Atle Døssland: Lutter Bønder vare Faddere til min Daab Det prosjektet handlar om

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Atle Døssland: Lutter Bønder vare Faddere til min Daab Det prosjektet handlar om"

Transkript

1 Shp, Høgskulen i Volda: Kulturperspektiv på møte mellom bønder og embetsmenn. Prosjektseminar september Atle Døssland: Lutter Bønder vare Faddere til min Daab Det prosjektet handlar om Tittelen på prosjektet vårt er altså: Kulturperspektiv på møte mellom bønder og embetsmenn. Det er eit poeng at vi ikkje her postulerer at det dreidde seg om eit møte mellom to heilt skilde kulturar. Langt på veg har nemleg dette med den store kulturkløfta blitt ei etablert sanning innanfor både norsk og internasjonal historieforsking. Når bd. 11 i Cappelens Norgeshistorie 1979 hadde tittelen: To kulturer en stat føyer dette seg greitt inn i ei veletablert rekke av førestillingar om det norske samfunnet, i alle fall på 1700-talet til langt ut på 1800-talet. Jens A. Seip brukte merkelappen embetsmannsstaten om den norske staten , der embetsmennene hadde hegemoniet både politisk og kulturelt. I Aschehougs Norgeshistorie (1996) poengterer Ståle Dyrvik at embetsmennene på bygdene på slutten av 1700-talet levde i ei lukka og sjølvrekrutterande verd med sin eigen kultur klart avsondra frå allmugen. Denne tokulturlæra er likevel ikkje særskild norsk. Edvard P. Thompson skriv (1974) at etter 1688 vart kløfta mellom finkutur og folkekultur større enn nokon gong i England. 1 Ein annan kjend engelske historikar, Peter Burke, skreiv i 1978 ein klassikar: Popular Culture in Early Modern Europe. I mellomalderen hadde elitegruppene teke del både i den lærde kulturen og folkekulturen. Men frå 1500-talet tok eliten til å lukke seg inne i den lærde kulturen, og samfunnet vart mykje sterkare todelt enn før. Når eliten trekte seg tilbake innebar dette ei framandgjering i høve til vanlege folks liv og kultur. Den lærde kulturen vart også forsynt med ein ideologi om overlegenheit. Han var altså programmatisk hegemonisk. Dette tydde at den folkelege kulturen vart systematisk forfølgd og fordømt fram til slutten av 1700-talet. Ei liknande lære etablerte Robert Muchambled om lag samstundes når det gjeld Frankrike. 2 (Seinare, mot slutten av 1800-talet, kom elitens gjenoppdaging av, og jamvel ei romantisering av ein nasjonal folkekultur. Men det var ein del av den såkalla nasjonsbygginga.). Nyleg har den danske historikaren Peter Henningsen levert ei svulmande doktoravhandling der det gjennomgåande er postulert uoverstigelege sosiale kløfter mellom bøndene og dei høgare rangerte gruppene (rangklassene) i einevaldstida. Han er i det heile langt meir oppteken av kva som skilde samfunnsgruppene enn på kva måte dei samverka. 3 Litt polemisk har vi kalla denne tokulturlæra for essensialistisk, dvs. forenkla eller einsidig. Vi ønskjer difor å, om ikkje forkaste, så i alle fall nyansere todelinga. Både elitesjiktet og bondesjiktet (vi held oss til landsbygda) var langt meir mangfaldig. Vi har valt ut nettopp den perioden som utgjer høgdepunktet i den påståtte kulturkløyvinga, frå einevaldstida , og vidare fram til ca. 1870, då embetsmannsstaten stod for fall. 1 Her etter E. P. Thompson: Herremakt & folkelig kultur 1983: 204. Først utgjeve på engelsk i Robert Muchembled: Popular Culture and Elite Culture in France Først utgjeve på fransk i Peter Henningsen: I sansernes vold. Bondekultur og kultursammenstød i enevældens Danmark bd 1 og 2 (2006). 1

2 Sett i høve til England, Frankrike og Danmark, var den norske rurale eliten mindre eksklusiv. Det dreidde seg mest om embetsmenn og folk med borgarleg næring, men ikkje om adel. Adelen kunne nemleg i større grad lukke seg inne i høve til bondesamfunnet på herregardane sine, og hadde på god armlengds avstand eit korps av lakeiar til å stå for kontakten med bønder og anna allmuge. 4 Den norske eliten på landsbygda måtte nødvendigvis komme i meir direkte kontakt med allmugen. Prosjektet er delt i tre underprosjekt som alle vil bli presenterte i følgjande innlegg. Men lat meg i den generelle beskrivinga vere meir konkret, eller rettare sagt, svært konkret når det gjeld kva problemstillingar vi er opptekne av. Jacob Ræder sine livsminne Jacob Thode Ræder som døydde i 1853 i København etterlet eit manuskript. Dette vart endeleg trykt i 1912 med tittelen Barndoms og Ungdoms Erindringer. Første delen vart på nytt trykt i ein kommentert versjon redigert av Bjørn Austigard i Forfattaren av erindringane, Jacob Thode Ræder, var fødd i Romsdalen i 1798, og han hadde sine tidlege barneår, fram til 1805, der. Seinare i livet hamna han, som kadett og etter kvart ingeniør-lærar ved det militære akademiet, i København. Det er frå denne utsynsstaden han ser tilbake på oppveksten sin i Romsdalen. Det er frå denne utsynsstaden han også tenkjer seg korleis foreldra måtte ha opplevd å komme dit i Rett nok var faren, Johan Georg, barnefødd på Hitra, men i eit kondisjonert miljø sidan også hans far hans var militær kaptein. Alt i ung alder kom Johan Georg til København som underoffiser. Her vart han gift med Catarina Margarethe Lind som var kjøpmannsdotter med litt formue. Det tærte utåleleg på denne formuen å i lengda halde til i hovudstaden, og då Johan Georg endeleg vart utnemnt til kaptein i eit nasjonalt regiment, flytta dei til Romsdalen der det var ekserserplass for kompaniet på Setnes. Dei slo seg snart ned på garden Nes (Åndalsnes). Urban rural. Sentrum periferi Haldningar som kjem fram i livsminna til Jacob, har i utgangspunktet sterkt preg av sentrumperiferi tenking: For Fader og Moder maatte dette Liv i en af Snee bedækket Ørk være et jammerlig Liv (10). I samsvar med dette har han særskild forståing for mora: ( ) min gode Moder, som da hun forlod Danmark, evig sagde det Farvel og begravede sig i en Ørk (22). Og endeleg om seg sjølv: Skjæbnen havde henkastet min Vugge i en øde og forladt Egn(3) Jo, men her budde jo likevel folk, skulle det vise seg. At det trass alt fanst ein liten smakebit av urbant liv ikkje så langt unna, i Molde, trur han var ei stor trøst for faren: Min stakkels Fader havde nogle Venner der og besøgte dem stundom for at distrahere sig lidt og samle nye Kræfter til at udholde sit stille Liv (21 22) Eit visst forsonande drag finn han rett nok i samsvar med 1800-tals-elitens form for sverming omkring det naturlege og ubesudla landlivet: Jeg opvoxede i Naturens Skjød, uden Konst og uden Forstillelse (7), jamfør Rousseau. 4 Sjå t.d. Henningsen 2006: Bjørn Austigard (red.) Barndomsminne frå Romsdalen kring Jacob Thorde Ræder fortel om gutedagane sine på Nes. 2

3 Her kjem altså ein elitefamilie med bakgrunn frå metropolen, kongens København. Alt peikar mot eit møte med den romsdalske allmugen prega av uoverstigelege kulturelle barrierar. Kva mintest så Ræder i ettertid om ein slik avstand? To skilde lokalkulturar Jo for det første, reint visuelt og materialistisk: Ingen Roser, ingen Blomst fandtes i vor Nærhed. Fattigdom og Elendighet saaes allevegne (4) Bøndene sine hus var etter københavnske mål enkle: Husene vare kun middelmaadige, i Almindelighed dog to Etager høje og af Træ (22). Han skildrar også litt om korleis dei var innretta innvendig (23). I kledrakta var også skilnaden stor: Klædragten er som allevegne i Norge af Vadmel, meest hvidt (23). Forteljaren skilde seg klart frå bondebarna både når det galdt kle og i mangel på plikter: Jeg løb som oftest omkring i røde Klæder, nemlig i min fattige Faders kasserede Paaklædning og bestilte aldeles intet, da Skolegang aldeles ikkje var mulig i den Ørk, vi boede i (24) Då faren i 1803 kom heim att frå ei Københavns-reise hadde han med gåver til borna saasom Bøger, Legetøj, Skrive- og Tegnemidler, Klædningsstykker osv. (24), gjenstandar som vel også sette klart skilje i høve til bondebarna. Skulegang var ikkje mogeleg, skriv Ræder. Men det betyr at den vanlege omgangsskulen ikkje var å tenkje på for kondisjonerte barn. Han skriv om min brave Moder, som lærte mig at læse (9) og om faren: dog lærte han mig at skrive. ( ) Mine egne Brødre vare mit Hovedselskab (8), skriv han. Alt dette peikar mot fornem isolasjon frå resten av bygda, eller i alle fall nesten: Det hele Huus var derfor reduceret til sig selv med Undtagelse af nogle uvidende Bønder, som forresten var ærlige Folk, naar det anderledes ej var muligt at være (10). Jo, ei lita gruppe fanst rett nok, som ein på nokolunde anstendig vis kunne pleie omgang med: Iblandt Omegnens beboere gaves der faa, viss Cultur steg over det allersimpleste ( ) Deriblandt var en Pastor Heide, en Værtshuusholder Møllerlup ( )enkelte Officierer, hvoriblandt jeg mindes en Capitajn Tønder o. fl., samt enkelte Personer fra Molde Kjøbsted (10) Og i nauda et fanden fluer: En af de Familier, vi stundom omgikkes med, var en Hr. Møllerup, jeg troer en Slags Gjestgiver, men da der kom saare faa Rejsende til hiin Egn, saa var Agerbrug og Fiskeri hans fornemste Næring. Familien hørte forresten til de saakaldte Conditionerede (16) Så kjempefine var altså ikkje alle som fekk delta i det kondisjonerte selskapet. Når familien likevel av og til trekte inn bønder var det av rein naud: Aarsagen til at lutter Bønder vare Faddere til min Daab, ligger deri, at der milevidt ej fandtes Folk af den mere dannede Classe, og man ej godt kunde ulejlige disse i Februar, den koldeste og strængeste i Norges Land. (4) Likeins hadde dei tenestefolk i huset frå bondestand, men dei bar seg annleis åt enn kondisjonerte, og kunne lettare gje seg kjenslene i vald. Ein av drengane var ved eitt høve nær ved å omkomme på sjøen: Den stakkels Ammund kom vaad, ovetrukken med Is, grædende og hylende tilbage og fortalte min Moder sit Uheld og Nød (16). Det ligg rett nok eit visst forsonleg skjær over haldninga til vanlege bønder. Noko anna var det med tiggarar og landstrykarar som rett som det var besøkte dalen. Min Fader gjorde bestandig Jagt paa disse Folk, og lod dem arrestere, stundom ogsaa gjennomprygle. Frygten 3

4 for ham var saa stor, at Landstrygerne bleve hele Miil borte fra Næs, naar de erfarede, at Captainen var hjemme (19 20). Ræders forteljing, slik han vil at lesarane frå hans eigen krins skal forstå ho, er såleis heilt i tråd med tokulturlæra. Likevel finst her element som peikar i anna lei. Sosial og kulturell interaksjon Kapteinsbarna kan ikkje ha vore så heilt avsondra frå bøndene i nabolaget likevel: Ræder refererer til samtalar med grannegutar, såleis en Bondedreng, som engang havde været der (dvs i Molde) og fortalte mig, at hver Pind var malet i Byen. Jamt må han ha vore innom gardane rundt om kring: Flere Gange bad Naboerne mig skræve i Kors over deres Mælkekar, hvorefter jeg blev tracteret av dem. Man troede, at en Ungersvends saalunde foretagne Skræven vilde conservere deres Mælk. Da jeg fortalte Moder det, forbød hun mig det paa det alvorligste (14) Det er hos grannane guten søker tilflukt då han ved eit uhell har reve ned heile kakkelomnen heime: Jeg løb under den almindelige Forstyrrelse ud af Huset igennem Sneen til en af Naboerne, hvor jeg blev, til man fandt mig (11). Ved dette høvet måtte jamvel heile kapteinsfamilien ta imot grannehjelp: For ikke at fryse i hel, maatte vi alle flytte over til Naboen, som også havde et Værelse med Ovn i (11). Kapteinsborna fekk med entusiasme, spenning og glede delta på folkeleg arenaer som den årlege store Romsdalsmarknaden, reine folkefestivalen å rekne. Dei fekk kjøpe leiketøy, honningkaker og anna småtteri frå marknadsbuene. Senere i Livet, har jeg aldrig følt saaden Glæde som her med 3, 4 Skilling. Ei hending på marknaden gjorde sterkt inntrykk: Ei kone vart teken på fersk gjerning med ein stolen koparkjel. Med kjelen i handa vart ho gråtande ført av ein vaktsoldat gjennom heile folkemengda opp til vakthuset: jeg græd mine oprigtige Taarer.(16 17) Ved eitt høve fekk ein omvandrande gjøglar framføre dokketeater bak eit oppspent laken i stova i kapteinsheimen. Avstanden til folkekulturen kan ikkje ha vore uoverstigeleg.(13) At det må ha oppstått tettare og jamnare band mellom embetsmannen og bøndene enn forteljaren direkte har villa vedgå, kjem fram då det nærmar seg den store flyttinga. Familien forlet i 1805 Romsdalen og flytta til Trondheim. Då dukkar jamvel ein av guten sine fadrar opp: En Aften kom en aldrende Bonde og spurde efter mig. Det var i skumringen, og jeg legede udenfor, medens der var Fremmede inde. Da jeg kom, sagde han sit Namn, og at han havde været Fadder til mig og gav mig derpaa 1 Rigsdaler-Seddel ( ) Saa gikk Bonden, og jeg har aldrig seet ham siden (27 28) Rett nok kan det vere at banda til bøndene også hadde eit innslag av patron-klient-tilhøve? Naboer og Egnens Beboere kom i den sidste Tid i Flokketal for at tale med Fader og sige ham Levvel. Han havde i næsten tyve Aar været deres redelige Raadgiver og Ven, Læge advokat, Skriver etc. ( ) De Besøgendes Antal tiltog alt som Afreisens Dag nærmede sig. Der var mange Sager at afgjøre, Forbindelser at ophæve etc. (27) Reint rørande vert samkvemet dei aller siste dagane: Førend vi forlod Romsdalen, bleve Fader, Moder og Sødskende inbudne hos de fattige Bønder paa Næs til Afskedsgjæstebud, 4

5 hvor der blev tracteret stærkt, især med Rømmegrød ( ). Allevegne bleve vi modtagne med den største Gjæstfrihed og viist alt tænkeligt Venskab (28) Og så sjølve avskjeden: Hele Egnens Beboere vare paa Benene og omringede os, der var flere hundrede Mennesker, som med taarefulde Øjne sagde os Levvel og fulgte os ned til Søboderne ( ) Vi roede langs Kysten, og den hele Folkemængde fulgte med paa Højderne langs denne, indtil vi havde naaet Skothammeren og de ej længre kunde følgje med og altsaa maatte vende om. Paa den hele Vei blev vi hilset fra Land med Hurra-Raab og Skud.(29) Og vi må spørje oss: kan slike venskapsprov og kjensleladd åtferd ha kome i stand utan at det faktisk eksisterte nokså tett sosial kontakt? Var det likevel ikkje to skilde kulturar? Ræder skriv rett nok ikkje noko om kor vidt også Fader og Moder viste varmare kjensler i høve til bøndene i samsband med avskjeden, kanskje tilsa ikkje normene innanfor det meir disiplinerte kondisjonerte sjiktet at ein skulle gje seg over og vise fram slikt. Eit visst skilje i åtferdsmønster kan jo såleis ha eksistert. Konklusjon Det vi her har antyda er at forfattaren ut frå eigne normer og forventningar frå potensielle lesarar (rådande diskurs), fleire stader i framstillinga har etablert dels programmatiske avstandar. For det første avstanden frå sentrum til periferi (jamfør ørk og liknande ord). For det andre avstanden mellom kondisjonerte og ned til bondestanden. Det er sterkt undersreka kva gruppe kapteinsfamilien omgjekks med på like fot. Dessutan høyrer vi om lediggang hos barna og at det ikkje fanst akseptabelt skuletilbod. Men det var sjølvsagt at kapteinsbarna likevel skulle lære å lese og skrive. Hos bøndene er hus, kledrakt, overtru og meir kjensleladd framferd trekt fram. (Den danske historikaren Peter Henningsen peikar på at innan den korrekte kulturelle diskursen i det sterkt rangsinndelte Danmark frå1700-talet, var formålet ikkje å forstå og forklare bondekulturen, men å demonstrere avstand til han. 6 ) Likevel kjem det hos Ræder indirekte fram at det fanst former for nærleik til både grannar og andre bønder, også reint kjenslemessig, som må tyde tettare band mellom dei to gruppene. Rett nok er dette ein kontakt som kan ha hatt eit islett av patron-klient-forhold. Det programmatiske (i samsvar med rådande diskurs) kjem nok også her fram ved at det ikkje er viktig for forfattaren å hugse eller eventuelt skrive ned namna på vanlege bønder, bortsett frå eit par tenestefolk som er nemnde berre med fornamn. (Ikkje ein gong bonden som faktisk var fadderen hans, får eit namn i framstillinga.) Det er berre kondisjonerte som er nemnde med fullt namn. Gjennom dette har vi tematisk vore innom mykje av det prosjektet vårt skal handle om. Her finst klart nok element som kan sorterast under delprosjekta 1: korleis dei to gruppene såg på seg sjølve og vurderte kvarandre og kva som skilte dei når det galdt veremåte, hus, innbu og kledrakt. Det er også element som kan sorterast under delprosjekt 2. om sosiale og økonomiske band internt i dei to gruppene og ikkje minst på tvers av dei. Svakare representert er delprosjekt 3 som handlar om maktutøving, motmakt og tilpassingar gruppene imellom i samband med dette. Sjølve embetsrolla til faren er jo utanfor gutens synsfelt, anna enn i episodane med omstreifarane. 6 Henningsen 2006: 583. Henningsen skriv også s. 399: For de højere stænder og rangspersoner var det efter alt at dømme vanærende at omgås bønder i andet end forretnings- eller embetsmæssig øjemed. 5

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Med god informasjon i bagasjen

Med god informasjon i bagasjen Evaluering av pasientinformasjon Med god informasjon i bagasjen Johan Barstad Lærings og meistringssenteret Helse Sunnmøre HF SAMAN om OPP Hotell Britannia, Trondheim 18. Februar 2010 Sunnmørsposten, 08.02.10

Detaljer

Metodiske verktøy ved kursleiing

Metodiske verktøy ved kursleiing Metodiske verktøy ved kursleiing Lærings- og Meistringssenter Helse Fonna 30.03.2015 Metodiske verktøy - LMS Helse Fonna 1 Runde Enkel måte å få alle til å delta: Gi ei enkel oppgåve som er mogeleg for

Detaljer

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Velkomsthelsing. Leiar: Forsamlinga skal i dag ta imot dette barnet (bruk gjerne namnet). Vi gjer dette med glede og i bevissthet om det ansvaret dette legg på

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Norsk Bremuseum sine klimanøtter

Norsk Bremuseum sine klimanøtter Norsk Bremuseum sine klimanøtter Oppgåve 1 Alt levande materiale inneheld dette grunnstoffet. Dessutan inngår det i den mest kjende klimagassen; ein klimagass som har auka konsentrasjonen sin i atmosfæren

Detaljer

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette?

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette? Norsk etnologisk gransking Desember 1955 Emne nr. 53 TRESKING II I 1. Kva tid på året var det dei til vanleg tok til å treskja? Var det visse ting dei i så måte tok omsyn til, t. d. om kjølden var komen?

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar.

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. Vårt ynskje: Alle barn skal ha eit trygt miljø i barnehagen utan mobbing.

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 -------------------------------------------------------------------------------- DATO: LOV-1950-12-08-3 OPPHEVET DEPARTEMENT: AID (Arbeids- og inkluderingsdepartementet)

Detaljer

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten.

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten. Rapport. Innbyggjarundersøkinga 2015 Ulvik herad. Generelt om spørsmåla: Spørsmåla kunne graderast på ein skala frå 1-6, kor 1 var dårlegast. Eit gjennomsnitt på 3,5 vil seie ein vurderingsscore midt på

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Ved Kari Vik Stuhaug Helsepedagogikk Helse Fonna 5. Mars 2015 09.03.2015 Kari Vik Stuhaug, LMS Helse Fonna 1 Kva gjer du når du får eit problem? Og kva

Detaljer

8 tema for godt samspel

8 tema for godt samspel PROGRAM FOR FORELDRERETTLEIING BUF00032 8 tema for godt samspel Samtalehefte for foreldre og andre vaksne PROGRAM FOR foreldrerettleiing Dette heftet inngår i ein serie av materiell knytta til foreldrerettleiings

Detaljer

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE I pasient- og pårørandeopplæringa som vert gjennomført av avdelingane i sjukehusa i Helse Møre

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Februar 1955 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR

Norsk etnologisk gransking Februar 1955 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR Norsk etnologisk gransking Februar 1955 Emne nr. 48 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR Med denne lista vil vi freista å få greie på dei nemningane ( benevnelsene ) som bygdemålet frå gamalt nytta

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Desember 1953 R E I P O G T A U. R e i p

Norsk etnologisk gransking Desember 1953 R E I P O G T A U. R e i p Norsk etnologisk gransking Desember 1953 Emne nr. 41. R E I P O G T A U R e i p Med spørjelistene nr 41 og 42 vil vi freista få eit oversyn over dei ymse slag tau og reip som har vore nytta på bygdene

Detaljer

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen Denne eksamensrettleiinga gir informasjon om sentralt gitt eksamen, og korleis denne eksamen skal vurderast. Rettleiinga skal vere kjend for elever,

Detaljer

DÅ EG FORFØRTE PÅ NYNORSK

DÅ EG FORFØRTE PÅ NYNORSK DÅ EG FORFØRTE PÅ NYNORSK For nokre år sidan var eg fast gjesteskribent i spalta "Dagens gjest" i Tønsbergs Blad. Det hende at eg fekk respons på tekstane mine, gjerne i form av vennlege og varsamt nedlatande

Detaljer

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A FORBØN ORDNING FOR Forbøn for borgarleg inngått ekteskap Under handlinga kan det gjevast rom for medverknad av ulike slag. Det kan vera medverknad frå festfølgjet ved einskilde av dei liturgiske ledda,

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 1. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 1. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 3, 4, 7 og 8 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett

Detaljer

Nynorsk i nordisk perspektiv

Nynorsk i nordisk perspektiv 1 Nynorsk i nordisk perspektiv Språk i Norden I dei nordiske landa finn vi i dag desse språka: 1. Grønlandsk 2. Islandsk 3. Færøysk 4. Norsk (bokmål og nynorsk) 5. Dansk 6. Svensk 7. Samisk 8. Finsk Av

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Tormod Haugland MØRK MATERIE

Tormod Haugland MØRK MATERIE Tormod Haugland MØRK MATERIE Roman FORLAGET OKTOBER 2015 TORMOD HAUGLAND Mørk Materie Forlaget Oktober AS 2015 Omslag: Egil Haraldsen & Ellen Lindeberg Exil Design hos OZ Fotosats AS Tilrettelagt for ebok

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes

Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes Anne og Thomas på flyttefot Flyttemønster blant ungdom/unge vaksne i Møre og Romsdal, 1980

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar

Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar Ole Røsholdt Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar ei fagbok om Gulatinget Nynorsk Mangschou Bergen 2009 INNLEIING Dette heftet er laga for å gi læraren nokre praktiske tips om korleis boka om Gulatinget

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 2 og 5 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett svar

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

Brødsbrytelsen - Nattverden

Brødsbrytelsen - Nattverden Brødsbrytelsen - Nattverden 1.Kor 11:17-34 17 Men når eg gjev dykk desse påboda, kan eg ikkje rosa at de kjem saman til skade, og ikkje til gagn. 18 For det fyrste høyrer eg at det er usemje mellom dykk

Detaljer

G A M A L E N G K U L T U R

G A M A L E N G K U L T U R Norsk etnologisk gransking Emne nr. 12 Oktober 1948 G A M A L E N G K U L T U R Den gjennomgripande utviklinga i jordbruket dei siste mannsaldrane har ført med seg store omskifte når det gjeld engkulturen.

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Kvifor kan ikkje alle krølle tunga Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Innhaldsliste: Framside med problemstilling Hypoteser Plan Spørjeskjema Arbeid med prosjektet Kjønn Trening Alder

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

Å dyrke rettferd. Ragnhild Henriksen

Å dyrke rettferd. Ragnhild Henriksen Å dyrke rettferd. Manden kommer gående mot nord. Han bærer en sæk, den første sæk, den indeholder niste og nogen redskaper. ( ) Hvad går han efter? Efter land, efter jord? ( ) Han kom en dag med sin tunge

Detaljer

Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar:

Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar: Norsk etnologisk gransking November 1947 Emne nr. 6 FOLKELIGE MUSIKKINSTRUMENT Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar: A. Vanlege musikkinstrument,

Detaljer

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Framtidas bustadbehov blir i hovudsak påverka av størrelsen på folketalet og alderssamansettinga i befolkninga. Aldersforskyvingar i befolkninga forårsakar

Detaljer

FOLKEMEDISIN. 1. Kan De seie at innstillinga til sjukdom og synet på det å vere hardfør har skiftet i manns minne?

FOLKEMEDISIN. 1. Kan De seie at innstillinga til sjukdom og synet på det å vere hardfør har skiftet i manns minne? Norsk etnologisk gransking Juli 1960 Emne nr. 80 FOLKEMEDISIN I. Husgeråd kjerringråd I svar på tidlegare emenlister der det er spørsmål frå dette område blir det iblant sagt at kjerringråd og husråd var

Detaljer

Rapport konferanse og tilhørande studietur til Hamamatsu, Japan - 2010

Rapport konferanse og tilhørande studietur til Hamamatsu, Japan - 2010 1 Rapport konferanse og tilhørande studietur til Hamamatsu, Japan - 2010.ar 29.oktober til 07.november 2010 Bakgrunn Stord kommune har vore pilotkommune for universell utforming frå 2005 til 2008, og frå

Detaljer

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen»

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» - Og skisser til mogeleg opprusting Status Bygget er eit eldre bygg bygd midt på 1960-talet. Bygget framstår i hovudtrekk slik det var bygd. Det er gjort nokre endringar

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Notat om historie og kulturlandskap

Notat om historie og kulturlandskap Notat om historie og kulturlandskap på del av g.nr. 40, br.nr. 1 og 13 Hauge i Kvinnherad planlagt regulert til bustadføremål. Tunet 2012 Hatlestrand november 2012 Karin Rabben Vangdal og Svein-Åge Vangdal

Detaljer

Øving Fårikål 2014. Oppsummering. Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014. Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm

Øving Fårikål 2014. Oppsummering. Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014. Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm Øving Fårikål 2014 Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014 Oppsummering Side 1 1 Innleiing... 3 2 Øvingsmål... 4 3 Måloppnåing

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Kvalitetsplan mot mobbing

Kvalitetsplan mot mobbing Kvalitetsplan mot mobbing Bryne ungdomsskule Januar 2016 Kvalitetsplan for Bryne ungdomsskule 1 Introduksjon av verksemda Bryne ungdomsskule ligg i Bryne sentrum i Time kommune. Me har om lag 450 elevar

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Vurdering av allianse og alternativ

Vurdering av allianse og alternativ Leiinga Høgskulen i Volda Kunnskapsdepartementet Postboks 8119 Dep 0032 OSLO Postboks 500 6101 Volda Telefon: 70 07 50 00 Besøksadresse: Joplassvegen 11 6103 Volda postmottak@hivolda.no www.hivolda.no

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Tevling i Bygdekjennskap. Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag.

Tevling i Bygdekjennskap. Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag. Tevling i Bygdekjennskap Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag. NORGES BYGDEUNGDOMSLAG 1992 Dette er ikkje nokon tevlingsregel, men heller ei rettesnor og eit hjelpemiddel for lokallag som ynskjer

Detaljer

Treeiningssøndag. Ståle Aklestad. Preike Molde Domkirke 31.05.2015

Treeiningssøndag. Ståle Aklestad. Preike Molde Domkirke 31.05.2015 Ståle Aklestad Preike Molde Domkirke 31.05.2015 Treeiningssøndag Det er treeinigssøndag. Og vi skal langt bort. Og djupt ned i jorda. For i Roma, nede i ei av katakombane, som er tidlege, kristne gravplassar,

Detaljer

http://ojs.statsbiblioteket.dk/index.php/sin/issue/archive

http://ojs.statsbiblioteket.dk/index.php/sin/issue/archive Sprog i Norden Titel: Forfatter: Kilde: URL: Samarbeid om reformer i lovspråket Alf Hellevik Sprog i Norden, 1973, s. 51-54 http://ojs.statsbiblioteket.dk/index.php/sin/issue/archive Dansk Sprognævn Betingelser

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

BRUK AV ALTERNATIVE LØP SOM FØRER FRAM TIL FAGBREV

BRUK AV ALTERNATIVE LØP SOM FØRER FRAM TIL FAGBREV HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Fagopplæringskontoret Arkivsak 201206699-9 Arkivnr. 545 Saksh. Svendsen, Anne Sara Saksgang Yrkesopplæringsnemnda Opplærings- og helseutvalet Fylkesutvalet Møtedato

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK:

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 12.10.2015 SAKSHANDSAMAR: Erik Sverrbo SAKA GJELD: Variasjon i ventetider og fristbrot ARKIVSAK: 2015/2228 STYRESAK: 107/15 STYREMØTE: 10.11.

Detaljer

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg?

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg? IA-funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? // IA - Funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? Målet med eit inkluderande arbeidsliv (IA) er å gje plass til alle som kan og vil

Detaljer

Etablering og drift av kraftselskap

Etablering og drift av kraftselskap Etablering og drift av kraftselskap Småkraftseminar i Målselv 02.06.2010 Målselv 02.06.2010 1 Vi får Norge til å gro! Kva for selskapstypar er aktuelle? Aksjeselskap er den vanlegaste selskapstypen Nesten

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016 www.hivolda.no/glu 1 2 Innhald Tid til studiar og undervising... 4 Frammøte... 4 Arbeidskrav, eksamen og progresjon

Detaljer

Rettleiing for revisor sin særattestasjon

Rettleiing for revisor sin særattestasjon Rettleiing for revisor sin særattestasjon Om grunnstønad til nasjonalt arbeid til frivillige barne- og ungdomsorganisasjonar, statsbudsjettets kap. 857, post 70 (Jf. føresegn om tilskot til frivillige

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer