Ektepar fekk Frivilligprisen

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Ektepar fekk Frivilligprisen"

Transkript

1 Kyrkjeblad for Sunnhordland - Nr Himmelriksskulen Ektepar fekk Frivilligprisen Side 3 Tårnagentar på Tysnes Side 4-5 Frå høgre: Fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg, prisvinnarane Sigrid og Sigve Tjelle og prostirådsleiar Hilde Karin Vedøy Eiken, Fitjar. Foto: Thea Engelsen, Bladet Sunnhordland Dåpssamtale anno 2032 Side 7 Gudstenester i påska Side 8 I samband med Prosten i Sunnhordland si nyårsmottaking, vart Frivilligprisen i Sunnhordland prosti for 2010 delt ut til Sigrid og Sigve Tjelle, Førde. Dette er åttande året denne prisen vert delt ut til frivillige medarbeidarar for trufast, kreativ og nyskapande teneste. Hilde Karin Vedøy Eiken, leiar i Prostirådet gjorde greie for Prostirådet si grunngjeving for tildelinga. Ho sa mellom anna: Prisvinnarane er eit ektepar med ei særs omfattande og trufast frivillig teneste gjennom mange år. Prostirådet vil nemne - arbeid for barn- og unge - misjonsarbeid, foreining og julemesse - medlem av sokneråd og fellesråd - leiar i bedehusstyre - uløna klokkar - andakt, song og musikk hos eldre og trygda Det var Valestrand og Førde sokneråd som kom med framlegget til prisvinnar. Prisen er eit diplom laga av Per Flatøy og eit bilete, i år laga av Magne Kjellesvik. Prostirådsleiaren bad Fylkesordføraren i Hordland Torill Selsvold Nyborg, ta del i utdelinga. Fylkesordføraren bar og fram ei helsing til forsamlinga der ho streka under kor viktig det er å leggja til rette for og stimulera til frivillig teneste og takka prisvinnarane for deira store og viktige teneste. Tildelinga av frivilligprisen kom tydeleg overraskande på prisvinnarane. Sigrid Tjelle takka og gav uttrykk for kor mykje dei ulike frivillige tenestene dei har vore med i har hatt å seie for dei sjølve. På mottakinga var det mange som gledde seg over tildelinga og ville gratulere prisvinnarane, mellom anna ei stor gruppe frå Førde og Sveio med ordførar Jorunn Skåden i spissen. For så elska Gud verda at han gav son sin, den einborne, så kvar den som trur på han ikkje skal gå fortapt, men ha evig liv. Joh. 3.16

2 2 Helsing frå prosten Trusopplæring i fokus Mykje skjer Etter at vi fekk gladmeldinga om at alle sokn i Sunnhordland får midlar til trusopplæring frå 1. mai i år, har det vore stor aktivitet i heile prostiet for å førebu dette. Torsdag i førre veka var eg i lag med kyrkjelydspedagogane Camilla Rubach og Gerd Turid Ersland Røksund, Bømlo, på innføringskurs i Valen kyrkje for Fjelberg og Eid, Husnes og Holmedal og Uskedalen sokn. I kveld var det samling i Haugesund for sokna i Karmøy, Haugesund og Sunnhordland prosti, etter initiativ frå KFUK- KFUM. Torsdag er det møte i Trusopplæringsutvalet i Sunnhordland. Tilsvarande aktivitet har det vore dei andre vekene, det er tydeleg at trusopplæringa er i fokus. Nye tiltak Det viktigaste som skjer, er det som finn stad lokalt. Her er ein mange stader i gong med nye tiltak som samlar mange av dei døypte. I denne utgåva av Helg og Yrke finn du reportasje frå ei av dei kyrkjene der dei arrangerte Tårnagenthelg siste helga i januar. På Tysnes inviterte dei alle tredjeklassingane, dei fleste av dei kom og fekk med seg ei flott oppleving som avslutta med Tårnagentgudsteneste. Viktig plan Kyrkjemøtet har vedteke Plan for trusopplæring, Gud gir vi deler. Ein av dei som var med å vedta denne planen var Ole Danbolt Mjøs som vaks opp på Stord. Han sa etter at vedtaket var gjort: «Eit historisk vedtak! Eit av dei viktigaste vedtaka i mine 16 år i Kyrkjemøtet. Dette er åndeleg arbeid i særklasse, det er realiseringa av ein draum!» Lokale planar No er det tid for å utvikle lokale planar for trusopplæring. Kva tenkjer vi høyrer med mellom det aller viktigaste som born og unge treng å få opplæring i i vår kristne tru? Kva skal koma fyrst, og kva kan koma sist? Kva for tiltak høver til dei ulike alderstrinna mellom 0 og 18 år? Innan tre år skal kyrkjelydane ha utvikla ein lokal plan til godkjenning hos Biskopen. I dette planarbeidet er det trong for mange gode krefter. Det er soknerådet som har ansvar for å utarbeide planen, mange set ned eit lokalt trusopplæringsutval til å stå for planarbeidet. Kurs Både rådsmedlemer, tilsette og frivillige medarbeidarar har vore på kurs i trusopplæring i år. I slutten av februar var det dagskurs for seksti kyrkjeleg tilsette i prostiet. Dette vart ei historisk samling. Her var medarbeidarar som hadde gjort teneste i same prosti i femten år, utan å møta kvarandre. Denne kursdagen avslutta med at tre medarbeidarar frå Husnes spela ein dåpssamtale anno 2032, sjå side 7. Tanken er at dei som kjem til dåpssamtalen det året, har sjølve vore med i trusopplæringa frå 0 til 18 år. Prostidagen i haust vil ha fokus på heimen i trusopplæringa, sjå side 2. Trusopplæring og gudstenester Erfaringar tyder på at der ei gudsteneste høyrer med til trusopplæringstiltaket, der vert det god oppslutning. Tårnagenthelga er eit godt døme på dette, ei gudsteneste med aktiv deltaking av dei som er målgruppa for tiltaket. Etter vedtak i kyrkjemøtet i april, er det no tid for lokal førebuing av ny gudstenesteordning. Her er involvering eit sentralt ord. På siste sida i bladet finn du oversikt over dei om lag 70 gudstenestene i prostiet denne påska. Her er mange gode høve til å oppleve og trengja djupare inn i påskemysteriet, viktig for dei som vil få «ei reflektert forståing av den kristne trua», og få hjelp til eiga «livstolking og livsmeistring» slik det heiter i trusopplæringsplanen. God påske! Svein Arne Theodorsen Nytt om personell i Sunnhordland: Etne: Kris Ulita sluttar som organist 15. mars. Solveig Sørheim tek til som organist i 70 % stilling frå 1. juli. Fitjar: Ledig 40 % stilling som kyrkjelydspedagog i samband med trusopplæring. Søknadsfrist snarast. Stord: Kyrkjeverje Øyvind Heggland er tilsett som sjømannsprest/dagleg leiar i Sjømannskyrkja Norsk kyrkje i utlandet i Sveits. Han tek til i stillinga i august månad. Randi Lønning Matre er tilsett i fast 60 % stilling som kyrkjelydspedagog innan trusopplæring. Ho tek til i stillinga 1. august Randi kjem frå stillinga som barne- og ungdomsarbeidar i Nysæter sokn, der ho har vore tilsett i ei mellombels stilling dei siste tre åra. Prostiet: Ledig stilling som sokneprest i Bømlo og Lykling sokn. Søknadsfrist Nye stillingar innan trusopplæring: Kvinnherad: Her vil det bli 1,5 stilling. Ei 100 % stilling (eventuelt fordelt på to) med ansvar for Fjelberg & Eid, Husnes & Holmedal og Uskedalen sokn. Ei 50 % stilling med ansvar for Kvinnherad, Ænes, Åkra, Hatlestrand, Ølve og Varaldsøy sokn. Stord: Det vert lyst ledig fast stilling som kyrkjelydspedagog innan trusopplæring frå Prostehjørnet: Egen kone Ein slektning av meg som og var prest, kunne til tider uttrykkje seg noko misforståeleg. Då han hadde vore gift nokre månadar, vart han intervjua om korleis han opplevde dette. Han svara: «Det var deilig å få sin egen kone». Kyrkjelydsblad for Sunnhordland epost: Redaksjon: Svein Arne Theodorsen Hamnegata STORD Tlf no Adresse: HELG og YRKE Sæverud Reklame AS 5430 Bremnes Tlf Kyrkjelydsbladet vert sendt til alle heimar i Sunnhordland. Send di gåve til: HELG og YRKE v/helge Ottesen, Eldøyvegen Stord Bankgiro: Sats, lay-out: Sæverud Reklame AS Stavlandsveien Bremnes Trykk: Bladet Sunnhordland Stord Opplag: Neste nummer kjem i juni. Frist for innlevering av stoff er 26. mai Minnar om høve til å gje gåver, kontonr.:

3 3 Under vignetten «Samtale over ein open Bibel» vil vi samtale med einskildpersonar om ein aktuell bibeltekst. Denne gongen har vi møtt Valborg Sinnes på Stord sjukehus. Valborg tok til som sjukehusprest i Helse Fonna med teneste på Stord sjukehus i fjor haust. Året før var ho utdanningsprest ved Institutt for Sjelesorg på Modum. Valborg har vore prest i Sveio sidan Ho har avskjedsgudsteneste som sokneprest i Sveio i Sveio kyrkje 1. pinsedag, 12. juni. Valborg er gift og har tre born. Familien vert buande i Sveio. Matt 13,52: Då sa han til dei: «Difor er kvar skriftlærd som har gått himmelriksskulen, lik ein husbond som hentar fram nytt og gamalt av det han har teke vare på.» Foto: Sigrid Theodorsen Himmelriksskulen For meg har ordet «himmelriksskulen» blitt eit godt ord, seier Valborg. Jesus fortalte likningar om himmelriket, og han underviste om det. Himmelriket handlar om noko som kjem når livet er slutt, men som og er her og nå, om sjølve livet. I kapittel 13 i Matteusevangeliet finn vi fleire likningar om himmelriket. Så kjem uttrykket himmelriksskulen i det siste verset i kapitlet. Det er tale om ein skule, ei opplæring om himmelriket, livets skule næmast. For meg handlar dette mykje om å sjå og oppdaga noko nytt og reflektera over det. Ta fram nytt og gamalt I himmelriksskulen får vi ta fram alt vi ber med oss, alt vi har teke var på, nytt og gamalt. Alle opplevingane vi får gjennom livet, alt som hender og skjer med oss, høyrer med. Ikkje noko av livet er utestengd frå denne skulen. I møte med Gud er det rom for alle slag erfaring, her har vi høve til å reflektera over det som har hendt og det som hender. Eg kjenner at eg trivast i denne skulen. Eg blir meir og meir i stand til å henta fram det som er vesentlig og viktig i livet og i trua, alt det som har å gjere med det å vera menneske. Forandra fokus Eg kjenner at mitt fokus har forandra seg dei siste åra, seier Valborg. Fokus har forandra seg med oppgåvene. Då eg var kyrkjelydsprest var det å preike for andre ein sentral del. I to år har eg no vore i annan type presteteneste, fyrst som utdanningsprest på Modum og no sjukehusprest her på Stord. No er samtalen det viktigaste, møte mange som slit og har det vanskeleg i livet, vere eit medmenneske, lytte til dei og ta del i samtalen. For meg har dette blitt eit rolegare liv, med tid og høve til å tenkja og reflektera. Trivast i himmelriksskulen Valborg seier at ho trivast der ho no er i himmelriksskulen. Eg har fått litt meir tid til ettertanke, eg tenkjer at det å kunne leva i kontemplasjon er viktig i denne skulen. Bere med seg eiga historie, reflektere over nye erfaringar og søkje meir djupne er viktig. I tillegg til endringane i jobbsituasjonen, har hennar livssituasjon og møte med eigen sjukdom vore viktig for hennar utvikling. Eg tenkjer at vi vert ikkje så snart utlærte i himmelriksskulen, vi gjer nye erfaringar, vi får nye tankar, slik er vi alle undervegs i denne skulen. Møte med menneske No er jobben min å møte enkeltmenneske, menneske som ofte er i ein situasjon der dei er treng å gå langsamare. Det kan vere ulike form for krise i liva deira. Dei får høve til å stansa opp, tenkje etter. Kor er Gud nå, kor har han gjort av seg? Så får eg ta del i undringa i lag med dei som søkjer sjukehuspresttenesta. Nokre gonger er det og høve til å lyfta fram det dei ber med seg»det dei har teke vare på, nytt og gamalt». Eg vil gjerne vere med å lytte til det andre ber med seg, seier Valborg, det gjev meg eit nytt tilfang i himmelriksskulen. Påskehøgtida i himmelriksskulen Valborg seier at for henne nett no er det ei side ved Jesus liding og død som er blitt særs viktig. Gud kom til oss menneske, han delte våre kår. Jesus erfarte liding og død. Jesus veit kva livet handlar om, han veit kva det er å ha det vanskeleg, han har sjølv erfart det. Tanken på Jesu nærvær i vår sjukdom og liding er viktig for meg, seier ho.. Nærvær og solidaritet Valborg legg til at for menneske som er sjuke og skal døy kan tanken på Jesu nærvær i lidinga vere til hjelp. Å kjenna at nokon er der for oss, når vi har det som verst i livet, er viktig. Tanken på at Gud er der, han som sjølv er kjent med liding, er for mange ei god trøyst. Dette nærvær handlar om den grenselause solidaritet. Prostidag i Sunnhordland prosti 29. september Årets Prostidag vert torsdag 29. september. Mange har no fokus på Trusopplæring, tema på prostidagen vil vere «Heimen i trusopplæringa». Prostidagen vert på Stord. Den tek til med middag kl på Leirvik bedehus og held fram med program kl Prostidagen avsluttar med Prostigudsteneste i Stord kyrkje. Prostidagen er for alle som er interesserte i trusopplæring. Sokneråd og utval som arbeidar med trusopplæring og undervisning er hovudmålgruppe saman med medarbeidarar som har trusopplæring som ein del av si teneste.

4 4 Tårnagenthe Siste helga i januar gjekk Tysnes si Tårnagenthelg av stabelen i Tysnes kyrkje. Alle kommunens 3. klassingar var inviterte til å delta på eit utradisjonelt og spanande program, og dei fleste av dei takka ja og deltok saman med ein fin flokk englevakter som foreldre vart kalla denne helga. Spente tredjeklassingar fekk utdelt passord når dei kom til kyrkja. Deretter måtte dei på vandring gjennom ein labyrint, og løyse oppgåver før dei endeleg kom fram og resten av programmet kunne byrje. Då stod det besøk av lensmann Lorenz på programmet. Han fortalte korleis ekte etterforsking går føre seg. Det vart tid til utforsking av mysterium. Vi hadde tårnbesøk med teljing av flaggermus og testing av den store gamle klokka. Vi hadde oppdrag gudsteneste kor vi førebudde sundagens tårnagentgudsteneste. Det siste innebar å lære den nye tårnagentsangen, innøving av eit dramastykke/bibelforteljing, klypping av englar og hjarta og sist men slett ikkje minst: maling av ny altartavle. Heldigvis hadde vi med oss ein dugande malar i Marit prest. Resultatet vart fargerikt og fint, og det store biletet heng framleis oppe som altarbilete i Vi les frå Matteusevangeliet: «Bergpreika» Bergpreika er ei av Jesu mest kjende talar. Her fortel han om Guds rike og om korleis menneska bør vere mot kvarandre. Sett eit kryss ved det du har lese! Er du fattig i anden? Les Matt 5,1-4 Når trivest du best med deg sjølv? Dei dagane du føler deg sterk og glad? Då føler du deg kanskje ikkje så fattig i anden. Men kva vil det eigentleg seie å vera fattig i anden? Å føle seg heilt tom? Nei, det vil seie å vera avhengig av Gud. Det treng difor ikkje å vera nokon motsetnad mellom å vera sterk og glad, og å vera fattig i anden. Men det er jo ofte slik at ein ber meir til Gud i dei periodane ein ikkje har det så bra. Er det slik med deg? Audmjuk Les Matt 5,5-6 Audmjuk er eit ord som vi ikkje brukar så ofte. Kva vil det eigentleg seie? Dei audmjuke er dei som ikkje er sjølvgode og sjølvopptekne. «Det høyres jo enkelt ut», tenkjer du kanskje. Men når det dukkar opp noko du verkeleg har lyst på, er det jammen ikkje lett å la vere å tenkje mest på seg sjølv. Og vi vil jo gjerne bli sett og ha ros, vil vi ikkje? Jesus var alltid audmjuk og sette Gud og andre menneske før seg sjølv. Han kan hjelpa oss. OPPGÅVE: Sett saman dei boksane som høyrer saman dei som er fattige i si ånd Ei betre verd Les Matt 5,7-9 Korleis skal vi gjere verda til ein betre stad? Jo, ved å leva etter desse bibelversa. Når vi bryr oss om andre og hjelper dei som treng hjelp, når vi prøver å skapa fred der nokon kranglar, og vi ikkje lar vonde tankar festa seg i hjartet, er vi med å skapa ei betre verd. Men dette høyres lett ut på papiret, det er slett ikkje så lett i det verkelege livet. Nei, det er nærmast heilt umogeleg. Det er berre ein som har klart dette til fulle. Det er Jesus. Dette klarar vi difor berre med Hans hjelp. dei skal bli trøysta Motstand Les Matt 5,10-12 Det er ikkje så mange som vert direkte forfølgde fordi dei trur på Jesus i vår del av verda. Men det er mange som blir frosne ut av veneflokken, og som blir erta og mobba. Ein skal verkeleg vera sterk for å takla det. Det er ikkje meininga at du skal stå åleine viss du har det slik, og det er viktig at du får snakka med nokon om det, gjerne ein vaksen som kan hjelpa deg. Jesus har òg ei særleg omsut for dei som har det slik. Han vart pint og plaga sjølv og veit korleis det er. Be han om hjelp! W W J D Salt og lys Les Matt 5,13-16 Før fryseboksen vart v dei salt for å hindra a På same måte skal vi vere med å hindre «ro verda. Å gå i mørket er både vanskeleg. Har du gå skog utan lommelykt viktig lyset er. Desse b oss difor at Gud har g viktige oppgåver. Kor vere lys og salt der du SÆLE (salige er) dei miskunnsame dei som sørgjer dei audmjuke dei skal arva jorda dei skal få miskunn himmelriket er deira What would Jesus do? Dei fleste av oss liker å lukkast. Men det er jammen ikkje lett å føla seg vellukka i møte med tekstene denne uka. Å vere audmjuk og tenkje på dei andre først, er vel kanskje det vanskelegaste vi blir bedt om. I mange situasjonar kan det vere vanskeleg å forstå korleis vi skal gjere det, særleg når ting går oss imot. Då er det godt å vite at Jesus forstår oss. Vi kan fortelje han om alt det vi syns er vanskeleg.

5 5 lg på Tysnes Tysnes kyrkje. Det syner flukten til Egypt. Ei forteljing frå Jesu barndom som ikkje har vore så mykje fortalt. Inni mellom vart det tid til mat som gode hjelparar med villig hand hadde laga til. Sundag formiddag var det tid for Tårnagentgudsteneste. Mykje folk hadde funne vegen til kyrkja og forventningane var høge, og dei vart innfridde undervegs. Tårnagentane deltok med prosesjon, framme i kyrkja lyste den nye altartavla mot oss, dei viste oss bibelforteljing og song ei rad innøvde songar. Som ein flott finale vart vi alle tydeleg sende ut med oppdrag om å vere tårnagentar når dei til slutt i gudstenesta sendte oss ut med songstrofene: Ikke bare tenke på oss selv, men hjelpe andre Du og jeg kan gjøre en forskjell, vi kan forandre noe der vi bor. Sette gode spor Sånn at andre får en Himmel over livet! Dette var eit opplegg og eit tiltak som vi gjerne vil vidareføre hjå oss i Tysnes som ein del av den nye trusopplæringsreforma. Programopplegget var veldig bra og begeistringa hjå tårnagentane til å ta og føle på. Når vi stod og venta på å gå inn i prosesjon før gudstenesta spurte ein tårnagent: kor lenge varer det? Eg svara så oppmuntrande eg berre kunne: vi er no ferdige i løpet av ein time. Ååå, varer det ikkje lenger var svaret attende! Jørgen Knudsen Foto: Lars Enes T im eout : Refleks Les Sal 119, 105 anleg, brukte t maten rotna. som er kristne, tenskapen» i nifst og tt i ein mørk, veit du kor ibelversa seier itt oss nokre leis kan du bur? Ein refleksbrikke som ligg i lomma, har ein ikkje mykje glede av. Han må bli treft av lysstrålane for å kunne virka. Slik er det med oss òg. Vi skal vere lys i verda, men vi er som refleksen, vi kan berre lyse dersom vi blir lyst på sjølve. Når vi les i Bibelen, kjem vi inn i dette lyset. Bibelen gir oss dessutan svar og hjelper oss til å skjøna kva vi skal gjere. UGLY 8a) Kvifor er dei reine av hjartet sæle? 8b) Kor skal vi setta oljelampa vår? 27

6 6 Utdrag av talen til prost Svein Arne Theodorsen ved Nyårsmottaking i Sunnhordland prosti : Saman for det sunne samliv i Sunnhordland Kva gjer vi og kva kan vi saman gjere for å styrkje og utvikle det gode samlivet mellom kvinne og mann? Sunne samliv kva meiner vi med det? Formuleringa er uvant, spelar både på dei 4 s ar og på det sunne i Sunnhordland. Nokon vil seie at her er gode vilkår for det sunne samliv. Mange opplevar at dei har det trygt og godt i parforholdet, med dei gode fylgjer det får for trygge og gode heimar for born og veksa opp i. Om skilsmisseprosenten her ikkje er blant dei høgaste i landet, så er røynda at og i Sunnhordland er det mange som slit i dei nære relasjonane. Ei formulering ala det idylliske, harmoniske samliv i Sunnhordland som eit uttrykk for normaltilstanden, vil ikkje vere dekkande. Og hos oss går par av ulike grunnar i frå kvarandre. At det er ulike utfordringar knytt til samlivet mellom mann og kvinne, er ikkje noko nytt. Mellom anna Boktittelen: Menn er fra Mars, kvinner er fra Venus peiker på at kvinner og menn er forskjellige, kommuniserar ulikt og oppfattar mykje ulikt. Eller den nygifte mannen som grunna over utfordringane med å takla den nye situasjonen og sa: Det var greitt nok for far, han var heldig og fekk mor, men eg måtte ta ei vilt framand ei. Kva gjer vi og kva kan vi saman gjere som kan vere til hjelp for nye par og par som ynskjer å styrkje og utvikle det gode samlivet? Fyrst vil eg peike på kva kyrkja gjer: Dåpssamtalar Den fyrste kontakten par har med kyrkja, er ofte i samband med dåp av det fyrste barnet. I dåpssamtalen er det fokus på det barnet og dåpen. At og utfordringar for samlivet knytt til den nye situasjonen kjem opp i desse samtalane, er ikkje unaturleg. Nokon kan og nytta høve til å invitere til «ein ny fest i kyrkja.» Men fokus er ein annan stad enn på parforholdet. Kan hende kunne vi likevel reklamere for samlivskurset «Godt samliv»? Vigselsamtalar I Sunnhordland er det om lag 160 vigslar kvart år. Før vigsel er det vigselsamtale. Eg har undersøkt kva prestane i Sunnhordland prosti tek opp i desse samtalane. Dei melder at dei finn desse samtalane svært meiningsfulle, her er det høve til å bli kjent med kvarandre. Ein seier: «Vigselsamtalar er gøy, ofte blant høgdepunkta i prestetenesta.» I tillegg til å gå gjennom opplegget for vigsla inklusiv øving, er det ulike tema som går igjen: - Forventningar til samliv og ekteskap - Kva lukkast dei med i parforholdet? - Kva utfordringar kjenner dei på? - Interesser, verdiar og prioriteringar - Kva meines med «elske og ære»? - Truskapsløftet Fleire peikar på aktuelle samlivskurs og nokon presenterer aktuell litteratur om samliv. Ein nyttar desse fem stikkorda i samtalen: Kjærastar, Kommunikasjon, Samarbeid, Konfliktløysing og Lojalitet. Her er til memorering, høver best i den kommunen der presten gjer teneste: Fyrstebokstavane vert KKSKL, dei to fyrste K-ane står for Kvinnherad Kommune eit fellesskap, SKL gjev kraft til dette fellesskapet! Vigsel Kyrkja fekk ny liturgi for vigsel i Her er det presisert at «det kan gjevast rom for medverknad av ulike slag.» Det heiter vidare: «Det kan vera medverknad frå bryllaupsfølgjet ved einskilde av dei liturgiske ledda, og det kan vera i tillegg til handlinga i form av musikk eller høgtlesing, eventuelt kombinert med at det vert tent lys i lysgloben.» Det er kjekt når vi kan lage vigsla saman, salmeval er eit viktig element. Med aktiv medverknad til dømes ved tekstlesing og musikk, vert vigsla ofte opplevd endå meir spesiell for brureparet. Liturgien inneheld fint utforma ledd og viktige ord om ekteskapet som Guds gode gåve: «Å leva saman som mann og kvinne er å leva i tillit og kjærleik, dela gleder og sorger og trufast stå attmed kvarandre livet ut.» I liturgien er det no alternativ, ein kan til dømes nytta den meir amerikansk inspirerte: Please repeat after me, for oss i nynorsk utgåve. Men der er framleis inga valfridom i sjølve lovnaden. Slik som Gyda fortvila seier om Hårek: «Han trudde presten sine spørsmål var valfri alternativ, han svara ja på å ha meg til ektemake, men han valde visst bort det å vera trufast!» Mellom anna i samband med den nye ekteskapslova, var det fleire som tok til orde for at kyrkja no burde seie i frå seg retten til vigsel. Dette burde ein heilt overlate til det offentlege, slik til dømes prøvinga av ekteskapsvilkåra no vert utført av folkeregisteret. Eg ser argumenta, men eg ser og at mange her i Sunnhordland har eit sterkt ynskje om at vigsla skal skje i kyrkja. Å få be om Guds velsigning for brureparet og deira samliv er ein særs fin teneste, til dømes slik: «Hjelp dei å halda løftet dei har gjeve kvarandre, så ekteskapet deira kan fyllast av tillit, omsut og glede. Gjev dei evne og vilje til å byggja heimen sin i fred så den vert ein stad der born kan veksa opp i tryggleik og familie og vener kan finna fellesskap. Du som er vegen, sanninga og livet, lat dei få vandra i di sanning. Du som tilgjev og lækjer, hjelp dei å tilgje kvarandre, Du som er kjærleikens kjelde, gjev dei og alle ektefolk å veksa og modnast i kjærleik.» Vigseltale Eg har lese døme på talar som prestane held i vigslene. Det har vore veldig fint. Her er mykje livsvisdom i form tilpassa det enkelte brurepar. Skapte i Guds bilete, skapte til mann og kvinne står sentralt i talane. Kva løfta dei gjev kvarandre inneber, høyrer og med. I konkretiseringane av kva kjærleik er i kvardagen, finn eg mange gode og konkrete ord til handling. Her er stor variasjon i bibelord som vert nytta, og biletbruken er variert. Ein nyttar musikken, han meinar at samklang er betre enn solo. Trong for tilgjeving, både å tilgje og bed om tilgjeving, er ofte med, jfr. «Som Herren har tilgjeve dykk, skal de tilgje kvarandre», Kol 3. Andre tiltak i kyrkja? Nokre kyrkjelydar har ulike samlivstiltak, nokre gonger som samarbeid med andre verksemder. Det kan vere temakveldar, helgesamlingar og andre kurs for par. Fleire stader har ein arrangert såkalla PREP kurs. Samtalar for par høyrer med. Kan og nemne ulike tiltak til hjelp for par i krevjande situasjonar, mellom anna sorggrupper for foreldre som har mista eit barn. PREP PREP er et samlivskurs med vekt på å gje par verktøy til betre kommunikasjon, eit førebyggjande program som styrkjer samlivet. Fokus er på det som kan styrkje samlivet, stimulera par til å ta opp viktige samtaleemne og arbeide med dei på ein god måte. Forsking syner at par som har gått på PREP kurs har større trivsel i parforholdet, dei kommuniserar betre, det er mindre vald og færre samlivsbrot. PREP har fokus på grunnleggjande verdiar, viktige tema er: vennskap og glede, verdiar og livssyn, seksualitet og sensualitet, tilgjeving og forplikting. Ein legg vekt på å stimulere vennskap og glede midt i ein travel kvardag. PREP tek sikte på å hjelpe par til å finna tilbake til spenninga og gleda dei hadde då dei vart i lag. Eigeninnsats er viktig for utbytte av samlivskurs. På PREP kurs er det sett av tid til parsamtalar og øving i kommunikasjon. Eg vil takke alle som legg til rette for PREP og andre samlivskurs. Mitt håp er at fleire par i Sunnhordland får oppleve dette. Kva gjer andre for å styrkje og utvikle samlivet? Eg vil lyfte fram det viktige arbeidet som familievernet gjer. Familievernet er ein del av Barne-, ungdoms- og familieetaten (Bufetat). I vårt område finn vi Familievernkontoret i Haugesund, som er tilknytt Kirkens Familievern, Familievernkontoret i Odda, som mellom anna dekkjer Kvinnherad kommune og Familievernkontoret på Stord. Seinast i 2010 var det diskusjon om sistnemnde kontor skulle halda fram, mellom anna Samarbeidsrådet for Sunnhordland leverte gode argument for trongen for dette kontoret. Familievernkontora har tilbod til par, familiar og enkeltpersonar når dei har samlivs- og relasjonsproblem. Liv Slettemark, leiar ved Familievernkontoret på Stord presiserar at dei er meir enn eit skilsmissekontor. Dei driv med mekling, men er og eit tilbod der ein kan få hjelp med dei små kvardagslege problema før dei vert store. Ho legg til: Ingen problem er eigentleg for små. Det er enklare å løysa ein laus enn ein fast knute. Etter mi meining er det stor trong for familievernkontora og den kompetansen dei har innan samliv. Godt samliv «Godt samliv» er eit gratis samlivskurs for nybakte foreldre. Sikte er å gje støtte og inspirasjon til nybakte foreldre i ein periode med store endringar og utfordringar i kvardagen. Kurset er utvikla av Barne-, ungdoms- og familiedirektoratet. Etter at øyremerkte midlar i 2008 vart lagde inn i kommuneløyvinga over statsbudsjettet, er det kommunane som må syte for kursmidlar til dette samlivskurset. Eg ser dette som eit viktig tilbod som vi i kyrkja gjerne kan vere med å rekruttere og motivere til. Hva med oss? Dette er eit nasjonalt tilbod om samlivskurs til par som har barn med nedsett funksjonsevne. I presentasjonen av tiltaket heiter det: God omsorg for barn er avhengig av foreldra sin evne til å ta vare på seg sjølv som par. «Eit godt parforhold er nøkkelen som kan gjera dagleglivet i familien lettare. «Hva med oss?» er ein møteplass der foreldra kan få dela erfaringar og opplevingar, aktuell kunnskap og fakta om livet i slike familiesituasjonar. Vellukka tiltak Psykolog og samlivsterapeut Frode Thuen seier i ein artikkel i Aftenposten 3. desember: «I likhet med «Godt samliv» har Prost Svein Arne Theodorsen talar ved Nyårsmottaking i Sunnhordland prosti. programmet «Hva med oss?» vist seg å være et svært målrettet og vellykket tiltak rettet mot en gruppe som opplever store belastningar i familielivet.» Thuen peiker på at gode og stabile familieforhold er den beste forsikringa mot problemadferd hos barn og unge. Thuen er kritisk til det offentlege sine prioriteringar når det gjeld økonomi til desse viktige tiltaka. Han seier vidare: «Viss vi nå raserer innsatsen for å fremme gode parforhold og familierelasjonar, og på den måten forebygge problemutvikling hos barn og unge, er det liten tvil om at regningen kommer i andre enden om noen år blant annet i form av barnevernstiltak. Illustrerende i så måte: det koster det offentlige omtrent like mye å holde et «Gods samliv» kurs som ett døgnopphold i en statlig barneverninstitusjon. Støtte til samlivstiltak I Stortingsmelding nr. 29 ( ) Om familien forpliktende samliv og foreldreskap, finn vi i kapitel 2.3 Styrking av det forebyggende familiearbeidet etter mi meining gode argument for støtte til ulike samlivstiltak: Samlivsbrudd kan føre med seg problemer både psykisk, fysisk, økonomisk og sosialt. Mye tyder på at samlivsbrudd går sammen med økt hyppighet av problemer som lav selvfølelse, liten sosial kontakt, ensomhet og depresjon. En undersøkelse ledet av professor Dag Bruusgaard ved Universitetet i Oslo har vist at et samlivsbrudd dobler risikoen for å bli langvarig sykemeldt. En del bedrifter tar konsekvensen av at det er en sammenheng mellom hvordan arbeidstakerne har det hjemme og yteevne på jobb. Kongsberggruppen tar de ansattes parforhold på alvor og tilbyr samlivskurs. Formålet med det forebyggende familiearbeidet er å hjelpe familier til å leve bedre sammen, forebygge samspillproblemer mellom foreldre og barn og hindre familieoppløsning. Dette vil gi positive ringvirkninger også for samfunnet for øvrig, både i menneskelig og økonomisk forstand.» Gir opp for lett I VG lørdag 30. oktober les vi: «8 av 10 mener: Skiller oss for lett» Her syner dei til ei undersøking som seier at 8 av 10 nordmenn meiner vi kjemper for lite for forholdet og for lett går til skilsmisse. Eg finn det interessant med dei mange som meiner vi må satse på å styrkje og utvikle samlivet. For meg handlar det om å peike på gode måtar som par kan nytta for å utvikle parforholdet. Så veit vi at nokon gonger maktar ein ikkje å halde fram i forholdet og det endar med samlivsbrot. Eg såg at i bladet Kamille nr november svara ein slik til ein sambuar som strevde i forholdet: «Forskning viser tydelig at samlivskurs og terapi hjelper, at det høyner sannsynligheten for å bli i forholdet. Viss både han og du våger det for forholdet, vil det kanskje åpne vei til et liv der kjærligheten deres får gode levevilkår og det som akkurat nå er så vanskelig, kan lede til vekst og nærhet.» Satse på det sunne samliv? At vi i kyrkja er opptekne av at ein satsar på å utvikle parforholda, er inga bombe. Men vi ser at dette er noko mange andre ser verdien av. Her kan vi stå saman med mange gode krefter i samfunnet. Men her er og mange motkrefter. Laurdag 27. november leste eg i Dagbladet: «Flatfyll og utroskap er ok på julebordet.» Her seier professor Petter Gottschalk ved Handelshøyskolen BI: «Det er veldig vanlig at det utvikler seg noe seksuelt mellom noen på julebord. Og det er helt greit så lenge de involverte er på samme alder og på samme nivå innad i bedriften. Utroskap er akseptert i Norge. Forutsetningen er at ingen gjør det i kraft av sin stilling, seier professoren. Eg er glad at journalisten hadde henta fram ei motførestilling, interessant nok frå ein kvinneleg forskar, Bente Træen, professor i helsepsykologi ved Universitetet i Tromsø: Ho er heilt ueining i at utroskap er sosialt akseptert og legg til: «Undersøkelser viser at kolleger ikke synes det er

7 noe all right å forholde seg til utroskap verken på julebordet eller i andre sammenhenger». Eg vil håpe og tru at den siste uttalen er meir i tråd med verdiane her i Sunnhordland. Sunne samliv og sex? I eit foredrag som handlar om å styrkje og utvikle samlivet mellom par, kan ikkje utruskap vere det einaste vi seier om seksualitet. Det ville gje god næring til alle fordommane mot kyrkja. Einar Gelius har prøvd seg, utan at det førte så mykje godt med seg. At seksualiteten er ei god gåve frå Skaparen er det viktig at vi i kyrkja frimodig held fram. Men i fylgje teologar som har lese Gelius si bok grundig, er her lite å hente for dei som vil styrkje og utvikle seksuallivet i parforholdet. Dei seier at den seksualitet som kjem fram i denne boka tydeleg er skrevet på menns premissar. Ein kan spørje om det er trong for hjelp på det seksuelle området i dag. Sex er då på agendaen i media, her er vel hjelp å få mange stader? Det underlege er at trass i det opne fokus på sex, så syner undersøkingar at den seksuelle aktivitet i faste parforhold vert lågare. Meiner vi at seksualiteten er ei god gåve frå Gud, så er det viktig at par kan finne god hjelp til å styrkja denne heilt sentrale sida ved parforholdet. Saman for det sunne samliv i Sunnhordland Til slutt vil eg peike på eit flott initiativ på Sørlandet som eg trur vi kan hente inspirasjon i frå om vi saman ynskjer å satse på å styrkje og utvikle samlivet for par. Dei har utvikla eit konsept dei kallar LEVEL. LEVEL arbeidar for gode samliv, tek sikte på å gje flest mogeleg par hjelp til å leva i stabile og trygge samliv. Gjennom ulike typar parkurs utvikla av fagfolk, vil ein læra verktøy for kommunikasjon og konfliktløysing. Her er tilbod til par i ulike livsfasar. LEVEL skal fyrst og fremst ha ein førebyggjande effekt, det er for dei som stort sett har det bra, men som kan få det betre, dei som ynskjer inspirasjon og fornying, hjelp og oppmuntring i forholdet. LEVEL er eit samarbeid mellom dei lokale fagmiljøa som arbeidar med samlivsspørsmål i kommunen, familiekontoret, kyrkja og den vidaregåande skulen. Arbeidet har sin faglege forankring i Samlivssenteret på Modum. LEVEL 0 er for elevar i den vidaregåande skule, to timar pr. veke i 3 veker, der ein tek opp sentrale samlivstema. LEVEL 1 er eit kurs for nyetablerte par, kveldskurs for sambuarar, nygifte og dei som går med gifteplanar. LEVEL 2 er eit oppfylgingskurs for dei som har teke del på LEVEL 1 LEVEL 3 er samlivskurset «Godt samliv» som vi har peikt på tidlegare LEVEL 4 er eit PREP kurs som vert halde på hotell LEVEL 5 er ulike kurs retta mot par som har ulike utfordringar, til dømes «Hva med oss?» For meg har det vore inspirerande å fylgje med på korleis LEVEL har utvikla seg. Eg ser og at næringslivet fleire stader har engasjert seg. Firma har sendt dei tilsette på samlivskurs, dette har og gjeve gode resultat med reduksjon i sjukefråværet. Kan her syna til ein artikkel i Dagens Næringsliv 19. juli. Ser at dagleg leiar ved Familievernkontoret på Stord kjem med ei konkret utfordring til arbeidsgjevarar kva med ein policy i bedriftene om å gje rett til fri med løn for å gå til samtale ved familievernkontoret? Eg vil gjerne vere med i eit godt samvirke med andre for å leggje til rette for gode målretta tiltak for å styrkje og utvikle det gode samlivet mellom mann og kvinne, eg vil gjerne vere med å bidra til at vi kan kjenne gleda ved å leve i dei sunne samliv i Sunnhordland. Stor dag i Lykling kyrkje Dåpssamtale anno 2032 Prest (P) sit på kontoret. Det bankar på. To foreldre (M og F) kjem inn, berande på ein baby. Dei helsar på kvarandre og presenterer seg. P: Gratulerer! Er det førstemann dette då? M: Ja, det er det. P: Og han heiter Mats, var det så? F: Ja. P: Han var nå så fin at. Og de har vore inne på heimesida vår og fylt ut dåpsskjemaet, og ynskjer å ha dåp sundag 20. august? Stemmer det? F: Ja, det var den sundagen som passa best. P: Det blir ei flott gudsteneste å ha dåp i. Den gudstenesta er det trusopplæraren vår og eine klokkaren vår som har ansvaret for. Me har éi gudsteneste i halvåret der me presenterar kristent barnearbeid i kyrkjelyden vår. Då deltek barnekoret og søndagsskulen. Det er jo ei flott gåve Mats får i dåpen, sjølv om han ikkje forstår så mykje av det no. Me har mange ulike tilbod han kan vera med på, ulike tiltak som er ein ressurs for foreldre, med tanke på å vise Mats kva den kristne trua går ut på. Eg har nemnt barnekoret og søndagsskulen. I denne faldaren kan de finne ut meir om det me har. F: Eg hadde ein kort og gripande karriere i søndagsskulen sjølv eg. (Humrar litt for seg sjølv) P: Det er mykje flott de kan gjera i heimen for at han skal forstå meir. Eg tenkjer for eksempel på kveldsbøn og godnattsong. Og det finnes mange flotte bøker de kan lesa for han. M: Me gjekk gjennom ein del ting heime hos foreldra mine i sommar, då dukka 4-års boka mi opp. P: Så flott! Den kan de jo lese for Mats når han blir litt større. Når han sjølv blir 4 år, kan han bli med på Oppdag kyrkja som er eit opplegg kyrkjelydssekretæren vår har i forkant av utdelinga av 4-års-boka. Når det gjeld kva de kan gjere heime, kan de på heimesida vår finne mange fine forslag til enkle kveldssongar og aftanbøner. Der er og ein link til ei side som heiter barnogtro.no. Der finn de mange gode idéar for både foreldre og fadrar. F: Me kjenner at det gjer ein del med oss, dette å ha ansvar for denne vesle guten. Sjølv om ingen av oss er så veldig religiøse av oss, så har me snakka om det, at me har mange gode minner frå ting me har vore med på. Me har på ein måte fått med oss ein del verdiar som me har lyst til å formidle vidare til denne vesle pjokken vår. Det har jo vore mange kjekke sånne T-dagar. M: Eg og Arve trefte forresten kvarandre første gonga då me var med som tårnagentar i kyrkja. F: Husker du den edderkoppen eg skremde deg med når me var på vei opp i tårnet? Du spratt høgt i været og var livredd! Medarbeidarar frå Husnes spelte dåpssamtale på kurs for tilsette. 7 M: Ja, eg husker nok det. Heldigvis var kyrkjetenaren der. Han skulle vise oss rundt i tårnet. Eg husker betre då me var på konfirmantweekend, og me så smått begynte å bli kjærestar. F: Vart jo litt springing ute om natta då, ja. Var spennande det. Eg har forresten liggande den DVD en me fekk frå konfirmantweekenden. Den skulle me ha sett gjennom ein kveld! P: Du verden! Så litt flørting som tårnagentar og springing om natta på konfirmantweekend har vore med å ført dåke der dåke er i dag? Snakk om positiv bieffekt av trusopplæringa! Ja, det skjedde jo ei dramatisk endring i trusopplæringa når de var små. De har kanskje høyrt om Trusopplæringsreforma som tok til då for vél 20 år sidan? M: Ja, eg husker bestefar ofte snakka om det der. Eg har forstått at mykje av det me har fått med oss opp gjennom åra er mykje takka vere den. P: Det er nok mykje sant i det. F: Me håper at Mats og med tid og stunder skal få med seg litt av dei same opplevingane som har betydd mykje for oss! Sjølv om me ikkje tenker så masse konkret på det i kvardagen, så vil eg påstå at masse av det ligg der som nokre stødige mursteinar. Det er ein god ballast å ha med seg gjennom livet. M: Det ligg på ein måte ein trygghet og eit håp i alt saman. Eg husker eg tenkte på det i begravelsen til bestefar. P: Ja, nettopp denne tryggheten og håpet er det så flott at de ynskjer at Mats og skal få del i. Og me som kyrkje ynskjer å vera der saman med dåke i den oppgåva de som foreldre har. Organisten vår driv med babysong annakvar tysdag, saman med kontorsekretæren vår. Så der er de og hjarteleg velkomne! Det er flott å høyre om alt de har vore med på, og som de gir uttrykk for at betyr mykje for dåke i dag og. Som foreldre ynskjer de å gi vidare til vesle Mats litt av det som de har fått. Men først så er det sjølve dåpen det handlar om. Me kan ta ein liten gjennomgang på kva som kjem til å skje i dåpsgudstenesta. Manusforfattar: Jan-Ove Fagerheim Sundag var ein stor dag i Lykling kyrkje. Kyrkjelyden markerte nyopning av kyrkja etter at ho var renovert for 1,7 mill kroner. Den andre store hendinga var utdeling av Noregs Vel sin medalje for lang og tru teneste. Den tredje store hendinga var sjølve gudstenesta. Sigfrid Løkling, klokkar, kyrkjetenar og reinhaldar i kyrkja fekk medalje for 40 års innsats i kyrkja og på kyrkjegarden på Lykling. Torvald Hansen fekk medalje for 35 års teneste som organist i kyrkja. Kyrkjeverje Arne Salmelid orienterte om det arbeidet som var gjort i kyrkja. He er det lagt nytt eikegolv og benkane er erstatta med stolar. Bak i kyrkja er det komen nytt handikaptoalett og nytt barnesakristi. Framme er det eine sakristiet omgjort til eit tenleg kjøken. I tillegg er det nytt elektrisk hovudinntak og nytt audiovisuelt utstyr i kyrkja. Overrekking av medaljar var ved leiar i fellesrådet, Sigrun S. Stavland. Etter dette var det ein fin gudsteneste ved sokneprest Asbjørn Gundersen og organist Torvald Hansen. Søndagsskulane i området deltok med mykje fin song. Frå venstre: Sokneprest Gunnvald Bjotveit, leiar i fellesrådet Sigrun S. Stavland, klokkar/kyrkjetenar/ reinhaldar Sigfrid Løkling, organist Torvald Hansen, kyrkjeverje Arne Salmelid, leiar i soknerådet Elisabeth Diane Håland Bjørnevik og sokneprest Asbjørn Gundersen. Foto: Laila Hansen Røksund

8 Gudstenester i Sunnhordland prosti i påska: Bømlo: Palmesundag: Svortlandsmarka kl , Lykling kl (Påskesong) Skjærtorsdag: Espevær kl , Bømlo kl , Bremnes kl Langfredag: Moster og Lykling kl , Bremnes kl (Pasjonstonar) 1. Påskedag: Bremnes og Bømlo kl , Lykling kl Påskedag: Moster kl Etne: Palmesundag: Skånevik kl Skjærtorsdag: Gjerde kl Langfredag: Grindheim kl , Skånevik kl Påskenatt: Stødle kl Påskedag: Stødle og Skånevik kl (merk tida!). Fjæra kl Fitjar: Palmesundag: Fitjar kl Skjærtorsdag: Fitjar kl Langfredag: Fitjar kl Påskedag: Fitjar kl Påskedag: Øvrebygda bedehus kl Skånevik Kyrkje. Fjelberg og Eid: Palmesundag: Høylandsbygd bedehus kl Skjærtorsdag: Fjelberg kl Langfredag: Eid kl Påskedag: Fjelberg kl Påskedag: Eid kl Husnes og Holmedal: Palmesundag: Uskedalen kl , Husnes kl Skjærtorsdag: Valen kl Langfredag: Holmedal kl , Husnes kl : Langfredag i ord og tonar 1. Påskedag: Valen kl , Husnes kl , Holmedal kl Kvinnherad: Skjærtorsdag: Varaldsøy kl , Kvinnherad kl Langfredag: Ænes kl , Hatlestrand kl Påskedag: Kvinnherad og Ølve kl , Varaldsøy kl , Åkra kl Stord: Palmesundag: Stord og Nysæter kl Skjærtorsdag: Stord og Huglo kl , Nysæter kl Langfredag: Stord og Nysæter kl Påskedag: Stord, Nysæter og Huglo kl Påskedag: Stord kl Grindheim Kyrkje. Sveio: Palmesundag: Førde kl Skjærtorsdag: Sveio Omsorgssenter kl , Valestrand kl Musikk frå kl Langfredag: Sveio kl Påskedag: Sveio kl Påskedag: Friluftsgudsteneste Prestavegturen. Avgang frå kaien i Buavåg kl Tysnes: Palmesundag: Reksteren kl Skjærtorsdag: Nattverdgudsteneste Tysnes sjukeheim kl Langfredag: Onarheim kl Påskedag: Tysnes kl Påskedag: Uggdal kl Gjerde Kyrkje. Stødle Kyrkje.

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A FORBØN ORDNING FOR Forbøn for borgarleg inngått ekteskap Under handlinga kan det gjevast rom for medverknad av ulike slag. Det kan vera medverknad frå festfølgjet ved einskilde av dei liturgiske ledda,

Detaljer

2 Inngangsord. 1 Preludium/Inngang. ORDNING FOR Vigsel. Anten A. L I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande. Eller B

2 Inngangsord. 1 Preludium/Inngang. ORDNING FOR Vigsel. Anten A. L I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande. Eller B ORDNING FOR Vigsel Under handlinga kan det gjevast rom for medverknad av ulike slag. Det kan vera medverknad frå bryllaupsfølgjet ved einskilde av dei liturgiske ledda, og det kan vera tillegg til handlinga

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA LEVELD SOKN 2. Gudsteneste utan nattverd

ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA LEVELD SOKN 2. Gudsteneste utan nattverd ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA LEVELD SOKN 2. Gudsteneste utan nattverd I. SAMLING Klokkeringing Informasjon om gudstenesta i dag. (Evt. Korte kunngjeringar) Informasjonen blir avslutta med: Lat oss vera

Detaljer

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING NYNORSK INNHALD GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING... 2 GRAVFERDSORDNING:... 2 1. MENS VI SAMLAST... 2 2. FELLES SALME... 2 3. INNLEIING VED LEIAR... 2 4. BØN... 2 5. MINNEORD...

Detaljer

VIGSEL. 3. Handlinga skjer i kyrkja eller ein annan gudstenestestad som etter avgjerd av biskopen kan brukast til vigsel.

VIGSEL. 3. Handlinga skjer i kyrkja eller ein annan gudstenestestad som etter avgjerd av biskopen kan brukast til vigsel. VIGSEL Allmenne føresegner 1. Ekteskap vert inngått ved at kvinne og mann offentleg, i nærvere av vitne og for godkjend (borgarleg eller kyrkjeleg) styremakt, gjev løfte til kvarandre om at dei vil leva

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Velkomsthelsing. Leiar: Forsamlinga skal i dag ta imot dette barnet (bruk gjerne namnet). Vi gjer dette med glede og i bevissthet om det ansvaret dette legg på

Detaljer

Ordinasjon og innsetjing av forstandar og/eller eldste i same gudsteneste

Ordinasjon og innsetjing av forstandar og/eller eldste i same gudsteneste ORDNING FOR Ordinasjon og innsetjing av forstandar og/eller eldste i same gudsteneste Den Evangelisk Lutherske Frikyrkja Orientering 1. Til tenesta med Ord og sakrament (hyrdingtenesta) kallar og ordinerer

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA TORPO SOKN 5. Folkemusikkgudsteneste

ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA TORPO SOKN 5. Folkemusikkgudsteneste ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA TORPO SOKN 5. Folkemusikkgudsteneste I. SAMLING Klokkeringing Informasjon om gudstenesta i dag. (Evt. Korte kunngjeringar) Informasjonen blir avslutta med: Lat oss vera stille

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

ORDNING FOR KONFIRMASJON

ORDNING FOR KONFIRMASJON ORDNING FOR KONFIRMASJON NYNORSK INNHALD KVA ER KONFIRMASJONEN?... 2 MÅLSETJING FOR KONFIRMASJONSTIDA... 2 KONFIRMASJONSHANDLINGA... 2 ORDNING FOR KONFIRMASJON... 3 Godkjent av Hovudstyret mai 2011. 1

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

VELSIGNING AV HUS OG HEIM

VELSIGNING AV HUS OG HEIM KR 15.4/12 VELSIGNING AV HUS OG HEIM 1 Denne liturgien kan brukast når folk bed presten eller ein annan kyrkjeleg medarbeidar om å koma og velsigna den nye heimen deira. 2 Dersom presten blir beden om

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Møteprotokoll for møte i

Møteprotokoll for møte i Møteprotokoll for møte i Masfjorden Kyrkjelege Fellesråd 27.01. 2015 kl. 1815 i kantina på kommunehuset. Desse møtte: Ragnhild Skuggedal Britt E. Nordland Åse Dyrkolbotn Øyvind Kristoffersen Egil Kvingedal

Detaljer

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7 Bønn «Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet: «I ein by var det ein dommar som ikkje hadde ærefrykt for Gud og ikkje tok omsyn til noko menneske.i same byen var det

Detaljer

Tale ved prost Svein Arne Theodorsen ved Nyårsmottaking i Sunnhordland prosti 07.01.07:

Tale ved prost Svein Arne Theodorsen ved Nyårsmottaking i Sunnhordland prosti 07.01.07: Tale ved prost Svein Arne Theodorsen ved Nyårsmottaking i Sunnhordland prosti 07.01.07: Gode medarbeidarar, kjære gjester! Godt nytt år. Velkomen Nå har leiaren i det nye prostirådet, Jofrid Bjørkvik,

Detaljer

VI DELER Trusopplæring i Den norske kyrkja

VI DELER Trusopplæring i Den norske kyrkja VI DELER Trusopplæring i Den norske kyrkja Vi deler tru og undring Vi deler kristne tradisjonar og verdiar Vi deler opplevingar og fellesskap Vi deler håp og kjærleik 2 Gjennom eit år skjer det om lag

Detaljer

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN OG UNGDOM SINE REAKSJONAR I denne brosjyra finn du nyttige tips for deg som er innlagt, og har barn under 18 år. Når ein i familien vert alvorleg

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

MØTEBOK BREMNES SOKNERÅD

MØTEBOK BREMNES SOKNERÅD DEN NORSKE KYRKJA Bremnes sokneråd MØTEBOK BREMNES SOKNERÅD Møtestad: Rådhuset Tid: Tysdag 26.11.2013 kl. 19.30-22.00 Desse møtte: Berit Hallaråker, Asbjørn Gundersen, Bjarte Aartun, Karl Mæland, Elin

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

kjærleiken ein har til kyrkja. Denne arven er det som må førast vidare til neste generasjon.

kjærleiken ein har til kyrkja. Denne arven er det som må førast vidare til neste generasjon. Visitasforedrag i Vik 6. mars 2016 Kjære kyrkjelyd! Takk for flotte dagar her i Vik! Det er ei fantastisk vakker bygd. Og det handlar ikkje berre om naturen. Her har forfedrene dykkar bygd dei vakraste

Detaljer

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Planen er administrativt vedteken og gjeldande frå 01.01.2013 Innleiing Bakgrunn for overgangsplanen Kunnskapsdepartementet tilrår at o Barnehagen vert avslutta

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Brødsbrytelsen - Nattverden

Brødsbrytelsen - Nattverden Brødsbrytelsen - Nattverden 1.Kor 11:17-34 17 Men når eg gjev dykk desse påboda, kan eg ikkje rosa at de kjem saman til skade, og ikkje til gagn. 18 For det fyrste høyrer eg at det er usemje mellom dykk

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

Samtalegruppe for par der den eine har kreft.

Samtalegruppe for par der den eine har kreft. Samtalegruppe for par der den eine har kreft. Familievernkontoret i Molde og Molde sjukehus er i gang med å planlegge gruppe for par der den eine har kreft. Kjersti Tytingvåg Rogne, representerer Familievernkontoret,

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Forbønn for borgarleg inngått ekteskap

Forbønn for borgarleg inngått ekteskap ORDNING FOR Forbønn for borgarleg inngått ekteskap Den Evangelisk Lutherske Frikyrkja I løpet av handlinga kan ein gje rom for medverknad av ulike slag. Det kan vera medverknad frå festfølgjet ved enkelte

Detaljer

ÅRSPLAN(TRUSOPPLÆRING Kvar%T'dag%er%merka%med%"T"%og%nummer,%samt%"S"%(for%Stord%kyrkjelyd)%eller%"N"%(for%Nysæter%kyrkjelyd) T14%er%ikkje%sett%inn%,%fordi%den%er%sett%saman%av%ei%rekkje%med%hendingar%over%eit%heilt%skuleår.%Det%pregar%likevel%oppsettet%av%andre%T'dagar,%t.d.%ved%at%det%er%liten%aktivitet%i%april/mai%som%er%tida%for%konfirmasjonar%hos%oss.

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor Eit undervisningsopplegg om BARNERETTANE MÅL frå læreplanen DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING Artikkel 2: Alle barn har rett til vern mot diskriminering PRIVATLIV Artikkel 16: Alle barn har rett til

Detaljer

I dag er starten på resten av K15. www.t-dagen.no. Ei helsing til deg på konfirmasjonsdagen. - dagen. trus pplæringsdagen i Fjell

I dag er starten på resten av K15. www.t-dagen.no. Ei helsing til deg på konfirmasjonsdagen. - dagen. trus pplæringsdagen i Fjell K15 I dag er starten på resten av livet www.t-dagen.no Ei helsing til deg på konfirmasjonsdagen trus pplæringsdagen i Fjell Eg trur på Gud Fader... Velkomen heim! Innimellom kan foreldre vere ei utfordring!

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Liturg: I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande (krossteikning).

Liturg: I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande (krossteikning). Liturg: I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande (krossteikning). A: Så seier Herren: Det folk som ferdast i mørkret, skal sjå eit stort ljos. Over dei som bur i skuggelandet skal ljoset stråla

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Utviklingsplan for Ørsta frikyrkje 2015-2017

Utviklingsplan for Ørsta frikyrkje 2015-2017 Utviklingsplan for Ørsta frikyrkje 2015-2017 Visjon: Vi vil gjere Jesus synleg I perioden 2015-2017 skal visjonen synleggjerast gjennom fire utvalde satsingar. I tillegg vil vi vidareføre gudstenester,

Detaljer

Utviklingsplan 2015-2017 for Ørsta frikyrkje

Utviklingsplan 2015-2017 for Ørsta frikyrkje Utviklingsplan 2015-2017 for Ørsta frikyrkje Visjon: Å gjere Jesus synleg I perioden 2015-2017 skal visjonen synleggjerast gjennom fire utvalde satsingar. Gudstenester, offerdagar, misjonsmesse og andre

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

6. trinn. Veke 24 Navn:

6. trinn. Veke 24 Navn: 6. trinn Veke 24 Navn: Takk for ei fantastisk fin førestilling i går! Det var veldig kjekt å sjå dykk, både på formiddagen og på ettermiddagen. Eg vart veldig stolt! No må vi få rydda opp og pakka litt

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Valdres vidaregåande skule

Valdres vidaregåande skule Valdres vidaregåande skule Organiseringa av skriftleg vurdering på vg3 Kvifor prosesskriving? Opplegg for skriveøkter Kvifor hjelpe ein medelev? Døme på elevtekst Kva er ei god framovermelding? KOR MYKJE

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

Velkomen til soknerådskurs

Velkomen til soknerådskurs Velkomen til soknerådskurs 1 Rop det ut med hjertets jubel, gledesbudet fra ham selv: Livet kan bli nytt fra nå av, slettet ut er synd og gjeld! Ordet vitner høyt og hellig om hans kjærlighet og makt.

Detaljer

STRUKTUR FOR FAMILIEGUDSTENESTE TIL INFORMASJON I KYRKJELYDANE IMSLAND, VIKEDAL OG SANDEID

STRUKTUR FOR FAMILIEGUDSTENESTE TIL INFORMASJON I KYRKJELYDANE IMSLAND, VIKEDAL OG SANDEID STRUKTUR FOR FAMILIEGUDSTENESTE TIL INFORMASJON I KYRKJELYDANE IMSLAND, VIKEDAL OG SANDEID I. samling 1 Førebuing Kyrkjerommet kan vera ope ei stund før gudstenesta, med høve til å tenna lys og sitja stille,

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

k o n f i r mant 2013

k o n f i r mant 2013 V e l k o m e n s o m k o n f i r mant 2013 VOSS OG RAUNDALEN KYRKJELYDAR - 2 - Innhald Kontaktinformasjon... s. 2 Inntroduksjon... s. 3 Konfirmantlærarane... s. 3 Innformasjonsmøte for foreldre/føresette...

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

5. Soknerådsmøte 2016 3. mai Referat

5. Soknerådsmøte 2016 3. mai Referat 5. Soknerådsmøte 2016 3. mai Referat Mat: Ingunn AU Arbeidsutvalet for soknerådet. Møter kvar månad ca 1 veke før soknerådsmøtet. Tar unna saker av meir forretningsmessig karakter. SR Soknerådet FR Klepp

Detaljer

Kva seier bibelen om dåp? Ein presentasjon utarbeida av Styret for Holdhus Kristne Forsamling September 2011 www.hkrf.net

Kva seier bibelen om dåp? Ein presentasjon utarbeida av Styret for Holdhus Kristne Forsamling September 2011 www.hkrf.net Kva seier bibelen om dåp? Ein presentasjon utarbeida av Styret for Holdhus Kristne Forsamling September 2011 www.hkrf.net Kommentarar til innhald Presentasjonen er skrive på nynorsk, men bibelsitata er

Detaljer

Da psbrosjyre ver nov 2007 1 21-01-08 15:03:33

Da psbrosjyre ver nov 2007 1 21-01-08 15:03:33 Da psbrosjyre ver nov 2007 1 21-01-08 15:03:33 Jesus var svært moderne! Den gong tenkte folk flest at barna ikkje var verdfulle. Mange foreldre kjenner at Jesus gjorde det einaste rette. For han såg barna

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Den vesle katekisma FYRSTE DELEN DEI TI BODA. Med nokre forklaringar som gjer oss betre kjende med Guds vilje.

Den vesle katekisma FYRSTE DELEN DEI TI BODA. Med nokre forklaringar som gjer oss betre kjende med Guds vilje. Den vesle katekisma FYRSTE DELEN DEI TI BODA Med nokre forklaringar som gjer oss betre kjende med Guds vilje. FYRSTE BODET Du skal ikkje ha andre gudar attåt meg. Vi skal ottast og elska Gud over alle

Detaljer

L Nåde vere med dykk og fred frå Gud vår Far og Herren Jesus Kristus.

L Nåde vere med dykk og fred frå Gud vår Far og Herren Jesus Kristus. ORDNING FOR Gravferd frå kyrkje eller krematorium 1 Klokkeringing Medan det vert ringt saman, tek liturgen plass i koret. 2 Preludium Som preludium kan det framførast høveleg instrumentalmusikk, korsong

Detaljer

Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune

Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune Gjeld frå august 2015 1. BARN MED NEDSETT FUNKSJONSEVNE Barn med nedsett funksjonsevne kan ha trong for særleg tilrettelegging av fysiske og personalmessige

Detaljer

Protokoll frå møte Frå kl 19.00 til 22.15 Møtedato: 01.10.14

Protokoll frå møte Frå kl 19.00 til 22.15 Møtedato: 01.10.14 Side 1 av 5 Protokoll frå møte Frå kl 19.00 til 22.15 Møtedato: 01.10.14 Frå saksnummer: 60/ 14 Møtestad: Kyrkjestova på Bore Til saksnummer: 67/ 14 Av soknerådet sine medlemmar/ varamedlemmar møtte Medlemmer

Detaljer

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt Ser du det? Hvordan jobbe med trosopplæring og bibelfortellinger med hovedvekt på det visuelle. Vi lever i en mer og mer visuell tid, og dette bør få konsekvenser for hvordan kirken kommuniserer med og

Detaljer

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09 TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE Sist redigert 15.06.09 VISJON TILTAK Stord kulturskule skal vera eit synleg og aktivt kunstfagleg ressurssenter for Stord kommune, og ein føregangsskule for kunstfagleg

Detaljer

Rapport frå Samhandlingsseminar mellom kommunane i Sunnhordaland og Stord sjukehus, Helse Fonna Dato: 04.des.2014

Rapport frå Samhandlingsseminar mellom kommunane i Sunnhordaland og Stord sjukehus, Helse Fonna Dato: 04.des.2014 Rapport frå Samhandlingsseminar mellom kommunane i Sunnhordaland og Stord sjukehus, Helse Fonna Dato: 04.des.2014 Tema: Utskriving av pasientar frå sjukehus til kommune Samhandling mellom Stord sjukehus

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Unngår kvarandre Irritasjon Det vert stille Alliansar Terror. Brotne relasjonar

Unngår kvarandre Irritasjon Det vert stille Alliansar Terror. Brotne relasjonar Godøya 23.02.2014 Unngår kvarandre Irritasjon Det vert stille Alliansar Terror Brotne relasjonar Vi kan gjere det verre Ignorere Angripe person i staden for sak Manipulere Involvere feil menneske Snakke

Detaljer

Ordning for dåp i hovudgudstenesta

Ordning for dåp i hovudgudstenesta Vedlegg til KR-sak 41/15 Revisjon av dåpsliturgien KR 41.2/15 Omsetjing til nynorsk av NFGs framlegg til revidert Ordning for dåp i hovudgudstenesta, vedteke i møtet 18.juni 2015 Ordning for dåp i hovudgudstenesta

Detaljer

Det psykososiale skolemiljøet til elevane. Til deg som er forelder

Det psykososiale skolemiljøet til elevane. Til deg som er forelder Det psykososiale skolemiljøet til elevane Til deg som er forelder Brosjyren gir ei oversikt over dei reglane som gjeld for det psykososiale skolemiljøet til elevane. Vi gir deg hjelp til korleis du bør

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

Innsamlingsakjsonen 24. mars kva, kvar, når og korleis

Innsamlingsakjsonen 24. mars kva, kvar, når og korleis Innsamlingsakjsonen 24. mars kva, kvar, når og korleis Resten av konfirmantåret Samtalegudsteneste Konfirmasjonen og fotografering Spørsmål Leiren Først LYSLITTURGI Liturg: I namnet åt Faderen og Sonen

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE I pasient- og pårørandeopplæringa som vert gjennomført av avdelingane i sjukehusa i Helse Møre

Detaljer

Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene

Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene Kva når hjelpa ikkje helper? Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene Ansvar! Eit ansvar for samfunnstryggleiken Der er vi kvar dag! Vi kjenner på ansvar, vi har ansvar

Detaljer

Samansette tekster og Sjanger og stil

Samansette tekster og Sjanger og stil MAPPEOPPGÅVE 5 Samansette tekster og Sjanger og stil Skreve av Kristiane, Renate, Espen og Marthe Glu 5-10, vår 2011 I denne oppgåva skal me først forklare kva ein samansett tekst er, og kvifor samansette

Detaljer

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO HAFSLO - INFORMASJON SFO er eit friviljug omsorgs- og fritidstilbod før og etter skuletid for borna på 1. 4. steg. Sentralt i tilbodet er omsorg, tryggleik,

Detaljer

Protokoll frå møte Frå kl 19.00 til 22.00 Møtedato: 27.08.14

Protokoll frå møte Frå kl 19.00 til 22.00 Møtedato: 27.08.14 Side 1 av 5 Protokoll frå møte Frå kl 19.00 til 22.00 Møtedato: 27.08.14 Frå saksnummer: 50/ 14 Møtestad: Høgaleitet 36, heime hos Nicolai Til saksnummer: 59/ 14 Av soknerådet sine medlemmar/ varamedlemmar

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer