurderinga: Andre opplysningar:

Detaljer

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving.

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving. Engelsk Kompetansemål: Når du er ferdig med denne perioden, skal du kunna: forstå hovedinnhold og detaljer i ulike typer muntlige tekster om forskjellige emner uttrykke seg med flyt og sammenheng tilpasset

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

8 tema for godt samspel

8 tema for godt samspel PROGRAM FOR FORELDRERETTLEIING BUF00032 8 tema for godt samspel Samtalehefte for foreldre og andre vaksne PROGRAM FOR foreldrerettleiing Dette heftet inngår i ein serie av materiell knytta til foreldrerettleiings

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Er det forskjell på ml og mg? Yrkesretting i praksis for HO

Er det forskjell på ml og mg? Yrkesretting i praksis for HO Er det forskjell på ml og mg? Yrkesretting i praksis for HO Susanne Stengrundet 17. 11.2014 1 Utfordring for matematikklæreren Vi må lære elevene noe som de "har hatt"! Alt som vi skal lære dem i geometri

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

post@efremforlag.no / www.efremforlag.no

post@efremforlag.no / www.efremforlag.no tidebøn Efrem Forlag 2009 Rune Richardsen Boka er laga i samarbeid med Svein Arne Myhren (omsetjing) etter mønster av Peter Halldorfs og Per Åkerlunds Tidegärd, Artos 2007. Med løyve. Bibeltekstane er

Detaljer

Protokoll styremøte Landbruk Nordvest

Protokoll styremøte Landbruk Nordvest Landbruk Nordvest Hovsvegen 25, 6600 Sunndaløra Vedlegg 1 E-post rådgiving: nordvest@lr.no Org.nr:NO984 468 822MVA E-post tenester: tenester@lr.no Telefax 935 77 019 Bankgiro nr: 4202.20.16347 Sunndalsøra

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema. 1 Oppdatert 16.05.09 Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.) Velkommen til Hordaland fylkeskommune sin portal

Detaljer

VESTNES KOMMUNE HELLAND SKULE 6390 VESTNES

VESTNES KOMMUNE HELLAND SKULE 6390 VESTNES Eksamen nærmar seg, og då vil Helland skule med dette skrivet gje informasjon til elevar og foreldre/føresette om korleis eksamen både skriftleg og munnleg blir gjennomført. Vil også informere om klagerett

Detaljer

Valdres vidaregåande skule

Valdres vidaregåande skule Valdres vidaregåande skule Organiseringa av skriftleg vurdering på vg3 Kvifor prosesskriving? Opplegg for skriveøkter Kvifor hjelpe ein medelev? Døme på elevtekst Kva er ei god framovermelding? KOR MYKJE

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

ÅRSPLAN I MATEMATIKK 1. KLASSE BREIVIKBOTN SKOLE 2014-2015. Lærer: Turid Nilsen

ÅRSPLAN I MATEMATIKK 1. KLASSE BREIVIKBOTN SKOLE 2014-2015. Lærer: Turid Nilsen ÅRSPLAN I MATEMATIKK 1. KLASSE BREIVIKBOTN SKOLE 2014-2015 Lærer: Turid Nilsen Matematikkverket består av: Grunntall 1a + 1b Ressursperm Nettsted med oppgaver Grunnleggende ferdigheter Grunnleggjande ferdigheiter

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

LYS OG SYN - auget som ser. Gjennomføre forsøk med lys, syn og fargar, og beskrive og forklare resultata

LYS OG SYN - auget som ser. Gjennomføre forsøk med lys, syn og fargar, og beskrive og forklare resultata LYS OG SYN - auget som ser Gjennomføre forsøk med lys, syn og fargar, og beskrive og forklare resultata Lys og syn Kva er lys? Korleis beveg lyset seg? Kva er det som gjer at vi kan sjå? Kan vi vere sikre

Detaljer

DÅ EG FORFØRTE PÅ NYNORSK

DÅ EG FORFØRTE PÅ NYNORSK DÅ EG FORFØRTE PÅ NYNORSK For nokre år sidan var eg fast gjesteskribent i spalta "Dagens gjest" i Tønsbergs Blad. Det hende at eg fekk respons på tekstane mine, gjerne i form av vennlege og varsamt nedlatande

Detaljer

Kompetansemål etter 2. steg (KL06)

Kompetansemål etter 2. steg (KL06) Telje til 100, dele opp og byggje mengder opp til 10, setje saman og dele opp tiargrupper. Gjere overslag over mengder, telje opp, samanlikne tal og uttrykkje talstorleikar på varierte måtar. Utvikle og

Detaljer

Fra Forskrift til Opplæringslova:

Fra Forskrift til Opplæringslova: Fra Forskrift til Opplæringslova: 5-1. Kva det kan klagast på Det kan klagast på standpunktkarakterar, eksamenskarakterar, karakterar til fag- /sveineprøver og kompetanseprøve, og realkompetansevurdering.

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald Innhald Introduksjon... 1 Teori... 2 Den første beskrivelsen... 2 Den sekundære betydinga... 2 Assosiasjonar... 3 Målgruppa... 4 Kvifor har dei gjort det slik, og kvifor seier bildet kva det seier?...

Detaljer

ÅRSPLAN I MATEMATIKK 2. KLASSE BREIVIKBOTN SKOLE 2013-2014

ÅRSPLAN I MATEMATIKK 2. KLASSE BREIVIKBOTN SKOLE 2013-2014 ÅRSPLAN I MATEMATIKK 2. KLASSE BREIVIKBOTN SKOLE 2013-2014 Lærer: Turid Nilsen Matematikkverket består av: - Ressursperm - Grunntall 2a + 2b - CD-rom Forfattere: Bjørn Bakke og Inger Nygjelten Bakke Grunnleggende

Detaljer

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Lesing er grunnlaget for suksess i neste alle skulefag. Lesesvake elevar får ofte problem med å fullføre vidaregåande skule. Lesesvake vil møte mange stengte dører

Detaljer

breivik sementvarer Forskalingsblokk og nopsastein frå Breivik kalkverk

breivik sementvarer Forskalingsblokk og nopsastein frå Breivik kalkverk S breivik sementvarer Forskalingsblokk og nopsastein frå Breivik kalkverk 1 2 Breivik sementvarer Vårt sementvarespekter består av forskalingsblokk (heil, halv- og hjørneblokk), i tillegg til nopsastein.

Detaljer

HEIM OG SKULE SAMAN OM ELEVEN SI LÆRING OG UTVIKLING TID FOR SAMTALE

HEIM OG SKULE SAMAN OM ELEVEN SI LÆRING OG UTVIKLING TID FOR SAMTALE HEIM OG SKULE SAMAN OM ELEVEN SI LÆRING OG UTVIKLING TID FOR SAMTALE Forord Alle foreldre ønskjer ei positiv utvikling for barna sine, og skulen er ein av dei viktigaste medspelarane til dette. Foreldrekonferansen

Detaljer

Knut Flatin. Gjesteutstillar 2015. måleri. 21. juni 16. august 2015 Ope kvar dag kl. 11.00-18.00 EVA BULL HOLTES MUSEUM

Knut Flatin. Gjesteutstillar 2015. måleri. 21. juni 16. august 2015 Ope kvar dag kl. 11.00-18.00 EVA BULL HOLTES MUSEUM Knut Flatin Gjesteutstillar 2015 måleri 21. juni 16. august 2015 Ope kvar dag kl. 11.00-18.00 EVA BULL HOLTES MUSEUM Åmotsdal, 3841 Flatdal, tlf: 35 05 00 66 Knut Flatin Målaren Knut Flatin er født 07.07.1945

Detaljer

Fag matematikk Trinn 3.klasse

Fag matematikk Trinn 3.klasse Fag matematikk Trinn 3.klasse Veke Emne Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering 34-36 STATISTIKK Tabellar og diagrammar samle, sortere, notere og illustrere data på formålstenlege måtar med teljestrekar,

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 2 og 5 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett svar

Detaljer

Vi lærer om respekt og likestilling

Vi lærer om respekt og likestilling Vi lærer om respekt og likestilling I Rammeplanen står det at barnehagen skal tilby alle barn eit rikt, variert, stimulerande og utfordrande læringsmiljø, uansett alder, kjønn, funksjonsnivå, sosial og

Detaljer