smidd i hymnens lenker

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "smidd i hymnens lenker"

Transkript

1 Per Arvid Ølmheim smidd i hymnens lenker Ein analyse av språket i Sogn Avis Rapport Høgskulen i Sogn og Fjordane, 2009 Avdeling for lærarutdanning og idrett

2 2 Innhald 1 Skjemaet og registreringane 2 Kva viser registreringa? 2.1 Rettskriving og bøying 2.2 Ordet (leksikalsk morfologi) 2.3 Setninga 2.4 Teknisk rettskriving 2.5 Samla konklusjon 3 Grammatisk oversikt 3.1 Rettskriving Den vanskelege j-en Litt meir rettskriving Eitt eller to (fleire) ord? Substantivbøying og verbbøying Lengre/lenger 3.2 Ordval (leksikalsk morfologi) Flosklar osb Andre til ettertanke Prefiks (førefeste) og suffiks (etterfeste) Preposisjonar Substantivsjuke Bli/verta Nokre enkeltformer 3.3 Setninga, og delar av ho Sin-genitiv (garpegenitiv) S-genitiv Vil + infinitiv Samsvarbøying av verb (etter vera, verta, bli) Litt om pronomen Vanskelege konstruksjonar 3.4 Teknisk rettskriving (komma, bindestrek, apostrof osb.) 4 Døme- og oppgåvesamling

3 1 Skjemaet og registreringane Prosjektet har som mål å registrera språket i Sogn Avis med vekt på å kartleggja kompetanse i rettskriving, ordval, setningsbygnad og teiknsetjing hjå journalistane i avisa gje tilbakemelding til redaksjon og journalistar for å få betre språk i avisa samanlikna språket i avisa med tidlegare undersøkingar (Fretland 2001) Denne rapporten tek for seg det første punktet ovanfor. 3 Omgrepa feil, feiltype eller feilskriving refererer til reine ortografiske feil (rettskriving og bøying), uheldig ordval (sjargongspråk, flosklar, bruk av prefiks eller suffiks som an-, be-, -heit osb.), manglar i setningsbygnad (til dømes genitiv) og feil i teiknsetjinga, ikkje minst manglande bruk av kommareglane. Registreringa er gjord med direkte overføring av tekstmateriale (døme på feiltypar) frå den elektroniske utgåva av avisa til eit program der funna er grupperte i ulike grammatiske kategoriar, sjå nedanfor. Registreringa og inndelinga i grupper dekkjer eit utval aviser frå januar og februar 2009, i alt ca. 20 nummer. I desse avisene er alt redaksjonelt stoff lese, det vil seia leiarartikkel og stoff signert av journalistar i avisa. Stoff som ikkje er lese, er signerte lesarinnlegg, signerte gjesteskribentar, petitstoff som mindre artiklar i margen på ein del sider osb., og ikkje annonsar, lysingar og liknande. Registreringskortet ser slik ut: Kortet har tre kolonnar. Den til venstre inneheld faktaopplysningar som går igjen for fleire påfølgjande registreringar, og som difor ikkje vert sletta eller treng slettast for kvar ny registrering. Her er det lagt inn opplysningar om avis Sogn Avis innskrivar Per Arvid Ølmheim dato dato for avisa som registreringa er henta frå journalist namn på journalisten som har skrive eller signert artikkelen Dersom ein eller fleire av føresetnadene endrar seg (som ny dato/ny avis), endrar ein det direkte på kortet, og endringa blir ståande usletta til ein gjer ny endring. Ein journalist er registrert med namn når namnet på journalisten står ved den artikkelen som er lesen. Somme gonger er ikkje namnet oppgjeve for kvar einskild artikkel, men så lenge fleire artiklar dreiar seg om same tema i same avis (gjerne over éi til to sider), er same journalist oppført som forfattar av alle. Kolonnen i midten har to felt, tekst og fakta. I tekstfeltet kjem den teksten inn som er merkt av i den elektroniske utgåva av avisa, det vil seia døme eller belegg på den feiltypen ein ønskjer å registrera. Under feltet Generelt kan ein med gardin velja éin av tre teksttypar : leiarartikkel, sport eller generelt stoff. Den siste gruppa er naturleg nok mest omfattande. Når sportsstoff er skilt ut som eigen type, kjem det av at dette stoffet i stil og sjargong skil seg noko ut frå resten av avisstoffet, og fordi spesielt fotballspråket (som det er mykje av) har ein god del uttrykk som ser ut til å gjelda spesielt for dette feltet. Kolonnen til høgre inneheld fem kategoriar. Her legg ein inn den grammatiske kategorien som den registrerte teksten eller feiltypen høyrer til: 100 Ortografi og grammatikk 200 Ordval/ordformer 300 Setning 400 Teknisk 500 Andre

4 4 Under kvar kategori er det fleire val for å registrera grammatiske underkategoriar med hjelp av gardin, slik: 100 Ortografi og grammatikk 110 Rettskriving 120 Bøying substantiv 130 Bøying verb 140 Valfrie former 150 Sideformer 160 Andre 200 Ordval/ordformer 210 Flosklar/moteord/sjargong 220 Adverb (veldig) 230 Preposisjonar (ved) 240 Substantivsjuke 250 Prefiks/suffiks (be-/-heit) 260 Bli/verta (er blitt) 270 Ubunden form 280 Enkeltformer 281 veldig 282 i gong 283 dette/desse 284 i løpet av 285 ifølgje/i følgje 286 mogelegheit 287 kun 290 Andre 300 Setninga 310 Setningsbygnad 320 Sin-genitiv 330 Enkel bestemming (særleg v/pronomen) 340 Samsvarbøying verb 350 Vil + infinitiv 360 gen-s 370 Pronomenbøying (nokon/noka) 380 da/når 400 Teknisk 410 Teiknsetjingsfeil/kommafeil 420 Bindestrek, stor/liten bokstav 430 Namn 440 Andre 500 Andre rubrikkar (avvik, inkonsekvens osb.) 510 a-infinitiv/e-infinitiv 520 me/vi 530 gi/gje 540 j i verb osb. 550 Andre Dei fleste kategoriane eller gruppene følgjer vanleg grammatisk inndeling. Gruppe 100 er kalla Ortografi og grammatikk, som fagleg sett er ei utradisjonell deling. Her står omgrepet grammatikk for bøyingslæra av morfologien, det vil seia bøying (eintal/fleirtal) og kjønn på substantiv, dessutan verb (rett bruk av sterk og linn bøying). Når bøyingslæra er slått saman med ortografien (rettskrivinga), er grunnen at mange ser på bøyingsfeil som rettskrivingsfeil. Ein ser ikkje nokon prinsipiell skilnad på feilskriving som i gong, som er ortografisk feil for i gang, og bøyingsfeil som gongar, som er morfologisk (galen bøyingsending for gonger).

5 5 Den andre delen av morfologien, leksikalsk del (ordval og ordbruk), er dekt av kategorien 200 Ordval/ordformer. Ei stor gruppe her er flosklar, populæruttrykk, sjargong og liknande, forutan overdriven eller uheldig bruk av enkeltord (veldig), av fy-ord i nynorsk som kun, samt, uansett, imidlertid og ein del andre. Alle grupper under 300 Setninga gjeld forhold som går ut over enkeltordet. Viktige kategoriar her genitivkonstruksjonar, samsvarbøying, substantivsjuke og bruk av vil + infinitiv. Også her kan det fagleg sett vera innvendingar mot plasseringa av enkelte grupper. Under 400 Teknisk høyrer galen bruk av tekniske skrivereglar. Viktigast her er teiknsetjing, særleg bruk eller ikkje bruk av komma, bruk av stor/liten forbokstav, skrivemåten av namn (særleg institusjonsnamn), bruk av tal eller bokstavar (6/seks), apostrofar, aksentar og liknande. Den siste hovudgruppa 500 Andre rubrikkar er ueinsarta, men inneheld sentrale kategoriar som har vore kartlagde i tidlegare undersøkingar av språket i avisa (Fretland), og som det difor er ønskjeleg å samanlikna med tidlegare bruk. Her er det ikkje gjort noka gjennomgåande registrering, så sant tilstanden ikkje har endra seg frå tidlegare kartlegging. Det gjeld viktige kategoriar der avisa kanskje har fastlagt og innarbeidd felles språklege retningslinjer som journalistane skal bruka, som bruk av a-infinitiv (a-infinitiven er i materialet så å seia gjennomført) og pronomenformene me/vi, der me mest er gjennomført. Også nokre enkeltord er tekne med under denne gruppa, som skrivemåten av verbet gje/gi, bruken av bli/verta og inkonsekvent skriving av enkeltord med hyppig førekomst, som kom(m)a. Til databasen/materialet kan det lagast spørjingar med omtrent alle tenkjelege eller mogelege kombinasjonar, som grammatiske kategoriar knytte til éin av journalistane, om det er spesielle funn innanfor til dømes sportsjournalistikken, kva feiltypar som er vanlegast i materialet totalt eller kor mange registreringar materialet har av ein særskild kategori osb. Resultatet av slike spørjingar må tolkast med varsemd. For det første er det ikkje sikkert at alle førekomstar av ein ettersøkt feil er registrerte. Dessutan er grunnlagsmaterialet (mengda av tekst) for kvar einskild journalist ulikt. Det spørjingane viser for enkeltjournalistar, er mest ein peikepinn og fortel langt frå alt om kor dyktig eller udyktig vedkomande er språkleg. Til det er materialet for lite og registreringa for ufullstendig og tilfeldig. Men materialet og dei konklusjonane me kan trekkja, kan likevel brukast for å trekkja allmenne konklusjonar om språket i avisa. 1 Kategori1_totalt osb. Denne spørjinga er ikkje kopla til enkeltjournalistar, men viser kor mange registreringar som finst totalt i materialet for ulike grammatiske kategoriar. Vekta ligg altså på språket i Sogn Avis, ikkje på kor godt eller dårleg den enkelte journalisten skriv, sjå punkta 2 og 3 om journalistar under. I den grammatiske gjennomgangen seinare (punkt 3 Grammatisk oversikt) er det dette tilhøvet det er lagt størst vekt på. 2 Journalist_totalt Ei slik spørjing viser kor mange registreringar kvar journalist har totalt. Som nemnt må tala brukast med varsemd ettersom stoffmengda for kvar journalist er til dels svært ulik. Ein journalist kan (kanskje tilfeldig) ha mange registreringar på grunn særdeles stor produksjon i dei avisene som er lesne, medan andre har mindre stoff og dermed kanskje får færre feil på grunn av mindre datagrunnlag. 3 Journalist_totalt_kategori Ei slik spørjing viser kor mange feil som er registrerte for kvar journalist innanfor kvar kategori. Me må ta dei same atterhalda som ovanfor. Spørjinga kan i beste fall seia noko om kvar journalisten har størst feilmargin, og dermed har mest å henta for å få betre eller rettare språk.

6 6 2 Kva viser registreringa? I registreringa og det vidare arbeidet med materialet er feiltypar/uheldig språk fordelt på tradisjonelt grammatisk grunnlag, det vil seia rettskriving (medrekna bøyingsfeil, jf. ovanfor), ordlære, setningslære og teknisk rettskriving (særleg teiknsetjing). 2.1 Rettskriving og bøying Rettskriving (ortografi) og bøying (verb og substantiv) i Sogn Avis er jamt over bra, kanskje betre enn ein skulle tru ut frå dei mange utsegnene ein kan høyra om dårleg språk i avisa. Her er relativt få feil i ortografien. Dei som finst, er slike som går igjen, æ for e i sentrale verb (væra, bæra) og i substantiv (vær, lær), eller ø for y (bøtte, løfta i staden for hovudformene bytte, lyfta). Pass forresten på substantivet et løfte i bokmål. Det heiter lovnad på nynorsk, difor også lovnadsbrot, bragelovnad. Svært mange ser ut til å ha problem med j-en. Når skal han vera med, og når ikkje i verb og substantiv (legga/leggja, bygging eller byggjing, krevjing/krevjande)? Sentrale kategoriar i bøyinga er på plass. Særleg er det flott at -er i verb på -era (diskuterer, studerer osb.) er gjennomført, trass i at mange har -a(r) i dialekten (denne feilen såg ein ofte i avisa tidlegare). At avisa lèt personlege helsingar gå med feil og tilnærming til dialektar, er svært positivt: gratulera med dagen bør altså ikkje rettast til gratulerer med dagen! Også a-infinitiv er på det nærmaste gjennomført (e-infinitiv er funne i rundt 5 % av registreringane). Det same gjeld pronomenforma me (leksikalsk morfologi), som er gjennomført i dette materialet (berre eit par tilfelle med vi: men mykje tyder på at vi menneske er jerven sitt verste rovdyr). Også forma Noreg ser ut til å vera einerådande, men er ikkje spesielt undersøkt her. Eit stort pluss må journalistane òg få når for ikkje å dela samansette ord (norskundervisning i staden for feilaktig norsk undervisning). Deling av samansette ord er ei av dei store utfordringane i norsk rettskriving i dag. Men i materialet frå avisa er det berre sporadiske enkeltførekomstar med slike feil. Eit stort pluss til skribentane! Når det gjeld rettskriving, må rådet vera å få bukt med gjennomgåande skrivefeil. Det er ikkje alltid nok å bruka retteprogrammet i Word. Både vera og væra gjev rett skrivemåte der, det siste i tydinga bu, halda ti, men det er nok vera = eksistera, leva, bu som er skrivemåten for den bruken journalistane treng. Det er òg mogeleg å leggja inn eigne favorittord eller favorittformer i retteprogramma. Men først og fremst bør alle bruka ordlista fem (oppslag) om dagen, minst! Konklusjonen i rettskrivinga er: bruk ordlista og retteprogram det siste kombinert med bruk av eit klokt hovud: pass særleg på skumle feller: merg/marg, retter/rettar (det første om matrett (fiskeretter), det andre om rettferd, privilegium osb. (menneskerettar)) hugs e i vera, bera, lêr, (godt) vêr på nynorsk, og lær dykk når j-en skal vera med eller ikkje vera med; det gjeld både i substantiv (eit ynske/ønske, teljing/legging) og i verb (ynskja/ønskja, krevjande) hald fast ved dei positive trekka: a-infinitiv, me, samanskriving av samansette ord, Noreg, -erer (gratulerer!), og gjerne skriftformer, ord og seiemåtar som har preg av lokale talemål (soleis, tylekøyring osb.); det siste kvikkar opp språket og er slett ikkje døme på slett språkvit legg inn former i retteprogrammet eller lag ei liste over former som du eller avisa ønskjer å gjennomføra 2.2 Ordet (leksikalsk morfologi) Også i ordval, ordbruk, bruk av faste uttrykk og liknande (leksikalsk morfologi) kan ein trekkja fram mykje positivt. I det store og heile held journalistane seg til godtekne ordformer, ofte positivt farga av lokale innslag, så trass i at mange funn i rapporten viser det motsette, er ordlegginga generelt god. Eitt tilfeldig valt døme viser dette (frå ein leiar) med godt språk på alle nivå: Men meir enn noko var denne brannen ein dramatisk tankevekkjar for mange når det gjeld brannvern og branntryggleik i bygg som dette. Det er nesten ufatteleg at ein brann i eit sopass nytt og moderne bygg som omsorgssenteret i Høyanger sentrum kunne spreia seg så uhyggjeleg fort. Det er ikkje spesielt vanskeleg å forstå at pensjonistlaga i fylket er uroa, dei fleste av oss har grunn til å føla uro etter denne storbrannen. Her er det brukt treffande og varierte adjektiv (dramatisk, ufatteleg, nytt og moderne, uhyggjeleg), talande og presise substantiv (brannvern, branntryggleik, tankevekkjar, uro, storbrann) og innhaldsrike verb (uroa, føla det siste ei verbform brukt i lokale talemål, men ikkje vanleg i stoverein nynorsk), og endåtil skriftvarianten sopass, der skrivaren (leiaren) bruker ei sideform med støtte i det lokale talemålet. Det er lov, det fargar språket og knyter avisa tettare mot den lokale identiteten. Sjå også på setningane i teksten ovanfor: tre korte periodar (kanskje også den siste setninga kunne vore utskild med punktum framom?). Og det er denne typen språk som dominerer i avisa. Då står det berre att for skribentane å bli medvitne om og retta på dei trekka denne rapporten peikar på som mindre heldige.

7 7 Først og fremst blir det gjennomgåande gode inntrykket drege ned av unødvendig og overdriven bruk av trekk frå bokmålet. Det gjeld for mykje og ukritisk bruk av prefiks som be-, er- an- og -suffiksa he(i)t og messig, dessutan bruk av reine bokmålsord som samt, kun, i løpet av, i følgje/ifølgje. I tillegg er det god grunn til å åtvara mot floskelbruk og bruk av populæruttrykk, såkalla sjargongprega språk (på vent ). Preposisjonsbruken er bra, men med nokre unntak (alle i årsmøtet). Svært positivt er det derimot at tunge substantivkonstruksjonar (substantivsjuke) er mest fråverande i materialet. For ordnivået er konklusjonen at ein må bruka sjargong og populære flosklar med omtanke og varsemd; dei fleste er reine omskrivingar frå eller bruk av bokmål; dette innslaget er absolutt sterkast på sportssidene; hugs at slik populærflosklar sjeldan gjer språket betre, dei kan tvert om verka forstyrrande og dilettantiske (ufaglege) og som unødvendig oppblåst språk: eit presumptivt svakare lag; hald språkleg bakkekontakt! mest mogeleg unngå prefiks og suffiks som ikkje er stovereine på nynorsk; omskriving hjelper ofte, likeins å prøva å frigjera seg frå bokmålstenkinga unngå bruk av reine bokmålsord som samt, imidlertid, kun, likeins ikkje bruka adverbet veldig ukritisk, og ikkje minst unngå populærord som fokus, potensial, implementering og fleire; senk ambisjonsnivået og unngå unødvendig støy i språket du imponerer ingen, men gjer heller stoffet vanskelegare tilgjengeleg for lesaren 2.3 Setninga Det er svært positivt at materialet avdekkjer få registreringar med lange og innfløkte, usamanhengande eller uforståelege periodar (setningar). I det som er lese, finst det eit par tilfelle der journalisten omtrent ikkje landar, men det er reine unntak. De har opplagt funne ut at det går an å setja punktum, og det er bra! I setningsdelar (frasar) er det trass i dette to store område der de kan henta den heilt store vinsten med litt jobbing: genitivbruken (sin-genitiv og s-genitiv) og bruken av vil + infinitiv. Alle (!) må ta eit tak for å redusera bruken av sin-genitiv. Dette er avgjort den største haken eller mangelen ved språket i avisa! Den litt upopulære sin-genitiven brukt i fleire talemål kan rett nok brukast i skrift. Det er den bortimot gjennomførte og einsidige, ofte lettvinte omgangen med konstruksjonen de må få bukt med, rett og slett fordi det resulterer i dårleg språk og dårleg nynorsk. Løysinga er oftast å skriva om med preposisjonar (kommunen sin ordførar = ordføraren i bygda), eller sløyfa genitiven (frå kommunen si side vert det hevda = (frå) kommunen), avhengig av samanhengen. Også s-genitiv må vekk om denne sida av språket skal betrast: bygdas fremste talsmann er reint bokmål. Bruk preposisjon: den fremste talsmannen for/i bygda. Like viktig er det å få bukt med konstruksjonen vil + infinitiv. Få vekk vil og bruk hovudverbet i presens! Det er dette verbet som er viktig, ikkje det innhaldstomme vil (bortsett frå når vil uttrykkjer vilje). Når de bruker vil utan innhald, tek det opp plassen til det eigenlege verbet (innhaldsverbet), som kanskje blir forvist til ein plass langt bak i setninga. Altså ikkje slik: for meg vil rentenedgangen som er varsla, og som truleg vil halda fram heile dette året og kanskje neste, bety ei innsparing på fleire tusen kroner (litt utvida døme). Skriv heller: for meg betyr Som uttrykk for vilje er vil sjølvsagt rett som hovudverb: han vil gjerne inn på laget frå start; ho vil gjerne vera med på kino. Konklusjonen i setningslæra er at de får honnør for korte periodar; hald fram med å setja punktum må få vekk uheldig og overdriven genitivsbruk (sin-genitiv og s-genitiv) må få bukt med konstruksjonar som vil + infinitiv 2.4 Teknisk rettskriving Jamt over er journalistane i avisa flinke til å setja punktum, som sagt ovanfor. Derimot ser det ut til at de ikkje kjenner kommareglane. Lær dykk litt grammatikk (setningslære) og få på plass dei viktigaste reglane. Sjå punkt 3.4. Hugs at offentlege institusjonar har namneform både på bokmål og nynorsk dersom namneforma ikkje er fellesform: Innovasjon Noreg. 2.5 Samla konklusjon Her er mykje positivt å trekkja fram når det gjeld språket i Sogn Avis. Dei fleste som skriv fast i avisa, har god og ledug omgang med skriftspråket, naturleg nok ettersom det er hovudverktøyet de treng for å gjera jobben. Hovudmålet med denne rapporten er likevel ikkje å trekkja fram alt som er godt, men å finna og registrera feil og dårleg språk på alle grammatiske plan, som så kan brukast til å gjera språket i avisa betre. Difor kan mengda av feil, som i den vedlagde dømesamlinga, lett verka overveldande, og mange sit kanskje att med eit negativt inntrykk av avisspråket. Men det samla teksttilfanget gjev ikkje grunnlag for ein slik konklusjon. Det er berre på

8 8 avgrensa område det er registrert større språklege manglar i denne granskinga, men dei bør de til gjengjeld gjera noko med. Får de det til, er verste arbeidet gjort: i rettskriving og bøying bør ordlista og retteprogram brukast så ein får bukt med dei skrive- og bøyingsfeila som står att, og som ofte går igjen i orddelen er det all grunn til å vera på vakt mot språkleg støy, det vil seia ukritisk bruk av flosklar, moteprega språk/uttrykk osb., og bruk av ein del uheldige enkeltformer; positivt er bruk av lokale seiemåtar i setninga må alle som skriv i avisa, gjera noko med genitivbruken og bruken av vil + infinitiv; samsvarbøying av verb er eit skralt område, viser materialet, og skal me ta utgangspunkt i det som er funne i denne granskinga, må me kanskje rekna denne kampen som tapt? på det tekniske området viser registreringa store manglar i bruk av komma; de må læra dykk dei viktigaste kommareglane og følgja dei

9 9 Her følgjer ein grammatisk gjennomgang basert på dei feila eller manglane som er funne og registrerte i det lesne materialet. Oppgåver til kvart av punkta finn de i dømesamlinga, som har same rekkjefølgje og nummerering som punkta nedanfor. 3 Grammatisk oversikt 3.1 Rettskriving I kategorien rettskriving er det gjort i alt 119 registreringar. Av ortografiske rettskrivingsskrivefeil er det registrert 65 (rubrikkane 100, 110, 150 og 160) og av bøyingsfeil (rubrikkane 120 og 130) totalt 45. Av dei ortografiske feila er 15 sideformer og 6 galen deling av ord. Mengda av rettskrivingsfeila (ortografiske feil og bøyingsfeil) i materialet er altså ikkje stor. Men nokre går igjen hjå fleire. Dei fleste av dei feila som er registrerte, gjev utslag/feilmelding i retteprogrammet i Word. Størst hjelp er det nok å bruka ordlista når ein er i tvil! Den vanskelege j-en Registreringa viser at mange har vanskar med j-en, både i verbformer og i substantivformer. Fleire av feiltypane i verbbøyinga gjeld rett nok sideformer (j-en vert sløyfa i byggja, leggja og liknande), medan andre er opplagde skrivefeil som viser mangel på sikre haldepunkt eller grammatiske grunnlag. Nokre haldepunkt j-en skal i regelen vera med i infinitiv av verb på g(g) og k(k), men ikkje i verbalsubstantivet: leggja/legging. I verbalsubstantiv skal j-en vera med berre i ja-verb (som ikkje har g i infinitiv): teljing, veljing, seljing, krevjing (jamfør telja, velja, selja, krevja); difor må det også bli krevjande! merk skilnad på substantivet utan j (eit ynske, eit merke) og verbet med j (å ynskja, å merkja) mange samansetjingar har verbform som første ledd, og då må j-en vera med: byggjeløyve, lækjemiddel (NB! Ikkje legemiddel, som må tyda middel til bruk for ein lege!), søkjelys, merkjepenn (penn til å merkja med) osb. Her må du av og til prøva deg fram: merkestein (stein sett opp som merke), merkelapp (lapp brukt som merke) osb. merk parverba: henga/hengja, slenga/slengja (dei sterke er intransitive, dei linne er transitive) Litt meir om rettskriving lær deg skilnaden på hovudformer og sideformer (klammerformer), sjekk eventuelt med ordlista; skrivemåtar som altso, sopass er klammerformer, men kan kanskje passera som gode sognevariantar (avisnorm)? vanskelege tilfelle: æ eller e, hugs e i nynorsk i vera, bera, skjera, skjering ø eller y (ei bytte, lyfta); og på nynorsk: ein lovnad, ikkje eit løfte (lovnadsbrot) -ing eller ning: -ing er vanlegast ved verbalsubstantiv, så sats på det om du er i tvil: bygging = det å byggja; løysing = det å løysa; -ning er oftast brukt om produktet: bygning, (kjemisk) løysning, (elektrisk) leidning, røyrleidning lær deg denne enkle regelen: aldri(!) ending i ubunden form fleirtal av inkjekjønnsord, dvs. same form i eintal og fleirtal: eit beite/fleire beite, eit kriterium/fleire kriterium, eit møte/fleire møte, eit tilfelle/fleire tilfelle osb. pass på dobbeltformer med ulik tyding: matrett/fleire retter, men menneskerett/fleire menneskerettar; merg (ryggmerg osb.), men marg (i bok) Kva er rett skrivemåte her: fagleg breidde, trussel, på skinner, virkestoffet, skippar, sjukdomsfremkallande, flykningeleirane, multimediainnslag? Eitt eller to (fleire) ord? derimot, imellom samansette preposisjonar skal skrivast i eitt ord, ikkje som i avisa: der i mot, i mellom om bord, om lag begge inneheld to enkeltord og skal skrivast som to ord; ikkje ombord, omlag altfor, alt for frå avisa: eg har sett så alt for godt, han er alt for stor; altfor = for (han er (alt)for stor); eg gjer alt for laget mitt, alt for Noreg

10 Substantivbøying og verbbøying pass på kjønn og rett bøying av substantiv, særleg på unntaka: ein søknad fleire søknader; ein villa fleire villaer; ei bygging bygginga; ein bygning - bygningen hugs at del er hankjønnsord (ein del) med regelrett hankjønnsbøying: fleire delar, alle delane pass på rett verbklasse (og verbbøying), og ver konsekvent i bøyinga: bruka har til dømes to bøyingsmåtar, anten er det a-verb: brukar bruka - har bruka, eller e-verb: bruker brukte har brukt; ofte er desse to bøyingsvariantane blanda i avisa: brukar brukte styrkjar, knytar, me vart lønna, Røys innleia med; alle skal ha e-bøying: styrkjer, knyter, me vart lønte for, Røys innleidde med pass på rett bøying/skrivemåte av sterke verb: det vart greve ut plass, han har skreve til (vart grave ut, har skrive til) pass på parverba; dei sterke er i regelen intransitive (tek ikkje objekt), dei svake transitive (tek objekt): eg sleng (sterk bøying) innom av og til, eg slengjer (svak bøying) avisa frå meg; frakken heng på knaggen, eg hengde frakken på knaggen og for all del: følgja følgjer (ikkje føl!!) følgde følgt (føl gjev ikkje utslag som feil i retteprogrammet fordi ungen til hesten/merra blir kalla nettopp det: eit føl) linne i nynorsk, sterke i bokmål: hjelpa hjelpte; treffa trefte; trekkja trekte (ikkje hjalp, traff, trakk), tvinga tvinga (ikkje han tvang meg ) Lengre/lenger Lær deg skilnaden mellom desse to: adjektivet heiter lang og har bøyinga lengre lengst (han er lengre enn meg), jamfør same mønsteret i andre adjektiv: tyngre, høgre, lægre adverbet heiter lenge/langt (det siste er inkjekjønnsform av lang), og begge har forma lenger i komparativ: han hoppa langt, men eg hoppa lenger; han har spela på laget lenge, men no er han ikkje på laget lenger; eg har venta lenge, no orkar eg ikkje å venta lenger 3.2 Ordval (leksikalsk morfologi) Denne kategorien omfattar den leksikalske delen av ordlæra, altså bruk av enkeltord, utvida med ein del idiomatiske (faste) uttrykk som har fått plass under ordval. I tillegg er flosklar, moteord, populæruttrykk, sjargong (kanskje nemningar på same fenomenet!) med. Her er det gjort i alt 287 registreringar. Av enkeltord har ordet veldig mange funn. Andre registreringar gjeld samt, kun, ifølge/i følgje, i løpet av og dei to suffiksa -messig og -heit Flosklar osb. Under 210 Flosklar og moteprega sjargong finn me fleire registreringar som me kan unngå og ikkje minst bør unngå. Ver ekstra forsiktige med framandord. Om de er sikre på at de forstår dei sjølv, kan det henda lesarane får problem: presumptivt, implementering, timing er gode (eller dårlege) døme (ordet timing finst til dømes ikkje i ordbøker/ordlister, verken på bokmål eller nynorsk, men altså i Sogn Avis!), likeins moteuttrykk som på sikt (heller: på lang sikt/på lengre sikt, på kort sikt), fokus (populært!), potensial (som innimellom er feilskrive potensiale) og fleire. På vent Uttrykket på vent er òg omtykt, ser det ut for. Når de bør unngå det, er det fordi det både er ei substantivering og dessutan sterkt prega av sjargong. Går det ikkje an å bruka å venta, eventuelt andre løysingar? Sjå dømesamlinga. Mest fotball, men òg annan sport Stoff om fotball og annan idrett toppar nok floskelstatistikken. Fleire av tilfella ber sterkt preg av bokmålske motsvar, men på nynorsk skurrar det, særleg når teksten elles har grei nynorsk språkføring. Døme med ulik grad av floskelpreg er matcha, intakt, returløp, gjorde (ein sterk kamp), har ikkje gått umerka hen (bakom lurer nok bokmålet), i etablert angrep (kva tyder etablert her?), kluet og fleire. Kan det henda at lesaren ikkje forstår alle desse? Litt uheldig? Det er ikkje lett å forstå kvifor mange bruker tilbake som erstatning for sidan. I bokmål ser denne seiemåten ut til å få stadig større plass: for en uke tilbake, men blir det god nynorsk av direkte omsetjing med tilbake her?

11 Prefiks (førefeste) og suffiks (etterfeste) er-, bi-, an-, -he(i), for-; -heit, -else Eit stort, vanskeleg og ofte mykje diskutert område i ordvalet er bruk av utradisjonelle og ikkje heilt stovereine bokmålsprefiks og bokmålssuffiks i nynorsk. Mange ord med slike føre- eller etterfeste er brukte i dialektane, men nynorsk skrift har tradisjonelt vore meir restriktiv. For ein journalist er det gjerne spørsmål om eit personleg val, men òg om å jobba med språket. På trykk i avisa har ord og ordbruk gjerne ei viss autoritativ kraft, og avisspråket kan lett få både tyngd og gjennomslagkraft, endåtil verka på autoritativt og normskapande, så som journalist har du nok stor språkleg makt. Dei vanskelegaste prefiksa er be-, an-, er-, til dels for- (som i Eg hadde ikkje forventa dette; kva er i vegen med venta?) og suffiksa -het (nynorsk: -heit) og -else. I ei stilling for seg står bi-: bidra, bistand! uansett Dette er eit svært så populært ord, brukt mest i tide og utide, sjå dømesamlinga. Ordet finst ikkje i nynorske ordlister, men kan sjølvsagt brukast for det. Det ein må reagera på, er den einsidig dominerande bruken ordet har i materialet og i avisa. Her bør ein leita seg fram til variantar. Ofte har ordet eit dempande innhald: eg vil uansett prøva å komma med nedover i næraste framtid. Kan me unngå -messig? Suffikset -messig er i utgangspunktet bokmål og resulterer i slette språklege løysingar på nynorsk. Av og til er det rett og slett vanskeleg eller uforståeleg å skjøna kva som ligg bak bruken: Aktualitetsmessig kunne ikkje timingen vore betre. -heit, særleg mogelegheit Dette suffikset kan kanskje trengast stundom, særleg må ein visa forståing for det problematiske mogelegheit. Men ofte verkar løysingane i avisa lite gjennomarbeidde eller gjennomtenkte. Med litt reflekterande holdning til mulighet kan ein enkelt finna og øva inn alternative løysingar, eller skriva litt om. Sjå også forslag i fornorskingsordbøker Preposisjonar Preposisjonsbruken i avisa er jamt over god og korrekt, men preposisjonsbruk kan mange gonger vera vanskeleg. Det er særleg preposisjonen på som erstatning for utfyllande eller omskrivande tekst (til dømes når det gjeld, med omsyn til eller liknande) som dominerer funna: Hallingane er framme på sauehald. Ofte ber slik bruk preg av sjargong eller moteskriveri. Direkte feil blir det når preposisjonen i er brukt i døme som alle i møtet; akkurat her bruker du på. Konstruksjonar med ved å bør me unngå på nynorsk. Bruk fordi, dersom, når og lag ei heil innleiande setning. Bakom ved å ligg som i mange andre tilfelle ligg bokmål: Ved å fokusere på slike løysingar (= når/dersom me legg vekt på slike løysingar ). Ofte kan ein skriva om på andre måtar: meiner det kan løysast ved at ein ringjer til legen (= ein kan ringja til legen og på den måten få hjelp) Substantivering/substantivsjuke Her må journalistane få honnør. Det er i dette materialet få tilfelle med unødvendig bruk av substantiv (substantivering eller substantivsjuke) i staden for verbal uttrykksmåte. Men nokre finst, og pass særleg på når setninga inneheld verba skje eller gjera, som oftast er tomme for meining eller innhald. Når vi har med slike verb i setninga, ligg det eigenlege verbet det du skal bruka i staden for skje/vera, skjult i eit substantiv som du finn lenger framme i setninga. Gjer substantivet om til verb, og du får gode løysingar (konstruerte døme): bilkøyring kunne ikkje skje, utdeling av varene kunne skje først seinare på dagen, innlevering av oppgåver må skje, bygginga vart gjord på under ei veke osb. Andre gjengangarar er verbalsubstantiv på -ing + av (konstruert døme): når me er i gang med bygging av senteret. Av og til er det kanskje ikkje sikkert me skal unngå substantivering, men ver likevel presis: Ho fortel at dei to var venner og at det hadde vore ein omgang mellom dei. I dette dømet gjev uttrykket ha ein omgang inntrykk av vel høg aktivitet (verbalt), men kva med å skriva litt om: dei to hadde hatt omgang, som dempar aktiviteten noko? Andre døme frå avisa finn du i dømesamlinga bli/verta; gi/gje Her bør me velja konsekvente variantar av dei to verbformene bli og verta, som tyder det same, likeins av formene gje/gi. Begge verba finst hyppig i tekstmaterialet, og bøyinga er blanda. Bli og verta er kan bøyast fullt ut kvar for seg, men dei kan òg blandast med verta i dei to første bøyingsformene (infinitiv og presens) og bli i dei to andre (preteritum og partisipp). Då få me tre alternativ: bli blir blei blitt

12 12 verta vert vart vorte/vorti bli blir vart vorte/vorti (blanda bøying) Det er særleg partisippforma blitt saman med hjelpeverba vera eller ha som går igjen i materialet; samtidig er former som verta/vert brukte, og det bryt med ein konsekvent bruk av bøyingsmønstra ovanfor: så ja, nokre søvnlause timar har det blitt; her vert avstand og lyd vektlagd. I presens og infinitiv varierer formene i avisa noko, men vanlegast er bli/blir, sjeldnare verta/vert. Avisa bør bestemma seg for éin av variantane, til dømes bli blir vart vorte. I preteritum ser vart ut til å dominera trass i fleire funn med blei. Bøyinga av verbformene gje og gi er òg inkonsekvent i avisa. Bruk og gjennomfør helst ein av dei to bøyingsmåtane: gje gjev gav har gjeve eller gi gir gav har gitt. Av andre inkonsekvente skrivemåtar er koma og komma, men det finst sjølvsagt òg ein god del fleire, mange litt tilfeldig på lite frekvente ord Nokre enkeltformer Veldig Adverbet veldig ser alle journalistane ut til å vera svært glade i. Ver litt meir varsam så ikkje dominansen blir total. Varier med synonym, eller sløyf den overdrivne, forsterkande formuleringa som pregar veldig. Med så hyppig bruk av eit ord mistar det litt av krafta i seg, så mange gonger kan du lata adjektivet stå åleine, utan å forsterka det. Ein veldig god kamp blir etter kvart ikkje så mykje betre enn ein god kamp. Gode, alternative løysingar til veldig er svært, særs, uvanleg, overlag. samt Det er litt overraskande at denne ordforma er så populær i avisa, og ein må lura på kva som er gale med den norske konjunksjonen og eller andre variantar: også, dessutan, i tillegg eller liknande. Ordet samt står ikkje i nynorske ordlister i denne tydinga, og kan vel reknast som eitt av tabuorda i nynorsk (samt som står i nynorskordlista, er ei avleiing til pronomenet same, brukt i uttrykk som jamt og samt = støtt og stadig). Men i Sogn Avis finn me flust av tilfelle. Korleis blir teksten om de skifter ut samt med alternativ som og, også, dessutan, i tillegg til eller liknande? Også kun er eit slikt ord. Det har truleg vorte populært gjennom mykje og einsidig bruk i reklamen (kun kr 99,-!), men berre går like godt og bør ikkje skyvast ut i gløymsla. i løpet av Også dette uttrykket er hyppig i avisa, men det bør frårådast. Skriv heller i, om, eller finn andre høvelege preposisjonar. Menge gonger kan du sløyfa uttrykket: i løpet av siste veka (= siste veka). Er me i gong eller i gang med noko? Hugs at gong skal skrivast med o i tydinga einskild tid (då noko hender), einskilt tilfelle, høve (Nynorskordboka). I andre tilfelle heiter det gang, også i samansetjingar: tilgang, avgang, motgang osb. Kva seier ordlista om i følgje, ifølgje? I ordlista finn me ikkje svaret, rett og slett fordi seiemåten ikkje er rekna som god nynorsk. I Sogn Avis er uttrykket derimot mykje brukt mange gonger tydeleg ukritisk. Ei god omskriving er å bruka etter. Men skal du først bruka uttrykket, må du skriva det i eitt ord: ifølgje (som i bokmål: ifølge). Den største innvendinga er likevel at ifølgje passiviserer subjektet (agens). Gjer heller agens (den utøvande) til subjekt i setninga: Ifølgje trenaren har laget eit langt stykke igjen til formtoppen (= Trenaren meiner, hevdar, trur ). Kva med faste uttrykk ver varsam? Ver varsam når du bruker idiomatiske (faste) vendingar. Du må vita kva dei tyder, og deretter bruka dei i rett samanheng. Morosamt blir det når førstesida i avisa for nokre år sidan hadde dette oppslaget (ikkje frå dette materialet): smidd i hymnens lenker (= smidde i Hymens lenkjer); Hymen er namnet på den greske guden for bryllaup og ekteskap. Andre døme er (nokre er funne i avisa, andre ikkje) forventar at ansvarlege etatar tek hand i hanske med problemstillinga (uttrykket heiter passa som hand i hanske og tyder høva særleg godt), ta luven frå nokon (luv = lo, vindside), hamla opp med (humul = tverrstong på hestevogn), koma til hektene (dansk hægte(r) = pengar), falla i fisk (boktrykkjarspråk om trykksats som fell frå kvarandre), bragelovnad (bragr i gammalnorsk = den ypparste) og fleire. Veit du kva desse tyder?

13 Setninga, og delar av ho I denne kategorien er det gjort i alt 232 registreringar. Sterkast representert er sin-genitiv, deretter følgjer konstruksjonar med vil + infinitiv, manglande samsvarbøying og bruk av s-genitiv. Dei to relativt innhaldsrike funna av genitiv (sin- og s-genitiv) syner at mykje av problematikken i setningslæra er knytt til den vanskelege s- genitiven i bokmål. Det er registrert 22 tilfelle av rein s-genitiv (landets kortaste riksveg) og 74 av sin-genitiv (Nav si fremste utfordring), men i materialet er det langt fleire, særleg av sin-genitiv. Både genitivsbruken og bruken av vil + infinitiv er viktige område i setningslæra, og her har avisa og journalistane eit viktig område å arbeida med og eit stort potensial for å få betre språk i Sogn Avis! Noko meir avslappa kan ein kanskje vera til mangelen på samsvarbøying av verb (Dei to mennene vart transportert i staden for transporterte). Som nemnt er korrekt samsvarbøying så å seia fråverande i det stoffet som er lese, og dei førekomstane som er noterte, verkar tilfeldige Sin-genitiv (garpegenitiv) Med sin-genitiv meiner me at eit eigedomsforhold blir uttrykt ved hjelp av eigedomspronomenet sin. Eigedomspronomenet er i norsk brukt for å visa tilhøyrsle/eigedom: ho las i boka si, til skilnad frå personleg pronomen elles: ho las i boka hans. Det er når eigedomspronomenet sin (eller bøyingsformer av det) er brukt som rein avløysar av genitiv-s i bokmål at me talar om sin-genitiv: Reinens verste fiende blir til reinen sin verste fiende; distriktets beste fotballspelar blir til distriktet sin beste fotballspelar osb. Uttrykksmåten er ikkje uvanleg i munnleg målbruk, men er lite omtykt i skriftleg norsjk. I grammatisk litteratur blir sin-genitiven ofte karakterisert som banal, barnespråkaktig, ukorrekt osb. Ikkje berre dei svært mange funna i avisa er overraskande. Det som er mest påfallande, er at journalistane mest aldri ser ut til å prøva seg på andre løysingar. Det er med andre ord svært få tilfelle der ei s-genitivsutfordring blir løyst på andre og språkleg sett betre måtar. Og dersom det er gjort, er løysinga gjerne at de skriv s-genitiv, som heller ikkje har særleg høg stjerne i nynorsk: landets kortaste riksveg, årets turistsesong, fylkets viktigaste hus. Alle desse er reint bokmål, ikkje nynorsk! Fordi sin-genitiv er så dominerande i avisa, og fordi journalistane må gjera noko med denne einsidige bruken, tek eg med eit par utsegner frå sentral litteratur om konstruksjonen: Alf Hellevik (Nynorsk ordliste) skriv i forordet til Nynorsk ordliste (den gule): Men elles bør ein i normalprosa vere sparsam med bruken av sin-genitiv. Og særleg bør ein passe på å ikkje bruke sin-genitiv mekanisk i staden for s-genitiv, slik at laboratoriets leder blir til laboratoriet sin leiar, eller bygdens ordfører til bygda sin ordførar. Naturlegare ordlegging er det å skrive: leiaren for laboratoriet, ordføraren i bygda. Norsk språkråd har denne omtalen og frårådinga av sin-genitiv: Genitiv Ver nøye med å variera språkbruken der bokmål har genitiv: s-genitiv sin-genitiv Ver særleg merksam på avgrensingane i bruken av s-genitiv og sin-genitiv. Dette er ikkje god nynorsk: "Heimen sin verdi for barn si oppseding." Kva heimen har å seia for oppsedinga av barn. I Wikipedia les me: Garp var en nedsettende betegnelse på tyskerne i Bergen. Betegnelsen «garpegenitiv» antyder dermed at bruken skyldes manglende norskkunnskaper. Formen har også vært assosiert med «barnespråk». «antagelig er den oppstått i Bergen i hansatiden under påvirkning fra tysk. En garp var i sin tid økenavnet på en hanseatisk kjøpmann, men ordet hadde dessuten betydningen hardhaus. Garpegenitiv regnes ikke som korrekt norsk» Garpegenitiv er likevel utbredt på Vestlandet, og har i de senere årene blitt mer vanlig i østnorsk talespråk og bokmål. «var opprinnelig geografisk bestemt, men den geografiske begrensningen til Vestlandet og Nord- Norge gjelder i liten grad nå lenger. Og den østlandske bruken av uttrykksmåten er nok eldre enn to-tre år; den er observert allerede på slutten av 1960-tallet, men da helst hos barn. Fra barnespråket har imidlertid ikke veien vært lang via voksen tale til skrift» Eksempler på garpegenetiv kan være Lars sin lekebil, NRK sitt arkiv, Bush sin administrasjon.

14 14 Som det går fram av dette, er sin-genitiv i nynorsk slett ikkje ulovleg. Det er den einsidige bruken av denne genitivsvarianten som er uheldig, ikkje at han er brukt ein gong imellom. I bokmål kan det verka som om sperrene for bruk av sin-genitiv er sterkare, og at konstruksjonen der både er mindre brukt og mindre omtykt. Det er kjent at i opplæringa i nynorsk sidemål (ikkje i nynorsk som hovudmål) i skulen tyr mange lærarar til løysinga med sin på genitivsproblemet i nynorsk. For elevane kan det vera ein grei metode til å møta problemet med omskriving av s-genitiv til nynorsk på. Men ei slik løysing vert for mekanisk, og det ser ut som om journalistane i Sogn Avis hamnar på denne løysinga. Oppmodinga må vera å variera, først og fremst med preposisjon (til, i og fleire alt etter samanhengen), samanskriving, eller de kan sløyfa genitiven (frå kommunen si side er det gjort mykje for å = kommunen har gjort mykje for å ). Kven som har tipsa journalistane, er ikkje godt å vita. Anten rår ein sin-kultur i avisa kanskje tilrådd av gode hjelparar, det vil seia at nokon i god tru er tipsa om at dette som ei god og akseptabel løysing, eller bruken har festa seg på huset som god og akseptabel nynorsk på eit problematisk felt. Men det er slett ikkje alltid noka god løysing! Og som nemnt: Det er ikkje mengda i seg sjølv som er påfallande eller avgjerande, like mangelen på andre løysingar og ikkje minst variasjon! s-genitiv Det andre genitivsspøkjelset er s-genitiv, som heller ikkje er vanleg på nynorsk, sjølv om bruken kanskje har auka noko. Her er mange funn med s-genitiv, og resultatet blir stundom reint bokmål: blant landets beste, tidenes beste. Dette er dårleg nynorsk, også fordi s-genitiven her er brukt i bunden form av substantiva, i det siste tilfelle til eit hokjønnsord. Når substantivet står i bunden form, unngår me helst s-genitiv. I hokjønns- og inkjekjønnsord er s-genitiv lite brukt, men kan finnast poetisk, høgtidleg eller litterært: mellom markas liljer Nynorsk har tradisjon for genitiv med s ved særnamn: Aasens ordbok nemningar for tid og mål: fire vekers ferie substantiv i ubunden form (ofte i meir faste uttrykk): i manns minne, eit langt livs arbeid i meir faste vendingar (særleg ved hankjønnsord): kongens karar, bondens kår, statens lønsregulativ I Sogn Avis bør me unngå s-genitiv så langt råd er. Gode løysingar er å bruka preposisjonen til: garden til grannen. Men pass på så det ikkje bli mistydingar: Departementets brev kan ikkje bli Brevet til departementet, men frå. Andre løysingar med preposisjon: bygdas ungdom = ungdommen i bygda (bygdeungdommen), stedets befolkning: folk(et) på staden, med naboens hjelp = med hjelp frå naboen, undervisningens formål = formålet med undervisninga. (Dei fleste døma er henta frå Hellevik: Nynorsk ordliste.) Som vist i det første tilfellet, kan me i staden for genitiv bruka samanskriving: fjellets topp = fjelltoppen Vil + infinitiv Denne måten å uttrykkja seg på er svært vanleg i skriftleg framstilling, både på bokmål og nynorsk. I dei aller fleste tilfella gjev presens av hovudverbet ei mykje betre løysing. Ofte er det brukt vil i tilfelle der hovudverbet lèt venta på seg til setninga eller perioden mest er slutt, særleg ved innskotne leddsetningar: ikkje minst vil den økonomiske handlekrafta som me har sett på dette området heilt fram til det siste, vera langt større enn i dag. Sløyf vil, du kan avgrensa bruken til å gjelda vilje eller ønske: Per vil gjerne reisa (= ønskjer å reisa) heim til jul. Her er i alt 55 registrerte tilfelle av denne konstruksjonen i materialet, sjå dømesamlinga. Alle bør skrivast om til presens av hovudverbet Samsvarbøying av verb (etter vera, verta, bli) Manglande samsvarbøying av verb (etter vera, verta, bli) har svært mange registreringar (langt fleire enn i dømesamlinga). Det verkar mest denne bøyinga på det nærmaste er fråverande i avisa, på veg ut, med nokre få unntak. Kort er reglane slik: Perfektum partisipp av verb skal bøyast som eit adjektiv, det vil seia i kjønn og tal samsvara med det substantivet det står til, etter hjelpeverba vera, verta og bli. Grunnen til bøyinga er at partisippet er adjektivisk (fungerer på same måten som eit adjektiv): raude bussar = bussane er raude; utbrende stokkar = stokkane er utbrende. Det er mogeleg me må gje opp målet om å meistra samsvarbøyinga fullt ut. Men eit par tilfelle må nemnast: adjektivisk bøying av verba kjenna og nemna. I hankjønn og hokjønn skal dei ha -d (er kjend, er nemnd), i fleirtal -de (kjende, nemnde), i intekjønn -t (det er nemnt). Difor heiter det alltid som nemnt, som kjent (for all del ikkje som nemnd, som kjend). Og rett er det når avisa skriv: artisten er kjend for dei gode tekstane sine Litt om pronomen

15 15 Somme pronomen (nokon, annan og fleire) skal bøyast, avhengig av det substantivet dei står til. Og hugs at på nynorsk er det vanleg å bruka personleg pronomen som tilvisingsord, ikkje peikande (den osb.): Rapporten er ferdig. Du kan finne den (heller: han) på nettet. Ikkje la denne, dette, desse stå åleine og visa attende til eit substantiv i setninga framom. Ta med substantivet, elles kan ein bli i tvil om kva som er meint. Eit noko utvida døme frå avisa: Mange lag meg gode spelarar kjempar om dei beste plassane, men Rørvik trur ikkje desse kan vera med i medaljekampen (Kven er desse?) Vanskelege konstruksjonar Krunglete eller innfløkte setningskonstruksjonar eller setningar med for mange innlagde leddsetningar finst det ikkje mange av. Det svarar seg å setja punktum. Då er det lettare å landa trygt. Her er heller ikkje mykje stokking av setningsledd som som gjer språket tungt. Men stundom kan det nok bli litt i meste laget å halda styr på for lesaren, som i dette tilfellet (i tillegg til fleire andre feil): Endringane som vil bli gjort på riksvegen i området ved busstoppen er at fotgjengarfeltet vil bli flytta nokre meter lengre aust, slik at busspassasjerar som skal kryssa riksvegen vil kunne gjera dette direkte frå den nye busslomma. Også kan dette seiast enklare: I tillegg til denne utfordringa, undrast Terje Nordgulen om vegstyresmaktene har teke med i planlegginga si at det i området der busshaldeplassen blir plassert ved fleire høve har hamna bilar opp i skråninga. Rådet må bli: Stans i tide, set punktum! Andre gonger stokkar ordfølgja seg, særleg fordi det er lagt inn leddsetningar som bryt framdrifta av teksten: Det nye er at desse tavlene, som er utstyrt med magnetflater, kan ein skriva direkte på ved bruk av magnetiske pennar. Også i desse tre periodane har det stokka seg, eller formuleringane er uheldige: 1) Det er ikkje eit kva hus som helst som no får startløyving gjennom krisepakken; 2) Noko som betyr at området har høg grad av konflikt i høve inngrep; 3) Sturle Ryum (Sp) var meir venleg stemt i høve det å ta registeret i bruk. Pass på så den vrangvillig innstilte lesaren ikkje mistyder, slik det kan skje med denne syklande kvalen: Det var søndag ettermiddag at ein mosjonist frå Tangen møtte kvalen under ein sykkeltur til Fodnes. Kven er på sykkeltur? Truleg ikkje kvalen, for kvalar syklar vel ikkje? I dømet under er det òg vanskeleg å skjøna samanhengen. Eit tips til ein del av problemet her er å unngå då (vanleg i bokmål) som underordnande konjunksjon. Bruk heller fordi, ettersom eller andre: han vedgår at det truleg hadde vore mest ideelt å behaldt trenarapparatet frå 2008, eit resultat me ikkje vil vera bekjent av, då me er mykje betre enn det. Korleis ville du ha formulert dette? 3.4 Teknisk rettskriving (komma, bindestrek, apostrof osb.) Til teknisk rettskriving høyrer bruk av skiljeteikn (særleg komma), bruk av bindestrek, apostrof, stor/liten førebokstav og skrivemåten på namn (særleg institusjonsnamn). Materialet frå avisa har mange kommafeil. For å kunna setja komma på rett plass, må me vita kva ei setning er. Korleis er det med den kunnskapen? Dei viktigaste reglane er desse: komma mellom setningar som er sideordna med og; det skal altså stå komma før og i denne perioden: Me har fått ein ny nasjonalpark og me har frå før eit nesten to-sifra tal landskapsvernområde komma etter leddsetninga når ho står først; det skal altså stå komma etter tingretten (som avsluttar leddsetninga) i denne perioden: Då saka var oppe i tingretten forklarte tiltalte at komma etter innskotne leddsetningar; det skal altså stå komma etter prosjektet (som avsluttar leddsetninga) i denne perioden: Alle som er med i prosjektet har ein felles interesse i dette (og det heiter ei interesse) Namn på institusjonar må skrivast rett. Private har sitt private namn, som me kanskje bør sjekka. Offentlege institusjonar følgjer eit par enkle reglar: Stor forbokstav berre i første ordet (dersom ord nummer to osb. ikkje er eit namn som skal ha stor forbokstav) Nynorsk form der namneforma ikkje er fellesform Nokre døme frå materialet: som er direktør ved Innovasjon Norge i Sogn og Fjordane takka vera Innovasjon Norge Statens Naturoppsyn, som har ansvaret for skadedokumentasjon og bestandsregistrering av freda rovvilt seniorrådgjevar i direktoratet for natur som no har fått midlar frå Norsk Forskningsråd

16 16 Her er det gjort rett: Havforskingsinstituttet i Bergen Kva er feil i desse døma, og kjenner du reglane? Eg synest idéen er heilt tosken Han har vist god nase for kva styresmaktene tillet av landskapsinngrep og rosar kommunen i Indre Sogn for å vera bra ajour med utfordringane. noko som truleg medførte at dei forlet bygda igjen

17 4 Døme- og oppgåvesamling Alle døma er henta frå det registrerte materialet. Nummereringa viser til punkt 3 Grammatisk oversikt i rapporten. Punkta og i rapporten har ikkje døme her, sjå rapporten. 3.1 Rettskriving 17 Oppgåve 1 a) Rett feila i døma frå avisa nedanfor. b) Set inn rett form av lenger/lengre: han sit ikkje hjå meg ; han flytta aust; enn langt; greier du ikkje å hoppa ; Kari hoppa enn Ola; Kari er 3 cm enn Ola c) Med eller utan j: ligg(j)etid, ønsk(j)etenk(j)ing, merk(j)esak, merk(j)epenn, brygg(j)edans, tilheng(j)ar? Den vanskelege j-en ja-verb Dette er krevande arbeid og det tek tid Verbalsubstantiv Holsen, leiar i lokallaget, gjorde greie for det nye kravet til riskanalyse og tryggleikstenkjing på årsmøtet til Fylkesturlaget (å tenkja, ei tenking) Trass innstramminga, er lustraskjenkjinga likevel meir liberal Eg meiner klagene me har fått, ikkje gjeld uteskjenkjing på hotellet (å skjenkja, ei skjenking) j-en må få følgja med overalt! Oddvar Tryti er tilhengar av folkeavrøysting Her skal det byggast ein femti meter lang betongportal på tunnelen Skulerenoveringa på Lærdalsøyri er delt opp i fire byggesteg. Byggesteg ein vart teke i bruk måndag men dette må vera motivert ut frå frivillegheit og eit ynskje om å kunna tilby innbyggarane eit tenestetilbod På Facebook er det blitt ein trend å legge ut private haldningar Substantiv og verb: men dette må vera motivert ut frå frivillegheit og eit ynskje om å kunna tilby innbyggarane eit tenestetilbod og understerkar at ho elles ikkje har ynskje om å kommentera kontakten mellom fylkeskommunen og Fresvik Litt meir om rettskriving bæra (v), skjæring (fleire gonger) ei fornuftig løysning; avvisning, vridning terassen, terassane (jf. terra = jord) ulent jf. lende sleten (v, partisipp) partisipp av sterke verb, 1. klasse, skal ha same vokal i infinitiv og i partisipp: slita/sliten, skriva/skriven antioksydantar skal skrivast med i: oksid, oksidere, oksidant osv. Sjekk i ordboka! fagleg breidde, trussel, på skinner, virkestoffet, skippar, ryggmargen (marg eller merg?), sjukdomsfremkallande, flykningeleirane, multimediainnslag (forutan trykkfeil i flyktning er bindingsvokalen feil i begge dei to siste døma) Sideformer (klammerformer) ansiktsløfting, løfta, løft forma med ø er gjennomført i materialet Sideformer i samsvar med dialektane i midtre og indre Sogn: altso, sopass; likeins bøyingsformene medlemmar/medlemmane (slike former kan kanskje redaksjonen kanskje gjera vedtak om å bruka?) Eitt eller to (fleire) ord Du finn døme i rapporten Substantiv- og verbbøying Legevakten; ein god plattform, ein felles plattform, merkevaren Frøy frå Fresvik kokken porsjonerer rettane dette er ei auke på, frå andre deler, ei hypotese, mange gode historiar Inkjekjønn fleirtal: bruken av beiter; kriteriar som det då skal leggast vekt på; midt i telefonar frå og møter med Røys innleia, sang Kajsa og Frida, Det styrkar utvilsamt HSF, der det no er greve ut plass som me vart lønna for, Men når det først losnar for Sindre, så pleier det å losna skikkeleg Fram til konkursen eigde Høyanger kommune

18 Lenger eller lengre? etter ein lenger periode vil det ta lenger tid flytta nokre meter lengre aust 3.2 Ordval (leksikalsk morfologi) Oppgåve 2 a) Korleis kan du unngå på vent i døma frå avisa? b) Skriv om nokre av dei andre døma nedanfor slik at språket blir betre Flosklar og liknande på vent uvissa grunna finanskrisa gjer at me har sett prosjektet på vent. Det betyr at me har sett på vent dei prosjekta som me kan gjera det med, Ligg på vent. legg desse planane på vent utbygging på vent Mest fotball, men òg annan sport Ja, i periodar viste me prov på at me definitivt kan matcha dei beste laga, viss me har alle intakt i mannskapet og ting stemmer ute på bana. Talentet frå Gaupne var suveren i prologen og etter pause køyrde dei rett og slett i frå oss, då me ikkje var kjappe nok i forsvar og på returløpa I tillegg gjorde Jannicke Øyre Nundal ein sterk kamp Og Valsvik sitt gode spel har ikkje gått umerka hen så langt under opphaldet i Tyrkia så kan me tapa neste kamp mot ein presumptivt svakare lag, understrekar han Etter pause gjorde me heile ti tekniske feil i etablert angrep å ha gjort research i ettertid eit resultat me ikkje vil vera bekjent av, Mange folk har lagt ned eit fantastisk dugnadsarbeid i forkant av turneringa Eg er meir gira på fotball enn nokosinne Aktualitetsmessig kunne ikkje timingen vært betre. Kluet er å få publikum til å leggja ut informasjon. no tek me sikte på ei varsam implementering i lokallaget (Truleg kjenner journalisten innhaldet av omgrepet implementering, men kva med lesarane?) Går for medaljar i sesongopninga; Sogndal går for siger på sundag (Ville det gå betre med medaljesankinga og med Sogndal om dei heller spelar for medaljar eller siger? Verbet å gå verkar litt tafatt.) Ølmheim gjekk for ei tid tilbake ut og sa at han ønskte seg ein ny klubb Andre til ettertanke som er tima til gjenopning om vel fire månader det er slike folk det er bruk for der nede nett no, både i forhold til å vera vitne og i forhold til å hjelpa Eg håpar og trur han vil gjera seg i ein slik setting, men eg hugsar best stemninga og trøkket som var der referatet står det svart på kvitt at Frp går for tunnel gjennom Vikafjellet. Han håpar på sikt. På sikt er målet at han skal dra inn pengar på reklame. Opningsdagen stod 26 senger klare og på sikt vil dei mange romma på den gamle eigendommen (skal vera eigedommen) til Statkraft og seinare kommunalt eigde bygget få 63 senger til overnatting Landstad har merka at det har blitt større fokus på slike tema. Unge vaksne i fokus også gjennom manglande kvalitetssikring i etterkant av revisor si åtvaring Me har gitt opning for at brøyteentreprenøren avgjer når vêrforholda på Vikafjellet er av ein slik karakter at bommen ved fylkesgrensa kan nyttast Eg er veldig nøgd med innretninga på krisepakken

19 19 Rakefiskfesten på Borgund er blitt ein happening mange ønskjer å oppleva Prefiks og suffiks Oppgåve 3 Kan du finna andre måtar å uttrykkja deg på i døma nedanfor slik at du unngår desse prefiksa og suffiksa? be- Fram til helsa gav beskjed, hadde ho og odelsguten ho møtte på jordbruksskulen i Førde er forferdeleg tøft å sitja her heime og venta på beskjed, seier Venke Aarethun Helsearbeidarane som er der nede gjer ein fantastisk heltemodig innsats under heilt ubeskrivelege forhold, også for å behalda dei reisande i distriktet over ein lenger det vart i si tid hevda at Sogn Avis overvurderte betydninga av å få to statsrådar frå fylket og Prestegård er ikkje i tvil om betydninga han har hatt både for motbakkesporten og for fylket generelt. og dette har stor betydning, seier Njøsen Beheld turistane eit resultat me ikkje vil vera bekjent av Milorg gjorde alt som stod i deira makt for å hindra at sivilbefolkning vart råka av deira aksjonar og viste alltid kor begeistra han var for naturopplevingane i Sogn. Kva tid saka vert beramma til retten er usikkert Dette må eg berre beklaga Fonteneanlegget blir også belyst. det er for oss totalt ubegripeleg korleis det er mogeleg for norske politikarar Døme på dårlege løysingar på be-problemet: Det er ikkje spesielt tryggjande. I desember kom kjennelsen frå Gulating lagmannsrett Dette saman med Jon sin livslange lidenskap for å røra seg i skog og mark er-, bi- an- seier Heidi Grande Røys, og erklærer at det ikkje høver å prissetja jamstelte mål Men ikkje alle får ein statsråd til å erklæra Nav-etaten for pakka og klar difor vil me bidra Eg bidreg gjerne med kvalifiserte råd! Desse to, med fleire, bidreg på fredsvaka som for tida føregår utanfor Sogndal Kulturhus Det er merkevarebygging som finn stad på Hatleli i Fresvik. midt i telefonar frå og møter med bidragsytarar, politikarar, venner, kollegaer og kjende Då kan det bli aktuelt å henta inn fagleg bistand frå andre delar av landet uansett men eg vil uansett prøva å komma meg nedover i næraste framtid Utviklinga i Luster kan uansett ikkje halda fram på denne måten Men uansett - Israel må stoggast og då må alle andre oppegåande regjeringar på kloden påverkast og han meiner kommunen uansett ikkje kan gjera det åleine. Det er med andre ord eit stykke fram, uansett. Jon takla absolutt alt, og kjempa seg opp att uansett hen- For ordforma hensyn har nynorsk motsvaret omsyn, og det bør brukast. Det er heller ingen grunn til å skriva forventa når det held med venta: og denne gongen lét eg hensynet til familielivet ta avgjersla for meg slik at dennye situasjonen medverkar til avvisning av forventa trafikk Eg hadde ikkje forventa dette, seier tillitsvalt Erik Flæthe -heit Ho tykkjer gårsdagens gledelege nyheit er eit døme på at å dra lasset saman gir resultat

20 20 så provosert at ho like godt - i full offentlegheit - truga med å ta med seg alle innbyggjarane sine og flytta til Hordaland. Juryen har gjort eit spennande val, som gir unike moglegheiter Han serverte også forslag på kva moglegheiter som no opnar seg? Dette gir mange bruksmoglegheiter -messig Aktualitetsmessig kunne ikkje timingen vært betre. (nynorsk eller bokmål?) Ved alders- og sjukeheimen krevst det i tilfelle bygningsmessige tiltak for å gå over til vassboren varme. (Kva med bygningstiltak?) Nermoen fortel at både økonomisk og miljømessig er prosjektet veldig bra, ved at ein kan nytta vassressursane utan store inngrep i naturen. eigedomsskatten har tradisjonelt vore avgrensa med såkalla bymessig regulering Skal denne haldeplassen halda mål reint tryggleiksmessig, Prosjektleiar Odd Erik Haugen i Statens vegvesen meiner at den nye busshaldeplassen vil vera ei tryggleiksmessig fullgod løysing. Erfaringsmessig er det mest avstiging frå bussen på denne staden, I denne omgangen er det elevane på ungdomssteget, samt sjuande klassesteg, som har fått nye og tidsmessige skuleareal Nermoen fortel at både økonomisk og miljømessig er prosjektet veldig bra, ved at ein kan nytta vassressursane utan store inngrep i naturen Preposisjonar Oppgåve 4 Skriv om (med preposisjonar eller andre løysingar) døma nedanfor. på Hallingane er langt framme på sauehald Tiltakspakken gir kommunane eit løft på vedlikehald Han serverte også forslag på kva moglegheiter som no opnar seg som på interiør og innhald utfordrar fjordens gamle kaféomgrep Det er veldig gøy når det kjem merksemd på ting som me har jobba med i mange år (substantivering!) Fornyingsministeren trur den enorme Nav-etaten, med sitt massive informasjonsbehov, kan bli langt betre på målbruk Flatland er klar på at ei løysing må finnast i dei resterande dagane av januar Han var klar på at skuldingane mot hans klient var basert på fri fantasi med påverknad frå foreldre, slektningar og andre. Det er veldig gøy når det kjem merksemd på ting som me har jobba med i mange år Men på her Ikkje alle i årsmøtet var samde i Unødvendig innan i staden for i: og me ønskjer å halda på arbeidsplassar innan jordbruket har 30 års erfaring med å rettleia innan bygging av sauefjøsar ved at Nermoen fortel at både økonomisk og miljømessig er prosjektet veldig bra, ved at ein kan nytta vassressursane utan store inngrep i naturen. Andre synspunkt enn omsynet til utbyggjaren får drahjelp ved at media speglar breie interesser i desse sakene meiner det kan løysast ved at ein ringjer til legen Substantivsjuke Bygget vart kjøpt like før jul og innflytting vart gjort på ei veke. Det inneber at han ikkje berre dyrkar og haustar, men handterer heile den industrielle prosessen, samt tapping og distribusjon.

Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016

Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016 www.stavanger-kulturhus.no Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016 Eksempel på eksamenssvar 2 1 LES NYNORSK I 30 MINUTT KVAR DAG DEN NESTE VEKA 2 SKRIV PÅ

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN vedteke av kommunestyret 29.01.1998 1. HISTORISK BAKGRUNN Dei første skulekrinsane i Samnanger gjekk over til nynorsk («landsmål») i 1909. Sidan 1938 har nynorsk vore einerådande

Detaljer

Sogndal kommune nyttar nynorsk skulemål og har nynorsk som administrasjonsmål. Kommunen krev nynorsk i skriv frå statlege organ til kommunen.

Sogndal kommune nyttar nynorsk skulemål og har nynorsk som administrasjonsmål. Kommunen krev nynorsk i skriv frå statlege organ til kommunen. Målbruksplan for Sogndal kommune Sogndal kommune nyttar nynorsk skulemål og har nynorsk som administrasjonsmål. Kommunen krev nynorsk i skriv frå statlege organ til kommunen. 1 Språkpolitiske mål Føremålet

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015

10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015 Ivar Aasen 1 www.stavanger-kulturhus.no 10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015 www.stavanger-kulturhus.no «Eg skriv betre på eit språk som

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver. Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007

NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver. Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007 NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007 Revidert i 2012 i samsvar med den nye nynorskrettskrivinga Til

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Oppgåver til side 130 Oppgåve B Kommenter forholdet mellom omgrep. a) Morfem, leksikalsk morfem, grammatisk morfem, bøyingsmorfem og avleiingsmorfem.

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Namn: Klasse: 1. Gjennomgang av skjemaet «Førebuing til elev- og foreldresamtale» 2. Gjennomgang av samtaleskjemaet 3. Gjennomgang av IUP og skriving av avtale

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Rettleiing for revisor sin særattestasjon

Rettleiing for revisor sin særattestasjon Rettleiing for revisor sin særattestasjon Om grunnstønad til nasjonalt arbeid til frivillige barne- og ungdomsorganisasjonar, statsbudsjettets kap. 857, post 70 (Jf. føresegn om tilskot til frivillige

Detaljer

HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar...

HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar... HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar... 16 1 HEILSETNINGAR Ordstilling I ei norsk setning kjem orda i ei bestemt

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Informasjon frå det offentlege skal vera forståeleg for mottakarane, og difor må språket vera klart og tilpassa målgruppa.

Informasjon frå det offentlege skal vera forståeleg for mottakarane, og difor må språket vera klart og tilpassa målgruppa. Klarspråk NYNORSK Kva er klarspråk? Med klarspråk meiner vi her korrekt, klart og mottakartilpassa språk i tekstar frå det offentlege. Ein tekst er skriven i klarspråk dersom mottakarane raskt finn det

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK FOR 7. TRINN 2015/2016 Hovudlæreverk: God i ord. Veke MÅL (K06) TEMA INNHALD ARBEIDSFORM ANNA (Vurdering, læringsstrategi.

ÅRSPLAN I NORSK FOR 7. TRINN 2015/2016 Hovudlæreverk: God i ord. Veke MÅL (K06) TEMA INNHALD ARBEIDSFORM ANNA (Vurdering, læringsstrategi. ÅRSPLAN I NORSK FOR 7. TRINN 2015/2016 Hovudlæreverk: God i ord Veke MÅL (K06) TEMA INNHALD ARBEIDSFORM ANNA (Vurdering, læringsstrategi.) 33-34 Reflektera over eiga læring Motivera for arbeidet med faget

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Innhald/Lærestoff Elevane skal arbeide med:

Innhald/Lærestoff Elevane skal arbeide med: Tid 34-37 Kompetansemål Elevane skal kunne: Innhald/Lære Elevane skal arbeide med: Kap.1. LB På biblioteket Lære å bruke biblioteket Lære skilnaden på skjønnlitteratur og faglitteratur Lære om ein forfattar

Detaljer

Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016

Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016 Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016 Læreverk: Dagny Holm og Bjørg Gilleberg Løkken: Zeppelin språkbok 6 og arbeidsbok Læreverk: Dagny Holm og Bjørg Gilleberg Løkken: Zeppelin lesebok 6 og arbeidsbok

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

Farleg avfall i Nordhordland

Farleg avfall i Nordhordland Farleg avfall i Nordhordland Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder i Nordhordland. April, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking om korleis 15 ulike

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

Fråsegn om norskfaget og nynorsken

Fråsegn om norskfaget og nynorsken Fråsegn om norskfaget og nynorsken På landsstyremøtet i helga vedtok SV ei rekkje innspel til korleis ein kan styrkje nynorsken både som hovud- og sidemål i arbeidet med ny læreplan i norsk. Denne gjennomgangen

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016 Hovudområda i norsk er munnleg kommunikasjon, skriftleg kommunikasjon og språk, litteratur og kultur. Kvart av kompetansemåla er brotne ned i mindre einingar. Vi sett

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune.

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune. Førde, 24.02.2015 NVE Konsesjonsavdelinga Postboks 5091 Majorstua 0301 OSLO Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune. Vi viser til NVE sitt høyringsbrev av 19.11.2014

Detaljer

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet SPRÅKRÅDET Utdanningsdirektoratet Postboks 2924 Tøyen 0608 OSLO REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006 Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

Detaljer

Vi lærer om respekt og likestilling

Vi lærer om respekt og likestilling Vi lærer om respekt og likestilling I Rammeplanen står det at barnehagen skal tilby alle barn eit rikt, variert, stimulerande og utfordrande læringsmiljø, uansett alder, kjønn, funksjonsnivå, sosial og

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule

Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule Utdanningsforbundet Sogn og Fjordane, 1 2010 Innhald Innleiing s. 3 I barnehagane s. 4 I grunnskulane s. 9 I dei vidaregåande skulane

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015

Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015 Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015 TID KOMPETANSEMÅL Elevane skal kunne INNHALD/LÆRESTOFF Elevane skal arbeide med ARBEIDSMÅTAR Aktuelle arbeidsmåtar i faget VURDERING Veke 34-52 Munnleg kommunikasjon

Detaljer

Leksikaliseringsprosessar i samansette verb: Adjektiv eller partisipp?

Leksikaliseringsprosessar i samansette verb: Adjektiv eller partisipp? Leksikaliseringsprosessar i samansette verb: Adjektiv eller partisipp? Bjørghild Kjelsvik Nynorskordboka SPRÅKRÅDET / UIO NFL OSLO 2013 23.08.2013 1 Partikkelverb: Partikkelverb i norsk kan delast i to

Detaljer

Årsplan i norsk for 6.kl. 2015-2016

Årsplan i norsk for 6.kl. 2015-2016 Årsplan i norsk for 6.kl. 2015-2016 Tid Veke: Kompetansemål Elevane skal kunne: 34 uttrykke og grunngi egne standpunkter referere og oppsummere hovedmomenter i en tekst presentere egne tolkinger av personer,

Detaljer

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Dato: 29.02.2012 Ansvarlig: TSH Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Unge funksjonshemmede takkar for høvet til å kommentera departementet sitt framlegg

Detaljer

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 Fag: Norsk Klassetrinn: 2. Lærar: Linn Merethe Myrtveit Veke Kompetansemål Tema Læringsmål Vurderings- kriterier Forslag til Heile haust en Fortelje samanhengande om opplevingar

Detaljer

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll Etablere felles standard innan service og kundehandsaming i Askvoll Guiden tek for seg grunnleggande og enkle reglar - enkelte vil hevde at

Detaljer

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE SPØRJEGRANSKING Om leselyst og lesevanar blant unge SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE Irene, Terese, Sigurd, Lars i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 INNHALD Innleiing... 3 Diagram og Kommentarar...

Detaljer

Vurderingsskjema for munnleg norskprøve, nivå A1-A2 (set kryss i skjemaet).

Vurderingsskjema for munnleg norskprøve, nivå A1-A2 (set kryss i skjemaet). Kandidatnummer: NYNORSK 20.08.15 Vurderingsskjema for munnleg norskprøve, nivå A1-A2 (set kryss i skjemaet). Under A1 A1-beskrivingar A1 A2-beskrivingar A2 Formidlingskriterium OPPGÅVE A Individuell (fortelje)

Detaljer

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Ved Kari Vik Stuhaug Helsepedagogikk Helse Fonna 5. Mars 2015 09.03.2015 Kari Vik Stuhaug, LMS Helse Fonna 1 Kva gjer du når du får eit problem? Og kva

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Februar 1955 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR

Norsk etnologisk gransking Februar 1955 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR Norsk etnologisk gransking Februar 1955 Emne nr. 48 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR Med denne lista vil vi freista å få greie på dei nemningane ( benevnelsene ) som bygdemålet frå gamalt nytta

Detaljer

MÅLBRUKSPLAN FOR BØMLO KOMMUNE

MÅLBRUKSPLAN FOR BØMLO KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN FOR BØMLO KOMMUNE INNHALDSLISTE: Føreord.. side 2 Målbruksplan. side 3 Utfyllande retningslinjer for språkbruken side 5 Tilleggsinformasjon: Praktiske hjelpemiddel for nynorskbrukarar i off.

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto TILSYNSRAPPORT første halvår 2012 - ei evaluering av marknadsføring frå januar til og med juni månad 2012 Tilsynsrapport marknadsføring nr. 2012-12 Lotteritilsynet

Detaljer

Fra Forskrift til Opplæringslova:

Fra Forskrift til Opplæringslova: Fra Forskrift til Opplæringslova: 5-1. Kva det kan klagast på Det kan klagast på standpunktkarakterar, eksamenskarakterar, karakterar til fag- /sveineprøver og kompetanseprøve, og realkompetansevurdering.

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

FANTASTISK FORTELJING

FANTASTISK FORTELJING FANTASTISK FORTELJING Leiken går ut på at alle som er med, diktar ei fantastisk forteljing. Ein av deltakarane byrjar på ein historie, men stoppar etter ei stund og let nestemann halde fram. Slik går det

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013. I sak Ud-6/12 om anonym retting av prøver gjorde utdanningsutvalet slikt vedtak;

Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013. I sak Ud-6/12 om anonym retting av prøver gjorde utdanningsutvalet slikt vedtak; saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 14.08.2013 49823/2013 Sverre Hollen Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013 Anonym retting av prøver våren 2013 Bakgrunn I sak Ud-6/12 om anonym

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

6. trinn. Veke 24 Navn:

6. trinn. Veke 24 Navn: 6. trinn Veke 24 Navn: Takk for ei fantastisk fin førestilling i går! Det var veldig kjekt å sjå dykk, både på formiddagen og på ettermiddagen. Eg vart veldig stolt! No må vi få rydda opp og pakka litt

Detaljer

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING NYNORSK INNHALD GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING... 2 GRAVFERDSORDNING:... 2 1. MENS VI SAMLAST... 2 2. FELLES SALME... 2 3. INNLEIING VED LEIAR... 2 4. BØN... 2 5. MINNEORD...

Detaljer

Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar.

Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar. Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar. Trude Bukve Institutt for lingvistikk, litteratur og estetiske fag Kort om masteroppgåva.. Ei undersøking av finansterminologi

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

ehandel og lokalt næringsliv

ehandel og lokalt næringsliv ehandel og lokalt næringsliv Kvifor ehandel? Del av regjeringas digitaliseringsarbeid det offentlege skal tilby digitale løysingar både til enkeltpersonar og næringsliv Næringslivet sjølve ønskjer ehandel

Detaljer

Tevling i Bygdekjennskap. Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag.

Tevling i Bygdekjennskap. Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag. Tevling i Bygdekjennskap Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag. NORGES BYGDEUNGDOMSLAG 1992 Dette er ikkje nokon tevlingsregel, men heller ei rettesnor og eit hjelpemiddel for lokallag som ynskjer

Detaljer

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Alternative titlar: Vurderingsarbeid: Arbeid med kvalitet i skolen i spenning mellom

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

Riksregulativet for ferjetakstar - høyring

Riksregulativet for ferjetakstar - høyring Ansvarleg sakshandsamar sign. for utført handling: Saka er godkjend av fylkesrådmannen: Dokumentoversyn: Tal prenta vedlegg: * Tal uprenta vedlegg: * Riksregulativet for ferjetakstar - høyring Fylkesrådmannen

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv...

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv... Innhald 1. Fritid og bibliotek... 1 2. Hos legen... 7 3. Høgtider... 12 4. Mattradisjonar... 18 5. Sunnheit og kosthald... 25 6. Arbeidsliv... 30 7. Jobb i sikte... 35 8. Skule og utdanning... 40 9. Familie

Detaljer

Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune

Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune 1 Bedriftspedagogisk Senter A.S bps@bps.as Medarbeidarsamtalar i Radøy kommune - slik gjer vi det Leiar har ansvar for å gjennomføra samtalane sine slik det

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Side 1 Tingvoll, 21. september 2013 NVE FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Naturvernforbundet har gått langs elva på den planlagde utbyggingsstrekninga 15.9.2013. Vi har ikkje gått traseen

Detaljer

Metodiske verktøy ved kursleiing

Metodiske verktøy ved kursleiing Metodiske verktøy ved kursleiing Lærings- og Meistringssenter Helse Fonna 30.03.2015 Metodiske verktøy - LMS Helse Fonna 1 Runde Enkel måte å få alle til å delta: Gi ei enkel oppgåve som er mogeleg for

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Tale, Ivar Aasen-stemnet 29.6.14

Tale, Ivar Aasen-stemnet 29.6.14 Tale, Ivar Aasen-stemnet 29.6.14 «Gode stemnelyd!», kunne eg valt å innleia denne talen med. Eit «Signe dagen» kunne også vore på sin plass. Det vakre «freden god», blant anna brukt i Trondenes, kunne

Detaljer

Store dokument i Word

Store dokument i Word Store dokument i Word versjon 2007 av Kjell Skjeldestad Hjelp til betre organisering av skrivearbeidet august 2009 Ved skriving av store dokument er det viktig å få god oversikt over dei ulike delane av

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer