Biletanalyse. Av Paul S. Amundsen

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Biletanalyse. Av Paul S. Amundsen"

Transkript

1 Biletanalyse Av Paul S. Amundsen

2 2 BILETANALYSE BILETANALYSE 3 1. BILETANALYSE ei innføring INNHALD Biletanalyse ei innføring... s. 3 Biletanalysar i lærebøker tek ofte utgangspunkt i kunst. Denne innføringa skal først og fremst gi ei rettleiing i korleis ein kan bruke redaksjonelle fotografi som utgangspunkt for biletanalysar. Det manipulerte fotografiet... Den arrangerte røyndomen... Fotografi og populærkultur... s. 12 s. 14 s. 17 Føremålet er å gi lærarar og elevar eit verktøy for å snakke om og forstå fotografi. Det skal i mindre grad handle om komposisjon, perspektiv og fargar, men heller om bilete i ein journalistisk samanheng, med andre ord korleis fotografi blir brukte i aviser, magasin og på nettstader. Fotografi og objektivitet... Finanskrise... Barack Obama og Martin Luther King Jr.... Analyse av samansette tekstar ei innføring... s. 19 s. 24 s. 25 s. 30 Fotografi i ein kontekst Redaksjonelle bilete må alltid forståast i ein kontekst. Desse fotografia har sjeldan reint illustrative formål. Bileta viser som regel til stader, miljø og personar i ein dagsaktuell samanheng. Samanhengen fotografiet blir presentert i, har stor betydning for å forstå biletet. Ved å sjå biletet i ein større samanheng kan ein trene seg opp til å forstå betydninga av redaksjonelle bilete. Fotograf og redaksjon føretek mange val før dei aktuelle bileta blir plukka ut. Bileta skal vere ei kjelde til informasjon og samtidig fungere som blikkfang for å gjere lesaren interessert i å lese saka. Redaksjonane gjer medvetne val, og det er viktig å analysere og studere grunnen til at redaksjonane vel å bruke somme bilete framfor andre. Pressa tek bileta på alvor, og i «Vær varsom»-plakaten, som listar opp bransjen sine etiske normer, blir bilete og tekst likestilte. Her heiter det blant anna: «For bruk av bilder gjelder de samme aktsomhetskrav som for skriftlig og muntlig fremstilling.» I tillegg legg pressa vekt på at bilete skal vere autentiske: «Vern om det journalistiske fotografiets troverdighet. Bilder som brukes som dokumentasjon, må ikke endres slik at de skaper et falskt inntrykk.» (link til «Vær varsom»-plakaten) Redaksjonelle fotografi skal altså gi informasjon om aktuelle hendingar på ein sannferdig måte. Fotografia blir brukte som prov for at noko har hendt og har høg grad av truverd.

3 4 BILETANALYSE BILETANALYSE 5 Dei viktigaste sjangrane: Reportasjebiletet og portrettet Dei redaksjonelle fotografia kan grovt sett delast i to hovudkategoriar: reportasjebiletet og portrettet. Portrettet viser ein eller fleire personar som ein tydeleg og viktig del av biletet. Personane er lette å kjenne att, og dei utgjer hovudmotivet. Biletet kan også vise personen i eit miljø, for eksempel heime eller på arbeidsplassen. Da blir biletet kalla miljøportrett. Portretta er som hovudregel arrangerte. Reportasjebilete. Norske styrkar i Afghanistan, Foto: Espen Røst/Dagbladet/All Over Press Portrett. Dramatikaren Harold Pinter. Foto: Steve Forrest/Panos/Felix Features Reportasjebilete viser ei aktuell hending. Biletet inneheld mykje informasjon og kan vere frå ei konkret hending, for eksempel ei bilulykke, ein konsert eller eit sportsarrangement. Reportasjebiletet er som hovudregel ikkje arrangert. Illustrasjonsbilete blir ofte brukte som redaksjonelle bilete. Dette er bilete som er tekne i ein annan samanheng enn den artikkelen handlar om. Denne innføringa skal først og fremst handle om reportasjebilete og portrett. Bildeanalyse denotativ og konnotativ beskriving Biletanalysen begynner alltid med sjølve biletet. Til å begynne med ser vi bort frå samanhengen biletet er teke i. Kva ser vi? Kva viser biletet? Bruk enkle ord for nøkternt å beskrive biletets innhald. Innhaldet kan vere ein person, eit hus, ein bil, ein veg, ein hest i bakgrunnen osv. Ei nøktern beskriving av innhaldet er grunnleggjande i all biletanalyse og blir kalla for denotativ beskriving.

4 6 BILETANALYSE BILETANALYSE 7 Eksempel på biletanalyse Deretter tolkar vi biletet i lys av tilleggsinformasjon vi har, som gjer at vi forstår biletet ut over det vi nøkternt ser. Vi spør: Kva for assosiasjonar får vi av å sjå biletet? I kva for land er biletet teke? Korleis har menneska det? Kva har hendt med dei? Kva for konflikt dreier det seg om? Dette kan vi ikkje nødvendigvis lese ut av biletet, men ofte kan vi gi biletet tilleggsinformasjon fordi vi kjenner igjen situasjonen. Vi tolkar med andre ord biletet i lys av annan informasjon. Tolkinga av biletet blir kalla for konnotativ beskriving. Perspektiv, djupne og komposisjon I tillegg er det ofte føremålstenleg å sjå på korleis biletet er bygd opp. Kva er hovudmotivet? Kva utgjer forgrunnen og bakgrunnen på biletet? Aller først ser vi på sjølve biletet. Samanhengen biletet er presentert i, er teken bort i første omgang. Kva ser vi? I venstre del av biletet ser vi hendene til ein mann iført bukse og korterma skjorte. Han held den høgre handa på leggen til ein mann som ligg på bakken. Personen i midten av biletet har eit hovudplagg med ukjente teikn eller bokstavar. Han har same type bukse som mannen til venstre. Begge har like klokker og korterma skjorter. Mannspersonen i midten av biletet held ei hand mot nakken til mannen som ligg på bakken. Personen på bakken har open munn, er iført t-skjorte og shorts. Orda «The wall must» og «Israel s Apartheid Wall» står skrivne på mannen si t-skjorte. Han har ei stor tatovering på den venstre underarmen. Ein mann med armbandsur kan skimtast i den mørke bakgrunnen. Underlaget ser ut til å vere flislagt. Det kan sjå ut som biletet er teke utandørs om kvelden. Forholdet mellom forgrunn og bakgrunn er med på å gi biletet perspektiv og djupne. Linjer bakover i biletet gir det djupne. Perspektivet seier også noko om kvar fotografen har stått når biletet blei teke. Er biletet teke nedanfrå? Frå sida? Kor langt er fotografen frå motivet? Biletkomposisjon er nært i slekt med perspektivet. Komposisjon kan beskrivast som korleis dei forskjellige delane i eit motiv blir sette saman. Studer korleis dei ulike elementa i biletet står til kvarandre. Eit bilete kan framstå som rotete, ryddig, balansert eller harmonisk. Biletanalyse kontekst Etter at vi har sett på biletet i lys av desse enkle omgrepa, kan vi ta for oss samanhengen (konteksten) biletet er presentert i. Vi les først tittelen, ser deretter på biletteksten, ingressen og til slutt brødteksten. Korleis styrer tittelen på artikkelen biletet? Kva skjer med biletet når vi ser bort frå tittelen? Korleis fungerer samspelet mellom biletet og tittelen? Dersom biletet aller først var uklart, vil sannsynlegvis biletteksten gi svar på kven, kva og kvar. Vi ser nærmare på korleis konteksten er med på å styre tolkinga av biletet. Inneheld biletteksten tilleggsinformasjon som gjer at vi forstår biletet annleis? Endrar tolkinga av biletet seg? Forstår vi det annleis? Blir historia annleis? Tilfører teksten informasjon som biletet i seg sjølv ikkje gir? Kan biletet stå på eigne bein, utan kontekst, eller er biletet avhengig av konteksten for i det hele teke å bli forstått? Ved å stille spørsmål om samspelet mellom tekst og bilete blir det enklare å forstå biletet i ein større samanheng. Kvifor har redaksjonen valt å bruke dette biletet? Kva for eit inntrykk gir biletet av hendinga? Korleis blir personane framstilte? Korleis har andre redaksjonar brukt bilete frå den same hendinga? Deretter forsøker vi å tolke biletet slik eg forstår det. Dette er eit reportasjebilete frå ei konkret hending. Teikna på lua til politimannen er hebraiske. Biletet er teke i Israel. Situasjonen i Midtausten har vore uroleg i mange år. Politimennene ser ut til å vere hardhendte og legg ein mann i bakken med makt.

5 8 BILETANALYSE BILETANALYSE 9 Dette skjer sannsynlegvis fordi han har gitt uttrykk for sine meiningar, kanskje under ein demonstrasjon der politiet greip inn mot demonstrantane. Teksten på t-skjorta til mannen tyder på at biletet er teke etter at den omstridde muren, som går gjennom Vestbreidda, blei bygd. Han er sterkt imot denne muren. Ordet apartheid viser til den rasistiske politikken som blei førd i Sør-Afrika. Det ser ut som om personen skrik i smerte. Politimennene er konsentrerte, har innbitne, konsentrerte utrykk og utøver makta si bestemt og med sterke maktmiddel. Det herskar ein konflikt mellom politimennene og mannen på bakken, og politiet er den sterke parten i konflikten. Politiet representerer styresmaktene si maktutøving. Mannen gir uttrykk for sine meiningar, men det kan også hende at han blir arrestert i ein annan samanheng. Vi må gå til konteksten for å få meir informasjon. Deretter ser vi på biletteksten: «POLITIVOLD: Etter nærmere to timers fredelig marsjering gjennom Tel Avivs gater i går kveld, fikk politiet nok av irriterende demonstranter. På King George Street fikk demonstrasjonen en brå slutt. FOTO: Paul Sigve Amundsen» Biletteksten fortel når biletet er teke (i går kveld), kvar hendinga finn stad (King George Street i Tel Aviv) og kven som er avbilda (politi og demonstrant). Denne informasjonen (kven, kva, kvar) hjelper lesarane til å forstå biletet. Tilleggsinformasjonen forankrar biletet og er med på å styre tolkinga av det. Namnet på fotografen er oppgitt. Biletet er henta frå framsida til avisa Bergens Tidende måndag 17. juli Biletet er det største på framsida. Plasseringa av biletet viser at hendinga er ei viktig sak for avisa. Vi ser først på tittelen: Fredsmarkering endte med vold og arrestasjoner. Mannen på biletet blir arrestert. Han har delteke i ei markering og demonstrert for fred. Under biletet er det ei tilvising til side 8 og 9: «NEI TIL KRIG. Ja til fred var slagordet under demonstrasjonen som BT var vitne til i Tel Aviv i går kveld. Men markeringen endte i kaos da politiet slo til. Over 20 Hizbollah-raketter rammet den israelske havnebyen Haifa i går. Åtte ble drept, og Israel har erklært unntakstilstand nord i landet. De arabiske landene advarer nå Israel mot å angripe Syria. Det vil kunne føre til storkrig i regionen. Lederne for verdens åtte ledende industrinasjoner (G8) rettet i går en appell til alle parter i Midtøsten om å stanse voldshandlingene. G8-landene stiller krav både til Israel og Hizbollah.»

6 10 BILETANALYSE BILETANALYSE 11 Vi forstår enda meir om samanhengen biletet er teke i, ved å lese teksten. Det er ikkje ein tilfeldig demonstrasjon, men ei hending som speglar den spente situasjonen i Midtausten. Demonstrasjonen finn stad under konflikten mellom Israel og Libanon. Medarbeidarane til avisa har dekt demonstrasjonen. Påstanden om politivald dukkar opp i teksten, og biletet blir brukt som dokumentasjon på at det stemmer. Journalist, fotograf og redaksjonen presenterer biletet i ein heilt konkret samanheng. Vinklinga er at krigsmotstand enda med at politiet brutalt tok affære. Hendinga kunne blitt fortalt på mange andre måtar. Avisa kunne for eksempel fokusert på at det meste gikk fredeleg føre seg. Avisa har likevel valt å fokusere på den konfliktfylte avslutninga på demonstrasjonen. Eit fotografi utgjer alltid eit subjektivt utsnitt av verda. Fotografen har valt å ta bilete av noko framfor noko anna. Journalist og fotograf kunne valt å dekkje ei anna hending denne kvelden, for eksempel vore i ein annan del av landet. Fotografen kan foreta utallige val. Dessutan tek fotografen mange bilete, men berre nokre få av dei blir valde ut og leverte til redaksjonen. Til slutt vel redaksjonen ut eitt eller nokre få bilete som viser hendinga. Dekninga av samfunnet tek ofte utgangspunkt i usemje og tydelege motsetnader, som i dette tilfellet. Konflikt blir prioritert framfor harmoni. Hadde demonstrasjonen enda utan arrestasjonar, ville hendinga neppe hamna på framsida av avisa. Andre og meir alvorlege hendingar i Midtausten kunne like gjerne hamna på framsida denne dagen. Biletet er ein dokumentasjon av noko som har hendt. Det fortel også at det finst motstand mot krigen i Israel. I tillegg blir biletet eit symbol på den spente stemninga i Midtausten. Oppgåver 1 Oppgåve 1: Analyser dette fotografiet. Jødisk nybyggjar gjer motstand mot politiet under opptøyar på Vestbreidda i februar FOTO: Oded Balilty/AP/Scanpix Oppgåve 2: Samanlikn korleis konflikten på Gaza-stripa våren 2009 blei dekt av medium i Noreg og Midtausten. Oppgåve 3: Analyser dette fotografiet. Sveltestreikande studentar på Den himmelske freds plass, mai FOTO: Stuart Franklin/Magnum Photos/ All Over Press Biletanalyse ei oppsummering Beskriv med enkle ord kva du ser på biletet. Kva slags fotografi er det? Portrett? Reportasjebilete? Illustrasjon? Tolk biletet i lys av tilleggsinformasjon som gjer at vi forstår biletet. Det kan vere at vi kjenner igjen kvar biletet er teke, kven som er avbilda osv. Kva for assosiasjonar gir biletet? Kva for kjensler vekkjer fotografiet? Sjå på perspektiv/djupne og komposisjon. Korleis er biletet sett saman, og av kva for ulike element? Kva er forholdet mellom forgrunn og bakgrunn? Kvar er fotografen plassert i forhold til motivet? I kva for samanheng blir biletet presentert? Korleis fungerer samspelet mellom biletet og konteksten? Oppgåve 4: Analyser dette fotografiet. Sørgjande etter terroraksjon mot ein barneskule i Beslan, juni FOTO: Henning Lillegård/Dagbladet/All Over Press

7 12 BILETANALYSE BILETANALYSE Det manipulerte fotografiet Manipulasjon Alle fotografi er i utgangspunktet ein manipulasjon. Fotografi viser eit subjektivt utsnitt av noko som var framfor kameraet da biletet blei teke. Bilete fortel aldri heile historia. Dessutan kan samanhengen biletet blir presentert i, vere ei løgn. Fotografi kan med andre ord vere manipulerte på mange måtar: Time blei skulda for å vere rasistisk. Simpson blei demonisert av ein kreativ redaksjon, blei det hevda. Dessutan mente ein at O.J. Simpson ble førehandsdømt. Publikum reagerte sterkt, og resultatet blei at Time, for første gong i historia, laga eit nytt omslag. Ein viktig del av historia kan vere utelaten frå biletet. Handlingar kan vere iscenesette av dei som er avbilda, eller av fotografen. Biletet kan bli presentert i ein falsk samanheng. Biletet kan endrast/retusjerast i ettertid. Oppgåver Oppgåve 1: Korleis kan fotografi manipulerast? BILETANALYSE - Den arrangerte røyndomen Desse faksimilane er eit klassisk eksempel på at fotografi kan manipulerast med eit biletbehandlingsprogram. Oppgåve 2: Kva er eit dokumentarisk bilete? BILETANALYSE - Den arrangerte røyndomen Oppgåve 3: Dette er eit historisk, retusjert bilete av Lenin og Trotskij. Kva har hendt med dette biletet? Kvifor blei Trotskij fjerna frå originalbiletet (til høgre)? Faksimiler av framsidene til Newsweek og Time, Nyheitsmagasina brukte det same biletet på framsidene sine, men Time manipulerte biletet i eit biletbehandlingsprogram. Dette biletet, som politiet tok av den drapstiltalte idrettsstjerna O.J. Simpson, blei trykt omtrent samtidig på framsidene av Time og Newsweek. Magasina trykte same bilete, men mens Newsweek trykte biletet slik dei hadde fått det av politiet, forandra Time det så det ikkje var til å kjenne igjen ved hjelp av eit biletbehandlingsprogram. Forskjellane mellom framsidene skapte stor debatt om digital biletmanipulering. Oppgåve 4: Finn andre historiske eksempel på manipulerte/retusjerte bilete. Forsøk sjølv å manipulere eit bilete ved hjelp av tilgjengelege program (f.eks. gratisprogrammet Picasa).

8 14 BILETANALYSE BILETANALYSE Den arrangerte røyndomen Kristin Halvorsen strekkjer hendene i veret og smiler innbite. Partifellane Audun Lysbakken og Bård Vegar Solhjell smiler også. Det er landsmøte i SV, og partileiaren har halde opningstalen sin for delegatane. Pressekonferansar dominerer nyheitssendingane. Dei er også ein vesentleg del av den arrangerte røyndomen. Situasjonar blir ofte arrangerte eller iscenesette for media. Demonstrasjonar og pressekonferansar er eksempel på dette. BILETANALYSE - Den arrangerte røyndomen Det handlar om å få ut ein bodskap. Ofte legg arrangørane opp til biletvennlege opptrinn på pressekonferansar. Demonstrasjonar byggjer på verkemiddel som vekkjer oppsikt, som er biletvennlege, og formålet er å bli sett og høyrt. Konkurransen om merksemda er stor. Media er avhengige av at hendingar blir iscenesette. Det gjer nyheitsformidlinga enklare og rimelegare. Når biletmanipuleringar blir avslørde, er dei iaugefallande og vekkjer stor oppsikt. Den arrangerte røyndomen er likevel diffus og uklar og utgjer ein stillteiande akseptert del av mediekvardagen. Oppgåver Oppgåve 1: Studer bileta i ei avis, og prøv å identifisere hendingar som skjer i samspelet mellom pressa og dei som blir omtalde. BILETANALYSE - Den arrangerte røyndomen Landsmøta i dei ulike politiske partia er viktige arrangement som får stor merksemd i media. Nesten oppskriftsmessig dukkar det opp bilete av triumferande partileiarar og entusiastiske delegatar. Oppslutninga på meiningsmålingane kan vere elendig, partiet kan slite med uløyste interne konfliktar, men det legg sjeldan dempar på det årlege, offentlege ritualet partileiar mottek applaus frå partiet. Biletet er eit eksempel på det den danske fotografen Henrik Saxgren kallar den arrangerte røyndomen: hendingar som skjer fordi pressa er til stades. Kristin Halvorsen hadde neppe teke steget opp på stolen og heist armane i vêret dersom pressa ikkje hadde vore til stades. Men det at pressa er til stades, gjer landsmøtet til noko langt meir enn eit internt arrangement for partimedlemmene. Det blir ei offentleg hending med eit stort, allment publikum, og det er partia klare over. Talen til partileiaren blir dermed ei hending som medvete blir iscenesett for å framstille partiet i eit best mogleg lys. Oppgåve 2: Analyser dette fotografiet. Erling Folkvord på RVs valvake under Stortingsvalet FOTO: Frank Karlsen/Dagbladet/ALL OVER PRESS

9 16 BILETANALYSE BILETANALYSE Fotografi og populærkultur To ikon på eitt bilete: Marilyn Monroe og parfymen Chanel No. 5. Biletet er teke i Kvinna på biletet er ein skodespelar og songar med stor suksess. Parfymen er den mest selde i verda. BILETANALYSE - Den arrangerte røyndomen Oppgave 3: Analyser dette fotografiet. Ungdommar besøkjer ruinane etter bombinga av Beirut sommaren FOTO: Spencer Platt/Getty Images/All Over Press Ho påfører parfymen med feminine handrørsler. Den eine kjolestroppen heng ned på armen, kløfta er synleg, augebryna mødesamt forma og munnen halvopen. Kvinna på biletet er medveten på korleis ho framstår. Marilyn Monroe var ikkje berre berømt og suksessfull, ho var også kontroversiell. Ho tøygde grensene for kor utfordrande ei kvinne kunne vere. På dette biletet er ho både sofistikert og sensuell. Ho balanserer på grensa av det tillate i 1950-åra. BILETANALYSE - Fotografi og populærkultur Oppgave 4: Finn bileteksempel i Streif, og drøft korleis fotografi blir brukte for å dekkje politiske hendingar. Korleis blir menneske med makt framstilte? Korleis blir fattige menneske framstilte? Marilyn Monroe, FOTO: Michael Ochs/Corbis/Scanpix «Ser eg lykkeleg ut? Det burde eg, for eg var eit uønskt barn. Ei einsam jente med ein draum som vakna opp og fann ut at draumen hadde gått i oppfylling. Eg er Marilyn Monroe,» stod det på framsida av eit magasin nokre år tidlegare. Ho heitte ikkje lenger Norma Jean (hennar eigentlege namn) og arbeidde ikkje på ein våpenfabrikk. Ho var blitt den berømte Marilyn Monroe, ei stjerne på veg opp og ut i rampelyset. Marilyn Monroe iscenesette i stor grad historia om seg sjølv og bileta var ein viktig del av denne historia. Ho brukte sitt eige liv til å skape ei oskepotthistorie som fenga eit stort publikum.

10 18 BILETANALYSE BILETANALYSE Fotografi og objektivitet BILETANALYSE - Fotografi og populærkultur Bileta viste ofte den utfordrande, feminine skikkelsen Marilyn Monroe meir enn dei viste den sårbare, private Norma Jean. Først mot slutten av karrieren fekk offentlegheita for alvor sjå bak fasaden. Norma Jean døydde i 1962 under uklare omstende. I 1955 var Marilyn Monroe på høgda av sin karriere og svært medveten om kven ho var og korleis forteljinga om henne burde presenterast. Det er ikkje tilfeldig at det er to ikon i dette biletet. Parfymeflaska er det perfekte tilbehøret i iscenesetjinga av ikonet og den populærkulturelle skikkelsen Marilyn Monroe. Dessutan smittar hennar popularitet over på parfymen, som blir enda meir populær. I den nyaste reklamefilmen for Chanel No. 5 har skodespelaren Nicole Kidman hovudrolla. Kjende menneske gir produkt ein høgare status. Populærkulturen er med på å skape trendar, og berømte personar har blitt viktige i marknadsføringa av merkevarer. Oppgåver: Oppgåve 1: Studer korleis kjende menn og kvinner framstår i reklame for ulike produkt. Kva for eigenskapar ved personane blir trekte fram? Korleis blir kvinner framstilte samanlikna med menn? Oppgåve 2: Kva er eit ikon? Kva er eit ikonisk bilete? Oppgåve 3: Drøft forskjellen mellom reklamebilete og redaksjonelle bilete. Fotografiet viser eit fly på veg inn i ein av dei to skyskraparane som utgjorde World Trade Center i New York. Terroraksjonen 11. september 2001 skapte ein ny utanrikspolitikk i USA, og hendinga blei fotografert og filma frå mange vinklar. Få tviler på at hendinga fann stad, og konspirasjonsteoriane er mange. Dette biletet blir brukt av enkelte som bevis på at det ikkje var eit passasjerfly, men eit militært transportfly som krasja i World Trade Center. Bilete blir med andre ord tolka ulikt. Passasjerfly på veg mot World Trade Center, FOTO: Rob Howard/Corbis. BILETANALYSE - Fotografi og objektivitet Faksimile frå 911anomalies.wordpress.com. Bilete nummer to frå høgre er eit utsnitt av biletet til Rob Howard. Er det ei bombe eller eit missil under flyet som flyg inn i World Trade Center, spør bloggarane.

11 20 BILETANALYSE BILETANALYSE 21 Fotografi kan fortelje historier, dokumentere og avsløre. Men bilete er aldri sanne i den forstand at alt i eit bilete blir tolka og forstått likt av alle som ser det. Felles historie, kultur, språk og referansar er viktig for at enkeltbilete skal få ei konkret, felles meining. Vi forstår samanhengen dette biletet er teke i. Det er ein del av vår felles, nære historie. Dette biletet er eit fortetta uttrykk for det som no ofte berre blir kalla 9/11. For ein som aldri har høyrt om terroraksjonen, blir biletet ganske meiningslaust viss det ikkje blir følgt av ei forklaring. Skildrar det ei verkeleg hending, eller er biletet henta frå ein film? Denne hendinga endra, i likskap med 9/11, også utanrikspolitikken til USA. Bombinga av den amerikanske militærbasen Pearl Harbor fekk amerikanarane for alvor til å involvere seg i krigføringa. Dagen etter åtaket erklærte USA krig mot Japan. Det finst likevel få bilete av hendinga. Men dei få bileta som nådde offentlegheita, blei raskt sett av mange. Dei var viktige for å etablere støtte i det amerikanske folket for seinare å involvere seg i krigføringa i Europa. BILETANALYSE - Fotografi og objektivitet Fotografi eksisterer ikkje i eit vakuum. Bilete er ikkje aleine med på å etablere hendingar som sanne. 11. september blei gjennomfotografert og dekt frå mange vinklar, så å seie frå det første flyet trefte World Trade Center. Hendinga blei tolka og forstått som ein terroraksjon i løpet av svært kort tid. Under den andre verdskrigen var situasjonen ein helt annan. Tilfanget av bilete som dokumenterte hendingar var avgrensa. Det tok mykje lenger tid frå hendingar fann stad til offentlegheita fekk kjennskap til kva som hadde hendt. BILETANALYSE - Fotografi og objektivitet Deportering av jøder fra Warsava - gettoen, FOTO: Bettmann Collection/Corbis/Scanpix Bileta som dokumenterte jødeutryddingane, blei brukte som prov under Nürnbergprosessen etter den andre verdskrigen. Fotografi er viktige for å etablere hendingar som sanne. Bileta av gasskammera og dei mange drepne jødane dukka likevel seint opp. Ei stund hevda fleire at jødeutryddingane umogleg kunne ha funne stad. Det tok lengre tid å etablere holocaust som felles, meiningsberande omgrep enn det gjorde med 9/11. Men i begge tilfella spela bileta ei vital rolle. I konfliktar av nyare dato når bileta eit publikum mykje raskare enn før. Biletstraumen har auka gradvis, og bileta er viktige i kampen for å vinne sympati for ein av partane. Bombinga av Pearl Harbor, FOTO: Bettmann Collection/Corbis/Scanpix

12 22 BILETANALYSE BILETANALYSE Finanskrise Vietnamkrigen var den første verkelege mediekrigen, i den forstand at eit stort pressekorps rapporterte hendingane omtrent samtidig med at dei gjekk føre seg. Etter som Vietnamkrigen skreid fram, begynte konsekvensane av han for alvor å bli lagde merke til. Dei mange bileta av lidingane til sivilbefolkninga var med på å bidra til at den amerikanske hæren trekte seg ut av landet i Oppgåver: BILETANALYSE - Fotografi og objektivitet Dette biletet blei kåra til årets pressefoto i verda i Barn flyktar frå napalmåtak. FOTO: Nick Ut/AP/Scanpix Oppgåve 1: Samanlikn desse bileta, og drøft om det siste av dei er arrangert. Oppgåve 2: Kven er jenta på biletet? Kva hende med henne seinare? Oppgåve 3: Drøft korleis bilete av barn blir brukte i media si dekning av konfliktar. FOTO: Bettmann Collection/Corbis/Scanpix BILETANALYSE - Finanskrise «$100 will buy this car. Must have cash. Lost all on the stock market,» står det skrive på salsplakaten eigaren har plasser på panseret. Menn iført dress og pen hatt står omkring bilen. Vi er i New York. Tidspunktet er 30. oktober I løpet av dei to føregåande dagane rasa verdien av aksjane på den amerikanske børsen. Krisa blei verdsomspennande og varte i mange år. 80 år seinare var verda igjen ramma av fallande børsar og sviktande økonomi. Barn rømmer frå napalmåtak, Vietnam, FOTO: Bettmann Collection/Corbis/Scanpix Dette biletet dukkar med jamne mellomrom opp i aviser og magasin. Det blir brukt som dokumentasjon og illustrasjon når det store børskrakket i 1929 blir omtalt. Hendinga er aktualisert og blir sett i samanheng med økonomiske kriser i vår tid. Biletet blir ein enkel og forståeleg referanse til ei finansverd som nok ein gong hamnar i krise.

13 24 BILETANALYSE BILETANALYSE Barack Obama and Martin Luther King Jr. Dette biletet symboliserer finansmennene, menneska som forvaltar enorme verdiar. I tillegg visualiserer biletet dei menneskelege konsekvensane av børsfallet. Personane på biletet frå 1929 liknar til forveksling på dagens finansfolk. Dei er menn, kler seg pent og har dyre bilar. Over heile USA jubla folk i gatene etter det siste presidentvalet. Både svarte og kvite feira Barack Obamas siger i trua på at endring no var på veg. Valet av Obama, som den første svarte amerikanske presidenten, har ført til at mange hevdar at rase ikkje lenger spelar noka rolle i USA. Sjølv om røyndomen sjølvsagt er meir kompleks, byggjer dette biletet opp under ei enkel røyndomsforståing: Historia gjentek seg. Dei grådige finansmennene er igjen i søkjelyset. Nok ein gong stig arbeidsløysa, og finansfolk hamnar i skifteretten. Igjen blir dei velkledde mennene audmjuka. Obama brukte USAs historie i valkampen. Hans måte å kombinere historie, politikk og personleg bakgrunn på i talan, liknar på korleis Martin Luther King jr. bygde opp sine talar. Obama har til og med brukt delar av Kings tale I have a dream om igjen. BILETANALYSE - Finanskrise Biletet refererer til ei felles historie der aktørane stort sett er dei same som før, og ei nærliggjande tolking er at dei ikkje har lært av fortida. Oppgåve: Kva for bilete blei brukte for å formidle finanskrisa i 2009 / 2010? Kva for historier fortel fotografia? Kven går igjen i bileta? Martin Luther King jr. holder sin berømte tale «I have a dream» i FOTO: Bob Adelman/Magnum Photos/All Over Press Bileta av Obama og Luther King jr. kan analyserast med amerikansk historie som bakteppe. Men bileta speglar også makt i seg sjølv. Ein kan sjå på kva verkemiddel fotografen nyttar for å få fram stordomen til Martin Luther King jr. og Obama utan å tenkje på rase. Obama kjem fram nesten Messiasaktig, opplyst av blitzen og med hendene til folket strekte mot seg. Han blir presentert som lyset mot mørkret. Biletet er undervinkla, slik at Obama står fram som opphøgd. Ser ein biletet av Obama saman med biletet av Martin Luther King jr., teke 50 år tidlegare, blir det tydeleg korleis eit bilete får ny meining ut frå andre bilete. Motivasjonen bak bileta er den same: å syne ein sterk leiar. Begge bileta viser ein sterk, offentleg person med visjonar. Andleta er uttrykksfulle, og begge symboliserer den same bodskapen: å skape endring. BILETANALYSE - Barack Obama og Martin Luther King Jr. Demokratenes presidentkandidat, Barack Obama, etter en tale i august FOTO: Joe Raedle/Getty/All Over Press Jo større kjennskap ein har til amerikansk historie, desto større verknad får bileta som ein dokumentasjon på afrikanskamerikansk historie. Peikar Luther King jr. fram mot Obama? Baner Luther King jr. veg for USAs 44. president? Speglar dei kvarandre?

14 26 BILETANALYSE BILETANALYSE 27 Oppgåver: Oppgåve 1: John McCain var Barack Obama sin motkandidat under det amerikanske presidentvalet i Korleis blei dei to kandidatane framstilte på bilete? Kva fekk dette biletet å seie for valkampen til John McCain? Oppgåve 3: Korleis blei George W. Bush framstilt, samanlikna med Barack Obama? Diskuter om han blei presentert på ein annan måte i Europa enn i USA. BILETANALYSE - Barack Obama og Martin Luther King Jr. FOTO: Emmanuel Dunand/ AFP photo/scanpix Oppgåve 2: Analyser dette biletet. Diskuter korleis Barack Obama blir framstilt på biletet. FOTO: Jason Reed/Reuters/Scanpix BILETANALYSE - Barack Obama og Martin Luther King Jr. FOTO: Damon Winter/The New York Times/Scanpix

15 28 BILETANALYSE BILETANALYSE 29 Oppgave 4: Analyser dette biletet med tanke på kampen for borgarrettar i USA. Rosa Parks sette seg framme i ein buss i delstaten Alabama. Ho blei i 1955 arrestert for å ha nekta å flytte seg frå plassen sin. Berre kvite kunne sitje framme i bussen. Oppgave 5: Analyser dette bildet med tanke på amerikansk historie. BILETANALYSE - Barack Obama og Martin Luther King Jr. BILETANALYSE - Barack Obama og Martin Luther King Jr. Chief Red Hawk, FOTO: Edward Curtis/Corbis/Scanpix FOTO: Edward Bettmann/Corbis/Scanpix

16 30 BILETANALYSE BILETANALYSE Analyse av sammensette tekstar ei innføring Faksimile av framsida til vekeavisa Morgenbladet (veke 33). Faksimilar av framsidene til dagsavisa VG 11. august 2009 og vekeavisa Morgenbladet (uke 33). Hugs at samansette tekstar er mykje meir enn avisframsider. Digitale medium, fjernsynsprogram og dataspel er andre eksempel som kan analyserast som samansette tekstar. Ein samansett tekst består av bilete og tekst, og han blir presentert som ein heilskap. Når ein analyserer samansette tekstar, må ein sjå nærmare på korleis biletelement, typografi (tekstfontar) og grafiske verkemiddel (farger, skuggar, grafikk, former) saman skaper ein meiningsberande heilskap. I biletanalysen fokuserte vi først og fremst på sjølve biletet. No er det heilskapen som står i fokus. BILETANALYSE - Analyse av samansette tekstar Vi begynner med å beskrive det vi ser (denotativ beskriving). Identifiser dei ulike elementa. Vi ser nøye på bilete, tekst og grafiske verkemiddel (skuggelegging, typografi, tittelstorleik). Vi bruker enkle ord og omgrep. Beskrive, ikkje forklare. Deretter ser vi nærmare på heilskapen. No kan vi ta i bruk tilleggsinformasjon (konnotativ beskriving) og tolke avisframsida i ein større samanheng. Korleis vender avisa si framside seg til lesaren? Kva er hovudbodskapen? Korleis ordlegg avisa seg? Korleis er fargebruken? Kva blir brukt som blikkfang? Kva for forteljingar ønskjer avisa å formidle? Kven er målgruppa? Korleis vender avsendaren (avisa) seg til mottakaren (lesaren)? Avisframsidene er sette saman av mange element. Det er ikkje nødvendig å beskrive alle elementa i detalj, det aller viktigaste er tolkinga av heilskapen. Kortfatta analyse av to avisframsider VG er Noregs største dagsavis og blir seld i laussal over heile landet. Avisa vender seg til eit stort publikum og kostar kr 12 på kvardagar. Avisa sin logo er to store, kvite bokstavar på raud botn. Det største biletet på framsida viser ei smilande kvinne som ser på lesaren. Ho er blikkfanget på framsida, og hovudsaka er at «teatertopper raser», fordi Pia Haraldsen har fått ei hovudrolle i eit teaterstykke av Shakespeare. Ordet «hån» er utheva med store bokstavar. Det største biletelementet på framsida er ei teikning av to personar på ei vektskål. Tittelen er «Udemokratisk valgsystem». Saka handlar om at det norske valsystemet favoriserer røyster avlagde i Finnmark. Under logoen er det tilvisingar til saker om oljesøl, fluesopp og Groruddalen. I ei spalte til høgre på framsida er det fem tilvisingar til saker om krigsoppgjeret, formueskatt, arbeid, dans og fråhaldsrørsle. Nedst på sida er det ei tilvising til ei sak om innvandring. BILETANALYSE - Analyse av samensatte tekstar Øvst på sida står det at «Møkkaværet gir BILLIG STRØM». Eit bilete viser Sharon Stone med undertittelen «Stolt og TOPPLØS». Nedst på sida er det ei tilvising til ei sak om Nanny (87) som levde i eit «SMERTE-HELVETE». Morgenbladet er ei vekeavis som kjem ut kvar fredag. Avisa kostar kr 30 i laussal, men ein kan også abonnere på ho. Logoen til avisa er plassert øvst på framsida og består av kvite bokstavar på mørkeraud botn. Dette er eksempel på to svært forskjellige aviser som vender seg til publikum på ulike måtar. VG bruker sterke verkemiddel for å fortelje sine historier. Ord som «hån», «billig strøm» og «toppløs» er utheva med blokkbokstavar. «Smerte-helvete» er i tillegg utheva med raude, store bokstavar.

17 32 BILETANALYSE BILETANALYSE 33 BILETANALYSE - Analyse av samensatte tekstar Morgenbladet kommuniserer på ein mykje meir nøktern måte. Typografien er enklare og fontane mindre og slankare. Berre tittelen til hovudsaka er av ein viss storleik, men sjølv den er kraftig nedtona samanlikna med VG. VG er ei dagsavis med mange lesarar. Ho skal nå eit stort publikum kvar einaste dag. Framsida skal marknadsføre avisa. Språket er direkte og folkeleg. Framsida har eit tydeleg blikkfang, og typografien tydeleggjer avisa sine hovudpoeng. Overskriftene er lette å lese, også på avstand. Morgenbladet er ei vekeavis med langt færre lesarar enn VG. Avisa er først og fremst ei abonnementsavis. Språket er nøkternt, og dei visuelle verkemidla er tona ned. Overskriftene er vanskelegare å lese på avstand. Morgenbladet snakkar til publikum, VG skrik. VG har direkte og tydelege tilvisingar til dagsaktuelle tema (vêret, skodespelar, lårhalsbrot). Morgenbladet er meir tilbakeskodande (krigshistorie, fråhaldsrørsle, dans) og belyser tunge, samfunnsaktuelle tema (innvandring, demokrati). Avisene er forskjellige når det gjeld innhald, språk og presentasjon. Morgenbladet er avisa for dei spesielt interesserte. VG er ei folkeleg avis, som appellerer til eit større publikum som er interesserte i dagsaktuelle nyheiter formidla på ein direkte og lett forståeleg måte. Bruken av typografi markerer ein viktig forskjell på avisene. VG bruker skrifttypane aktivt for å vekkje oppsikt og interesse, mens Morgenbladet inviterer lesaren til å bruke tid til å sjå kva avisa inneheld. VG si framside er først og fremst ein salsplakat. Ho skal synast i bladhylla. Interessa skal vekkjast, og verkemidla er baserte på eit tydeleg og berande blikkfang. Lesarane skal bli freista til å kjøpe avisa når dei ser framsida i butikken. Morgenbladet si framside skal først og fremst appellere til faste, trufaste lesarar som får avisa heim i postkassa. Verkemidla er tona ned til fordel for refleksjon og djupne. BILETANALYSE - Analyse av samensatte tekstar Oppgåver: Oppgåve 1: Analyser og samanlikn to avisframsider eller vekeblad. Peik på forskjellar og likskapar. Oppgåve 2: Analyser og samanlikn dei sosiale nettstadene Facebook og Nettby. Kven er målgruppe for nettstadene? Kva for verkemiddel bruker dei ulike nettstadene for å tiltrekkje seg sine målgrupper? Faksimile av framsida til dagsavisa VG 11. august Oppgåve 3: Analyser ei nyheitssending på tv. Korleis blir tekst og grafikk brukte i sendingane? Kva for funksjon har grafikk- og tekstelementa?

Bildeanalyse. Av Paul S. Amundsen

Bildeanalyse. Av Paul S. Amundsen Bildeanalyse Av Paul S. Amundsen 2 BILDEANALYSE BILDEANALYSE 3 1. BILDEANALYSE en innføring INNHOLD Bildeanalyse en innføring... s. 3 Bildeanalyser i lærebøker tar ofte utgangspunkt i kunst. Denne innføringen

Detaljer

Samansette tekster og Sjanger og stil

Samansette tekster og Sjanger og stil MAPPEOPPGÅVE 5 Samansette tekster og Sjanger og stil Skreve av Kristiane, Renate, Espen og Marthe Glu 5-10, vår 2011 I denne oppgåva skal me først forklare kva ein samansett tekst er, og kvifor samansette

Detaljer

Samansette tekstar. Aina, Linn og Silje

Samansette tekstar. Aina, Linn og Silje Samansette tekstar Aina, Linn og Silje Innleiing Vi vil i denne oppgåva først presentere kva ein samansett tekst er og kvifor dei samansette tekstane er eit av hovudområda i norskfaget. Deretter vil vi

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016 Hovudområda i norsk er munnleg kommunikasjon, skriftleg kommunikasjon og språk, litteratur og kultur. Kvart av kompetansemåla er brotne ned i mindre einingar. Vi sett

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald Innhald Introduksjon... 1 Teori... 2 Den første beskrivelsen... 2 Den sekundære betydinga... 2 Assosiasjonar... 3 Målgruppa... 4 Kvifor har dei gjort det slik, og kvifor seier bildet kva det seier?...

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

1: Kva er ein teikneserie? Teikneserie som samansett tekst. 2: Arbeid med teikneseriar i norskfaget. Døme frå praksis

1: Kva er ein teikneserie? Teikneserie som samansett tekst. 2: Arbeid med teikneseriar i norskfaget. Døme frå praksis 1: Kva er ein teikneserie? Teikneserie som samansett tekst 2: Arbeid med teikneseriar i norskfaget. Døme frå praksis Dette er ikkje ein teikneserie Kva er ein teikneserie? «sidestillede billedlige og andre

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto TILSYNSRAPPORT første halvår 2012 - ei evaluering av marknadsføring frå januar til og med juni månad 2012 Tilsynsrapport marknadsføring nr. 2012-12 Lotteritilsynet

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Ny Giv. Namn: Elin Vestre Røkke. e-post: elin.vestre@stordal.kommune.no. telefon: skule: Stordal barn- og ungdomsskule

Ny Giv. Namn: Elin Vestre Røkke. e-post: elin.vestre@stordal.kommune.no. telefon: skule: Stordal barn- og ungdomsskule Ny Giv Namn: Elin Vestre Røkke e-post: elin.vestre@stordal.kommune.no telefon: skule: Stordal barn- og ungdomsskule kommune/fylke: Stordal, Møre og Romsdal Kort introduksjon av opplegget: Film, verkemiddel

Detaljer

Frå dikt til teikneserie

Frå dikt til teikneserie Frå dikt til teikneserie Av Helga Slettebak, Marit Moen og Arne Skadal, Halbrend skule Prosjektet «Frå dikt til teikneserie» vart gjennomført på 6. trinn. Kombinasjonen av dei to sjangrane synest vi er

Detaljer

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Kvifor kan ikkje alle krølle tunga Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Innhaldsliste: Framside med problemstilling Hypoteser Plan Spørjeskjema Arbeid med prosjektet Kjønn Trening Alder

Detaljer

Vurderingsrettleiing 2011

Vurderingsrettleiing 2011 Vurderingsrettleiing 2011 ENG0012 Engelsk 10.trinn Til sentralt gitt skriftleg eksamen Nynorsk Vurderingsrettleiing til sentralt gitt skriftleg eksamen 2011 Denne vurderingsrettleiinga gir informasjon

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving.

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving. Engelsk Kompetansemål: Når du er ferdig med denne perioden, skal du kunna: forstå hovedinnhold og detaljer i ulike typer muntlige tekster om forskjellige emner uttrykke seg med flyt og sammenheng tilpasset

Detaljer

Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar

Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar Kva er vilbli.no? vilbli.no er søkjaranes hovudkjelde til informasjon om vidaregåande opplæring. På vilbli.no skal søkjarane til ei kvar tid finne oppdatert og kvalitetssikra

Detaljer

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor Eit undervisningsopplegg om BARNERETTANE MÅL frå læreplanen DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING Artikkel 2: Alle barn har rett til vern mot diskriminering PRIVATLIV Artikkel 16: Alle barn har rett til

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Innledning Eg valde å tolke oppgåva slik at ein skulle framstille ein «historie» kun ved hjelp av bilete. Eg tolka det òg slik

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen Denne eksamensrettleiinga gir informasjon om sentralt gitt eksamen, og korleis denne eksamen skal vurderast. Rettleiinga skal vere kjend for elever,

Detaljer

Dokumentarfilm. undervisningsopplegg på ein eller to timar for niande og tiandeklasse

Dokumentarfilm. undervisningsopplegg på ein eller to timar for niande og tiandeklasse Mål med opplegget Dokumentarfilm undervisningsopplegg på ein eller to timar for niande og tiandeklasse Gi ei forståing av ulike måtar å lage dokumentarfilm på og samstundes ei forståing av kva dokumentarfilm

Detaljer

Eksamen 21.05.2015. NOR0214 norsk hovudmål/hovedmål Sentralt gitt eksamen etter 10. trinn elevar/elever og vaksne/voksne. Sult

Eksamen 21.05.2015. NOR0214 norsk hovudmål/hovedmål Sentralt gitt eksamen etter 10. trinn elevar/elever og vaksne/voksne. Sult Eksamen 21.05.2015 NOR0214 norsk hovudmål/hovedmål Sentralt gitt eksamen etter 10. trinn elevar/elever og vaksne/voksne Sult Nynorsk/bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid Tema Hjelpemiddel Bruk

Detaljer

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Lesing er grunnlaget for suksess i neste alle skulefag. Lesesvake elevar får ofte problem med å fullføre vidaregåande skule. Lesesvake vil møte mange stengte dører

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

Rapport om marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto

Rapport om marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto Rapport om marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto - ei evaluering frå januar til og med juni 2006 Førde, 16. oktober 2006 Innhald 1. Innleiing 3 2. Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

Veke Emne Mål Metode Tidsbruk Læremiddel Tverrfagleg samarbeid 34 Historie: To revolusjonar

Veke Emne Mål Metode Tidsbruk Læremiddel Tverrfagleg samarbeid 34 Historie: To revolusjonar Årsplan i samfunnsfag for 8.årssteg Veke Emne Mål Metode Tidsbruk Læremiddel Tverrfagleg samarbeid 34 Historie: To revolusjonar Drøfte idear og krefter som førte til den amerikanske fridomskampen og den

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE SPØRJEGRANSKING Om leselyst og lesevanar blant unge SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE Irene, Terese, Sigurd, Lars i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 INNHALD Innleiing... 3 Diagram og Kommentarar...

Detaljer

Jobbstrategien. KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne

Jobbstrategien. KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne Jobbstrategien KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne Ein døropnar til arbeidslivet Unge, positive og motiverte medarbeidarar er velkomne hos dei fleste arbeidsgivarar. Men unge med nedsett funksjonsevne

Detaljer

Norsk Bremuseum sine klimanøtter

Norsk Bremuseum sine klimanøtter Norsk Bremuseum sine klimanøtter Oppgåve 1 Alt levande materiale inneheld dette grunnstoffet. Dessutan inngår det i den mest kjende klimagassen; ein klimagass som har auka konsentrasjonen sin i atmosfæren

Detaljer

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon Uansett om elevane skal svare på den individuelle oppgåva skriftleg eller munnleg, kan læraren og elevane avtale når og korleis det kan vere formålstenleg med tilbakemeldingar. Læraren kan bruke undervegsvurderinga

Detaljer

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv):

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): VEDLEGG 1 I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): 2-12 tredje ledd skal lyde: For private grunnskolar

Detaljer

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald Innhald Introduksjon... 1 Teori... 2 Den første beskrivelsen... 2 Den sekundære betydinga... 3 Assosiasjonar... 4 Målgruppa... 4 Kvifor har dei gjort det slik, og kvifor seier bildet kva det seier?...

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

GRØNNERØR GRØNNERØR RØR GRØNNE GRØNNERØR GRØNNERØR GRØNNERØR

GRØNNERØR GRØNNERØR RØR GRØNNE GRØNNERØR GRØNNERØR GRØNNERØR Utvikling av logo: Dei tre konsepta eg valde å jobba med var, energisparande, vatn og varme. Eg utvikla desse logoane innafor same stil, men med ulik form og symbolikk. Eg jobba med desse parallelt og

Detaljer

Sporing og merking. Merking

Sporing og merking. Merking Sporing og merking Mange forbrukarar i vår del av verda blir meir og meir bevisste på kva dei et og drikk. Dei veit kva næringsstoff dei treng, og ønskjer enkelt og raskt å få nødvendig informasjon anten

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 9. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 9. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Lokalt arbeids- og næringsliv Næringsliv, bransje, offentleg og privat sektor. Kva betyr omgrepa? Lokale arbeidsplassar Kvifor treng lokalsamfunnet eit variert

Detaljer

Vegvisar til vilbli.no

Vegvisar til vilbli.no Vegvisar til vilbli.no Kva er vilbli.no? vilbli.no er di hovudkjelde til informasjon om vidaregåande opplæring. På vilbli.no skal du til ei kvar tid finne oppdatert og kvalitetssikra informasjon. På grunnlag

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer

Lokalavisa og politikken

Lokalavisa og politikken Lokalavisa og politikken På vegner av innbyggjarane følgjer lokalavisa di den lokale politikken. Om rammevilkåra avisene arbeider innanfor. Utgjevar: Landslaget for lokalaviser (LLA). Lokalavisa tek samfunnsansvar

Detaljer

Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015

Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015 Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015 Utforskaren Hovudområdet grip over i og inn i dei andre hovudområda i faget, og difor skal ein arbeide med kompetansemåla i utforskaren samtidig med at ein arbeider

Detaljer

Årsplan Samfunnsfag 7. trinn 2014/2015

Årsplan Samfunnsfag 7. trinn 2014/2015 Årsplan Samfunnsfag 7. trinn 2014/2015 Tid Emne Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering (veke) 33 40 Kontinenta og verdsdelar Arbeid med eit emne - forklare samanhengar mellom naturressursar, næringar,

Detaljer

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn Framleis rom for lesing heime Leseutviklinga held fram Dei første skuleåra lærte barnet ditt å lese. Men lesedugleik er ikkje noko som blir utvikla

Detaljer

Store dokument i Word

Store dokument i Word Store dokument i Word versjon 2007 av Kjell Skjeldestad Hjelp til betre organisering av skrivearbeidet august 2009 Ved skriving av store dokument er det viktig å få god oversikt over dei ulike delane av

Detaljer

ROSSELAND SKOLE LÆREPLAN I SAMFUNNSFAG 1. TRINN

ROSSELAND SKOLE LÆREPLAN I SAMFUNNSFAG 1. TRINN ROSSELAND SKOLE LÆREPLAN I SAMFUNNSFAG 1. TRINN Årstimetallet i faget: 38 Songdalen for livskvalitet Generell del av læreplanen, grunnleggende ferdigheter og prinsipper for opplæringen er innarbeidet i

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK FOR 3 TRINN 2015/2016 Hovudlæreverk: God i ord.

ÅRSPLAN I NORSK FOR 3 TRINN 2015/2016 Hovudlæreverk: God i ord. ÅRSPLAN I NORSK FOR 3 TRINN 2015/2016 Hovudlæreverk: God i ord. Veke TEMA MÅL (K06) LÆRINGSMÅL INNHALD (Lærebøker..) 33 og 34 Tre på rad kap.1 Finna stoff til eigne skrive- og biblioteket og internett.

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Alternative titlar: Vurderingsarbeid: Arbeid med kvalitet i skolen i spenning mellom

Detaljer

Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013. I sak Ud-6/12 om anonym retting av prøver gjorde utdanningsutvalet slikt vedtak;

Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013. I sak Ud-6/12 om anonym retting av prøver gjorde utdanningsutvalet slikt vedtak; saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 14.08.2013 49823/2013 Sverre Hollen Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013 Anonym retting av prøver våren 2013 Bakgrunn I sak Ud-6/12 om anonym

Detaljer

Eksamen 29.05.2015. http://eksamensarkiv.net/ Oppgaver på bokmål side 2 5. Oppgaver på nynorsk side 6 9

Eksamen 29.05.2015. http://eksamensarkiv.net/ Oppgaver på bokmål side 2 5. Oppgaver på nynorsk side 6 9 Eksamen 29.05.2015 NOR1049 Norsk som andrespråk for språklige minoriteter NOR1049 Norsk som andrespråk for språklege minoritetar Overgangsordning Vg3, elever og privatister/elevar og privatistar Oppgaver

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015 Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes AUD-notat nr. 1-2015 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå Næringsseksjonen i Hordaland fylkeskommune Bakgrunnen

Detaljer

Høgskulen i Sogndal i media (råd til den som vil ut i verda) Hilde Sandvik Kultur- og debattredaktør i BT

Høgskulen i Sogndal i media (råd til den som vil ut i verda) Hilde Sandvik Kultur- og debattredaktør i BT Høgskulen i Sogndal i media (råd til den som vil ut i verda) Hilde Sandvik Kultur- og debattredaktør i BT Dette veit vi: Forsking har meir plass i media enn berre for eit par tiår sidan Forskarar blir

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Vurdering for læring - prosjektsamarbeid mellom skulane i Jærnettverket

Vurdering for læring - prosjektsamarbeid mellom skulane i Jærnettverket Vurdering for læring - prosjektsamarbeid mellom skulane i Jærnettverket OB Starta med å besøkja alle ressursgruppene 25 stk Skulebesøk Ca 1 2 timar på kvar plass Skulane hadde svært ulikt utgangspunkt

Detaljer

Eksamen 26.11.2014. MAT1015 Matematikk 2P. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 26.11.2014. MAT1015 Matematikk 2P. Nynorsk/Bokmål Eksamen 26.11.2014 MAT1015 Matematikk 2P Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid: Hjelpemiddel på Del 1: Hjelpemiddel på Del 2: Framgangsmåte: Rettleiing om vurderinga: Andre opplysningar:

Detaljer

Årsplan 2015/16 Samfunnsfag, 6. trinn

Årsplan 2015/16 Samfunnsfag, 6. trinn Årsplan 2015/16 Samfunnsfag, 6. trinn Veke Emne Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering 34-35 Sei det med symbol Gje døme på ulike kulturelle symbol og gjere greie for kva vi meiner med omgrepa identitet

Detaljer

Å skape og presentere ei framsyning

Å skape og presentere ei framsyning Å skape og presentere ei framsyning Ei spennande utfordring i norskfaget i Vg3 er kombinasjonen av det å møte tekstar andre har skrive, og å skape noko sjølv. Ifølgje læreplanen skal de «setje saman og

Detaljer

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE I pasient- og pårørandeopplæringa som vert gjennomført av avdelingane i sjukehusa i Helse Møre

Detaljer

Tor Arve Røssland. Oslo

Tor Arve Røssland. Oslo Tor Arve Røssland Svarte-Mathilda Oslo Om denne boka Ei ung jente blir funnen knivdrepen i heimen sin. Mordet blir aldri oppklart. Leilegheita som var åstaden for mordet, står tom i 20 år. Når Elisabeth

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Klepp kommune Tu skule

Klepp kommune Tu skule Veke Tema Kompetansemål Læringsmål: Eg skal kunne 34 Familien om variasjonar i Eg skal veta om ulike typar familieformer og om familiar. 35 relasjonar og oppgåver i familien 36 37 38 39 40 42 Haust Bruk

Detaljer

Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016

Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016 Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016 Læreverk: Dagny Holm og Bjørg Gilleberg Løkken: Zeppelin språkbok 6 og arbeidsbok Læreverk: Dagny Holm og Bjørg Gilleberg Løkken: Zeppelin lesebok 6 og arbeidsbok

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Engasjement og rekruttering

Engasjement og rekruttering Engasjement og rekruttering Det er eit viktig mål for ungdomslaga å gje god opplæring i demokratiske prosessar og å dyrke fram medlemer som engasjerer seg i lokalsamfunnet og storsamfunnet. Sameleis er

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer