IMPLEMENTERING AV SKULEOMFATTANDE ARBEID

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "IMPLEMENTERING AV SKULEOMFATTANDE ARBEID"

Transkript

1 IMPLEMENTERING AV SKULEOMFATTANDE ARBEID Av Sigrun K. Ertesvåg & Svein Størksen

2

3 Om Respekt Dette heftet er produsert som en del av arbeidet under Respekt programmet, som består av kurs, veiledning og eget arbeid på skolene. Respekt for hverandre er en sentral verdi i et demokratisk samfunn, og skolen er den viktigste institusjonen for å legge dette grunnlaget. I skolen er gjensidig respekt en verdi i seg selv som påvirker læring og trivsel positivt. Respekt for hverandre skaper verdighet. Personalet på skolen skal forvente at elevene viser hverandre respekt og at de respektere de voksne. De voksne må derfor gå foran som et godt eksempel overfor hverandre, og de foresatte. Litt om forfattarane Sigrun K. Ertesvåg er førsteamanuensis ved Senter for atferdsforskning, Universitetet i Stavanger. Ho har lang erfaring med utvikling og implementering av tiltak for førebygging av problemåtferd og styrking av læringsmiljøet. I Respekt har ho ansvar for forskinga i programmet. Svein Størksen er universitetslektor ved Senter for atferdsforskning, Universitetet i Stavanger. Han har vore ved senteret sidan 1993 og teke del i utviklinga og gjennomføringa av fleire skoleutviklingsprogram. Arbeidsområdet hans er mellom anna mobbing, andre atferdsvansker, klasseleiing og implement ering av skolebaserte program. 3

4 Innhold Om Respekt...3 Litt om forfattarane...3 Introduksjon...7 Del 1: Kunnskap om Innovasjonsprosessen...8 Initiering...8 Lokal forankring Implementering Utvikling - ei kollektivt sak Leiing i programarbeidet Refleksjon som endringsreiskap Enkelt og dobbelkretslæring...17 Infrastruktur IGP (Individ - Gruppe - Plenum) Refleksjon som endringsreiskap. Gjennomføring av individ, gruppe og plenumsprosess...20 Individnivå ein indre refleksjon...20 Gruppenivå...20 Plenumsnivå...20 Vidareføring...21 Del 2: Dømer på organisering av arbeid i ulike fasar Initiering Aktivitet 1.1: Drøfting av deltaking i Respekt i personalet Aktivitet 1.2: Lokal forankring Avklaring av utfordringar og føresetnadar for arbeidet...30 Implementering Aktivitet 2.1: Oppfølging av kursdagar Problemområde for drøfting:

5 Aktivitet 2.2: Identifisering av tiltaksområde med bakgrunn i elevundersøkinga...36 Vidareføring...38 Aktivitet 3.1: Drøfting av vidareføringsarbeidet...38 Referansar...42 Senter for atferdsforskning 2011 Trykk: Grafo Trykkeri AS Grafisk design: NettOp, UiS Distribusjon: Senter for Atferdsforskning, Universitetet i Stavanger 4036 Stavanger Tlf: ISBN

6

7 Introduksjon Gjennomføring av Respektprogrammet (heretter Respekt) inneber ein inn ovasjons- eller endringsprosess. Dersom ein skule skal få utbytte av programmet, er det ein føresetnad å få i gang og oppretthalde ein slik prosess. I skulen har ein lang tradisjon for å setje i gang tiltak med liten eller ingen kunnskap om effekten, og framleis vert det nytta program og tiltak trass i at desse ikkje har effekt. På den andre side føreset program og tiltak med dokumentert effekt at dei vert gjennomført etter intensjonen dersom dei skal gi effekt. I dette heftet tek vi for oss sentrale faktorar som hemmar eller fremmar implementering og korleis skularkan arbeide for å få i gang og oppretthalde den endringsprosessen imple mentering av Respekt og andre tiltak inneber. Vi tek ikkje sikte på å gi ei ut tømande drøfting kring utfordringane i implementering av endringsinitiativ. Målsettinga er å setje fokus på innovasjonsprosessen og peike på nokre sentrale faktorar for initiering, implementering og vidareføring. Heftet tek utgangspunkt i Respekt, men desse faktorane vil vere sentrale uavhengig av kva endringsprosess skulen skal gjennomføre. Såleis vil ein skule gjennom Respekt, i tillegg til å tilegne seg kunnskap om handtering av problemåtferd, tilegne seg kunnskap som utviklar skulen si endringskompetanse. Ein kan då sjå Respekt som ein illustrasjon på innovasjonsprosessar i skuleomfattande tiltak. Respekt varer 2,5 år, men denne perioden er fyrst og fremst ei periode der ein skal innarbeide nye arbeidsmåtar og tileigne seg ny kunnskap. Målet er at programarbeidet skal få varig effekt, det vil seie effekt langt utover programperioden. Vidareføring av arbeidet etter programperioden er såleis eit sentralt tema. Heftet har to hovuddelar: ein kunnskapsdel og ein meir praktisk del der vi gir døme på korleis ein kan arbeide med sentrale element i dei ulike fasane. I første del av hefte legg vi vekt på kvifor ein skal arbeide systematisk med implementering. I andre del vektlegg vi korleis ein kan arbeide. 7

8 Del 1: Kunnskap om Innovasjonsprosessen Innovasjonsprosessen omfattar tre fasar; initiering, implementering og institusjon alisering eller vidareføring (Fullan, 2007). Dei tre fasane inneber ingen lineær prosess, snarare er dei sirkulære og går i kvarandre. I Respekt startar initieringsfasen i det skulen startar å vurdere om ein skal delta i programmet og varer i hovudsak fram til fyrste skuledag når elevane først vert kjend med programmet. Samstundes er det ingen skarp overgang til implementeringsfasen ettersom ein nok må seie at denne tek til tidlegare enn første skuledag, kanskje første kursdag for alle lærarane eller kanskje alt ved forankringsseminaret for prosjektgruppene. Likeins definerer vi vidareføringsfasen som perioden etter at den aktive programperioden er over, men effekten av arbeidet i denne fasen er heilt avhengig av tiltak og arbeid som er sett i gang i implementerings fasen. Faktisk kan tiltak og arbeid som vert sett i gang, eller ikkje vert sett i gang i initierings fasen vere heilt avgjerande for utbytte av programmet etter den aktive programperioden er over. Her er det altså ingen klare skilje. Vi skal nedanfor sjå nærare på sentrale faktorar i dei ulike fasane. Initiering I det skulen vurderer å ta del i Respekt startar initieringsfasen. Sjølv i denne tidlege fasa der skulen enno ikkje har gjort noko vedtak om å søkje kan vurderingar, avgjersler og arbeid ha stor innverknad på effekten programmet vil ha ved skulen. Ein del skular vurderar deltaking, men avgjer å ikkje søkje, dermed kjem skulen ikkje verkeleg i gang med endringsprosessen, men for skular som vedtek å delta kan initieringsfasen vere avgjerande. Det er særleg to områder ein bør legge vekt på i initieringsfasen: a) drøfte deltaking i programmet i heile personalet før vedtak om å søkje opptak er gjort og b) forankre/førebu arbeidet etter at deltaking er avklart. Heile personalet ved skulen deltek i implementeringsarbeidet og bør difor vere delaktige i vurderinga kring deltaking i programmet. Dersom rektor eller ei lita gruppe av tilsette vedtek å delta utan å involvere personalet, kan ein oppleve at programmet får vanskeleg kår alt før ein har tatt til. Særleg skular med liten erfaring med skuleomfattande tiltak eller skular der ein har klare motsetningar i personalet står i fare for å kome skeivt ut dersom ikkje alle er med å vedtek deltaking. Alt i denne tidlege fasen er det viktig at skulen er i tett dialog med 8

9 kommunenivået for å sikre at skuleeigar spelar ei aktiv rolle som tilretteleggar, pådrivar og tilkjennegjev ei tydeleg satsing på programmet. Skuleleiaren har ei sentral rolle i heile innovasjonsprosessen, også i initieringsfasa. Ein leiar kan ynskje å implementere Respekt som del av ei medviten satsing for å utvikle skulen. Skuleleiarar som aktivt søkjer å utvike skulen har positiv innverknad på resultatet av endringsprosessar. Ein føresetnad for vellukka endring og utvikling gjennom Respekt er at personalet opplever det nyttig og meiningsfullt å delta. Implisitt inneber dette forståing for behovet for den kunnskapen og utviklinga programmet medfører (jfr. Greenberg, 2004). Tidlegare studiar har synt at sjølv om tiltak eller program omfattar heile skulen, varierer involveringa hjå dei tilsette. Lærarar som opplevde at tiltaket møtte eit behov for endring, synes i større grad å involvere seg i arbeidet enn sine kollegaer. Vidare viste lærarane sterkare involvering når rektor var aktiv i endringsarbeidet (Midthassel, 2004; Midthassel & Bru, 2001). I seg sjølv er det ikkje overraskande at involveringa varierer. Det er naturleg at motivasjonen for deltaking i programmet er ulik i personalet. Årsakene kan vere mange; ulike faglege preferansar, skilnadar i kunnskap og kompetanse, interesser osv. Lærarane sin motivasjon for arbeidet er nært knytt til undervisning og direkte kontakt med elevane (Ertesvåg, Roland, Vaaland, Størksen, & Veland, in press; McMahon, 1999). Dersom skuleleiaren ynskje å nytte programmet i ei medveten satsing mot spesifikke mål for skulen, kan han eller ho stå overfor dilemmaet om ein skal sette i verk endringsprosessar sjølv om ikkje personalet er einig, eller om ein skal vente til det er oppnådd tilslutning. Ein kan då sette i verk eit tiltak som ikkje lykkast fordi personalet ikkje opplever det som relevant å involvere seg, eller avstå frå nødvendig utvikling fordi delar av personalet motset seg utvikling (Midthassel & Ertesvåg, 2008). Begge val kan vere uheldige. Dersom personale ikkje er motiverte for deltaking, vil det i første omgang vere naturleg å nytte tid, kanskje utsetje deltaking til året etter for å bruke tid for å forankre eit tiltak som skuleleiinga meiner skulen har bruk for. I del II (aktivitet 1.1) vil vi kome nærare inn på kva drøftingar personalet bør gjere i forkant av ei avgjersle om å søkje deltaking i Respekt. Så snart deltaking er avklart opprettar skulen prosjektgruppa som vil ha det daglege ansvaret for arbeidet i Respekt ved skulen. Skuleleiaren er leiar av denne gruppa. Dette er viktig dels for å gi arbeidet i programmet legitimitet, jfr. forsking vist til over, og dels fordi skuleleiaren til sjuande og sist er den som kan ta avgjersler dersom konflikt oppstår. I tillegg til skuleleiaren skal sentrale personar ved skulen inngå i gruppa. Kven som er sentrale kan avhenge av skulestruktur. Generelt er personar i sentrale posisjonar t.d. teamleiarar, leiar av SFO, 9

10 sosiallærar, rådgjevar, ansvarleg for elevrådet, spes.ped koordinator, tillitsvalde o.l. aktuelle. Avgjerande for kven som skal inngå i gruppa er at det er personar som er i posisjon til å motivere, inspirere og involvere tilsette og elevar for arbeidet i programmet. Det er vesentleg å ha med personar som er sentrale i ulike typar avgjersler, men også viktig å ha personar som kan motivere og inspirere. Lokal forankring Prosjektgruppa deltek i forankringsseminaret der ein introduserer programmet for gruppa. Hovudmålet med dette seminaret er å førebu prosjektgruppa for arbeidet og særleg det lokale forankringsarbeidet den einskilde skule gjennomfører i løpet av vårsemesteret før elevane vert introdusert for programmet i det nye skuleåret. Målet med forankringsseminaret er å introdusere programmet i grove trekk, verte kjend med arbeidsmåtar i programmet og avklare forventingar til ulike aktørar som andre i personalet, rettleiarar, Senter for atferdsforsking osv. Arbeidsforma er ei blanding av forelesing og arbeid i grupper. Prosjektgruppa er deretter ansvarleg for å gjennomføre ein tilsvarande forankrings prosess ved eigen skule. Det er tenleg at denne prosessen går over tid i løpet av vårsemesteret. Ein drøftar då korleis programmet skal gjennomførast ved skulen, motivere personalet for arbeidet o.l., og ein avsett tid ein heil eller to halve dagar for å gjennomføre prosjektet i tråd med malen presentert på forankringsseminaret. Del II (aktivitet 1.2) viser vi korleis skulen kan gjennomføre den lokale forankringa ved skulen i tråd med forankringsseminaret. I løpet av vårsemesteret skal skulen gjennomføre ei web-basert spørjeskjemaundersøking der ein kartlegg sentrale områder for arbeidet i Respekt. Denne under søkinga vert gjentatt midt i programmet og ved avslutting av programmet. Elevane frå 3-10.trinn deltek, i tillegg deltek tilsette. Kva grupper av tilsette som deltek kan variere og såleis også kva områder ein undersøkjer hjå dei tilsette. I ei periode har t.d. klasseleiing og samarbeid vore sentrale områder og såleis har lærarane vore den tilsettegruppa som har inngått i undersøkinga. Undersøkinga har to formål: a) gi skulen informasjon om kva utgangspunktet er før programmet tek til når det gjeld t.d. disiplinproblem, konsentrasjonsproblem, mobbing og elevane si oppleving av lærarstøtte. Denne informasjonen 10

11 nyttar personalet i arbeidet med Respekt, t.d. for å identifisere særlege områder ein bør arbeide med. b) undersøkinga er òg ein del av den kontinuerlege forskinga kring programmet. Målet med forskinga er dels å få kunnskap om effekten av programmet, også etter den første utprøvingsfasen, og få kunnskap som kan forbetre programmet ytterlegare. Praktisk informasjon om gjennomføringa av undersøkinga vert sendt ut i forkant. Den einskilde skulen får resultat av undersøkinga for sin skule i ein web-portal. Implementering Implementering handlar om å setje i verk programmet. Sjølv om det er ein glidande overgang mellom initiering og implementering reknar vi implementeringsfasen frå første skuledag etter sommarferien då elevane vert introdusert for programmet. På det tidspunkt har dei tilsette alt deltatt i to kursdagar og etterarbeid etter desse som del av førebuinga av arbeidet retta mot elevane. I dette heftet som omhandlar innovasjonsprosessen og arbeidet med utvikling av skulen som organisasjon går vi ikkje inn på innhaldet i kursdagane og arbeid etter prinsippa i programmet. Dette er omhandla i eigne temahefte. Innhaldet er her avgrensa til forhold knytt til innovasjonsprosessen. Endring i skulen er enkelt i den forstand at ein relativt lett identifiserer områder som krev utvikling og endring, til dømes gjennom opplevde problem i kollegiet eller gjennom kartlegginga gjennomført i samband med Respekt. Endring er derimot svært kompleks når ein ser endring som ein sosial prosess. Den som har deltatti større endringsarbeid vil truleg gjenkjenne dei komplekse menn eskelege faktorane og utfordringane i endringsarbeidet. Implementerings arbeidet er også meir intrikat enn initieringsprosessen fordi den vanlegvis involverer fleire i det konkrete arbeidet. Målet med Respekt er reel endring i arbeidet med problem åtferd. Dette i motsetning til behov for endring som berre er uttrykt eller nedfelt i plandokument, og som ofte ikkje vert anna enn intensjonar. Ein føresetnad for reel endring gjennom Respekt er at personalet opplever at programmet er nyttig (jfr. Fullan, 2007). Mange skular deltek i program og tiltak utan ei tilstrekkeleg vurdering av om det spesifikke tiltaket dekker dei behova skulen har. Kor godt programmet eller tiltaket korresponderer med skulen sitt utviklingsbehov, er sentralt. Personalet må oppleve at endringsarbeidet er relevant for utfordringane dei møter i skulekvardagen. På den andre side er det ikkje like enkelt å identifisere denne samanhengen før implementeringa er 11

12 i gang. Respekt er utvikla for å dekke sentrale arbeideområde alle skular treng å utvikle i førebygging og reduksjon av problemåtferd. Likevel kan det tenkjast at dette ikkje er det rette programmet for ein skule sine utfordringar. Ein skule der mobbing er hovudutfordringa kan kanskje heller velje Zero programmet. Dersom ein skule ynskjer å arbeide systematisk med førebygging innan sosial komp etanse kan Steg for steg vere nærliggande. Skular som har gjort eit grundig arbeid i initieringsfasen vil vere betre rusta til å møte utfordringane i implementerings arbeidet. Trass grundig forarbeid kan ein likevel oppleve motstand i personalet når arbeidet skal gjennomførast og dei tilsette opplever kva omfanget av arbeidet faktisk inneber. Utfordringane i arbeidet er ulike frå skule til skule, dels knytt til i kva grad skulen har tidlegare erfaringar med tiltaksarbeid som involverar heile skulen (Midthassel & Ertesvåg, 2008). Nokre faktorar er sentrale for alle skular; utvikling av ein kollektiv kultur, leiing distribuert i organ isasjonen, infrastruktur som fremmar refleksjon og gir grunnlag for utvikling og strukturerte arbeidsmåtar. Vi drøftar desse kort i det fylgjande. 12

13 Utvikling - ei kollektivt sak Læring hjå den einskilde tilsette er ein føresetnad for at Respekt skal medføre utvikling av varig kompetanse ved skulen. Kunnskap Refleksjon Handling Ein føresetnad for læring er refleksjon. Dette er bakgrunnen for at det i Respekt er lagt grunnleggande vekt på at skulen skal innføre arbeidsmåtar som fremmar refleksjon og utvikling hjå den einskilde og personalet samla. Det handlar om å utvikle skulen sin kapasitet for (vidare)utvikling. Kapasitet for utvikling omhandlar å legge til rette og skape muligheit for samarbeid og felles læring (Harris, 2001). Kapasitet representerer styrke i form av ferdigheiter, kunnskap og åtferd som krævs for vellukka implementering av eit program eller tiltak (Oterkiil & Ertesvåg, til vurdering). Tilsette i skulen, særleg lærarar, har lang tradisjon for å tileigne seg ny kunnskap for å forbetre læring hjå elevane. Skulen som organisasjon har derimot langt mindre erfaring og kunnskap om utvikling på organisasjonsnivå (Blossing & Ertesvåg, til vurdering). Når ein ser utvikling som nokokollektivt og relatert til organisasjonen, kan dette vere ei utfordring både fordi det kan vere noko nytt og ukjent, men òg fordi einskilde tilsette kan oppleve det som truande for eigen handlefridom. Trass i dette er forsking på utvikling av skulareintydig: det krev ein kollektiv innsats og samarbeid i heile personalet dersom ein skal skape ein skule i utvikling som legg optimalt til rette for den einskilde elev si læring. Det er ikkje rom for den eigenrådige læraren som køyrer sitt eige løp uavhengig av personalet elles (t.d. Ertesvåg, et al., in press; Fullan, 2007). Stoll (2009) definerar kapasitet for utvikling som: a habit of mind focused on engaging in and sustaining the learning of people at all levels of the educational system for the collective purpose of enhancing student learning in its broader sense. (s.125). Basert på denne forståinga synes det klart at den tradisjonelle oppfatninga av læring hjå tilsette i skulen, der den einskilde lærar er i fokus uavhengig av skulen som organisasjon, ikkje er tilstrekkeleg. Skulen i dag har så mange oppgåver og er så kompleks at det ikkje er mogleg å drive effektiv opplæring utan at dette er 13

14 eit kollektivt ansvar. Når det gjeld førebygging og reduksjon av problem åtferd, er gevinsten av kollektivt arbeid og ansvar så stort at det er uforsvarleg å ikkje involvere og utnytte kapasitet og ansvar hjå personalet samla (Ertesvåg, et al., in press) Leiing i programarbeidet Kvaliteten av leiinga av arbeidet i Respekt er kanskje den einskildfaktoren som har størst innverknad på kor vellukka implementeringa og utbytte av programmet vert. Arbeidet er komplekst med mange ulike arbeidsoppgåver og skal rettast mot dei mål skulen har identifisert for sitt arbeid i Respekt. Har skulen ikkje alt i initieringsfasen identifisert klare mål for arbeidet, er dette noko av det første skulen må ta fatt på i denne fasen. Er mål tidlegare identifisert kan det vere tenleg å vurdere om desse må justerast t.d. etter at resultata frå undersøkinga er gjennomgått. Kvaliteten på leiinga kan òg påverke motivasjon og vidareutvikling av programarbeidet utover implementeringsfasen, noko som inngår i kapasitet for utvikling (Fullan, 2005). Sjølv om prosjektgruppa og skuleleiaren har hovudansvaret for implementering av programmet er ikkje leiing i Respekt avgrensa til personar med formelt leiaransvar. Skal ein utnytte skulen sitt potensiale for utvikling er det tenleg å distribuere leiinga mellom mange personar. Bush og Glover (2003) definer leiing som:.a process of influence leading to the achievement of desired purpose. It involves inspiring and supporting others towards the achievement of a vision for the school which is based on clear personal and professional values. (p. 8). Leiing kan ein då sjå som ein sosial påverkningsprosess i retning av eit kollektivt eller organisasjons mål. Som sosial påverknad gjennomsyrer leiing organisasjonen snarare enn å vere knytt til spesifikke formelle posisjonar. Når leiarskap er definert som visse typar arbeid, er det viktig at det vert utført godt, ikkje at det er utført av ein viss person. 14

15 Sjølv om leiing vert utført av mange i organisasjonen er det ikkje til å kome vekk frå at skuleleiaren har ei heilt sentral rolle. Lærarar ved ein skule i Respekt uttrykte det slik : Rektor har vore flink til å fortelje oss kva vi må gjere, deretter må vi [personalet] finne felles løysingar for korleis vi skal gjere det. Dette er viktig. Oppfølging, motivering og etterspøring frå skuleleiaren påverkar personalet sitt engasjement og motivasjon (Huberman & Miles, 1984). Dersom skuleleiaren ikkje fyl opp og støttar over tid, vil personale slutte å nytte programmet eller ikkje implementere det fullt ut (Gingiss, 1992). I tidlegare forsking av både Respekt og Zero har vi tydeleg sett at skuleleiaren si rolle som pådrivar, støtte og ein som styrer systematisk mot eit identifisert mål for programarbeidet er heilt sentralt. Dette er avgjerande for kvaliteten av implementerings prosessen og utbytte skulen har av programmet (Ertesvåg, et al., in press; Midthassel & Ertesvåg, 2008). Vidare har personalet si oppleving av skuleleiaren sin vilje og evne til å gi dei praktisk støtte og til å involvere seg i programmet påverka personalet si eiga involvering (Midthassel & Bru, 2001). Skuleleiaren si sentrale rolle i Respekt er difor heilt avgjerande for at skulen skal lukkast i programmet. Skular der skuleleiaren ikkje har tillit i personalet vil tene på å greie opp i dette før ein vurderer å delta i program som Respekt ettersom slike konfliktar vil gjere implementering av Respekt svært vanskeleg. Likeeins kan ikkje skuleleiaren overlate ansvaret for implementeringa til resten av personalet. I Respekt er det naturleg at alle grupper tilsette, elevar og foreldre er involvert i arbeidet også med leiaransvar. Foreldre har ansvar for arbeid i regi av FAU, elevrådsleiar for arbeid initiert og utført av elevrådet, teamleiarane for arbeid i teama osv. Prosjektgruppa med skuleleiaren i spissen har som si hovudoppgåve å koordinere, systematisere, inspirere, initiere, etterspørje osv tiltak ved skulen slik at ein oppnår den systematikken i arbeidet som er ein grunnleggande føresetnad for utvikling. Rektor ved ein skule som har gjennomført Respekt uttrykte si oppgåve slik: Eg skal ikkje gjere arbeidet sjølv, det kan eg ikkje åleine. Eg skal sitje der på trona som ei dronning og ha oversikt, vere litt her og litt der, sjå til kvar det trengs støtte og inspirasjon og gripe inn dersom det er nødvendig. Mi oppgåve er å ha oversikt og gi retning til arbeidet. 15

16 Denne skildringa fangar godt opp kva som er skuleleiaren si rolle i Respekt arbeidet. Ein annan rektor skildra ei anna viktig oppgåve slik: Det viktigaste eg kan gjere for arbeidet i Respekt er at eg kvar veke i fellestida (i personalet) spør: Kva har de gjort i Respektarbeidet i denne veka. Etterspørje aktivitet i programmet er noko av det viktigaste rektor gjer. Slik både skapar ein forventing om aktivitet i programmet, og legitimerer å prioritere arbeidet. Sjølv om andre òg bør etterspørje er det heilt avgjerande at skule - leiaren med sin heilt spesielle formelle posisjon gjer dette. Refleksjon som endringsreiskap Refleksjon som omgrep møter ein rett som det er i pedagogiske samanhengar. Ofte vert det brukt på ein ukritisk måte. Refleksjon er ikkje berre å tenkje intensivt på noko. I eit filosofisk/psykologisk perspektiv er korleis ein forstår omgrepet ofte synonymt med at medvit / merksemd er retta mot ein sjølv. Refleksjon handlar om å vende blikket mot seg sjølv for å løfte fram eigne tolkings- og forståingsrammer for å kome til ein djupare innsikt i kvifor ein tenkjer som ein tenkjer (Wretman, 1998). Refleksjon som metode for endring, er knytt opp til ein grunnleggjande tanke om at alle menneske ber på verdfullt tankegods, og at det er forskjellig frå menneske til menneske. Refleksjonen er ein prosess som gjer desse kvalitetane synlege. Omgrepet ytre refleksjon vert kopla til etablering av arena for å dele tankar med andre. Viktig vert det då å skape eit miljø/klima prega av likeverd der ein kan snakke saman i ei open atmosfære. Dette kan være i ei gruppe eller i eit plenum. Gjennom kommunikasjon og samspel tufta på tryggleik i forhold til kollegaer, viser ein fram sine tankar og handlemåtar. Den indre refleksjonen byggjer på den tilbakemelding ein får frå dei som tek del i refleksjonsprosessen. Det er gjennom desse tilbakemeldingane den enkelte byggjer opp si sjølvforståing. Refleksjon må skje i eit samspel med andre for å skape sjølvinnsikt og grobotn for endring. Kvaliteten på refleksjonen og kven som tek del i den i eit kollegium er sårbar for den måten samtalemønsteret går for seg på. I personalgrupper der einskildindivid ut frå skjulte og opne status- og maktkonstellasjonar uttaler seg på vegne av andre, kan både den ytre og indre refleksjon bli lagt død. Det blir vanskelig å få 16

17 tak i det verdifulle tankegodset til den enkelte. Refleksjonen som ein metode til å synliggjera taus kunnskap på, kan òg ha tronge kår. Refleksjon som endringsverktøy byggjer òg på at arbeidet i skulen ikkje åleine er forankra i praksiserfaring, men òg i vitskaplege teoriar og forsking ein kan forstå praksiserfaringa i lys av. Det kan sjå ut som mennesket lett rettar fokus mot det ein ser og gjer og ikkje mot seg sjølv. Det kan bety at ein lærar i klasserommet har hovudfokus mot undervisningssituasjonen utan å sjå seg sjølv som deltakar i prosessen. Slik definerar vi det som finns rundt oss som objekt og oss sjølve som subjekt. Refleksjonen kan brukast til å betrakte våre egne handlingar som objekt som ein kan ha fokus på og studere. Enkelt og dobbelkretslæring Når ein i implementeringa av Respektprogrammet legg så stor vekt på refleksjonensom endringsreiskap, heng det saman med erfaringar som viser at skular set i verk tiltak utan å ha høgt medvit om verdigrunnlaget for det ein set ut i praktisk handling. Nokon av skulane har ein kultur for å handle og sette handling opp mot feil og tabbar som ein synes blir gjort. Dette styrer da lett val av nye handlingar utan att ein gjennom god refleksjon får fram medvit om dei styrande verdiane som ligg bak handlinga. Tiltak på tiltak vert sett ut i livet utan at det systematisk og kontinuerlig vert reflektert kring måten tiltaket vert gjennomført på, lojalitet i kollegiet og samspel mellom tiltaka. Tidspunkt og strategi for gjennomføring er heller ikkje i fokus. I verste fall tek ein ikkje i bruk dei arenaene og den systematiske metodikken som programmet oppmodar til. Tiltak som kunne ha effekt kan lett verte forkasta. Læring i ein slik skule kan skildrast som enkeltkretslæring. Slike organisasjonar kan ende opp i ei evig jakt på stadig nye tiltak. Ein skule som knyt feil og tabbar i ein handlingssituasjon til refleksjon, der verdiar som styrer handlingsmønstret vert gjort tydlege, vil utvikle ein annan haldning til utvikling og val av tiltak. Verdigrunnlaget vil styre handlingsvalet. Dei etablerte arenaene og tilrådd metodikk for refleksjon vert systematisk og kontinuerlig nytta til å tydeleggjere kvifor og korleis ting vert gjort. Brukarteori/styrande verdiar vert kopla mot handling/tiltak. Omgrepet dobbelkretslæring kan karakterisere organ isasjonen. Gjennom implementerings arbeidet i Respekt søkjer ein å påverke lærings prosessane i organisasjonen i retning av dobbel-kretslæring. Les meir om enkelt- og dobbel kretslæring i (Argyris & Schön, 1996). 17

18 18

19 Infrastruktur Omgrepet infrastruktur vert nytta i mange samanhengar. I implementeringsarbeidet i Respekt er det knytt til refleksjonsprosessen. Skal ein få til gode refleksjonsprosessar må det leggjast til rette for gjennomføring med den tilrådde metodiske tilnærminga. Tid og arena for refleksjon må være etablert når skular går inn i programmet. I arbeidet med Respekt vert skulane rådd til å nytta dei strukturane som allereie er på plass. Dei fleste skulane er organisert i trinn- og teammodell. Team og trinn er godt egna for grupperefleksjon. Dei er timeplanfesta og oppfyller krav om kontinuitet. Der er det leiarar og liner inn til skulen si leiing. Ved nokre skular er ikkje team-/trinnmøta lagt til same tidpunkt og dag. Tema det har vore reflektert over i grupper kan ikkje straks verte teke til eit plenum der vidare refleksjon kan gjerast og kollektivt forpliktande avgjerder takast. Vår bruk av omgrepet infrastruktur går på at skulen legg team og trinnmøte på same dag til same tid. Når grupperefleksjonen er ferdig, kan alle gruppene møtes på ein plenumsarena og gjera kollektivt forpliktande vedtak. I Respekt skal skulane ha denne infrastrukturen på plass når arbeidet startar. I nokre høve må leiinga (rektor) ta endelege avgjerder. For å ha godt nok grunnlag for ei god avgjerd er det viktig at kollegiet har gjennomført dei prosessane som er skissert her. Vi rår skulen til å nytte metoden for refleksjon vist nedanfor for å utnytte denne infrastrukturen optimalt. Metoden er òg nytta i fleire aktivitetar i del to. IGP (Individ - Gruppe - Plenum) I representerar sjølvrefleksjon/aktørprinsippet der einskildpersonen prøvar å få tak i tankar om eigne tankar (Tiller, 1993). Individet skal få høve til å gå inn i ein objektposisjon kor ein ser seg sjølv og sin eigen praksis. Dei fleste gjer ikkje dette spontant. Derfor må ein legge til rette for ein slik prosess. G viser til refleksjon i ei gruppe av personar der ein strukturert gjennomføring av refleksjon gjev alle taletid. Gruppa er av ein slik storleik at dei fleste vågar å ta ordet. Kvar enkelt deler sine tankar med dei andre og får tilbakemelding. Prosessen med utvikling av kollektiv kunnskap startar. Ein legg dei andre sine vurderingar til sine eigne og utviklar nye tankar og kunnskap. P er ei vidareføring av utviklinga av den kollektive kunnskapen. Her får ein tilgang på heile personalet sine tankar, kunnskap og oppleving av eigen praksis. Her kan òg bidrag frå mange fleire medverke til nye tankar om kunnskap og 19

20 praksis. Desse vil danne eit grunnlag for dei kollektive forpliktande avgjerslene som vert tekne (Jensen & Størksen, 2004). Refleksjon som endringsreiskap. Gjennomføring av individ, gruppe og plenumsprosess Individnivå ein indre refleksjon Kvar einskild aktør set seg for seg sjølv og tenkjer gjennom det ein ynskjer å endre i praksisfeltet. Tankar om egne tankar. Minimum 10 minutt. Kvar og ein skriv ned stikkord frå eigen tankeverksemd. Dette skal vera til hjelp når ein skal dela tankane med andre. Gruppenivå Vel ein gruppeleiar. Gruppeleiar ser til at alle i gruppa får lagt fram sine tankar. Tilnærma lik tidsbruk for alle. Gruppeleiar skal sjå til at det er eit trygt og støttande refleksjonsklima. Styre unna støytande og integritetskrenkjande merknader som kan hemme prosessen. Alle skal bidra til at spørsmål som vert stilt ikkje er konfronterande, men gjev utdjuping og klargjering. Vel ein sekretær. Sekretæren samlar inn gruppa sine notat og systematiserar gjennom stikkord dei nye tankane som vert utvikla og kjem fram gjennom refleksjonen i gruppa. Hovudpoenga vert notert ned på lysark for å verte lagt fram i plenum med utdjuping av 1-3 område. Gruppa organiserer framlegginga. Plenumsnivå Rektor leiar plenum. Leiaren sine arbeidsoppgåver er som på gruppenivå i forhold til tid, bruk av språk og refleksjonsprosess. Hovudpoenga vert lagt fram med utdjuping av prioriterte områder. Dei samla prioriterte områda vert lagt fram på lysark. Det vert tatt eit demokratisk forpliktande val på eit tall endringsområde som er handterleg (1 3 område). I dei høve leeinga må ta ei avgjerd, brukas resultata fra gruppeog plenums aktiviteten som viktig grunnlag for avgjerda. 20

Læringsleiing. Skulesjefen, Fjell kommune.

Læringsleiing. Skulesjefen, Fjell kommune. Læringsleiing. Skulesjefen, Fjell kommune. Fire skular var i perioden januar 2012 t.o.m. juni 2013 med i Utdanningsdirektoratet si satsing Vurdering for Læring (VfL). Målsetjinga var utvikling av ein vurderingskultur

Detaljer

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg?

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg? IA-funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? // IA - Funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? Målet med eit inkluderande arbeidsliv (IA) er å gje plass til alle som kan og vil

Detaljer

Lokale arbeidstidsavtalar moglege løysingar og utfordringar Del 1: Rolleforståing

Lokale arbeidstidsavtalar moglege løysingar og utfordringar Del 1: Rolleforståing Lokale arbeidstidsavtalar moglege løysingar og utfordringar Del 1: Rolleforståing Hovudelementa på stasjon Arbeidstid Rolleforståing Målsettingar og intensjonar med arbeidstidsavtalen Prosessar Forteljing

Detaljer

Klassemøte med tema frå årshjulet, tre fire møte i kvar bolk. Tidsbruk for kvart møte kan variere frå 10 min 40 min. Viktig å ha god kontinuitet.

Klassemøte med tema frå årshjulet, tre fire møte i kvar bolk. Tidsbruk for kvart møte kan variere frå 10 min 40 min. Viktig å ha god kontinuitet. Olweusarbeid i Luster kommune Felles årshjul 2014 2015 Systemarbeid ligg i botnen. Arbeid mot mobbing med gode system og god struktur, vert gjennomført der vaksne er i posisjon inn mot elevane, og har

Detaljer

Gjennom ståstadanalyse og oppfølgingsarbeid vart følgjande satsingsområde framheva:

Gjennom ståstadanalyse og oppfølgingsarbeid vart følgjande satsingsområde framheva: Prosjektplan: Mål for skuleutvikling i Lærdal kommune 1. Bakgrunn og føringar Lærdal kommune har delteke i organisasjonsutviklingsprogramma SKUP 1 og 2, som Utdanningsdirektoratet inviterte kommunar med

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Olweusarbeid i Luster kommune Felles årshjul 2015 2016

Olweusarbeid i Luster kommune Felles årshjul 2015 2016 Olweusarbeid i Luster kommune Felles årshjul 2015 2016 Systemarbeid ligg i botnen. Arbeid mot mobbing med gode system og god struktur, vert gjennomført der vaksne er i posisjon inn mot elevane, og har

Detaljer

PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012

PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012 PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012 HANDLINGSPLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING 2012 Premissar. Det vart gjennomført ei grundig kompetansekartlegging i heile grunnskulen i Herøy hausten 07. Kritisk

Detaljer

Kvalitetsplan mot mobbing

Kvalitetsplan mot mobbing Kvalitetsplan mot mobbing Bryne ungdomsskule Januar 2016 Kvalitetsplan for Bryne ungdomsskule 1 Introduksjon av verksemda Bryne ungdomsskule ligg i Bryne sentrum i Time kommune. Me har om lag 450 elevar

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune Vedteke av kommunestyret 19. juni 2014 Postadr.: Telefon: Telefaks: Bankgiro: Organisasjonsnr.: 5981 MASFJORDNES 56 16 62 00 56 16 62 01 3201 48 54958 945627913 E-post:post@masfjorden.kommune.no

Detaljer

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune Vedteke i kommunestyret 19 juni 2014 FORORD Hovudoppdraget for alle som arbeider i Masfjorden kommune er å yte kommunale tenester av beste kvalitet. Den einskilde sin

Detaljer

KEV tilbod: - Kurs - kroppsøvingsfaget - Kurs fysisk aktiv skulekvardag - Kurs fysisk aktivitet og måltid - Kurs uteskule

KEV tilbod: - Kurs - kroppsøvingsfaget - Kurs fysisk aktiv skulekvardag - Kurs fysisk aktivitet og måltid - Kurs uteskule KEV tilbod: - Kurs - kroppsøvingsfaget - Kurs fysisk aktiv skulekvardag - Kurs fysisk aktivitet og måltid - Kurs uteskule Kroppsøvingsseksjonen og kunnskapsløftet Kroppsøving - Fysisk aktiv skulekvardag/fysisk

Detaljer

Korleis kan du i din jobb utvikle deg til å bli ein tydleg medspelar?

Korleis kan du i din jobb utvikle deg til å bli ein tydleg medspelar? Her vil de finne forslag på ulike refleksjonsoppgåver. Desse er meint som inspirasjon. Plukk nokre få. Kvar avdeling/eining kan med fordel tilpasse desse slik at dei er spissa mot deltakarane sin arbeidsdag.

Detaljer

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE I pasient- og pårørandeopplæringa som vert gjennomført av avdelingane i sjukehusa i Helse Møre

Detaljer

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200903324-51 Arkivnr. 520 Saksh. Farestveit, Linda Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 17.09.2013 EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER

Detaljer

Det psykososiale skolemiljøet til elevane. Til deg som er forelder

Det psykososiale skolemiljøet til elevane. Til deg som er forelder Det psykososiale skolemiljøet til elevane Til deg som er forelder Brosjyren gir ei oversikt over dei reglane som gjeld for det psykososiale skolemiljøet til elevane. Vi gir deg hjelp til korleis du bør

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor Eit undervisningsopplegg om BARNERETTANE MÅL frå læreplanen DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING Artikkel 2: Alle barn har rett til vern mot diskriminering PRIVATLIV Artikkel 16: Alle barn har rett til

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Alternative titlar: Vurderingsarbeid: Arbeid med kvalitet i skolen i spenning mellom

Detaljer

Trudvang skule og fysisk aktivitet

Trudvang skule og fysisk aktivitet Trudvang skule og fysisk aktivitet Eit heilskapleg system for dagleg FysAk for alle i eit folkehelse- og pedagogisk perspektiv gjennomført av kompetent personale Bjarte Ramstad rektor Trudvang skule 1

Detaljer

Øystese barneskule April - 08

Øystese barneskule April - 08 Øystese barneskule April - 08 1 Innleiing: 9A i Opplæringslova handlar om det fysiske og psykososiale miljøet til elevane. Skulen skal aktivt driva eit kontinuerleg og systematisk arbeid for å fremja helsa,

Detaljer

Respekt på Rommetveit skule

Respekt på Rommetveit skule Respekt på Rommetveit skule Frå og med hausten 2014 er Rommetveit skule ein RESPEKT-skule. Det vil seie at RESPEKTprogrammet skal vere gjennomgåande i heile vår kultur og alt vårt arbeid. RESPEKT er ikkje

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

«VURDERING FOR LÆRING» Retningsliner for skulane i Lindås

«VURDERING FOR LÆRING» Retningsliner for skulane i Lindås «VURDERING FOR LÆRING» Retningsliner for skulane i Lindås 1 Forord For å kunne styrkje kvaliteten i undervisninga og vurderinga, må vi vite kva god undervisning og vurdering er. God undervisning og vurdering

Detaljer

KVALITETSPLAN OLWEUS ÅGOTNES SKULE 2014

KVALITETSPLAN OLWEUS ÅGOTNES SKULE 2014 KVALITETSPLAN OLWEUS ÅGOTNES SKULE 2014 1 INTRODUKSJON AV VERKSEMDA Ågotnes skule ligg på Ågotnes, og er ein av seksten skular i Fjell kommune i Hordaland fylke. Skulen er ein middels stor barneskule om

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar.

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. Vårt ynskje: Alle barn skal ha eit trygt miljø i barnehagen utan mobbing.

Detaljer

ARBEIDSGJEVARSTRATEGI

ARBEIDSGJEVARSTRATEGI ARBEIDSGJEVARSTRATEGI PersonalPolitiske verdiar Stram arbeidsmarknad Vi vil: vera opne og ærlege Vi vil: samarbeida Auka behov for arbeidskraft Vi vil: visa respekt og likeverd for kvarandre Vi vil: gi

Detaljer

Felles forståing av ord og omgrep (1.1) Beste praksis (1.2) Fagleg grunngjeving (1.3) Kvaliteten på tilpassa opplæring er god når:

Felles forståing av ord og omgrep (1.1) Beste praksis (1.2) Fagleg grunngjeving (1.3) Kvaliteten på tilpassa opplæring er god når: Prosessplan for arbeidet med standarden Sett inn einingsnamn her Standard: Tilpassa opplæring og tidleg innsats Sist oppdatert: 15.09.2014 Sjå nedst for rettleiing utfylling og frist for innsending. For

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune

Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune Gjeld frå august 2015 1. BARN MED NEDSETT FUNKSJONSEVNE Barn med nedsett funksjonsevne kan ha trong for særleg tilrettelegging av fysiske og personalmessige

Detaljer

Giske kommune. Ord blir handling. Kvalitetsplan for skule, barnehage og SFO 2014-2017

Giske kommune. Ord blir handling. Kvalitetsplan for skule, barnehage og SFO 2014-2017 Giske kommune Ord blir handling Kvalitetsplan for skule, barnehage og SFO 2014-2017 Vedteken av Giske kommunestyre 12. desember 2013 Innleiing Kvalitetsplanen er Giske kommune sin plan for kvalitetsutvikling

Detaljer

GSI'09. Voksenopplæring (Vo) rettleiing. nynorsk

GSI'09. Voksenopplæring (Vo) rettleiing. nynorsk GSI'09 Voksenopplæring (Vo) rettleiing nynorsk Datert 01.10.2009 Side 1 av 11 Grunnskolens Informasjonssystem (GSI) GSI09, Vo-eining Generelt A. Deltakarar i vaksenopplæring på grunnskoleområdet. Alle

Detaljer

Mobbeplan Harøy skule 2006/2007

Mobbeplan Harøy skule 2006/2007 Mobbeplan Harøy skule 2006/2007 Førebygging 1.1 Skulemiljøet Ein venleg og integrerande skule er naudsynt for å oppnå eit godt læringsmiljø, både fagleg og sosialt. Skulen skal vere ein trygg og triveleg

Detaljer

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 BARNEHAGANE OG BARNEHAGESEKTOREN i KLEPP KOMMUNE 1 Klepp kommune Del 1: Grunnlaget Del 2: Område for kvalitetsarbeid Del 3: Satsingsområda Del 4: Implementering Del

Detaljer

9A i Opplæringslova handlar om det fysiske og psykososiale miljøet til elevane.

9A i Opplæringslova handlar om det fysiske og psykososiale miljøet til elevane. 1 Øystese barneskule Innleiing: September-2012 9A i Opplæringslova handlar om det fysiske og psykososiale miljøet til elevane. Skulen skal aktivt driva eit kontinuerleg og systematisk arbeid for å fremja

Detaljer

Alversund skule. Systematisk arbeid med eit godt skulemiljø etter 9a. Retningslinjer og Rutineskildring

Alversund skule. Systematisk arbeid med eit godt skulemiljø etter 9a. Retningslinjer og Rutineskildring Alversund skule Systematisk arbeid med eit godt skulemiljø etter 9a Retningslinjer og Rutineskildring Oktober 2015 INNHALD Innleiing... 2 Lovgrunnlag... 3 Opplæringslova... 3 Elevane sitt fysiske skulemiljø...

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

KVALITETSPLAN FOR SKULEFRITIDSORDNINGA I TIME

KVALITETSPLAN FOR SKULEFRITIDSORDNINGA I TIME KVALITETSPLAN FOR SKULEFRITIDSORDNINGA I TIME Kvalitetsplanen er eit overordna styringsdokument. Det vert utarbeidd lokale handlingsplanar og årshjul på skulane som konkretiserer innhald og form. Organisering

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Varsel om tilsyn med Lærdal kommune. Lærdalsøyri skule sitt arbeid med elevane sitt psykososiale miljø og pålegg om innsending av dokumentasjon

Varsel om tilsyn med Lærdal kommune. Lærdalsøyri skule sitt arbeid med elevane sitt psykososiale miljø og pålegg om innsending av dokumentasjon Sakshandsamar: Lill Mona Solberg Vår dato Vår referanse Telefon: 57643105 24.06.2013 2013/2729 - E-post: fmsflms@fylkesmannen.no Dykkar dato Dykkar referanse Lærdal kommune Postboks 83 6886 Lærdal Varsel

Detaljer

Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune

Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune 1 Bedriftspedagogisk Senter A.S bps@bps.as Medarbeidarsamtalar i Radøy kommune - slik gjer vi det Leiar har ansvar for å gjennomføra samtalane sine slik det

Detaljer

Revidert mål og aktivitetsplan for prosjektet Ny start felles grunnlag aktive elevar

Revidert mål og aktivitetsplan for prosjektet Ny start felles grunnlag aktive elevar Revidert mål og aktivitetsplan for prosjektet Ny start felles grunnlag aktive elevar Status pr. 01.02.08 DELPROSJEKT 1 Norheimsund, Øystese, Ålvik ungdomskular Bakgrunnen for endringar i delprosjekt 1:

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Dialog heim - skule. Tilrettelegging for aktiv dialog Mål og tiltak Utfordringar Informasjon Foreldreundersøking Korleis få informasjon frå heimane

Dialog heim - skule. Tilrettelegging for aktiv dialog Mål og tiltak Utfordringar Informasjon Foreldreundersøking Korleis få informasjon frå heimane Volda Bratteberg skule Dialog heim - skule Tilrettelegging for aktiv dialog Mål og tiltak Utfordringar Informasjon Foreldreundersøking Korleis få informasjon frå heimane Hovudmål God kommunikasjon mellom

Detaljer

Klar til skulestart EPHORTE 2011/1767-2. PLAN FOR OVERGANG BARNEHAGE/SKULE Kvinnherad kommune

Klar til skulestart EPHORTE 2011/1767-2. PLAN FOR OVERGANG BARNEHAGE/SKULE Kvinnherad kommune Klar til skulestart EPHORTE 2011/1767-2 PLAN FOR OVERGANG BARNEHAGE/SKULE Kvinnherad kommune 14.06.2012 Klar til skulestart Formålet med Klar til skulestart: INNHALD: gje det enkelte barnet ein god overgang

Detaljer

Med spent forventning... Sjekkliste for ein god barnehageslutt og ein god skulestart

Med spent forventning... Sjekkliste for ein god barnehageslutt og ein god skulestart Med spent forventning... Sjekkliste for ein god barnehageslutt og ein god skulestart Med spent forventning... Skulestart er ei stor hending for alle barn. Dei aller fleste barn og foreldre ser fram til

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Initiering Prosjektgruppe

Initiering Prosjektgruppe Prosjekt som arbeidsmetode i Samtak Artikkelen er publisert i Spesialpedagogikk nr. 6 2000 s. 17-21 Av Sigrun K. Ertesvåg Rådgjevar, Trøndelag Kompetansesenter/ Dr.gradsstudent pedagogisk institutt NTNU.

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013. I sak Ud-6/12 om anonym retting av prøver gjorde utdanningsutvalet slikt vedtak;

Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013. I sak Ud-6/12 om anonym retting av prøver gjorde utdanningsutvalet slikt vedtak; saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 14.08.2013 49823/2013 Sverre Hollen Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013 Anonym retting av prøver våren 2013 Bakgrunn I sak Ud-6/12 om anonym

Detaljer

Kompetanseutvikling - 2009/2010 (budsjettåret 2009 - vgo)

Kompetanseutvikling - 2009/2010 (budsjettåret 2009 - vgo) rundskriv nr 5/09 Frå: Utdanningsavdelinga Til: Dei vidaregåande skolane Dato: Ref: 16.03.2009 MR 9146/2009/040 Kompetanseutvikling - 2009/2010 (budsjettåret 2009 - vgo) Fylkesutdanningsdirektøren meiner

Detaljer

Arbeidsgruppa for prosjektet Oppvekstplan for Fyresdal kommune ynskjer innspel til arbeidet.

Arbeidsgruppa for prosjektet Oppvekstplan for Fyresdal kommune ynskjer innspel til arbeidet. Arbeidsgruppa for prosjektet Oppvekstplan for Fyresdal kommune ynskjer innspel til arbeidet. Dette notatet skisserer innhald og kan brukast som eit utgangspunkt for drøftingar og innspel. Me ynskjer særleg

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Plan for overgangar. for barn og unge

Plan for overgangar. for barn og unge Plan for overgangar for barn og unge Os 2011 Frå Kvalitetsplan oppvekst og kultur Mål Alle born og unge skal oppleva gode overgangar der ein sikrar kontinuitet og heilskap i opplæringa og oppfølginga.

Detaljer

HANDLINGSPLAN FOR NORDBYGDO UNGDOMSSKULE 2011-2012

HANDLINGSPLAN FOR NORDBYGDO UNGDOMSSKULE 2011-2012 HANDLINGSPLAN FOR NORDBYGDO UNGDOMSSKULE 2011-2012 BRUKARAR -Utviklingssamtalar, og framovermeldingar Lærarane og assistentane Resultat: 3.2 eller betre i elevundersøkinga Elevane opplever fagleg rettleiing

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING ETAT FOR SKULE OG BARNEHAGE 2013-2015 Innhald 1. Bakgrunn 2. Visjon 3. Verdiar 4. Hovudfokus 5. Forbetringsområda 6. Satsingsområda Klepp kommune Vedteken av Hovudutvalet for

Detaljer

Ny strategiplan for Høgskulen

Ny strategiplan for Høgskulen Ny strategiplan for Høgskulen Nokre innspel til det vidare arbeidet Petter Øgar Mi forståing av strategisk plan Ein overordna og langsiktig plan for å oppnå bestemte overordna mål for organisasjonen Måla

Detaljer

Hospiteringsordning for tilsette ved Odda vidaregåande skule

Hospiteringsordning for tilsette ved Odda vidaregåande skule Hospiteringsordning for tilsette ved Odda vidaregåande skule Bergen 8.september 2015 Geir T. Rønningen Avdelingsleiar YF Innleiing til prosjekt hospitering for y-lærarar Prosjektet vart initiert som ein

Detaljer

Velkomen til dykk alle!

Velkomen til dykk alle! Velkomen til dykk alle! Kvalitetsgrupper VGS Oppland Oppstartsamling Lillehammer hotell, 29 august 2014 RHP Skuleleiing og undervisningsleiing!!! Fylkestinget/skuleeigar: Vil ha kvalitetsutvikling i vidaregåande

Detaljer

Pedagogisk plattform

Pedagogisk plattform Pedagogisk plattform Visjon Fag og fellesskap i fokus Våre verdiar Ver modig Ver imøtekommande Ver truverdig Pedagogisk plattform Vi bygger på Læringsplakaten og konkretiserer denne på nokre sentrale område:

Detaljer

Styremøte i Helse Finnmark HF Dato. 1. desember 2011. Møtedato: 8. desember 2011. Saksbehandlar: HMS-rådgjevar Andreas Ertesvåg.

Styremøte i Helse Finnmark HF Dato. 1. desember 2011. Møtedato: 8. desember 2011. Saksbehandlar: HMS-rådgjevar Andreas Ertesvåg. Administrasjonen Styremøte i Helse Finnmark HF Dato. 1. desember 2011 Møtedato: 8. desember 2011 Saksbehandlar: HMS-rådgjevar Andreas Ertesvåg Sak nr: 70/2011 Namn på sak: Verdibasert Hverdag Adm. direktørs

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016 www.hivolda.no/glu 1 2 Innhald Tid til studiar og undervising... 4 Frammøte... 4 Arbeidskrav, eksamen og progresjon

Detaljer

Reflekterande team. Oktoberseminaret 2011. Ove Heradstveit, kommunepsykolog, Familiens Hus i Øygarden

Reflekterande team. Oktoberseminaret 2011. Ove Heradstveit, kommunepsykolog, Familiens Hus i Øygarden Reflekterande team Oktoberseminaret 2011 Ove Heradstveit, kommunepsykolog, Familiens Hus i Øygarden Bakgrunn Reflekterande team vert nytta som arbeidsmetode i tverrfagleg gruppe ved Familiens Hus i Øygarden

Detaljer

KOMPETANSE I BARNEHAGEN

KOMPETANSE I BARNEHAGEN Side 1 Rådmannen Vår ref: 2010/2296 Dato: 29.06.2010 KOMPETANSE I BARNEHAGEN PLAN FOR KVINNHERAD KOMMUNE 2010 2011 Side 2 BAKGRUNN FOR PLANEN: Kompetanseplanen byggjer på Kunnskapsdepartementet sin strategiplan

Detaljer

Ot/ppt sin plan for førebyggande arbeid mot fråfall i vidaregåande opplæring

Ot/ppt sin plan for førebyggande arbeid mot fråfall i vidaregåande opplæring Ot/ppt sin plan for førebyggande arbeid mot fråfall i vidaregåande opplæring 2 Ot/ppt sin plan for førebyggande arbeid mot fråfall i vidaregåande opplæring Førebygging på tre nivå OT/PPT sin førebyggjande

Detaljer

Rådmannsutvalet 26.3.13 Førde

Rådmannsutvalet 26.3.13 Førde Rådmannsutvalet 26.3.13 Førde Sogn og Fjordane Prosjektleiarane Sissel Espe og Inger Marie Evjestad Frå Ny GIV til Gnist Auka gjennomføring i vidaregåande opplæring Prosjektkoordinator Ny GIV Sissel Espe

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform Godt Lokaldemokrati ei plattform Godt lokaldemokrati ei plattform Norsk lokaldemokrati er godt men kan og bør bli betre. KS meiner ei plattform vil vere til nytte i utviklingsarbeidet for eit betre lokaldemokrati.

Detaljer

Styringsdokument. for det pedagogiske utviklingsarbeidet ved dei vidaregåande skolane.

Styringsdokument. for det pedagogiske utviklingsarbeidet ved dei vidaregåande skolane. Styringsdokument for det pedagogiske utviklingsarbeidet ved dei vidaregåande skolane. 2013-2015 Innleiing Styringsdokument for det pedagogiske utviklingsarbeidet ved dei vidaregåande skolane i Hordaland

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

Eit lærande utdanningssystem?

Eit lærande utdanningssystem? 07.Mai 2015 Øyvind Glosvik: Eit lærande utdanningssystem? 1 http://www.utdanningsnytt.no/magasin/2015/mysteriet-i-vestsogn-og-fjordane-er-fylket-som-forundrar-forskarane/ Mitt prosjekt: Kva er «annleis»

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Barnevernsfaglege vurderingar. Fylkesmannen sine erfaringar. Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014

Barnevernsfaglege vurderingar. Fylkesmannen sine erfaringar. Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014 Barnevernsfaglege vurderingar Fylkesmannen sine erfaringar Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014 Heimel Dokumentasjonskrav 1. Barnevernlova og forvaltningslova Formål 1. Arbeidsverktøy for dei

Detaljer

Retten til spesialundervisning

Retten til spesialundervisning Retten til spesialundervisning Elevens individuelle rett til spesialundervisning Gunda Kallestad OT/PPT Opplæringslova 5-1, første ledd Elevar som ikkje har, eller som ikkje kan få tilfredsstillande utbytte

Detaljer

Ei kartlegging av faktorar som påverkar endringsprosessar i helsesektoren. Ei anonym spyrjeundersøking i ei medisinsk avdeling.

Ei kartlegging av faktorar som påverkar endringsprosessar i helsesektoren. Ei anonym spyrjeundersøking i ei medisinsk avdeling. Ei kartlegging av faktorar som påverkar endringsprosessar i helsesektoren. Ei anonym spyrjeundersøking i ei medisinsk avdeling. Gro Åsnes Ålesund sjukehus, Helse Møre og Romsdal HF Bakgrunn og organisatorisk

Detaljer

STUDIEPLAN VIDAREUTDANNING LEIARKANDIDAT. 15 studiepoeng

STUDIEPLAN VIDAREUTDANNING LEIARKANDIDAT. 15 studiepoeng STUDIEPLAN VIDAREUTDANNING LEIARKANDIDAT 15 studiepoeng Godkjent i høgskolestyret 1. juni 2011 1. Innleiing Politi- og lensmannsetaten treng alltid kandidatar til leiarstillingar. Ofte vil medarbeidarar

Detaljer

Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015

Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015 BREV MED NYHENDE 06/02/2015 Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015 Av advokat Anders Elling Petersen Johansen Bakgrunn Regjeringa har, etter eiga utsegn, ei målsetjing om å gjere

Detaljer

ROSENDAL BARNEHAGESENTER SIN VISJON :

ROSENDAL BARNEHAGESENTER SIN VISJON : Årsplan 2007 2008 ROSENDAL BARNEHAGESENTER SIN VISJON : Vi vardar vegen Varde er nemninga på ein haug med steinar som vert lødd opp som vegmerking. På veg til den store varden der målet er, passerer vi

Detaljer

Frå tre små til ein stor.

Frå tre små til ein stor. Frå tre små til ein stor. TO PARALLELLE PROSESSAR: SKULESAMANSLÅING OG PALS. PALS - kon nferansen 2010 FRÅ FLEIRE PERSPEKTIV Skuleeigar Leiinga ved skulen Tilsette og PALS-teamet sine erfaringar Tilbakemeldingar

Detaljer

F E L L E S I K T - S T R A T E G I K O M M U N A N E F Y R E S D A L, K V I T E S E I D, 2012-2015 FOR

F E L L E S I K T - S T R A T E G I K O M M U N A N E F Y R E S D A L, K V I T E S E I D, 2012-2015 FOR F E L L E S I K T - S T R A T E G I FOR K O M M U N A N E F Y R E S D A L, K V I T E S E I D, N I S S E D A L, S E L J O R D, T O K K E O G V I N J E 2012-2015 30.03. 2012 - INNHALD - 1 SAMANDRAG 3 1.1

Detaljer

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson www.utdanningsforbundet.no Rådgjevaren ein nøkkelperson Ei god rådgjevarteneste i skulen medverkar til at elevane får: betre sjansar til å

Detaljer

Dokumentasjon etter tilbakemelding frå programkomiteen!

Dokumentasjon etter tilbakemelding frå programkomiteen! Dokumentasjon etter tilbakemelding frå programkomiteen! DELPROSJEKT 2 - Strandebarm skule For delprosjekt 2 er det ingen vesentlege endringar ut frå opprinneleg søknad. Prosjektet går som planlagd. 1.

Detaljer

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen Denne eksamensrettleiinga gir informasjon om sentralt gitt eksamen, og korleis denne eksamen skal vurderast. Rettleiinga skal vere kjend for elever,

Detaljer