PRESSEMELDING : INNTEKTSUTVIKLING I HAUGALANDSJORDBRUKET. Skattbar næringsinntekt var i praksis uendra frå 2011 til 2012. Resultat etter renter og avskriving viste ein nedgang på 340 kr - dvs. uendra i høve 2011. Dette syner gjennomsnittstal frå Tveit Regnskap AS som er henta frå gardsrekneskapa på i alt 224 bruk frå Nord-Rogaland og Sunnhordland. Tveit Regnskap AS fører rekneskapen for i alt 1.500 gardsbruk i regionen, og i løpet av ein 30-årsperiode har ein fylgt utviklinga på omlag 250-300 av desse bruka. Dette er familiebruk som har hatt, og framleis har hovudinntekta si frå jordbruket, og omfanget ligg mellom 1,5 og 2 årsverk. Det spesielle med dette talmaterialet er at det er brukt faktiske tal frå rekneskapet og at det er dei same bruka som er nytta som grunnlag i heile perioden. Resultat før avskrivingar auka med omlag 17.000 kr, men auke i avskriving og høgare rentekostnader nullar ut dette. Dei ulike produksjonane opplevde nok året 2012 noko ulikt. Mjølkeprodusentane hadde nok eit av sine betre år, mykje grunna stor etterbetaling frå meieria. Medan den andre store volumproduksjonen, gris, opplevde ein stagnasjon eller svak nedgang i resultat. Som nemnt i dette fôra tidlegare har Haugalandsbonden rasjonalisert mykje dei seinare åra, og 2012 var ikkje noko unntak frå dette, utan denne veksten i produksjon hadde ein gjerne sett ei nedgang i inntekt. Det har vore marknadsbalanse eller underdekning på dei fleste produkt innan mjølk- og storfèkjøtproduksjon, likeeins for sauebøndene. For svinebøndene har marknaden vore noko vanskelegare, med noko større utbud enn etterspurnad. Marknadsbalansen gir ofte eit godt bilete av korleis lønsemda har vore i dei ulike produksjonane.
Mjølkebøndene opplevde eit fint løft i inntekt i 2012. Dette skuldast nok i stor grad ein god mjølkepris (auke på over 30 øre pr. liter), og dels aukande produksjon på mjølkebruka. Veksten i mjølkepris kan ein nok tilskriva høg etterbetaling på mjølk frå 2011. Haugalandsbonden produserer no i snitt 160 tonn pr. bruk, og fjorårets auke i mjølkepris utgjer isolert sett ei inntektsvekst på kr 51.000. Men diverre blir ikkje alt verande att hjå bonden, kostnadsvekst gjer at kring halvparten (25.000 kr) forsvinn etter vegen. Kostnadsveksten knyt seg til innsatsfaktorar som kraftfôr, grovfôr/gjødsel og andre driftskostnader. I snitt tener ein Haugalandbonde 23.000 kr pr. årsku eller 3,50 kr pr. liter (dekningsbidrag). Grisebøndene hadde nok toppnotering inntektsmessig i 2010 og 2011. Denne trenden ser ut til å ha flata ut og snudd noko i 2012. Tidlegare var ofte overproduksjon årsaka til svakare lønsemd i svinenæringa, men bilete er noko endra denne gongen. Produksjonen har vore nokolunde stabil, men det er etterspurnaden som har endra seg - ein har sett eit tiltakande overskot av svinekjøt grunna fallande marknad og dreiing av etterspurnaden mot andre kjøtslag (lysare kjøtslag som kylling). Dette kombinert med kostnadsvekst på kraftfôr pressar lønsemda. Men ein skal ikkje gjere situasjonen dystrare enn den er, mange hadde nok venta at fallet skulle vera større enn det i realiteten vart. Dekningsbidraget pr. slaktegris gjekk i snitt ned med 20 kr, eller 42.000 kr for ei konsesjonsbesetning (2.100 slaktegris). Internt i svinenæringa er det nok smågrisprodusentane som har merka utflatinga mest med ein nedgang på om lag 1.500 kr pr. purke, noko som tilsvarer godt 150.000 kr for ei konsesjonsbesetning. Bør nok òg nemnast at ein ikkje ser ei umiddelbar løysing på situasjonen over, overskotet av svinekjøt har vart ved i 2013 og vil nok gjera det utover i 2014 òg med tilhøyrande påverknad på lønsemda for svinebonden. Gjennom media og fagblad får ein stadig informasjon om vedvarande underdekning av storfè- og sauekjøt. Slik ein har beskrive marknadsmekanismane over, skulle dette isolert føre til at lønsemda vart styrka i desse produksjonane. Men talmaterialet viser framleis for svak økonomi både for storfè og sau. Den prisvekst ein ser på produkta blir eten opp av kostnadsvekst i andre ledd (kraftfôr og grovfôrkostnad). Storfèkjøtet hadde i 2012 ein vekst i utbetalingspris på 2,5-3 kr pr. kg og sauekjøtet steig med omlag 2,5 kr pr. kg. Men grunna kostnadsvekst har dette blitt ete opp, og ein ser eit noko redusert dekningsbidrag for båe produksjonar. Rein oksekjøtproduksjon viser eit fall på om lag 750 kr pr. okse, medan ein for sauebonden ser eit fall pr. sau på meir beskjedne 20 kr. Men produksjonsvoluma er ikkje så store som på mjølk og svinekjøt, så for ein snitt storfèkjøtprodusent med 45 fôringsoksar - utgjer fallet 33-34.000 kr. Vidare auka overføringane frå staten med om lag 15.000 kr pr. bruk i snitt. Noko som dels skuldast auke i tilskotssatsar, men òg auka produksjon/tilskotsgrunnlag. Investeringsnivået i næringa var stabilt, men det var ei dreiing mot meir investering i bygningsmasse på bekostning av maskinar. I snitt investerte Haugalandsbonden 105.000 kr i nybygg og 151.000 kr i maskinar. Det er spesielt i dei grovfôrbaserte produksjonane ein ser det blir investert, og i mindre grad kraftfôrkrevjande. Årsaka til dette ligg nok i teikna til overproduksjon på svin, med tilhøyrande vegring frå finansinstitusjonane til å finansiere nye prosjekt. I tillegg er inngangsbilletten til å investere innan svin blitt høg, gjerne 5-6 millionar for eit slaktegrishus og over 10 mill. kr for smågrisproduksjon. Side 2/3 www.tveit.no
Vidare fører auka investering til auka avskrivingsgrunnlag, samkjørt med at avskrivingsreglane vart noko endra i 2012 dreg dette dei samla avskrivingane opp. Seinare års stagnasjon i internasjonal økonomi har ført til at Norge òg har vendt seg til eit relativt behageleg rentenivå. Men grunna bankane sine krav til soliditet m.m. har renta stige noko i 2012. Rentekostnadane viser ein oppgang i høve til 2011, i snitt hadde kvar Haugalandsbonde om lag kr 90.000 i renteutgifter. Men dette vil naturleg nok variere veldig i høve til nivå på nyinvestering m.m. Dei som nett har starta opp eller har utvida produksjonen har monaleg større gjeld og rentebelasting. På større utbyggingsprosjekt er det i dag ikkje uvanleg at ein endar opp med ei totalgjeld på 8-12 mill. kr etter utbygging. Inntekt utanom bruket aukar jamt og trutt og er no kome opp på 362.000 kr i snitt, noko som er ei auke på 25.000 kr i høve til fjoråret. Tveit Regnskap AS Andreas Lundegård (kontaktperson) Side 3/3 www.tveit.no
Middeltal for gardsrekneskapa på Haugalandet & Sunnhordaland 2008 2009 2010 2011 2012 Diff.11-12 Næringsinntekt før avskriving 396 518 381 704 420 404 430 083 447 451 17368 Avskriving 102 039 129 712 130 960 133 522 143 802 10281 Næringsinntekt etter avskriving 294 479 251 992 289 444 296 562 303 649 7087 Renter 92 324 71 659 77 926 82 876 90 304 7427 Resultat etter renter 202 155 180 332 211 518 213 685 213 345-340 Gjeld 1 518 682 1 642 852 1 966 661 2 056 936 2 171 821 114885 Investert i bygningar 94 699 125 847 109 381 70 057 104 767 34710 Investert i maskinar 125 049 116 271 166 159 179 257 151 131-28126 Investert i kvote 7 777 9 826 11 483 3 889 10 512 6623 Aktiva 2 827 624 2 980 934 3 325 714 3 546 254 3 674 307 128053 Eigenkapital 1 308 942 1 338 082 1 359 053 1 489 319 1 502 487 13168 Gjeldsprosent 53,7 % 55,1 % 59,1 % 58,0 % 59,1 % 1 % Inntekt utanom garden 282 485 300 709 315 872 336 321 362 166 25845 Tal bruk 215 228 234 224 224 0
1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 390 000 370 000 350 000 330 000 310 000 290 000 270 000 250 000 230 000 210 000 190 000 170 000 150 000 130 000 110 000 90 000 70 000 50 000 INNTEKTSUTVIKLING 1985-2012 Jordbruksinntekt Inntekt utanom bruket
RENTEUTVIKLING 1986-2012 100000 90000 80000 70000 60000 50000 40000 30000 20000 10000 0 Renter
1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 1987 2 400 000 2 200 000 2 000 000 1 800 000 1 600 000 1 400 000 1 200 000 1 000 000 800 000 600 000 400 000 GJELD PR. BRUK 1987-2012 Gjeld
JORDBUK VS INDUSTRI Jordbruksinntekt - løn industri Løn industriarbeider Snitt inntekt pr. gardsbruk 600000 500000 400000 Kr 300000 200000 100000 0 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 År Side 1