DRIFTSGRANSKINGAR 2014

DRIFTSGRANSKINGAR 2014 PRESENTASJON 9. DESEMBER 2015 EVA ØVREN OG TORBJØRN HAUKÅS, NIBIO

10.12.2014

AGENDA SEMINAR Kort om undersøkinga Resultat og trendar i jordbruket Totaløkonomi Oppsummering

DRIFTSGRANSKINGAR I JORD- OG SKOGBRUK Rekneskapsstatistikk, driftsrekneskap 912 enkeltbruk og 30 samdrifter tilfeldig trekte frå LD sin database blant dei som søkjer produksjons-tilskot: 70 % er aktuelle. Dekker meir enn 90 % av produksjonen for dei fleste viktige produkt. Standard omsetning over kr 150 000 er utvalskriterium Alle landsdelar (8), bruksstorleikar (6 arealgrupper) og dei fleste produksjonar representerte (8 driftsformer presenterte) Frivillig deltaking, 5-10 % vert skifta ut kvart år Herav 133 i skogbruksgranskingane

FORMÅL Vise resultat og utvikling i økonomiske tilhøve på bruk der inntekter frå jordbruk har eit vesentleg omfang Gi grunnlag for samanlikningar med annan nasjonal og internasjonal statistikk Skaffe grunnlag for forsking og utgreiing, rådgjeving og undervisning, underlag for offentlig politikk og forvaltning og grunnlag for samfunnsmessig verdiskaping i landbruket

KJELDER Skatterekneskap Husdyrkontrollen Tine Nortura Landbruksdirektoratet Brukarfamilien Andre

VEDERLAG TIL ALT ARBEID OG EIGENKAPITAL Produksjonsinntekter - Produksjonskostnader = Driftsoverskot Driftsoversk. + Leigd hjelp Jordbrukets del av renter og kår = Vederlag til alt arbeid og eigenkapital Vederlag til alt arbeid og eigenkapital per årsverk = Vederlag til alt arbeid og eigenkapital/brukte timar *1845

HOVUDTAL JORDBRUK I 2014 Auke i jordbruksinntekt, kr 289 300 (+13 % nominelt) per årsverk Korrigert for inntektsverknad av jordbruksfrådrag: Kr 326 300 ( +11 %) Viktigaste endringar frå 2013: Framgang for korn og svin Gode vekstvilkår og avlingsauke Framleis høgt investeringsnivå Auke i jordbruksinntekta for dei fleste grupper Prisauke mange viktige produkt Auke i produksjonsinntekter på 8 % Kostnadsauke på 6 %, avskriving 8 % Uendra eigenkapitalprosent trass i gjeldsauke på 8 %

Faste 2014-kroner VEDERLAG TIL ALT ARBEID OG EIGENKAPITAL PER ÅRSVERK 350 000 300 000 250 000 200 000 150 000 100 000 50 000-2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

1000 kr LØNSUTVIKLING DIVERSE YRKE, NOMINELLE KRONER 700 600 500 Funksjonærar i NHO-bedrifter Tilsette i staten Industriarbeidarar i NHO-bedrifter Jordbrukarar. Skattejustert beløp Tilsette i forretnings- og sparebankar Tilsette i kommunane Jordbrukarar 400 300 200 100 0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

PRODUKSJONSINNTEKTER 2013-2014 1 200 000 1 000 000 800 000 600 000 2013 2014 400 000 200 000 - Planteproduksjon Husdyrinntekter Tilskot Andre inntekter

VARIABLE KOSTNADER NOMINELLE KRONER 400 000 350 000 300 000 2013 2014 250 000 200 000 150 000 100 000 50 000 - Fôrkostnader Såvarer Gjødsel og kalk Konservering Diverse Kjøp av dyr

FASTE KOSTNADER NOMINELLE KRONER 180 000 160 000 2013 2014 140 000 120 000 100 000 80 000 60 000 40 000 20 000 - Leigd arbeid Drivstoff Vedlikehald Leigekostnader Elektrisk kraft Administrasjon Avskrivingar

VEDERLAG TIL ARBEID OG EIGENKAPITAL PER ÅRSVERK, STORLEIKSGRUPPER 400,0 350,0 300,0 250,0 200,0 150,0 2012 2013 2014 100,0 50,0 0,0 < 50 daa 50-100 daa 100-200 daa 200-300 daa 300-500 daa >500 daa Alle bruk

Faste1000 kroner per årsverk UTVIKLING I VEDERLAG TIL ARBEID OG EK I FASTE 2014 KRONER, AUSTLANDET 350 300 250 200 150 100 50 0 Austlandet Flatbygder Austlandet Andre bygder 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 År

Faste 1000 kroner per årsverk UTVIKLING I VEDERLAG TIL ARBEID OG EK I FASTE 2014 KRONER, SØR- OG VESTLANDET 400 350 300 250 200 150 100 50 0 Agder og Rogaland Jæren Agder og Rogaland Andre bygder Vestlandet 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 År

Faste 1000 kroner per årsverk UTVIKLING I VEDERLAG TIL ARBEID OG EK I FASTE 2014 KRONER, MIDT- OG NORD-NOREG 350 300 250 200 150 100 50 Trøndelag Flatbygder Nord-Noreg Trøndelag Andre bygder 0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 År

Faste 1000 kroner VEDERLAG TIL ARBEID OG EGENKAPITAL, 2014-KRONER, ENSIDIGE DRIFTSFORMER 450,0 400,0 350,0 300,0 250,0 200,0 150,0 100,0 50,0 0,0 Mjølk Korn Sau Geit Ammekyr 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 År

Faste 1000 kroner VEDERLAG TIL ARBEID OG EGENKAPITAL, 2014-KRONER, KOMBINERTE DRIFTSFORMER 450,0 400,0 350,0 300,0 250,0 200,0 150,0 100,0 50,0 0,0 Mjølk/svin Mjølk/sau Korn/ svin 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 År

PRODUKSJON AV MJØLK OG STORFESLAKT MED EIN AKTIV BRUKAR 320 bruk, jamt fordelte over heile landet 25,1 årskyr (+ 0,5) 373 dekar (+ 20) Produsert 7 520 kg mjølk per årsku (+ 135) Arbeidsinnsats: 1,9 årsverk (- 0,1) herav familien: 1,4 årsverk (- 0,1) Vederlag til arb og EK per årsverk kr 276 100 ( + 2 300) Auka volum, mjølkepris auka med 22 øre Nedgang i volum (-4 %) og auke i pris på kjøt (+0,92 og +0,19)

MJØLKEPRODUKSJON, OMFANG OG PRODUKTIVITET 2004-2014 2004 2009 2014 Areal daa 245 319 372 Årskyr 16,4 21,3 25,1 Mjølk per årsku 6 654 7 102 7 523 Mjølk omsett liter 96 281 135 944 172 333 Årsverk 1,81 1,88 1,95 Omsett mjølk/årsverk 53 193 72 311 88 493

VARIASJON I RESULTAT PÅ RELATIVT LIKE BRUK BRUK MED 15 30 ÅRSKYR, NORD-NOREG 160 140 120 100 80 60 40 20 0

SAMDRIFT INNSATSFAKTORAR 2014 Samdrifter Samdrifter Samdrifter Store mj.bruk 2012 2013 2014 2014 Tal bruk 31 31 30 60 Jordbruksareal, daa 664 677 746 638 - herav leigd 266 280 315 280 Eigedelar i jordbruket 31.12, kr 6 793 100 6 697 400 7 411 035 9 268 179 Tal årskyr 43,4 45,4 50,6 50,5 Mjølk pr årsku, kg 7 810 7 781 7 891 7 896 Kjøt per årsku, kg 278 269 270 222 Omsett mjølk, liter 313 032 324 100 364 846 364 018 Mjølkekvote,liter 345 595 341 400 381 018 385 479 Mjølkepris, kr/liter 4,84 4,78 4,99 4,95 Pris på kukjøt. Kr/kg 39,31 43,21 44,89 44,69 Pris på anna storfekjøt, kr/kg 47,07 49,63 50,66 49,45 Arbeidsinnsats i alt (jordbruket),timar 4 857 4 893 5 118 4 416 Timar per årsku 112 108 101 88

SAMDRIFTER PRODUKSJONSINNTEKTER 2014 Samdrifter Samdrifter Samdrifter Store mj.bruk 2012 2013 2014 2014 Produksjonsinntekt Storfe Mjølk 1 515 700 1 549 800 1 822 200 1 801 000 Kukjøt 246 900 276 200 319 300 290 800 Anna storfekjøt 353 100 381 100 417 600 287 800 Livdyr 32 400 51 500 66 300 80 600 Husdyrprodukt i alt 2 288 900 2 304 300 2 738 000 2 484 100 Planteprodukt i alt 83 800 68 800 107 500 59 700 Tilskot 815 500 857 600 935 200 813 600 Andre inntekter 59 000 45 400 38 800 60 300 Botnfrådrag -6 600-6 500-6 500-3 500 Sum 3 240 600 3 269 700 3 813 100 3 414 100

SAMDRIFTER VARIABLE KOSTNADER Andre variable kostnader Kjøp av dyr Konserveringsmiddel Anna fôr Kraftfôr Handelsgjødsel og kalk Såvarer Store mj.bruk 2014 Samdrifter 2014 Samdrifter 2013 0 100 000 200 000 300 000 400 000 500 000 600 000 700 000 800 000 900 000

SAMDRIFTER FASTE KOSTNADER Avskriving i alt Andre faste kostnader Maskinleige Vedlikehald Drivstoff Leigd arbeid 0 50 000 100 000 150 000 200 000 250 000 300 000 350 000 400 000 450 000 Store mj.bruk 2014 Samdrifter 2014 Samdrifter 2013

SAMDRIFTER RESULTAT 450 000 400 000 350 000 300 000 250 000 200 000 150 000 100 000 50 000 0 Samd.2011 Samd.2012 Samd.2013 Samd.2014 Store m.bruk Vederlag til arb og EK pr årsv. Skattekorr. vederlag pr årsv.

ØKOLOGISK MJØLKEPRODUKSJON INNSATSFAKTORAR OG PRISAR Økomjølk 2012 Økomjølk 2013 Økomjølk 2014 Konv. mjølk likt tal årskyr Konv. mjølk likt areal Tal bruk 30 28 29 275 202 Sum jordbruksareal 444 408 419 346 419 - herav grovfôr og beite 413 160 183 165 205 Avling grovfôr og beite 299 288 312 369 374 Årskyr 26,1 23,9 23,3 23,4 27,8 Oksar over eitt år 0,5 0,6 0,8 4,7 6,2 Mjølk per årsku 6 716 6 743 6 912 7 574 7 626 Omsett mjølk 157 765 143 345 143 874 161 563 193 555 Mjølkekvote 183 947 159 624 159 616 177 193 210 873 Prisar Mjølk - ku 5,35 5,35 5,40 4,96 4,96 Kukjøt 43,63 43,63 45,49 43,32 43,79 Annet storfekjøt 46,76 46,76 45,45 49,68 49,62 Arbeidsinnsats Arbeidsinnsats i alt (jordbruket) 3 825 3 825 3 643 3 531 3 731 Timar per årsku 147 160 156 151 134

ØKOLOGISK PRODUKSJON INNTEKTER OG KOSTNADER Økomjølk 2012 Økomjølk 2013 Økomjølk 2014 Konv. mjølk likt tal årskyr Konv. mjølk likt areal Husdyrprodukt i alt 1 064 000 984 800 974 000 1 116 600 1 354 300 Tilskot i alt 647 700 638 500 630 300 577 700 642 000 Andre inntekter 41 000 47 700 99 200 60 000 75 600 Produksjonsinntekter i alt 1 752 700 1 671 000 1 703 500 1 754 300 2 071 900 Tilskotsprosent 37 % 38 % 37 % 33 % 31 % Handelsgjødsel og kalk 10 600 16 600 21 300 67 300 80 500 Kraftfôr 269 000 263 200 256 800 333 200 405 300 Andre variable kostnader 175 800 153 600 184 100 188 800 223 700 Sum variable kostnader 455 400 433 400 462 200 589 300 709 500 Vedlikehald bygningar 47 400 50 500 48 200 48 900 60 200 Vedlikehald maskiner 65 300 70 700 64 600 68 500 78 500 Andre 469 300 464 100 488 400 411 700 487 000 Faste kostnader i alt ekskl. avskrivingar 582 000 585 300 601 200 529 100 625 700 Avskrivingar 176 200 180 200 195 400 169 200 203 600

2014 - NOK RESULTAT ØKOLOGISKE BRUK 2009-2014, FASTE KR 350 000 Økologisk produksjon. Konvensjonell produksjon med same tal årskyr. Konvensjonell produksjon med like stort jordbruksareal. 300 000 250 000 200 000 150 000 100 000 50 000-2009 2010 2011 2012 2013 2014

ROBOTMJØLKING OG ANDRE MJØLKESYSTEM Med robot 2013 Med robot 2014 Utan robot 2014 Tal bruk 48 61 37 Årskyr 39,6 40,0 40,1 Areal, daa 498 498 563 Leigd areal, daa 252 270 280 Levert mjølk, liter 286 200 294 136 271 436 Mjølkekvote, liter 310 200 323 773 288 265 Yting 7 900 8 063 7 431 Kg kjøt per årsku 189 188 262 Innsett kapital 7 802 100 8 043 405 5 976 866

RESULTAT MJØLKEBRUK MED OG UTAN ROBOT Produksjonsinntekter Variable kostnader Dekningsbidrag Faste kostnader eks avskr Resultat før avskriving Avskriving Driftsoverskot Renteutgifter Verderlag per årsverk Med robot 2013 Med robot 2014 Utan robot 2014 Skattejustert vederlag - 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 3 000 000

TILLEGGSNÆRINGAR Næring utanom jord- og skogbruk som er basert på brukets ressursar Omsetning over kr 20 000 Inndelt i: Utleige av areal og bygningar Maskinkjøring Vareproduksjon/ foredling Utmarksnæring Landbruksrelatert reiseliv (turisme) Anna tenesteyting Anna biologisk produksjon

DELTAKARAR MED TILLEGGSNÆRING 2014, PROSENT MED OMSETNING, OG PROSENT MED OMSETNING OVER KR 20000 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Austlandet Agder & Rogaland Vestlandet Trøndelag Nord-Noreg Landet Prosent av bruka med omsetning i TN Prosent av bruka med omsetning på over kr 20 000 i TN

Omsetning per bruk, kr Output per holding, NOK OMSETNING I TILLEGGSNÆRING, KRONER PER BRUK. BRUK MED OMSETNING OVER KR 20 000 I TILLEGGSNÆRING, REGIONAR 2012-2014 300 000 250 000 2012 2013 2014 200 000 150 000 100 000 50 000 - Austlandet Eastern Norway Agder og Rogaland Vestlandet Western Norway Trøndelag Nord-Noreg Nortern Norway Landet Norway

Arbeidstimar per bruk Hours per holding ARBEIDSFORBRUK ULIKE TILLEGGSNÆRINGAR 800 700 2012 2013 2014 600 500 400 300 200 100 - Utleige Rental housing Maskinkøyring Machine driving Vareproduksjon Production of goods Utmarksnæring Utilization of nonagricultural farm areas Turisme Tourism Anna tenesteyting Other kinds of service

DRIFTSOVERSKOT PER TIME TILLEGGSNÆRING 300 250 200 150 100 2010 2011 2012 2013 2014 50 0 Maskinkj. Vareprod. Turisme A. tenesteyt. Jordbr.

JORDBRUKSFRÅDRAG Verknad påverkar ikkje nokon av resultatmåla i driftsgranskingane Maksimalt frådrag auka jamt frå kr 18 000 i 2000 til kr 166 400 i 2013, uendra siste året For å få maksimalt frådrag må næringsinntekt vere over kr 334 300 Andre frådrag kan redusere verknad av jordbruksfrådrag Jordbruksfrådraget var kr 132 300 i gjennomsnitt for 2014 ( + 2 800) Ingen store skilnader mellom landsdelar 6 % av bruka hadde 0 i jordbruksfrådrag (7 % i 2013) 54 % av bruka hadde fullt frådrag ( 52 % i 2013 )

INNTEKTSVERKNAD AV JORDBRUKSFRÅDRAG Føresetnader fram til 2013: 33 % marginalskatt Endra av BFJ til 39 % i 2013 og bakover på følgjande måte: 2000-2005: 37 % - 2006-2011: 36 % - 2012-2013: 39 % - 2014: 38,4 % Kapitalskatt: 2000-2013: 28 % - 2014: 27 % Rammene medfører nedgang i inntektsverknad for 2014, driftsresultatet dreg opp Landet: Kr 37 000 per årsverk ( - 200) Austlandet flatbygder: Kr 41 400 per årsverk ( - 300) Jæren: Kr 33 600 per årsverk (+ 500) Korn: Kr 81 200 per årsverk ( + 16 900) Mjølk/Sau: Kr 33 400 per årsverk ( + 600) Små skilnader mellom storleiksgrupper

JORDBRUKSFRÅDRAG STORLEIKSGRUPPER 160 000 140 000 120 000 Jordbruksfrådrag 2012 Jordbruksfrådrag 2013 Jordbruksfrådrag 2014 Inntektv/årsv 2014 100 000 80 000 60 000 40 000 20 000 0 0-50 050-100 100-200 200-300 300-500 over 500 alle

JORDBRUKSFRÅDRAG DRIFTSFORMER 180 000 160 000 140 000 120 000 100 000 80 000 60 000 40 000 20 000 - Mjølk Storfekjøt Mjølk-svin Mjølk-sau Korn Korn-svin Sau Geitmjølk Jordb.frådrag 2 012 Jordb.frådrag 2 013 Jordb.frådrag 2 014 Innt.v.årsv 2 014

JORDBRUKSFRÅDRAG REGIONAR J.frådrag 2012 J.frådrag 2013 J.frådrag 2014 Inntv./årsv. 2014 160 000 140 000 120 000 100 000 80 000 60 000 40 000 20 000 - Austlandet fl Austlandet a.b. Jæren Agder-Rog-a.b. Vestlandet Trøndelag fl. Trøndelag a.b. Nord-Noreg

Kr per m3 DRIFTSRESULTAT I GARDSSKOGBRUKET PER M 3 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Driftsresultat Operating result Arbeid familie Family labour Skogkultur Silviculture Driftskostnader Costs

GARDSSKOGBRUKET I 2014 Avverking per bruk auka frå 278 m3 til 407 m3 per skogeigedom, dette tilsvarar 111 % av balansekvantum (77 % i 2013) Driftsoverskot pr skogeigedom auka frå 28 300 til kr 64 600 frå 2013 til 2014 Driftsoverskot auka frå kr 102 til kr 159 per m3 Tømmerpris auka frå kr 309 m3 til kr 346 m3 Stadig større del av avvirkning utført av entreprenør, 89 % i 2014 mot 75 % i 2006 og 60 % i 2002

Nettoinvestering per bruk, 2014-kr NETTOINVESTERING 1996-2014, FASTE KR 250 000 Nettoinv.jordbr.defl. 200 000 Nettoinv. glatta 150 000 100 000 50 000 0 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014-50 000

NETTOINVESTERINGAR - REGIONAR Nord-Noreg Trøndelag a.b. Trøndelag fl Vestlandet Agder/Rog.a.b. Jæren Austlandet andre bygder Austlandet flatbygder 0 500 1000 1500 2000 2500 2002-2013 2014 Austl.fl. Austl. ab. JærenAgder/Rog. ab. Vestlandet Tr.lag fl. Tr.lag ab. Nord-Noreg Landet Areal 67 800 28 200 18 300 61 700 16 000 5 200 5 800 12 700 31 400 Bygning 74 600 28 600 29 800 178 000 36 200 111 900 40 100 64 200 66 800 Maskin 17 900 26 500 27 400-1 900 25 100 16 100 38 200 1 600 18 800 Kvote 900 6 600 14 900 6 500 8 600 5 700 14 100 13 900 7 800 Sum 161 200 89 900 90 400 244 300 85 900 138 900 98 200 92 400 124 800

Faste 2014-kroner GJELD PER BRUK 2005-2014, FASTE 2014 KR 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

Gjeld i prosent av eiendeler i alt UTVIKLING AV GJELDSPROSENT SISTE TI ÅR 60 50 40 30 20 10 0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

NETTOINNTEKT Nettoinntekt er sum av all inntening med frådrag for gjeldsrenter og kår I gjennomsnitt for alle var nettoinntekta kr 872 500 ( + 80 500 ) Høgast på Austlandets flatbygder med, kr 1 000 500 ( + 22 %), lågast i Nord - Noreg kr 710 500 (+ 2 %) Størst for dei største og minste bruka, men liten skilnad mellom dei andre gruppene

SAMANSETNING AV INNTEKT SISTE TI ÅR 100 % 90 % 80 % 70 % 60 % 50 % 40 % 30 % 20 % Renter A. inntekter AN TN Skogbruk Jordbruk 10 % 0 % 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

OPPSUMMERING Auke i jordbruksinntekta for dei fleste gruppene etter eit svakt år i 2013 Framleis stor investeringsvilje trass i nedgang frå 2013 Gode vekstvilkår og høge avlingsnivå Volumauke per bruk Nedgang i timebruk ( -2 %) Auke i produksjonsinntekter ( 8 %) Kostnadsauke ( 6 %, 8 % for avskrivingar) Auke i driftsoverskot i skogbruket. Stort innslag av tilleggsnæring på norske gardsbruk, og bidrag frå tilleggsnæring til familieøkonomien auka Inntektsverknad frå jordbruksfrådraget om lag uendra med kr 37 000 per årsverk

Takk for oss!