KOMMUNAL PLANSTRATEGI

Lærdal kommune KOMMUNAL PLANSTRATEGI 22monlys 2012-2015

Innhald Innhald Innhald... 2 Føremål... 3 Bakgrunn... 3 Overordna mål, føringar og strategiar... 4 Medverknad... 7 Kommunale planar/prosjekt under arbeid... 7 Kommunale planar vurdering av planbehov... 7 Rullering av kommuneplan... 7 Samfunnsdel... 8 Arealdelen... 8 Vurdering av planbehovet... 9 Energi og miljø... 9 Kommunedelplan skule... 10 Kommunedelplan for trafikktryggleik... 10 Kommunedelplan for Idrett og Friluftsliv... 10 Kommunedelplan for kulturminnevern... 10 Kommunedelplanar areal... 10 Beredskapsplanar... 11 Utvalde reguleringsplanar... 11 Temaplanar... 11 Evaluering... 12 Vedlegg: - Planbehov (oversikt) - Analyse og utfordringsdokument 2012

Føremål Den kommunale planstrategien (KPS) har to hovudføremål: 1. Med bakgrunn i utfordringar og utviklingstrekk i Lærdal, skal KPS synleggjere det samla planbehovet i kommunen. 2. Kommunen skal gjennom KPS ta stilling til om det er behov for rullering av heile eller delar av kommuneplanen. Bakgrunn Føremålet med den kommunale planstrategien (KPS) er å klargjera kva planoppgåver kommunen bør starta opp og/eller vidareføre for å leggja til rette for ei ynskja utvikling i kommunen. Planstrategien set sterkt fokus på at planlegginga skal vera behovsstyrt, og ikkje gjerast meir omfattande enn naudsynt. KPS skal fungera som eit einkelt politisk verktøy for politisk styring og prioritering av planbehov. Den skal vidare sikre overordna planlegging og ta opp i seg nokon av dei største utfordringane Lærdal kommune står ovanfor. Figur 1 syner planhierarkiet og samhandlinga mellom dei ulike delane i Lærdal kommune. Kommunal planstrategi utgjer taket i planhierarkiet og kan kallast ein «plan for planlegging». Basert på figur henta frå Miljøverndepartementets vegleiar Planlegging etter plan og bygningsloven Når det gjeld utfordringane, vert det vist til Analyse- og utfordringsdokument som vedlegg 2 til KPS.

I medhald av kapittel 10, 10-1, i plan- og bygningslova skal kommunen minst ein gong i kvar valperiode, og seinast innan eitt år etter at nytt kommunestyre er konstituert, utarbeide og vedta ein kommunal planstrategi. Føremålet med den kommunale planstrategien er å klargjere kva slags planoppgåver kommunen bør starte opp og/eller vidareføre for å leggje til rette for ei ynskja utvikling i kommunen. Planstrategien set sterkt fokus på at planlegginga skal vere behovsstyrt, og ikkje gjerast meir omfattande enn naudsynt. Overordna mål, føringar og strategiar Planstrategien er ikkje ein plan, men eit enkelt verkty for politisk styring og prioritering av planbehov. Strategien bør utarbeidast og skal verte vedteken av kommunestyret, som øvste organ i kommunen. Den kommunale planstrategien gjev oss moglegheit til å jobbe overordna før me arbeider med dei konkrete fagområda. Regjeringa utarbeidar nasjonale forventningar til regional og kommunal planlegging. Det vert her peika på oppgåver og interesser som regjeringa meinar er viktig at kommunane fokuserar på i sin planlegging for å saman bidra til gjennomføring av gjeldande nasjonal politikk. Desse forventningane er meint å følgjast opp i arbeidet med KPS. I tillegg til krav i Plan- og bygningslova kjem fleire plankrav i eigne særlover. Staten stiller følgjande 15 ulike plankrav til kommunane:

Henta frå dokumentet "Plankompetanse i kommunane" (Sogn og Fjordane fylkeskommune & Fylkesmannen 2010).

Planar er også avgjerande for å få utbetalt midlar frå stat og fylkeskommune: Blant anna henta frå dokumentet "Plankompetanse i kommunane" (Sogn og Fjordane fylkeskommune & Fylkesmannen 2010).

Medverknad Dersom planstrategien skal verte eit politisk interessant verkty, må politikarane finne verktyet føremålstenleg, ynskje å ta det i bruk og ha eit eigarforhold til dette dokumentet. Planarbeidet har vore kunngjort og ulike instansar internt og eksternt og innbyggjarane, har vore oppfordra til å kome med merknadar til planarbeidet. Arealplanleggjaren har hatt verkstad med Kommunestyret, Tenesteleiarane, Ungdomsrådet og Internt planforum (delar av administrasjonen) om kommunal planstrategi og kommuneplanarbeidet. I tillegg har arealplanleggjaren delteke i møte med Eldrerådet og informert og drøfta om planstrategien og kommuneplanarbeidet. Tabellen over planbehovet har vorte utarbeida i samarbeid med administrasjonen og vore drøfta i leiargruppa. Planstrategien skal handsamast i formannskapet, leggjast ut til offentleg ettersyn og vedtakast i kommunestyret. Den kommunale planstrategien er ein arena for samordning av utfordringar og planbehov interkommunalt og regionalt. Dette krevjar god samordning. I 10-1 står det at kommunen i arbeidet med kommunal planstrategi skal innhente synspunkt frå statlege og regionale organ, samt nabokommunar. Lærdal kommune har drøfta planarbeidet med arealplanleggjarane i Aurland, Sogndal og Årdal, og har kunngjort planoppstart til statlege og regionale organ. Kommunale planar/prosjekt under arbeid Reguleringsplan for ny miljøstasjon Reguleringsplan for detaljplan Øyragata mellom Esso Linstrøm hotell Reguleringsplan for Raudbergbukti Reguleringsplan for utviding av verneområde Økonomiplan 2013 2016(rullering) Kommunedelplan for trafikktryggleik 2013 2017(rullering) Forvaltningsplan for buffersona på Lærdalsøyri Regionalplan for Nordfjella Hovudplan for vatn Hovudplan for avlaup Forvaltningsplan for vatn for Indre Sogn Omstillingsposjekt Kommunale planar vurdering av planbehov Rullering av kommuneplan Det går fram av 10-1 i plan og bygningslova at eit av hovudformåla med planstrategien er å ta stilling til om gjeldande kommuneplan eller delar av denne skal reviderast, eller om planen skal vidareførast utan endringar. Gjeldande arealdel for Lærdal kommune vart vedteken i 1991, revidert i 1995. For delar av kommunen er det utarbeida kommunedelplanar i nyare tid. Samfunnsdelen til kommuneplanvart vedteken i 1999.

Samfunnsdel Gjeldane samfunnsdel er frå 1999, altså 13 år gamal. Dette gjer at mål og strategiar som ein den gongen fastsette, no i stor grad er utdaterte. Ny rullering av kommuneplanen sin samfunnsdel inneber brei medverknad om strategiske val og politiske prioriteringar for utviklinga av Lærdal kommune. Nye lover og nasjonal politikk påverkar kommunen si verksemd og planbehov. Nokon tema er så sektorovergripande og operasjonelle at dei kan best bli ivareteke i kommuneplanen sin samfunnsdel, og ikkje som sjølvstendige planar. Følgjande tema må ein vera oppmerksam på i planarbeidet: - Folkehelsearbeid, jf ny folkehelselov med verknad frå 01.01.2012. - Universell utforming, jf diskriminerings- og tilgjengelegheitslova. - Naturen sitt mangfald, jf naturmangfaldlova(nml). - Kulturpolitikk - Arealpolitikk - Barn og unge sine interesser - Omdømmearbeid Lista er ikkje uttømmande. Rullering av samfunnsdelen vert tilrådd rullert i løpet av planperioden, og dette arbeidet bør startast så fort som mogleg. Det er viktig å ha den overordna planlegginga på plass fyrst, før ein startar arbeidet med arealdel og ulike kommunedelplanar. Då Lærdal kommune no er i ein omstillingsprosess, passar det truleg svært godt å drøfte overordna mål og strategiar for dei neste åra. Arealdelen Lærdal kommune sin arealdel vart sist revidert i 1995, altså for 17 år sidan. Arealdelen er ikkje lenger noko effektivt styringsverktøy. Sjølv om kommunen har nyare kommunedelplanar for store delar av kommunen, manglar ein den overordna planen. Det er og eit stort behov for å oppdatere arealplanen etter vedtak av mange reguleringsplanar og vedtak av nye overordna lover og forskrifter å forhalda seg til. Ved ein rullering av planen, vil og Frønningen få eit overordna planverk, noko som ikkje eksisterer i kommunen i dag. Viktige tema i ein planprosess for arealdelen kan vera: - Oppdatering av dagens situasjon (vedtak av reguleringsplanar, konsesjonsvedtak osv). - Vurdere nye område for bustad, næring og fritidshytter - Vurdere område for bygging av fritidshus - Vurdere område der det skal tillatast spreidd bustadbygging i LNF-område - Vurdere vern av natur og/eller kulturminne/kulturlandskap - Oppdatere planen etter vedtak av kommunedelplanar med kjerneområde landbruk, kulturminneområde osv. - Viktige friluftsområde - Leggje inn omsynssoner (skred, flaum, naturtypelokalitetar osv) - Universell utforming

Lista er ikkje uttømmande. Rullering av arealdelen vert tilrådd i løpet av planperioden, helst rett etter samfunnsdelen er vedteken. Endra nasjonale rammer er også viktige årsaker til at kommunen bør gjennomføre ein revisjon av arealdelen: - Ny plan- og bygningslov: nye krav til risiko- og sårbarheitsanalysar og konsekvensutgreiing, klar samanheng mellom samfunns- og arealdelen, nye arealbrukskategoriar: omsynssone, fokus på samfunnstryggleik, helse, klima og miljø, skjerpa heimel til å gje dispensasjon. - Ny statleg planretningslinje for klima- og energiplanlegging i kommunane: målsetting om at kommunen skal handsame klima- og energispørsmål i kommuneplan eller som eigen kommunedelplan. M.a. skal kommunen ta omsyn til klima, energieffektivisering og miljøvenleg energiomlegging under kontinuerlege planprosessar etter plan- og bygningslova. - Ny statleg planretningslinje for differensiert forvaltning av strandsona: Denne planretningslinja tydeleggjer nasjonal arealpolitikk i 100-meters belte langs sjø. Det er eit mål å ta vare på allmenne interesser og unngå uheldig bygging langs sjøen. Kommunen må vurdere å leggje inn byggjegrense langs sjø og vassdrag i arealdelen til kommuneplan. - Naturmangfaldslova: Ein sektorovergripande lov som det skal takast omsyn til i alle saker som gjeld naturmiljø. Miljøkartlegging og temakart er viktig. Naturmangfaldet bør sikrast gjennom arealdelen til kommuneplan med planføremål og/eller omsynssoner, samt eigne føresegner og retningslinjer til planføremåla og/eller omsynssonene. - Folkehelselova: gjennom arealdelen ønskjer vi å fysisk planleggje tiltak i tråd med folkehelselova. Dette gjer vi ved å planleggje gang- og sykkelvegar, sikre gode friluftsareal som innbyr til aktivitet i nærleiken av konsentrert busetnad (t.d. elvegranden på Lærdalsøyri) sikre leikeplassar ved utbygging m.m. Vurdering av planbehovet Tabellen i vedlegg 1 syner planbehovet på bakgrunn av utviklingstrekk og utfordringar i kommunen. I tillegg til å kartlegge behovet for nye planar og revisjonar er det viktig å bruke ressursar på å følgje opp dei allereie vedtekne planane. Fleire av planane vert revidert fordi det er vanleg med ein fireårig rullering, og nokre av planane skal/bør ajourhaldast kvart år. Dei planane som ikkje vert nemnt under, er planar som skal rullerast kvart 4.år, eller som allereie er starta opp. Energi og miljø Kommunen vedtok Energi- og miljøplan i 2007. Denne burde vore rullert kvart fjerde år, såleis i 2011. Det er behov for å rullere planen, spesielt for å få oppdatert målformuleringane og tiltaksplan. Det er ikkje realistisk å satse på rullering før 2014. Ved revisjon av arealdelen til kommuneplan ynskjer me å vidareføre dette og leggje dei tiltaka i planen som går på areal inn som eigne føresegner/retningslinjer. På denne måten vert klima, klimatilpassing og energi tydeleggjort i arealdelen til kommuneplan. Me ynskjer også å fokusere på klimatilpassing i samband med fortetting.

Klimatilpassing handlar vel så mykje om tilpassing til usikkerheit som tilpassing til ein klart definert klimarisiko. Tilpassing til dagens klima og eit klima i endring er eit tema som går att i mange planar. Difor har me lagt klima (og folkehelse) inn som eige punkt i oversikta over planbehovet (vedlegg1). Dette synleggjer i kor mange planar det er aktuelt å ta omsyn til klimatilpassing, både til dagens- og framtidas klima. Kommunedelplan skule Det er behov for å utarbeide ein kommunedelplan for skule for å vurdere organisering og skulestruktur i bygda. Dette behovet har vore nemnt fleire gonger i drøftingar om skulenedleggingar og liknande. Ved å utarbeide ein slik plan, kan ein vurdere heile skulestrukturen og organiseringa av skulane i kommunen på eit heilheitleg plan, og leggje overordna føringar, mål og tiltak for gjennomføring av eventuelle endringar. Planprosessen bør skje allereie i 2013. Kommunedelplan for trafikktryggleik Det er behov for å rullere den eksisterande trafikktryggleiksplanen, då denne er noko utdatert, og eldre enn 4 år. For å kunne søkje om Tettstadutviklingsmidlar frå Fylkeskommunen, må planen ikkje vera eldre enn 4 år. Planen bør vedtakast i 2012. Kommunedelplan for Idrett og Friluftsliv Planen må jamnleg reviderast, for at det skal kunne søkjast om spelemidlar for å byggje anlegg. Administrasjonen har bedt om utsetjing av dette arbeidet til 2014. Kommunedelplan for kulturminnevern Det er ein stor sjanse for at kommunen vil motta støtte til å gjennomføre ein planprosess for Kommunedelplan for kulturminnevern. Dette vil truleg skje i 2014, og arbeidet bør då startast same år. Kommunedelplanar areal - Kommunedelplan for Lærdalsøyri vart vedteken i 2008. Det er eit behov for å rullere denne planen, for å oppdatere planen etter dagens situasjon og vedtekne reguleringsplanar etter 2008, og for å vurdere nye område for bustad. Arbeidet bør startast så snart arealdelen er vedteken. - Det har dei siste åra vore søkt om fleire tiltak på Strendene, både når det gjeld frådeling til bustad og fritidshus, bygging i strandsona og vurdering av hyttefelt/bustadfelt. Fylkesmannen har nemnt ved fleire høve at kommunen må lage ein kommunedelplan for området, med ein strandsoneanalyse, for å få gjennomført større tiltak i området. Ein kommunedelplan for Strendene vil gjera

det enklare å utarbeida private reguleringsplanar etterpå. Kommunen har allereie stoppa å behandle frådelingssaker på Strendene i påvente av ein kommunedelplan. Denne prosessen bør startast etter arealdelen er vedteken, truleg i 2014/2015. - Gjennom ein planprosess for Kommunedelplan for Erdal, kan ein få vurdert Erdal som eit område for bygging av bustadhus/fritidshus og/eller næringsareal. Arbeidet med planen bør startast etter arealdelen er vedteken, og kan utsetjast til 2015. Beredskapsplanar 1. januar 2010 fekk vi nye reglar for kommunal beredskapsplikt, jf.lov om kommunal beredskapsplikt, sivile beskyttelsestiltak og Sivilforsvaret (sivilbeskyttelseslova), og Forskrift om kommunal beredskapsplikt vart gjort gjeldande frå 07.oktober 2011. Sivilbeskyttelseslova og forskrifta gjer kommunen ei generell beredskapsplikt. Denne beredskapsplikta skal ikkje erstatta, men komplettera beredskapsplikta som følgjer av sektorlovverket. Lova krev at kommunen utarbeider ein heilskapleg risiko- og sårbarheitsanalyse for kommunen. Med utgangspunkt i analysen skal kommunen: - utarbeida langsiktige mål, strategiar, prioriteringar og plan for å følgja opp samfunns- og beredskapsarbeidet. - vurdera forhold som bør integrerast i planar og prosessar etter plan og bygningslova. Lærdal kommune har mange ulike beredskapsplanar. I 2011 vart det utarbeida Beredskapsplan for helse og sosial. Ein god del planar skal rullerast årleg, i alle fall ajourhaldast. Dettegjeld for eksempel Risiko- og sårbarheitsanalyse for Lærdal kommune, Plan for etablering av kriseleiing, Smittevernplan, og Redningsplan for Lærdal. Det er behov for å gå gjennom alle beredskapsplanane, systematisere og oppdatere alle. Nokon er truleg så overlappande, at dei kan gå ut, eller slåast saman med andre. Det er svært viktig at planane vert gjort godt kjend i organisasjonen. Utvalde reguleringsplanar Denne lista er ikkje uttømmande, men gjev eit bilete av behov for reguleringsplanar me veit kjem, eller er i gang. Planar kommunen sjølv utarbeidar bør verte nedfelt i økonomiplanen årleg. I tillegg vil revisjon av arealdelen avdekkje nye behov for reguleringsplanar. Temaplanar - Helse- og omsorgsplan: Nasjonal helse- og omsorgsplan 2011-2015 vart lagt fram som eiga stortingsmelding våren 2011. Gjennom denne planen legg regjeringa den politiske kursen for helse- og omsorgstenestene og folkehelsearbeidet dei neste 4 åra. Samhandlingsreforma skal gje pasientane samanhengande helse- og omsorgstenester og møta utfordringane knytt til demografiske endringar og endringar i sjukdomsbiletet. Reforma skal leggja til rette for at samfunnet og

helsetenesta i større grad fremjar helse og førebygg meir. Helsetenestene skal koordinerast og folk skal få betre helsetenester nær der dei bur. Målet med ein overordna helse- og omsorgsplan er at planen skal sikre helse- og omsorgstenester til innbyggarane i samsvar med demografiske endringar, bygga stabile og gode fagmiljø gjennom samlokaliseringar og legga til rette for god intern samhandling. Helse- og omsorgsplanen for Lærdal kommune er nyleg vedteken, men er ikkje godkjend av Fylkesmannen enno. Administrasjonen vurderer at det er behov for ei snarleg rullering av planen, for å vurdere om planen skal omfatte fleire underordna planar, som for eksempel Ruspolitisk handlingsplan, Plan for folkehelse/førebyggjande helsearbeid og Plan for psykisk helsearbeid. Ein kunne då unngå mange planprosessar og uoversiktleg mange planar i systemet. - Strategisk næringsplan Det vil vera naturleg at det nye næringsselskapet lagar ein ny strategisk næringsplan, og dette arbeidet bør skje allereie i 2013 for å sjå arbeidet i samanheng med omstillingsprosessen kommunen er i gang med. - Opplæringsplan/kompetanseplan for Lærdal kommune er framlegg til ein ny plan som bør utarbeidast, og arbeidet bør skje i 2013. - Strategiplan for busetjing og integrering av flyktingar er framlegg til ein ny plan som bør utarbeidast i samband med at Lærdal kommune har vedteke å ta i mot 45 flyktningar. På grunn av manglande ressursar til å busetje flyktningane i kommunen snarleg, kan dette arbeidet utsetjast til 2014. - Forvaltningsplan for buffersona er ein plan som vart oppstarta i 2011, men har på grunn av mangel på ressursar ikkje vorte fullførd. Denne planprosessen bør halda fram i 2013, då det vil forenkle byggesakshandsaminga i buffersona mykje. Evaluering Kravet om kommunal planstrategi er nytt i ny plan og bygningslov. Framover i tid vil prosessen med kommunal planstrategi verte rutine i tida etter at nytt kommunestyre er konstituert. For å få ein god prosess i forkant av arbeidet med neste planstrategi i 2015/16 bør kommunestyret vinteren 2015 evaluere denne strategien. Kva planar har me gjennomført? Kva planar er me i gang med? Har me gått frå plan til handling? Har me oppnådd nokre målbare tiltak? Ein slik evaluering vil vera viktig for neste kommunestyre og arbeid med ny kommunal planstrategi, i tillegg til at det vil synleggjere kor vidt planane er omsett til praktisk handling.