SUPERSAGBLAD for tøff saging

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "SUPERSAGBLAD for tøff saging"

Transkript

1 B Returadresse: Norsk Bygdesag Forening 6763 Hornindal SUPERSAGBLAD for tøff saging Stellitt eller hardmetall Super frost med patentert tann. Overlegen i frossent tømmer, men suveren året rundt. Like enkelt å slipe som et standardblad. NB! Vi leverer også lavenergi sagblad! For bekymringsfri saging og høvling: Ring Postboks 44, 2261 Kirkenær E-post: SLIPEVERKSTED Forum for norske bygdesager

2 Sagbladet Forum for Norske Bygdesager Organisasjonsnytt s 4-5 Medlemsbedriften Vidar Andre Heier s 6-8 Furu i fri utfalding s 15 Nytt medlemstilbod: Profileringskle s 16 Medlemsblad for Norsk Bygdesagforening. Årgang 21, Nr oktober 2009 ISSN-nr.: Studietur til Gudbrandsdalen s

3 Sagbladet Norsk Bygdesagforening Sagbladet er et medlemsblad for Norsk Bygdesagforening og utkommer med 6 nummer i året. Bladabonnement er kr 500 pr. år. Ved flere abonnement til samme adressat betales kr 250 pr. år for første tilleggs-abonnement, og kr 125 pr. år for alle ytterligere abonnement. Opplag 600. Redaksjonen avsluttet: 23. oktober Ansvarlig redaktør: Inger-Marie Svingeset 6763 Hornindal Tlf.: e-post: Journalist: Gunnhild Sindre Sør-Markane, 6783 Stryn Tlf.: e-post: Designmal: Forglemmegei, Parkveien 11, 2500 Tynset Tlf.: Trykk og lay-out: Forglemmegei, Parkveien 11, 2500 Tynset Tlf.: e-post: Redaksjonen: Jostein Ljones Harald Mo Birkenes Geir Håvar Ingdal Arnold Øverås Andreas Lomsdal Utgivelse 2009 NR.: Materiellfrist Utgivelse Nr feb. 06. mars Nr april 30. april Nr mai 15. juni Nr aug. 09. sep. Nr okt. 30. okt. Nr nov. 14. des. Annonsepriser: 1/1 bakside 2750,- 1/1 side: 2530,- 1/2 side: 1650,- 1/4 side: 1100,- 1/8 side: 770,- Prisene er eks mva. Rabatter: Ved minimum 3 innrykk: 10%. Ved minimum 6 innrykk: 20% Forsidebiletet: Ivrige diskusjonar under besøket i Bygningshistorisk park på Dovre i samband med studieturen i Gudbrandsdalen. Frå venstre Finn Pedersen, Steinar Moldal, Alf Steinhovden og Geir Håvar Ingdal. Foto: Gunnhild Sindre 2 Norsk Bygdesagforening ble stiftet i Foreningen har pr medlemmer og 113 bladabonnenter. Ordinært medlemsskap: kr 1750 pr. år. Men for første året er det halv kontigent, dvs. kr 875. SEKRETARIAT Inger-Marie Svingeset, dagleg leiar 6763 Hornindal Tlf Fax Gunnhild Sindre, journalist/org.medarbeider 6763 Hornindal Tlf Fax STYRET Jostein Ljones, leiar 5620 Tørvikbygd, tlf Geir Håvar Ingdal, nestleiar 7316 Lensvik. tlf Harald Mo Birkenes, styremedlem 4760 Birkeland, tlf Arnold Øverås, styremedlem Øveråsvn, 9360 Bardu tlf: Andreas Lomsdal, styremedlem Ringelia 2860 Hov tlf: Forum for norske bygdesager FYLKESKONTAKTER Østfold Johan Skammelsrud, Degernes, tlf Akershus Roar Sørgård Hurdal, tlf Hedmark Ivar Grøndahl, Løten, tlf Oppland Ole Jonny Kalstad tlf og Per Arne Jostad, Snertingdal tlf Buskerud Svein Granheim, Gol, tlf Vestfold Runar Bekkeseth, Holmestrand, tlf Telemark Asbjørn Roheim, Bø i Telemark, tlf Agder Harald Mo Birkenes Birkeland, mob Rogaland Svein Kjetil Rønnevik, Jørpeland, mob Hordaland Jostein Ljones, Tørvikbygd, tlf Sogn og Fjordane Rune Aabrekk, Oldedalen, tlf Møre og Romsdal Herman Hervåg, Sykkylven, tlf Sør-Trøndelag Geir Håvar Ingdal, Lensvik, tlf Nord-Trøndelag Ottar Staberg, Utøy, tlf Nordland Per Kristian Helgesen, Røkland, tlf Troms Arild K. Hansen, Harstad, tlf

4 Sagbladet Frå redaktørkrakken Må først takke alle som vart med på kurs og studietur i Gudbrandsdalen. Ein flott gjeng som eg håpar fekk godt utbytte av 2 dagars turen. Alltid litt spennande å lage program og sjå om alt går etter planen. Små justeringar må takast undervegs, men tilbakemeldingane var gode og foreininga vil arbeide for at vi også ved seinare høve kan lage liknande arrangement. Vi vil gjerne ha skryt, men vi vil og ha tilbakemeldingar på om ting bør gjerast annleis slik at arrangementa til Norsk Bygdesagforening blir endå betre. Så ikkje ver redd for å gje beskjed dersom du har tips til forbetringar. Det blir ein del stoff til Sagbladet på ein slik tur og vi har valt å dele det i to utgåver av bladet, så del 2 kjem i siste nr. før jul. Det har den siste tida vore fokusert mykje på material til restaureringsformål. Temaet har kome ekstra i fokus etter at finanskrisa starta og staten har løyvd mykje pengar til nettopp restaurering. Dette er eit stort marked og eg føler vi treng ei skikkeleg organisering på korleis vi skal få nok kunnskap, få nok dokumentasjon og korleis vi bør gå ut i marknaden med desse produkta. Her må eit omfattande samarbeid til både med skogeigarar, sagbruk, skular/kompetansesenter/ kunnskapsbase og marknaden. Her er mange som meinar noko om desse produkta, men lite av dokumentasjon. Eg føler at det må takast eit krafttak for å få avklara ein del av dei produkta som blir mest volum av. Kven skal velge råstoff, kven har råstoff, kven kan vidareforedle tømmerstokken slik at den får dei kvalitetane som kunden er ute etter, kven kan bruke produktet på rett måte. Her er mange kokkar og skal det bli lite søl må vi ha på plass ein del kvalitetskriterier og dokumentasjon. Kven skal i så fall gå i bresjen for å få dette på plass? Når styret var samla i Gudbrandsdalen var vi innom dette tema og vi ser ikkje bort frå at fagdagen under årsmøtehelga blir via til nettopp dette. Vi arbeider i alle fall med saka. Inger-Marie Kjære lesarar! Gode Sagvener! Etter ein lang og våt haust her vest har me no vorte velsigna med nokre fantastiske dagar med kaldt, klart haustver. Fotosyntesen har stoppa opp for i år, og naturen gjer seg klar til å møta vinteren. Noko me i styret fekk føling med då me sist veke var samla til styremøte. Samlinga starta med styremøte på imponerande Rudi Gard i Sør-Fron. (www.rudigard.no) Atmosfæren på Rudi Gard var ei perfekt ramme for oss i Norsk Bygdesagforening. I løa på Rud Gard er det nytta grove trekonstruksjonar som etterlet seg ei heilt spesiell stemning, dette i lag med eit serdeles imøtekomande og hyggeleg vertskap gjorde dette til ei god oppleving på mange måtar. Me fortsette med kurs i kvardagsjus på sagbruket, leia av advokat Knut Ola Linløkken. Juridisk kurs har vore arrangert berre ein gong tidlegare gjennom foreninga. Eg vurderer kurset som veldig aktuelt. Håpar det er fleire som ynskjer kurs i kvardagsjus, det er berre å ta kontakt med kontoret så arrangerer me kurs. Viss det er nokon av medlemane som har behov for, eller forslag om, tema for kurs er me mottakelege for forslag. Norsk Bygdesagforening prøver å utvikla kurs der me ser at me som næringsdrivande treng påfyll av kunnskap for å møta ein stadig meir krevjande kvardag. Ei anna viktig side av det å delta på kurs og fagturar er den sosiale delen. På slike samlingar vert kontaktar knytte og praten går lett utover kvelden. Dag to på samlinga var me på fagtur i Nord- Gudbrandsdalen, der me besøkte fleire aktuelle bedrifter. (Sjå omtale av turen lenger bak i bladet). Takk til alle som deltok på samlinga i Gudbrandsdalen. Takk og til alle som tok imot oss og brukte av si tid og delte av sin kunnskap med oss. Norsk Bygdesagforening har inngått ein samarbeidsavtale med eit firma i Stryn om levering av arbeids- og fritidskler til medlemane. På desse kleda vert det påtrykka vår logo. I tillegg kan dei som ynskjer det få påtrykka sin eigen logo, mot å betala for tillaginga av trykket. Då får ein profilert både foreningen og si eiga bedrift. Kleda er av veldig god kvalitet med eit flott design. Elles håpar eg å sjå flest mogeleg av medlemane på årsmøte i Bergen i februar. Planlegginga har alt starta, og temaet vert restaurering. Følg med på Med ynskje om ein fin førjulsvinter. Helsing Jostein 3

5 Organisasjonsnytt Kurs: Vi har pr. dato 2 ulike kurs som er datofesta. Det vil bli informasjon om kursa på samt at det blir sendt ut invitasjon til medlemmane i arrangørfylket. Ring til fylkeskontakter eller til kontoret om du har spørsmål vedrørande kursa. Pris på desse kursa er kr pr. deltakar for medlemmar medan kursa også er opne for dei som ikkje er medlemmar. Prisen pr. kurs for ikkje-medlemmar er kr Vel møtt til spennande kurs både i Rogaland og Sør- Trøndelag. Datakurs i Rogaland: 20. og 21. Nov. Kursleder: Dag Spydevold. Drift av sagbruk i Rennebu: 27. og 28. Nov. Kursleder: Leif Grøndahl. I vår arbeidsplan har vi som mål å stadig utvikle nye kurs etter behov hjå våre medlemmar. Nyleg har vi arrangert juridisk kurs og vi har også fått på plass tilbod om datakurs dette året. Vi ønskjer tilbakemeldingar på kurs og innspel på nye typar kurs de ønskjer at vi organiserer. Vi må og sjå på samarbeidspartnarar i forhold til kurs. Kanskje du f. eks. har delteke på nyttige kurs gjennom andre organisasjonar/ institusjonar som du vil anbefale for andre medlemmar i bygdesag foreininga? Gje oss tips. Visittkort: Alle våre medlemsbedrifter har nyleg fått tilsendt visittkort. Desse håpar vi blir godt mottatt og at de brukar dei til å marknadsføre både eiga bedrift og foreininga. Ver venleg å gi beskjed raskt dersom det er feil eller manglar ved korta. Dei opplysningane som vi har lagt inn er dei som er registrert på kvar enkelt medlem i vårt leverandørregister og på nettsida vår. Bransjenormer: Vi har fått mange gode tilbakemeldingar på dei utsende bransjenormene. Dei var tydelegvis etterlengta. Vi tek sikte på å få på plass fleire typar bransjenormer på produkt som ikkje er standardiserte. Vil gjerne har innspel frå dykk på kva type produkt som de treng meir dokumentasjon på og som blir produsert med ulike kvalitetar og selt med same varenamn. Forsikring: Ei forsikringsavtale for våre medlemmar har blitt ein gjengangar. Vi har gjort mange forsøk og ikkje kome i mål med nokon av dei. Siste nytt på dette arbeidsfeltet er at vi prøvar å få til ei avtale gjennom forsikringsselskapet Skogbrand. Dei er i dialog med Landbruksforsikring for å få dei til å ta den delen som går på personforsikring. Skogbrand har ikkje personforsikring i sin portefølje. Vi lovar ingenting om utfallet, men er optimistiske i forhold til å få til eit godt tilbod til våre medlemmar. Ut frå våre ambisjonar håpar vi å kunne presentere eit tilbod på forsikring til årsmøtet i februar Profileringskle: Vi har no på plass avtale om kjøp av profileringskle. I første omgang har vi plukka ut t-skjorter, collegegensarar, fritidsdress, varmedress og ein arbeidsdress med bukse og jakke. Bedrifta som vi samarbeider med heiter Elias Sandbakk AS. Vi har valt desse kleda ut frå at vi meinar dei har høg kvalitet. Dei er av typen Univern som sikkert mange kjenner til. For å sjå eksakte beskrivingar av kleda kan du gå inn på og sjå i katalogen. Ordninga er organisert slik at de bestiller varer direkte med Elias Sandbakk A/S som har vår logo klar til å legge på kleda. Dei sender direkte til dei som bestiller varene og fakturerer ut. Vi har 2 storleikar på logo så langt. Vi har valt å ta logoen svart eller kvit då dette er meir praktisk i forhold til ulike fargar på kleda. Vi håpar tilbodet blir populært og at alle medlemmane våre på denne måten vil vere med å marknadsføre foreininga vår. Det er anledning til å få på logo for eiga bedrift på same kleda om dette er ønskjeleg. Det blir da eit tillegg i pris. Ta kontakt med kontoret dersom du har spørsmål om tilbodet eller med leverandøren om spørsmål vedrørande produkta og bestilling. Foreininga har ein liten provisjon på dette og du støttar dermed foreininga ved å kjøpe kle gjennom denne avtalen. Sjå annonse på kleda lenger bak i bladet. Dyrsku n: Norsk Bygdesagforening hadde eigen stand på Dyrsku n i september. Det er mange år sidan vi sist hadde eigen stand, sjølv om vi har søkt ved fleire høve. Dyrsku n er ein populær møteplass for mange og dei har rett og slett ikkje fått plass til alle som har ønska å ha utstilling. Dyrsku n starta fredag den 11. September og vart avslutta søndag den 13 på ettermiddagen. Vi hadde ei betre plassering på utstillingsplassen vår i år enn tidlegare, men likevel ikkje heilt optimal. Om vi skal delta fleire år må vi arbeide for å få dette heilt perfekt. Den bua vi fekk laga for fleire år tilbake vart pussa opp ein del og brukt på standen. Den er super å ha både for å skape miljø rundt standen, for å ha tak over oss og for å oppbevare ting i. Vi har fått nye medlemmar til organisasjonen vår som vi resultat av at vi deltok på Dyrsku n og vi fekk prata med ein del av våre medlemmar som kom innom. Det er vanskeleg å måle resultat av å delta på slike arrangement, men det er sikkert at det er mange som legg merke til oss, berre ved å gå forbi og lese namnet på organisasjonen vår. Styret i Norsk Bygdesagforening vil gjere ei evaluering av om Norsk Bygdesagforening skal vere representert på Dyrsku n Årsmøte: Set av datoane den Februar til årsmøtehelg i Bergen. Programmet for helga er ikkje klart enno. Det blir lagt ut på nettsidene våre når det er klart og i neste nummer av Sagbladet. 4 Forum for norske bygdesager

6 Organisasjonsnytt Tynningsvirke furu, nye muligheter? Troms er som kjent et skogreisningsfylke der bjørka er og vil være det dominerende treslaget. Bjørka er småfallen og til dels krokete, den egner seg til vedproduksjon og flisvirke. Sponplatefabrikken i Sørreisa har frem til nå vært den viktigste avtaker på bjørkevirke, men de siste årene har energiflis tatt over dette markedet. Av Treindustrisenteret i Troms Sagtømmeret hentes stort sett fra den eldre furuskogen. Tømmeret sages på de lokale bygdesagene i forbindelse med mindre lokale oppdrag, der villmarkskledning er et godt produkt. Behovet for tømmer er større en tilgangen. Store planer Det er store planer for ny treindustri i Troms. Sponplateproduksjonen vil trolig bli satt igang igjen så snart byggemarkedet normaliserer seg. Det er også planer om videre utbygging av bioenergi, etablering av bioetanolproduksjon, flis til smelteverk, varmebehandling osv.. Dersom fler av de nye ideene kommer på plass vil behovet for virke øke vesentlig. Det er rom for økt hogst både i bjørkeskogen og i den gamle furuskogen, men kan det hentes nok virke der? Tynningsvirke fra furuskogene kan være med på å fylle gapet mellom behov og forbruk! Det er i alle fall behov for økt tynning i de unge furufeltene, forteller Frode Løwø fra Treindustrisenteret i Troms. Disse furufeltene er et resultat av de store hogstene som ble gjennomført under krigen med de påfølgende svært rike frøårene som ga fine oppslag av ungfuru. Feltene er nå kommet i tynningsalder. Takstene viser at det er behov for tynning av da furuskog. Tynning av skog er en balansegang mellom økonomi og kvaliteten/ veksten på gjenstående skog. Balansegangen kan bedres dersom en finner gode sluttprodukter for virket. Det aller enkleste vil være å flise heiltrær. Flis er et lavprisprodukt der effektiviteten må være god samtidig som håndtering av heiltrær i tynningsbestand kan være en risikosport. Hvordan går det da med denne balansen, spør Frode Løwø? Tynningskurs og utnyttelse av virke Det er gjennomført et tynningskurs i furuskog for maskinførere i Troms. I etterkant arrangerte Treindustrisenteret i Troms et seminar på Bardufoss der utnyttelse av tynningsvirke stod på programmet. Norsk Bygdesagforening ved Leif Grøndahl ledet seminaret med diskusjon. Stolper i en eller annen variant er svært aktuelle produkt. Her finnes det mange forskjellige markeder, bla husdyrgjerder (sau, storfe, hest og ikke minst ledegjerder for rein) eller pyntegjerder for hager, hus og hytter. Kan småstolper og bakhun brukes til gjerder, spør Leif? For de lengre stolpene er det et lokalt marked for lavostenger og fiskehjell. Eksport av Bangladersj-stolper, er det noe for oss? Alle stolper som skal i jord krever impregnering, i dag er det ingen av de lokale impregneringsverk i drift. Har vi mulighet til å reetablere et av de gamle verkene eller er det riktig å satse på et nytt verk? Må samarbeide Leif hadde med seg materialer fra en nyskåret småtømmerstokk av lokal furu. Materialene hadde forholdsvis store årringer, men kvisten var fast og fin. Materialene hadde rett og slett et nydelig kvistbilde. Er det mulig å sage slikt virke og selge til lokale møbelbedrifter, spør Leif? Dette krever nok et effektivt sagutstyr, men det aller viktigste er nok tørkingen. En kan regne med at virket inneholder mye ungdomsved som sveller, krymper og vrir seg mer enn eldre ved. Leif understreker at en må gjøre tørkingen riktig og at hele tørkeprosessen må gjøres på sagbruket. Materialene må tørkes ned til de nederste kravene møbelindustrien setter, dvs ned til minst 10%. Virket må så pakkes i plast slik at det ikke trekker til seg fuktighet fra omgivelsene, samtidig som det må lagres og transporteres på en ordentlig måte. Dette vil redusere faren for reklamasjoner og møbelindustrien vil kunne være trygge på hva de kjøper. Leveringsdyktighet er også viktig for denne industrien. Leif avslutter med at mulighetene er her, men bedriftene må ta dem og helst samarbeide slik at de totalt sett blir sterkere. Leif var også på bedriftsbesøk hos Lamo Sagbruket og Bardu Tre. Bildet viser Leif og Arnold Øverås, de teller tenner på sagbladet, og kommer til at det vil være en fordel å gå over til sagblad med flere tenner, da blir overflaten finere. (Foto: Frode Løwø) 5

7 Medlemsbedriften Vidar Andre Heier Med Pezzolato mobilsag og ei Husqvarna med sverd på 1,35 m driv Vidar Andre Heier eiga verksemd i Balestrand. Furu til restaurering er det viktigaste materialet han skjer, i tillegg til lauvtrevirke frå dei rike, lokale førekomstane. Tekst: Gunnhild Sindre Foto: Gunnhild Sindre og privat Det er frodig ved Sognefjorden. Lauvtre i flotte haustfargar strekkjer seg frå fjøra til langt oppover liene, omkransa av store skogteigar med barskog. - Eg kjøper alt virke lokalt, fortel Vidar Andre Heier, innflytta østfolding med mobilsag. - Her er ein fantastisk tilgang på godt tømmer. Hittil har eg ikkje vore ut GODT, LOKALT VIRKE: - Det finst ein del storvaksen, godt utala (utmalma) furu i området, fortel Vidar Andre Heier, som kjøper alt sitt virke innan kommunegrensene i Balestrand. om kommunegrensene ein einaste gong for å få tak i virke. Her finst alt eg treng av furu, og ikkje minst det eineståande utvalet når det gjeld lauvtre. Eik, ask, bjørk og osp og slike dimensjonar! Eg tok ei eik i nabotunet, ho var 1m og 10 i botnen, seier han entusiastisk. Store dimensjonar Vidar Andre Heier var utdanna elektrikar, men vart nøydd til å skifte beite då han som 20-åring måtte operere begge knea på grunn av slitasjeskade. Og beiteskifte vart det, ikkje berre yrkesmessig, men også geografisk. Frå Østfold til Sogn og Fjordane, nærare bestemt grøderike Balestrand. Her fekk han for 15 år sidan jobb som vaktmeister på den gamle futegarden Askelund. Den gongen eigde Indremisjonen staden. Sidan vart anlegget selt til noverande eigarar, som driv det som overnattings- og serveringsbedrift. PÅ BANDSAG: Dette skal bli opplenger til det gamle stabburet. Fyrst skorne på bandsag, så tilhogne med laftebile. Vidar Andre byrja å jobbe hos ein byggmeister, og samstundes dukka tanken om mobilsag opp. - Det var far min som eigentleg kom med ideen, fortel han. Og idé vart fort til realitet. Ei Pezzolato 800 kom til bygds i Heier baserte seg på leigesaging, og flytta den fyrste tida saga rundt i bygda. Seinare 6 Forum for norske bygdesager

8 Medlemsbedriften har han leigd seg ei sagtomt på 2,5 da, og vonar å kunne utvide plassen litt etter kvart. På nabotomta held Jørgen Hundseth til, skogsjef i Høyanger og Balestrand. - Vi samarbeider godt. Eg sagar ein del for han, og kan samstundes spørje han til råds om saker og ting. Det er godt å ha nokon å lufte ting med, når ein driv åleine, seier Vidar Andre. I tillegg til mobilsaga, har investeringane i enkeltpersonfirmaet vore til traktor og snikkarverkstad, dessutan til ein Chevrolet pickup som var høveleg til flytting av saga. Nyleg har han også kjøpt seg tømmerhengar, for å kunne ta ut virke sjølv. Lafteutstyr og motorsager høyrer også med, mellom anna i Husqvarna 22 kubikk med sverd på 1,35 m. Vidar Andre Heier handlar så godt som alltid lokalt, men her måtte han ut om kommunegrensene. Anton s Timber var firmaet som kunne skaffe gigantsverdet. - Eg nyttar motorsaga til å splitte det som har for store dimensjonar til å skjerast på mobilsaga. I høve til restaurering passar dette veldig godt. Eventuelt behov for finjustering ordnar eg med mobilsaga etterpå, så det blir heilt på millimeteren, seier Vidar Andre, og viser korleis han monterer ein stige på toppen av stokken for å nytte denne til støtte for motorsaga med det lange sverdet. På denne måten har han mellom anna skore langbord av svært solide dimensjonar, noko som til dømes har vorte svært populært ved ein del serveringsstader. Materialkunnskap Så langt har 2009 vore det beste året hittil med mobilsaga. Drygt 200 m 3 har det vorte på leigesaging. For det meste bygningsmateriale, vanleg standard til reparasjon og kledning, dessutan ein del til grindbygg og laft. Eige firma har han drive sidan 1988, den gongen starta det som enkeltpersonføretak innan skogsdrift og jordbruk. No er hovudtyngda av arbeidet tømrararbeid med restaurering og reparasjonar. Dess eldre hus, dess kjekkare, meiner Vidar Andre. Då er det rimeleg å tru at han har det bra kjekt på det prosjektet han held på med den dagen vi er innom. MOBILSAG: Ei Pezzolato 800 kom til bygds i I tillegg til skjering av material til eige tømrararbeid, tek Heier på seg leigesaging har vore det beste året for leigesaging så langt. No er han nemleg tilbake på futegarden Askelund, der stabburet frå 1790-talet no skal restaurerast og fredast. Restaureringsarbeidet er det Vidar Andre Heier som står for. - Sjå på denne, seier han, og viser ei solid, storvaksen furu som ligg ved stabburet. - Slik furu finst det ein del av her. Denne er rundt 100 år, tenkjer eg, og godt utala (utmalma). Høver ypparleg til nye stabbar, seier han, og peikar på stabbane på den gamle bygningen. - Nokre av stabbane vart skifta ut på 90-talet. Til venstre der ser du ein av dei. Då vart det nytta furu som ikkje var godt utala, og resultatet ser du snart vekkrotna. Til høgre ser du ein av dei opprinnelege stabbane, godt utala, og like god. Det handlar om materialkunnskap, seier Vidar Andre. Faginstans for lauvtrevirke Vidar Andre Heier er ikkje berre oppteken av furukvalitet. Lauvtre er også eit satsingsområde. - Eg er med i Tretema, eit samarbeidsprosjekt mellom fire verksemder, alle i Balestrand, fortel han. SAGTOMTA: Vidar Andre Heier har i dag leigd ei sagtomt på 2,5 da, der han har mobilsaga. Ingenting å seie på utsikta! Forretningsideen bak Tretema er å kunne vere ein faginstans når det gjeld lauvtrevirke. - Vi skal vere ein kunnskapsbase for bruk av lauvtrevirke på Vestlandet. Mellom anna held vi kurs for ei heil klasse ved Bergen Arkitektskole (BAS) kvar haust, fortel Heier. 7

9 Medlemsbedriften Vidar Andre Heier På Kvamsøy har Tretema bygd eit stort grindbygg av materiala eik, ask, osp og bjørk. Dette vert nytta i undervisninga, i tillegg til å fungere som lager for lauvtrevirke. Arkitektstudentane får innføring i gamle byggjeteknikkar, orientering om materialet og kva det vart brukt til. Tretema utfører også utprøving og testing av dei ulike tekniske eigenskapane for dei forskjellige lauvtreslaga i undervisninga. Samarbeid er såleis noko Vidar Andre Heier har stor tru på i bransjen. Slik sett meiner han også at bygdesagforeninga vert ein viktig faktor for dei som driv for seg sjølv med slike mindre verksemder. - Det er ikkje behov for at vi alle skal finne opp krutet sjølve. Det er av stor verdi å ha ein stad der ein kan hente informasjon, eit fagmiljø der ein kan utveksle erfaringar og kunnskap. Eit slags felles skjebne, felles trøyst, seier han, og legg til: - Når du driv åleine, slik som eg, så blir det vanskeleg å få tid til å vere med på desse fagturane foreninga arrangerer. Men ein gong skal eg få vore med på tur, eg og! Merkar ikkje finanskrisa - Kva tur du er den største utfordringa i bransjen generelt i desse tider? - I følgje rettleiaren frå fylkesmannen klarer ein ikkje å skaffe nok tømrarar som har interesse for og kunnskap til å restaurere dei freda bygningane. Dette vert ei stor Ledende leverandør av sagbruksmaskiner! STIGE OG LANGT SVERD: Husqvarna-saga med sverd på 1.35 m vert nytta til å splitte virke som er for grovt til å skjerast på mobilsaga. Stigen vert nytta som støtte for motorsaga. utfordring, på same måten som det vert ei utfordring å skaffe nok virke. Berre her omkring er det massevis av gamle hus og setrar som i løpet av få år vil trenge restaurering, seier Heier. Sjølve finanskrisa har mobilsageigaren i Balestrand så langt merka lite til. - Det er vel snarare tvert om, seier han. - Eg trur eg er veldig heldig med plassen eg valde å busetje meg på. Det skal nok fleire enn éi finanskrise til for å vippe sindige, stødige sogningar av pinnen! Telf Fax e-post: Kjører egne sliperuter Han angrar ikkje eitt sekund på at han valde sag- og restaureringsbransjen, framfor å halde fram i sitt tidlegare yrke: - Eg har eit spennande yrke, og veldig samansette og varierte arbeidsdagar. Heilt suverent. Eg driv ikkje og slit ut deler av kroppen, slik eg gjorde før. No er eg heller jamt trøytt! seier Vidar Andre Heier fornøgd. Teroteknisk Service AS Telefon Telefaks Sagtomta, 2337 Tangen 8 Forum for norske bygdesager

10 Annonser 9

11 Sagbladet Studietur til Gudbrandsdalen Otta Sag og Høvleri AS Otta Sag og Høvleri AS er ei solid hjørnesteinsbedrift med 37 tilsette. Mange av desse har vore i verksemda i over 20 år, fortalde driftssjef Dag Aasheim. Han viste medlemmane frå Norsk Bygdesagforening rundt på anlegget. Tekst og foto: Gunnhild Sindre og Inger-Marie Svingeset Då verksemda starta i 1942, gjekk deler av produksjonen på å lage sviller for NSB. Frå tidleg på 50-talet vart verksemda flytta ut på øya, der det vart driven eigen skurlastproduksjon. Foredling av materiala skjedde på Fåvang Sag. Eiga vidareforedling kom på plass på 60-talet med høvel og barkemaskin. I perioden 1970 til 1980 vart m.a. gullhøne montert, og saga ombygd. Nytt høvleri og administrasjonsbygg kom også til, og fram til i dag har det vore omfattande omgygging av sag, kombiverk, høvleri og målestasjon for tømmer, impregneringsanlegg og to trelasttørker. Ei tid var saga reint furubruk, i dag vert det skore rundt kbm furu og rundt kbm gran. Verksemda kjøper for rundt 20 mill kr i trelast, og for tida er høvleriet OPERATØRBUA: Interesserte sagfolk får orientering om sagprosessen frå operatørbua, medan sagmeister fylgjer intenst med på kontrollskjermane. Bak f.v. driftssjef Dag Aasheim, Alf Steinhovden, Per Arne Jostad, Otto Ullevålseter, Olav Skaret, Inger-Marie Svingeset, Jostein Ljones og Geir Håvar Ingdal. Framme: Sagmeister Hans Amund Sveine. såleis større en sagbruket. Norsk Bygdesagforening sine medlemmar gjekk ein rundtur på saga, med start i Norsk Tømmermåling sine lokale. Tømmerinntaket ved Otta Sag er eitt av dei mest moderne i landet. Alt utstyret er basert på datateknologi, og vert styrt av tømmermålar inne i kontrollrommet. Alt tømmer som kjem inn vert målt fortløpande, slik at så å seie alt tømmer som ein kunne sjå ute på tomta var målt. Otta Sag og Høvleri skjer usortert tømmer i dimensjonane cm. - Dette er den fyrste bandsaggruppa som taklar usortert virke. Sagblada flyttar seg heile tida, forklarte Aasheim. - Stokken blir scanna i ei tredimensjonal måleramme, og så prøver maskina å finne rett kombinasjon etter innlagde kriterium. Prosessen går svært raskt. Sjølve saga vert overvaka av berre ein person. I operatørbua inne på saga sit Hans Amund Sveine, sagmeister (son av Ola Sveine), med ansvar for å fylgje med på at alt går rett føre seg på saga. Via seks skjermar overvakar han prosessen. Sagmeisteren, som har fagbrev som trelastarbeidar, er godt trena. - Han høyrer med ein gong om det vert ein annan lyd i anlegget, til dømes om det er eit sagblad som har blitt skadd av ein stein, forsikra driftssjef Dag Aasheim. Otta Sag og Høvleri AS har fleire trelasttørker, to av desse vert drivne med biovarme. - Kor mykje sparer de ved å fyre tørkene med biovarme? - Det kan eg ikkje talfeste nøyaktig. Men vi betaler noko mindre for energien enn vi ville gjort med el-kraft. I tillegg får vi levert flis som tidlegare hadde ein svært låg pris på marknaden, seier Dag Aasheim. SAGPROSESSEN: Otta Sag og Høvleri AS skjer usortert tømmer i dimensjonane cm. Otta Sag og Høvleri AS har 6 tørkekammer: 2 stk à 40m 3, 2 stk à 50m 3 og 2 stk à 100m 3. - Alle er konvensjonelle tørker. Dei fire minste vart ombygde fra kondensasjonstørker då vi byrja å fyre med biovarme, fortalde Aasheim. 10 Forum for norske bygdesager

12 Sagbladet Otta BioVarme AS Biovarmeanlegget i tilknyting til Otta Sag og Høvleri vart påbyrja i 2006, og gjekk sitt fyrste halvår med prøvedrift i Anlegget vert fyrt med flis frå sagdrifta. Tekst og foto: Gunnhild Sindre og Inger-Marie Svingeset Otta BioVarme er eit aksjeselskap der Eidefoss eig 80% av aksjane og Otta Sag og Høvleri 20%. Det er Otta Sag og Høvleri som står for dagleg drift og ettersyn, fortel Willy Storødegård, som er saga sin drifts- og vedlilkehaldsansvarlege ved anlegget. Flissiloen ved bioabrenselanlegget tek kbm, og forbruket når anlegget går for fullt er kbm flis pr. dag. Flisa skal ha eit høveleg fuktinnhald mellom 30 og 60%. Anlegget blir drive med flis frå Otta Sag og Høvleri. - Må vi til å kjøpe flis frå andre stader, vil det ikkje bli lønsamt, seier Storødegård. Flisa vert køyrt gjennom ei kvern, og flishaugen inneheld oppmalen flis frå sagbruket, kapp frå høvleriet m.m. Granbork går også til biovarmeanlegget. Den oppmalne flisa treng ikkje fortørkast, ettersom omnen har ei tørkesone. Inntil i haust har biovarmeanlegget hatt ni kundar, mellom andre skule, idrettshall, kulturhus, kunstgrasbane, kjøpesenter og dessutan drive to trelasttørker ved Otta Sag og Høvleri AS. I haust vert sju nye kundar kobla på anlegget. - Kapasiteten vil då vere på GWh. Skal det utvidast ytterlegere, må vi inn med ein ekstra kjele, seier Dag Aasheim, driftssjef ved Otta Sag og Høvleri AS. Dette er godt mogeleg ein gong i framtida, ettersom anlegget er førebudd til ei slik utviding. Nettutbygginga er det Otta BioVarme AS som står for. Totale investeringar til fyrste byggjetrinn ved anlegget var 23,5 millionar. Av dette var lån og eigenkaptial 18,5 millionar. Anlegget fekk INNMATING: Frå flisbingen med stongmatar i botnen, der flisa blir dregen med og mata inn i flisfyringsanlegget. Flisa skal vere relativt rå, frå 30-60% fuktigheit. FLISHAUGEN: Godt humør ved flishaugen til Otta BioVarme AS. Frå venstre Willy Storødegård, Truls Bjerkerud, Asbjørn Roheim, Per Arne Jostad, Johan Anseth, Otto Ullevålseter, Harald Mo Birkenes, Jostein Ljones og Thor Rusten. m.a. tilskot frå Enova. Varmeteknikk sto for rørarbeid og kundesentralar, medan Järnforsen Energisystem leverte komplett flisfyringsanlegg. - Det er viktig med seriøse leverandrørar, dette har vore uvurderleg for drifta i starten, seier Willy Storødegård. Energisentralen ved anlegget inneheld, i tillegg til den flisfyrte kjelen, også ein oljekjel til bruk i topperiodane og som reserve, og ein el-kjele til bruk om sommaren, når anlegget elles er stengt. Den flisfyrte kjelen har ein kapasitet på 3000 kw (3 MW), det same har oljekjelen. El-kjelen har ein kapasitet på 450 kw. Totalt vart det i 2008 produsert kwh. Nærare 95% av dette var bioenergi, resten var fordelt på oljekjelen (4%) og el-kjelen (vel 1%). Avtalane med kundane vert justerte årleg. - Vi følgjer kraftprisen elles, med unntak for store hopp. Der er det lagt inn eit tak, seier Storødegård. Brenselkvaliteten har alt å seie for god og jamn drift, understrekar Storødegård. Anlegget hadde i fjor eit tjuetals mindre stopp i flisanlegget, dei fleste på grunn av framandlekamar eller store fragment som stansa innmatinga av brensel. Men ingen av desse stoppa har ført til kutt i leveranse til kundane, i og med at oljeeller el-kjelen tek over dersom det blir driftsstopp i flisfyringsanlegget. 11

13 Sagbladet Studietur til Gudbrandsdalen Sjoa laft og restaurering Med stor laftehall og eiga visningshytte har verksemda på Sjoa satsa offensivt på hytte- og husmarknaden. Tekst og foto: Gunnhild Sindre / Inger-Marie Svingeset Vi satsar primært på nybygg. Det er der pengane ligg. Restaurering tek vi dersom vi ikkje har andre prosjekt, sa grunnleggjar Jon Aamodt ved lafteverksemda på Sjoa, då han tok imot medlemmane av Norsk Bygdesagforening under studieturen i Gudbrandsdalen. Berre nokre hundre meter frå E6 finn du laftehall, lager og visningshytte for Sjoa laft og restaurering. Her er medlemmer av Norsk Bygdesagforening hjarteleg velkomne innom, om dei har interesse av det, forsikra grunnleggjaren. God laft I den nyreiste laftehallen kan det laftast hytter og hus på opptil 400 kvm. Alle unike: Sjoa laft og restaurering har ingen standardmodular eller ferdige teikningar. - Tanken er at alt skal verte tilpassa kunden. Vi har til no lafta mellom 40 og 50 bygningar, og ingen av dei er like, fortalde Jon Aamodt. Verksemda produserer i dag rundt løpemeter i året, og har seks laftarar i arbeid, i tillegg til dagleg leiar og marknadssjef. Og her var mykje godt arbeid å sjå. - Dette er skikkeleg godt laft! var ein kommentar som fall fleire gongar medan bygdesagfolket var på synfaring i den store hallen. Største investeringa på maskinsida er kransystemet til laftehallen. - Elles har vi tradisjonelle reiskapar som kjedesag, laftebiler, elektriske høvlar og mosefarfres, pluss ein del anna, forklarte Aamodt. Nokre eigenutvikla reiskapar har dei også, til dømes er skrustikkene som stokkane vert sette fast i produsert hos ein lokal smed. UTPRØVING: Gudmunn Flatin t.v. og Finn Pedersen i ivrig testing av lafteutstyr. I VISNINGSHYTTA: Leif Grøndahl, Jon Aamodt, Jostein Ljones, Truls Bjerkerud, Per Arne Jostad, Torgeir Søfferud og Thor Rusten. Nâssjô svenske kvalitets sagblader Alle typer sagblader, kapp og kløv m/stellite og HM. Vedkapp. Service og sliping av sagblader, fresere, kuttere, kniver og stål. Ove Ødegård AS, P.b. 40, Bekkevn. 202, Vear Industriomr., 3108 Vear (Tønsberg) Tlf: Fax: Forum for norske bygdesager

14 Sagbladet servering. Matsalen i seg sjølv er på 140 kvm, utan delingsvegger. Visningshytte Då medlemmane av Norsk Bygdesagforening besøkte verksemda, var det ei kort kaffiøkt i den nybygde visningshytta, som står på tomta. Dette er eit anna døme på offensiv marknadsføring. - Visningshytta har vore ei stor investering, ganske uvanleg for mindre firma, slike som oss. Vi har samarbeida med våre leverandørar om hytta, og har tru på prosjektet, sa Jon Aamodt. Visningshytta skal vere innreia slik at potensielle kundar kan låne hytta til overnatting. Slik kan dei få gjere seg verkeleg kjende med produktet, på ein heilt annan måte enn ved å sjå ei hytte på eit fotografi eller ei teikning. GODT HANDLAG: Gudmunn Flatin, Jon Arne Eikeland, Leif Grøndahl og Truls Bjerkerud fylgjer interessert med på handlaget til laftar Øyvind Johnsgard. Kvalitet frå bygdesager Tilgangen på godt råstoff har tidlegare vore noko variabel, fortalde Aamodt. - Det har vore vanskeleg å få den kvaliteten vi ynskjer. No kjøper vi gjennom to-tre sagbruk, og er svært godt nøgde. Bygdesagene verkar å ha den kompetansen som skal til for å kunne levere det virket vi treng. Særleg i høve til kvalitetskrav og normer. dette delvis skuldast at verksemda har blitt meir synlege gjennom medieprofileringa, og også at ein no byrjar å sjå effekten av tidlegare prosjekt og referansar. For Sjoa laft og restaurering har hatt fleire store lafteprosjekt sidan etableringa i Mellom anna står verksemda bak leiren til Sjoa Rafting, eit imponerande anlegg for overnatting og - Og ambisjonane framover? - Kapasitetsmessig er det vel å auke til løpemeter pr. år. Elles er det ein flaskehals for oss at vi ikkje utnyttar lokale og produksjonsutstyr godt nok. Så vi vurderer om vi kan få til ei ordning med 2 skift. Dette er avhengig av at vi oppnår ein auke i ordretilgangen. Så langt har det handla om oppbygging av produksjonslokale og lagerplass. No frå årsskiftet får vi vårt fyrste, skikkelege produksjonsår. Så får vi sjå! Sjoa Laft og Restaurering har vore både offensive og kreative for å skaffe seg nye kundar. Marknadssjef Martin Nilsen kunne fortelje om PR-stuntet verksemda gjorde, då finanskrisa byrja å innta marknaden. - Vi tenkte at det kunne vere greitt å gjere seg litt kjende. Så vi tok kontakt med NTB (Norsk Telegrambyrå). Dette gav god utteljing: 9 artiklar i avis og 24 på nettaviser! Han kunne også fortelje at marknadsoffensiven førte til fleire konkrete jobbprosjekt, mellom anna eit laftahus, spesialtilpassa for ein funksjonshemma brukar. No er ordretilgangen seksdobla i høve til same tid i fjor. Jon Aamodt trur HALLEN: Frå laftehallen til Sjoa laft og restaurering. Her kan det laftast hus/ hytter på opp til 400kvm. 13

15 Bygningshistorisk park, Dovre. Sagbladet Studietur - Bildeglimt Nina Berge Rudi, vertskap på Rudi Gard. Sjoa laft og restaurering. Middag på Rudi Gard. Rømegraut på Budsjord Gard. Genser til advokat Linløkken. Otta BioVarme AS. Otta Sag og Høvleri AS. 14 Forum for norske bygdesager

16 Sagbladet Furu i fri utfalding Dei vil vere skapande og fornyande, men samstundes jobbe tett opp mot dei som sit med erfaring og kompetanse på tre, Elisabeth og Birgitte Bjørge. Unge designarar som har fått stor merksemd for sitt arbeid med furu i fri utfalding. Tekst: Gunnhild Sindre På talet hadde vi overbrukt furua. Ikkje rart folk blir leie om alle møblar, golv, vegger og tak har same uttrykket. No handlar det meir om å finne ein balansegang, seier Elisabeth og Birgitte, som saman med andre, unge designarar har sett nytt lys på bruken av furu i møblar, lampar og interiør. Sjølve har Elisabeth og Birgitte stor tru på bruken av tre i moderne design. Tre i seg sjølv er eit godt materiale å jobbe med. Det er formbart, mjukt og har dessutan uendeleg med mogelegheiter til å etterbehandle, noko som igjen er med og skapar eit spennande uttrykk. Og ikkje minst har vi treindustrien nær, og nok av tre, seier dei. Dei to søstrene, busette i Oslo, har fått låne utstyr og verkstad hos møbelsnikkar Leif Engnes på Sande. Han er utruleg dyktig, og vi er veldig takknemlege. Vi ynskjer å halde fram med å bruke profesjonelle fagfolk til å utvikle presise prototypar, og samtidig lære mest mogeleg av dei, seier Elisasbeth Bjørge. Kreative søstre: Elisabeth og Birgitte Bjørge har vekt merksemd med sin kreative bruk av furu i moderne møbeldesign. Heile treet Under Designers Saturday, den årlege storhendinga for kreativitet og nyskaping i hovudstaden, hadde søstrene si første utstilling med produkt dei hadde laga saman. Utstillinga førte til mykje merksemd omkring deira kreative bruk av tre, seinast i september med stort oppslag i Magasinet i Dagbladet. Furu har heile tida stått i fokus. På seinsommaren var dei på workshopen Furu hælvetica i Trysil, der målet var å utvikle og tenkje ut nye måtar å bruke denne tresorten på. Saman har dei utvikla ein lys- og møbelkolleksjon i furu, der dei har nytta det tradisjonelle i kontrast med eit meir moderne uttrykk. Vi har også vore opptekne av å ta i bruk heile treet. Sjå om noko var gløymt. Slik kom også sagflis inn i biletet, seier dei, og fortel om ein lampekolleksjon og ein lysinstallasjon laga av knust glas, fiberoptiske lysrør og sagflis. det naturleg å dra ut i verda og utvikle dei kreative evnene. Elisabeth har master i interiørarkitektur frå Milano, medan Birgitte har bachelorgrad frå Glasgow School of Art. Etter år med utdanning og jobb i England, Italia, Spania, Wales, U.S.A og Skottland hadde dei lyst til å fronte dei nordiske tradisjonane og den nordiske marknaden. Ja, vi er litt stolte av å vere norske! Då vi vende tilbake til Norge ønskte vi å kome nærare naturen vi er omringa av, jobbe nærare sjølve materialet og røtene våre. Det å jobbe med tre, eit levande materiale, er mykje meir spennande og utfordrande enn til dømes krom og stål. I utlandet såg vi at tre er eit mykje meir unikt og ettertrakta materiale enn det vi i Norge gjerne trur, seier dei to kreative søstrene. Elisabeth i samtale med møbelsnikkar Leif Engnes, som har bidrege med både verkstad og fagkunnskap til dei unge designarane. Fronte nordiske tradisjonar Dei to søstrene har hittil selt mest som kunst, medan dei er i etableringsfasen i møbelutviklinga. Kundegruppa har hovudsakleg vore yngre vaksne, frå 25 år og oppover. Elisabeth og Birgitte er fødde og oppvaksne på Ellingsøy utanfor Ålesund, og viste tidleg interesse for kreative fag. Etter kvart vart Furu i fri utfalding: Gull bord med grafikk. 15

17 Annonse 16 Forum for norske bygdesager

18 Annonser Prøv oss når det gjelder Fuktmålere Rundkuttere, profilkuttere Rillestål, rundkutterstål Laserlys Strammeverktøy Binol smøre/renseolje Titac plaststifter, stiftemaskiner Barkriverstål Huggerkniver og barkriverstål Tømmerkritt Stempel, fargeruller m.m Kjedekappsager Dessuten nye og brukte maskiner for sagbruk og høvleri. Hegdal Næringspark, 3261 Larvik Tlf Fax e-post Gode og effektive sagmaskiner Sirkelsager Utrustning for sirkelsager Kantverk Slipemaskiner Saglinjer Kapsager KARA har produsert smasagbruk siden 1918 Kallion Konepaja Oy KJØSNES MASKIN Arn Olav Kjøsnes 7580 SELBU, Tlf SAGTEKNIKK Ing. Carl H. Svensen 3425 REISTAD, Tlf Vi leverer tømmersagblader og verktøy av beste kvalitet Rillestål Not og fjær Høvleverktøy Kutterstål Borer Vendeskjær Båndsagblad service, sliping og reparasjon LIEDS Verktøy AS Postboks Ålesund Telefon: Fax: E-post: 17

19 Annonser Lei av dårlig tørking? Vi kan trelasttørking! IM Kondensasjonstørker Kondensasjonstørker Vacumtørker Vi har både nytt og brukt tørkerutstyr Fuktighetsmålere - flere modeller INMARK AS Boks 17, 3163 Borgheim Tlf: e-post: Se vår hjemmeside: 18 Forum for norske bygdesager

20 Annonse 19

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad Først i denne delen om Giske OS står skrive om korleis vi bygde stasjonsbygninga. Der står nemnt at vi rekna med

Detaljer

Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord

Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord Kjære foreldre, føresette, søsken og vener! I 8 månader har de fått rapport etter rapport frå Nordfjordeleven dykkar. Om flotte fjelltoppar. Store bølgjer. Hav

Detaljer

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN SOGN & FJORDANE FYLKESKOMMUNE KULTURAVDELINGA RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN I SAMARBEID MED FLORA HISTORIELAG FLORA KOMMUNE Torleif Reksten og Hermod Seim ved skiltet på rutekaia.

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09. Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.2010, Sarpsborg - 1. Kom fram til nokre overordna felles mål for partnarskapet

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014

Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014 Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014 Møtestruktur: Fylkesstyremøte ein gong kvar månad. Ein bør setja dato for neste møte når ein er samla slik at flest mogleg har høve til å notera seg datoen

Detaljer

KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE

KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE SLUTTRAPPORT FOR PROSJEKT: KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE Prosjektet starta opp i 2012 som eit samarbeidsprosjekt mellom Hjeltnes vgs, Sogn jord og hagebruksskule, Norsk fruktrådgiving Hardanger

Detaljer

Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar

Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar Fagmøte 4 og 5 mars 2015 Litt om meg sjølv; 1. Frå Finsland, om lag 30 km nordvest frå Kristiansand (Songdalen kommune, Vest Agder). 2. Utdanna

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Vurdering av allianse og alternativ

Vurdering av allianse og alternativ Leiinga Høgskulen i Volda Kunnskapsdepartementet Postboks 8119 Dep 0032 OSLO Postboks 500 6101 Volda Telefon: 70 07 50 00 Besøksadresse: Joplassvegen 11 6103 Volda postmottak@hivolda.no www.hivolda.no

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

Bokbåten Epos 50 år i Møre og Romsdal

Bokbåten Epos 50 år i Møre og Romsdal Vinter 2014 Bokbåten Epos 50 år i Møre og Romsdal 2014 I fjor haust feira fylkesbiblioteka i Hordaland, Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal bokbåten Epos sin 50 årsdag, vi vil takke for alle gratulasjonar

Detaljer

Lyngmo-Glytten 23. årgang - Januar 2014 Medlemsblad GLYTTEN

Lyngmo-Glytten 23. årgang - Januar 2014 Medlemsblad GLYTTEN Lyngmo-Glytten 23. årgang - Januar 2014 Medlemsblad GLYTTEN Lyngmo - Glytten 23. årgang Januar 2014 Helsing frå Lyngmo Når du mottek Lyngmoglytten denne gangen er det travelt arbeid i gang på kjøkkenet

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

NIURI EN INTERKULTURELL MØTE-OG KURSPLASS FOR KVINNER I INDRE SOGN.

NIURI EN INTERKULTURELL MØTE-OG KURSPLASS FOR KVINNER I INDRE SOGN. PEDAGOGISK UTVIKLINGSARBEID. RAPPORT. SOGNDAL FOLKEHØGSKULE 2003. NIURI EN INTERKULTURELL MØTE-OG KURSPLASS FOR KVINNER I INDRE SOGN. Bakgrunn. Sogndal kommune har i de seinare åra teke i mot mange flyktningar

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Innledning Eg valde å tolke oppgåva slik at ein skulle framstille ein «historie» kun ved hjelp av bilete. Eg tolka det òg slik

Detaljer

Lyngmo-Glytten 22. årgang August 2013 Medlemsblad. Lyngmo-Glytten22. årgang GLYTTEN SOMMAR PÅ LYNGMO, OG SNART ER DET TID FOR HAUSTLEIR!!

Lyngmo-Glytten 22. årgang August 2013 Medlemsblad. Lyngmo-Glytten22. årgang GLYTTEN SOMMAR PÅ LYNGMO, OG SNART ER DET TID FOR HAUSTLEIR!! Lyngmo-Glytten 22. årgang August 2013 Medlemsblad GLYTTEN SOMMAR PÅ LYNGMO, OG SNART ER DET TID FOR HAUSTLEIR!! Side 1 Helsing frå Lyngmo Det er siste tysdag i august og strålande sol ute. Hafslovatnet

Detaljer

www.kappdetgodeliv.no Jan Helgøy, Ordførar i Vanylven kommune

www.kappdetgodeliv.no Jan Helgøy, Ordførar i Vanylven kommune Dei unike dråpane i vest Området vårt er kalender-noreg i miniatyr. Vi samlar juvelane i eit fellesskap slik at dei skin enno klarare og tydelegare. Det er kjekkare å gå på skattejakt når ein går saman.

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen»

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» - Og skisser til mogeleg opprusting Status Bygget er eit eldre bygg bygd midt på 1960-talet. Bygget framstår i hovudtrekk slik det var bygd. Det er gjort nokre endringar

Detaljer

Rettleiing for revisor sin særattestasjon

Rettleiing for revisor sin særattestasjon Rettleiing for revisor sin særattestasjon Om grunnstønad til nasjonalt arbeid til frivillige barne- og ungdomsorganisasjonar, statsbudsjettets kap. 857, post 70 (Jf. føresegn om tilskot til frivillige

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

Velkomen. til kulturbygda. Lærdal

Velkomen. til kulturbygda. Lærdal Velkomen til kulturbygda Lærdal Ein tur i Hans Gjesme sine motiv Den lokale kunstnaren Hans Gjesme gav ved sin død i 1994 Lærdal kommune ei kunstgåve på vel 1500 kunstverk som omfattar måleri, grafikk,

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Side 1 Tingvoll, 21. september 2013 NVE FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Naturvernforbundet har gått langs elva på den planlagde utbyggingsstrekninga 15.9.2013. Vi har ikkje gått traseen

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Tema: Vegen, sanninga og livet. Han som veit alt om meg og som er glad i meg - han vil eg fylgje! GLYTTEN

Tema: Vegen, sanninga og livet. Han som veit alt om meg og som er glad i meg - han vil eg fylgje! GLYTTEN Mai 2012 Medlemsblad GLYTTEN...med sommar og sol, og tærne i sanden ønsker me Velkommen til sommarleir 2012!!! Tema: Vegen, sanninga og livet. Han som veit alt om meg og som er glad i meg - han vil eg

Detaljer

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015 Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes AUD-notat nr. 1-2015 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå Næringsseksjonen i Hordaland fylkeskommune Bakgrunnen

Detaljer

Spørjeundersøking om sentrumsområde

Spørjeundersøking om sentrumsområde Spørjeundersøking om sentrumsområde Befolkningsundersøking i Hordaland 2013 AUD-rapport nr. 1 2013 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå, og i samarbeid med Planseksjonen i Hordaland

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID

SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID SAK 04/12 SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID Saksopplysning Kommunane i Hallingdal søkjer i brev dat. 2.9.2011 om tilskot til regionalt plansamarbeid. Målet er å styrke lokal plankompetanse gjennom

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Her er Monica, Stian, Kenneth, Tor Andrè og Matias dei vaskar poteter.

Her er Monica, Stian, Kenneth, Tor Andrè og Matias dei vaskar poteter. RAPPORT FRÅ STRANDEBARM SKULE TYSDAG 18/10-05 Gruppa vart delt i 3. Det me skulle gjera i dag var: gjera klar grønsaker til marknad, stell i fjøset og steike pannekaker på stormkjøkken. Poteter og gulrøter

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN?

TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN? TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN? Du kan no få oversyn over kva for ressursar og verdiar du har i skogen din. Okt-13 Kva er ein skogbruksplan? Ein skogbruksplan inneheld areal-, miljø- og ressursoversikt

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Søknad om vidareføring av prosjektet Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Prosjektansvarleg: Gro Jensen Gjerde, Samarbeidsrådet for Sunnhordland Prosjektleiar: Trond Haga, Kværner

Detaljer

Forslag frå fylkesrådmannen

Forslag frå fylkesrådmannen TELEMARK FYLKESKOMMUNE Hovudutval for kultur Forslag frå fylkesrådmannen 1. Telemark fylkeskommune, hovudutval for kultur gir Norsk Industriarbeidarmuseum og Vest Telemark Museum ei samla tilsegn om kr

Detaljer

Møteprotokoll for møte i

Møteprotokoll for møte i Møteprotokoll for møte i Masfjorden Kyrkjelege Fellesråd 27.01. 2015 kl. 1815 i kantina på kommunehuset. Desse møtte: Ragnhild Skuggedal Britt E. Nordland Åse Dyrkolbotn Øyvind Kristoffersen Egil Kvingedal

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

No sprett knuppane og sevja stig

No sprett knuppane og sevja stig No sprett knuppane og sevja stig Sein vår i år, men du verda for eit drivande ver når det no fyrst losna; med mildver og regn og ei rekkje kulturhendingar både i vårt lag og leikarringen og i nærskylde

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Sakspapir Saksbehandlar Arkiv ArkivsakID Ingvild Hjelmtveit FE - 002 15/709 Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Kommunestruktur - oppstart reelle drøftingar Vedlegg: Etablering

Detaljer

RAMMEAVTALE Hordaland Fylkeskommune og Fjord Norge AS

RAMMEAVTALE Hordaland Fylkeskommune og Fjord Norge AS S-200504339-4/135.3 RAMMEAVTALE og Som del av denne avtalen følgjer: Vedlegg l: Samarbeidavtale med spesifikasjon av tilskot. 1. Definisjonar Tenestar knytt til tilskot: Som nemnt i punkt 3.1 og vedlegg

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Rektorforum 15. april

Rektorforum 15. april Til Skolen v/ rektor IKF-Rundskriv 06-2008 Oslo, 18. februar 2008 Rektorforum 15. april Viser til særmøte under rektorsamlinga i Tromsø i januar. Der vart det bedt om at IKF arrangerer eit rektorforum

Detaljer

Barnevern 2012. Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB)

Barnevern 2012. Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB) Barnevern 2012 Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB) Fleire barn under omsorg I 2012 mottok 53 200 barn og unge i alderen 0-22 år tiltak frå barnevernet, dette er ein svak vekst på 2 prosent frå 2011,

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

5. Soknerådsmøte 2016 3. mai Referat

5. Soknerådsmøte 2016 3. mai Referat 5. Soknerådsmøte 2016 3. mai Referat Mat: Ingunn AU Arbeidsutvalet for soknerådet. Møter kvar månad ca 1 veke før soknerådsmøtet. Tar unna saker av meir forretningsmessig karakter. SR Soknerådet FR Klepp

Detaljer

Invitasjon til kurs og haustsamling 20.-22. oktober 2015

Invitasjon til kurs og haustsamling 20.-22. oktober 2015 Invitasjon til kurs og haustsamling 20.-22. oktober 2015 I år vert det ei felles haustsamling og den vert arrangert: 20.-22.oktober Kurs: Scandic Hell, Stjørdal. Påmeldingsfrist 4. september! Oppstart:

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Sørigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei og hå! I månaden som er gått har vi leika oss ute i snøen, så nær som kvar dag. Vi sila i bakkane og mala på snøen

Detaljer

EKSTRAORDINÆRT ÅRSMØTE 2015

EKSTRAORDINÆRT ÅRSMØTE 2015 EKSTRAORDINÆRT ÅRSMØTE 2015 Det vert halde ekstraordinært årsmøte i Fitjar Kraftlag SA onsdag 16. desember kl. 19.00 i Fitjar Kultur- og Idrettsbygg, kultursalen. Registrering: Fitjar Kultur- og Idrettsbygg:

Detaljer

Heilårsbruk av hus på gard og i grend

Heilårsbruk av hus på gard og i grend Heilårsbruk av hus på gard og i grend Historikk 1999: Gardsformidlingsprosjektet. Samarbeid med bondeorganisasjonane. Kartlegging av ledige gardsbruk. Kr.150 000 til seljar. På 1,5 år vart denne ordninga

Detaljer

Finansiering av søknaden

Finansiering av søknaden Hei, Dei føreslegne endringane er i orden for oss. Mvh Bjarte Lofnes Hauge Den 3. jun. 2016 kl. 11.02 skrev Guro Høyvik : Hei igjen, og takk for nye vedlegg. Eg har gått gjennom den

Detaljer

Styremøte Sogn og Fjordane Sau og Geit på Reset 04.12.2008

Styremøte Sogn og Fjordane Sau og Geit på Reset 04.12.2008 Styremøte Sogn og Fjordane Sau og Geit på Reset 04.12.2008 Desse møtte: Halvar Espeseth, Leif Brekken, Margaret Skåre, Tom Idar Kvam og Eli Berge Ness. Sak 30/08 Referat og meldingar Møte sankelaga i Sogn,

Detaljer

Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg

Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg Kjære alle! Gratulerer alle med dagen. Dette er ein merkedag for bevaringstenestene både her i fylket og nasjonalt! Hordaland

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer