Verb verbos. Infinitiv el infinitivo. Presens el presente. 250 Minigrammatikk

Like dokumenter
PEDIR Y DAR DATOS PERSONALES. Skriv riktig kombinasjon av spørsmål og svar i arbeidsboka.

SPANIAMAGASINET.NO NIVÅ 2 LEKSJON 5. Prueba. Spaniamagasinet.no gratis spanskkurs. (Prøve)

Guía básica del subjuntivo (parte práctica)

El verbo gustar en la clase de español en Noruega

Los tiempos pasados del subjuntivo

SPA 1014: Praktisk spansk II

2 Javier en Barcelona

TID TEMA KOMPETANSEMÅL ARBEIDSMETODER VURDERINGSFORMER RESSURSER (materiell, ekskursjoner, lenker etc)

TID TEMA KOMPETANSEMÅL ARBEIDSMETODER VURDERINGSFORMER RESSURSER (materiell, ekskursjoner, lenker etc)

David: Hola Juan, Qué tal? // Hei Juan, hvordan går det?

Årsplan Spansk for ungdomstrinnet

Årsplan i Spansk 8.klasse, , Fagertun skole.

TID TEMA KOMPETANSEMÅL ARBEIDSMETODER VURDERINGSFORMER RESSURSER (materiell, ekskursjoner, lenker etc) 34-35

Årsplan Spansk for ungdomstrinn

Bli superflink i gustar og konjunktiv på 30 minutter!

Construcciones con si

Usar las 4 destrezas para contar una historia

Caminos 1, ny Innplasseringstest. Caminos 1, ny Oppgaveark

TID TEMA KOMPETANSEMÅL ARBEIDSMETODER VURDERINGSFORMER RESSURSER

Årsplan. Forslag til årsplan for Gente 9

Forslag til årsplan for Ganas 2

Årsplan Pasiones 1, VG1 1. termin

Årsplan Spansk for ungdomstrinn

Årsplan Spansk 8CD 2018/19 Amigos uno

Årsplan Spansk 8BC 2016/17 Amigos uno

2 Javier y sus amigos

TID TEMA KOMPETANSEMÅL ARBEIDSMETODER VURDERINGSFORMER RESSURSER (materiell, ekskursjoner, lenker etc) 34-35

Uke Tema: Mål kunnskapsløftet: Arbeidsmåte: Vurdering:

11 Mi casa. Referanser til minigrammatikken i tekstboka Refleksive verb: side Verbet ir: side 161 og. Verbene ser og estar: side

Årsplan i spansk 8.trinn, Høst Ukenr.

Tema 1: La presentación

Forslag til årsplan for Ganas 1

Årsplan i spansk 8. trinn Faglærer: Mali Steiro Tronsmoen og Karyn D. Timenes HØST Ukenr.

Høstferie. Uk e. Læringsmål Arbeidsmåte: Vurdering: Tema: Mål kunnskapsløftet: 34 Repetisjon fra 9.klasse

Forslag til årsplaner


Nivådelt undervisning i 10.klasse

RENDALEN KOMMUNE Fagertun skole. Årsplan i spansk for 9. trinn 2018/19

Bestemt og ubestemt artikkel Regelmessig og uregelmessig verb Forskjellige verbtider Gloser

Årsplan Spansk 2018/2019 Amigos dos Lærer: Maria Alexandre Klasse: 9a og 9d

ÅRSPLAN. Spansk, Hanne. Klasse: 8. Planen vert fortløpande revidert etter kvart som året skrid fram

Velkommen til første leksjon på nivå 2. På nivå 1 lærte vi mye grunnleggende spansk som vi skal bygge videre på.

Ta språket i bruk! Kreativitet og dialog i språkopplæringen

Prøve 1: Kapitlene 1-4

Parte 1: Personas y países. 1. periode (august, september, oktober) 6 uker. Kapittel 1: Por qué aprender español? Forslag til årsplan

Tema 3: Cruzar fronteras. 9 Excursión a Granada

Habla con nosotros! En la clase

SPANSK 10. KLASSE HØST 2016

Årsplan i Spansk 9.klasse, , Fagertun skole.


Eksamen FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister. Nynorsk/Bokmål

Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 8. trinn

Plan de trabajo Español 10

15 España: de dictadura a democracia

Forslag til årsplan for Gente 8

Noruega es actualmente uno de los países más ricos del mundo. El país exporta petróleo, pescado, madera y minerales.

TID TEMA KOMPETANSEMÅL ARBEIDSMETODER VURDERINGSFORMER RESSURSER (materiell, ekskursjoner, lenker etc) 34 35

Årsplan i Spansk 10.klasse, , Fagertun skole.

Eksamen FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister. Nynorsk/Bokmål

Årsplan Spansk for ungdomstrinnet

Eksamen FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister. Nynorsk/Bokmål

Årsplan Spansk 8. trinn Dirdal skule Lærar: Karianne Gilje Læreverk: Chicos chicas 8 Tid Tema Læringsmål Vokabular Gramatikk Kompetansemål

RENDALEN KOMMUNE Fagertun skole. Årsplan i Spansk for 10. trinn 2018/19

Årsplan Spansk 2018/19 Amigos dos

Tepui

Liv Kristiane Bugge Svein Halvorsen Silvia Rovira. Vidas 3. Nynorsk minigrammatikk. Spansk for vidarekomne

8 Hispanohablantes en Noruega

I) Palabras importantes

Norsk minigrammatikk bokmål

15 La literatura hispanoamericana

11 España en el siglo XX

Minigrammatikk Innhald

MED KJERRINGA MOT STRØMMEN

Guía básica del subjuntivo

FAGPLAN, SPANSK, 9. TRINN

HARALDSVANG SKOLE Årsplan 8.trinn FAG: Spansk

Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 9. trinn. Vurdering

Årsplan i spansk 10.trinn Faglærer: Evy Kristin Løkås

Ballstad skole Årsplan i spansk 10. klasse 2019/2020

Verbets tider til A-1

Å bli Verbos de cambio. Urban Skoog

14 Latinoamericanos famosos

8A uke 20. UKE OVERSIKT Mandag Tirsdag Onsdag Torsdag Fredag Naturfagsprøve i kap mai

Prøve 1: kapittel 1-3

I Norge er det fem landsdeler som har fått navnet sitt etter hvilken del av landet de ligger i.

MINIGRAMMATIKK SPANSK UNIVERB

Eksamen FSP5095/PSP5051/FSP5098 Spansk nivå II / I + II Elevar og privatistar / Elever og privatister. Nynorsk/Bokmål

11 México. Aktuell grammatikk i kapitlet er ubestemte mengdeord. Bruk av indefinido er et viktig tema i fordypningsteksten.

Five tips for learning a new language or a second Language:

Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter.

Arbeidsplan uke 36 og 37


Sandefjordskolen VARDEN UNGDOMSSKOLE ÅRSPLAN I SPANSK 8. TRINN SKOLEÅR Periode 1: Unidad 1, lección 1

Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 10. trinn Gente famosa

Uke Kompetansemål Tema og arbeidsmåter Grunnleggende ferdigheter VFL og elevenes egenevaluering

Veke Emne Mål Metode Tidsbruk Læremiddel Tverrfagleg samarbeid 37 Quién eres? Lese og omsetje. Rollespel. Arbeidsoppgåver. Lære nye ord.

Lokal læreplan i spansk 10. trinn

Svar på spørsmåla under ved å skrive ein kort, samanhengande tekst på 3 5 setningar på spansk.

Transkript:

250 Minigrammatikk Verb verbos Verb er handlingsord som forteller om noe vi gjør, eller noe som skjer. Verbet kan uttrykke konkrete handlinger eller tanker og tilstander. Et verb kan fortelle oss hva noen eller noe gjør: Nosotros leemos. (Vi leser.), Tu corres. (Du løper.) Et verb kan fortelle oss hva noen tenker eller føler: Yo comprendo. (Jeg forstår.), Él piensa. (Han tenker.) Spanske verb bøyes i både person og tall (yo hablo, nosotros hablamos), mens vi på norsk har samme form av verbet uansett hvem som utfører handlingen (jeg snakker, vi snakker osv.) Infinitiv el infinitivo Infinitiv er verbets grunnform. Spanske verb har ikke infinitivsmerke foran verbet, slik som på norsk («å» tenke). Når du ser etter et verb i en spansk-norsk ordbok, er det denne formen du må slå opp på. Det finnes tre grupper med verb på spansk: 1 Verb med infinitivform som ender på -AR hablar (å snakke), trabajar (å jobbe, å arbeide) 2 Verb med infinitiv som ender på -ER comer (å spise), entender (å forstå) 3 Verb med infinitiv som ender på -IR vivir (å bo, å leve), escribir (å skrive) Når vi tar bort endingen (-ar, -er eller -ir), får vi stammen av verbet. Stammen av verbet hablar er altså habl. Presens el presente Vanlig presens brukes om handlinger som foregår i nåtid eller som skjer regelmessig. Vanlig presens blir også brukt om fakta. Hablo noruego. (Jeg snakker norsk.), Comes pan cada día. (Du spiser brød hver dag.), Vivimos en Bilbao. (Vi bor i Bilbao.)

Minigrammatikk 251 Bøying av verb i presens For å bøye verbene må du ta bort infinitivsendelsen og legge til endelsen i presens. Det vil si at du må ta bort -ar, -er eller -ir og legge til endelsene i presens, som står i fet skrift i tabellen. Vi legger presensendelsene til stammen av verbet. -ar-verb -er-verb -ir-verb HABLAR å snakke COMER å spise VIVIR å bo, leve 1. person (yo) hablo jeg snakker como jeg spiser vivo jeg bor, lever Entall 2. person (tú) hablas du snakker comes du spiser vives du bor, lever 3. person (él, ella, usted) habla han/hun/den/ det/de snakker come han/hun/den/ det/de spiser vive han/hun/den/det /De bor, lever 1. person (nosotros, nosotras) hablamos vi snakker comemos vi spiser vivimos vi bor, lever Flertall 2. person (vosotros, vosotras) habláis dere snakker coméis dere spiser vivís dere bor, lever 3. person (ellos, ellas, ustedes) hablan de/dere* snakker comen de/dere* spiser viven de/dere* bor, lever * Høflig form i Spania, vanlig form i Latin-Amerika. Resten av de spanske regelrette verbene bøyes som i tabellen. -ar-verb: Carmen estudia alemán. (Carmen studerer tysk.), Trabajamos en una tienda. (Vi jobber i en butikk.) -er-verb: Aprenden mucho. (De lærer mye.), Comes demasiado. (Du spiser for mye.) -ir-verb: Abro la puerta. (Jeg åpner døra.), Vivís en Madrid. (Dere bor i Madrid.) Personlig pronomen brukes mindre på spansk enn på norsk Vanligvis nevnes ikke de personlige pronomenene (yo, tú, él ) på spansk fordi verbendelsene forteller hvilken person det dreier seg om. «Jeg snakker spansk.», blir som regel bare «Hablo español.» på spansk. Hvis vi sier «Él habla español», er det for å understreke at det er han og ingen annen som snakker, eller for å unngå misforståelser. Yo hablo rápido. / Hablo rápido. / Jeg snakker fort. Tú aprendes inglés. / Aprendes inglés. / Du lærer engelsk. Ellas viven en Madrid. / Viven en Madrid. / De bor i Madrid.

252 Minigrammatikk Høflig form av verbet (usted/ustedes) Når vi skal være høflige på spansk, bruker vi pronomenene usted (De) når vi snakker til én person og ustedes (dere) når vi snakker til flere. Da bøyer vi verbet i 3. person entall (usted habla) og 3. person flertall (ustedes hablan). Vi pleier ikke å utelate disse pronomenene som vi gjør med de andre. Ved å nevne pronomenet, gjør vi litt ekstra stas på den vi snakker til. Vi bruker høflig form for å tilale folk vi ikke kjenner, når vi vil vise respekt for noen, og til eldre mennesker (se side 229). I Latin-Amerika brukers alltid ustedes i stedet for vosotros/vosotras. Es usted el jefe? / Er De sjefen? Están ustedes contentos? / Er dere fornøyd? Bøying av uregelrette verb i presens Noen verb får forandringer i stammen (inne i verbet) når du bøyer det. Vokalskifte: e ie, o ue, u ue og e i e ie o ue u ue e i EMPEZAR (å begynne) ENCONTRAR (å finne) JUGAR (å spille) SERVIR (å servere) (yo) empiezo encuentro juego sirvo (tú) empiezas encuentras juegas sirves (él, ella, usted) empieza encuentra juega sirve (nosotros, nosotras) empezamos encontramos jugamos servimos (vosotros, vosotras) empezáis encontráis jugáis servís (ellos, ellas, ustedes) empiezan encuentran juegan sirven Normalmente, la escuela empieza a las 8. / Vanligvis begynner skolen klokka 8. Pedro y María juegan al fútbol. / Pedro og María spiller fotball. Vanlige verb med vokalendring e til ie: calentar (å varme), cerrar (å stenge), comenzar (å begynne), despertar (å stå opp), empezar (å begynne), entender (å forstå), negar (å nekte), pensar (å tenke), recomendar (å anbefale), querer (å elske, ville), sentarse (å sette seg), sentir (å føle) Vanlige verb med vokalendring o eller u til ue: acordarse (å huske), acostarse (å legge seg), contar (å fortelle, å telle), doler (å ha vondt), dormir (å sove), encontrar (å møte, å finne), jugar (å spille, å leke), probar (å prøve), soler (å pleie), mostrar (å vise), resolver (å løse), llover (å regne) Vanlige verb med vokalendring e til i: medir (å måle), pedir (å be), decir (å si), reír (å le), seguir (å fortsette), servir (å servere), vestir(se) (å kle seg)

Minigrammatikk 253 Verbene ir, tener, oír, decir, saber og conocer IR (å gå, å dra) TENER (å ha) DECIR (å si) OÍR (å høre) SABER (å vite, å kunne) CONOCER (å kjenne) (yo) voy tengo digo oigo sé conozco (tú) vas tienes dices oyes sabes conoces (él, ella, usted) va tiene dice oye sabe conoce (nosotros, nosotras) vamos tenemos decimos oímos sabemos conocemos (vosotros, vosotras) vais tenéis decís oís sabéis conocéis (ellos, ellas, ustedes) van tienen dicen oyen saben conocen Tengo una bicicleta. / Jeg har en sykkel. Andre verb som ender på -go i yo-form er: caer (å falle) caigo, hacer (å gjøre) hago, poner (å sette) pongo, salir (å gå ut) salgo Bruk av verbet tener (å ha) Noen ganger brukes verbet tener når vi på norsk bruker verbet å være: tener hambre / å være sulten (å ha sult) tener sed / å være tørst (å ha tørste) tener frío / å være kald (å ha kulde) tener calor / å være varm (å ha varme) tener prisa / å være travel / å ha det travelt Tengo mucha sed. / Jeg er veldig tørst. Él tiene prisa. / Han har det travelt. Når vi snakker om alder, bruker vi tener på spansk, ikke å være som på norsk: Ella tiene quince años. / Hun er femten år. Yo tengo veinte años. / Jeg er tjue år.

254 Minigrammatikk Ser og estar = å være På spansk er det to verb som betyr «å være»: ser og estar. Bøying av ser og estar i presens SER ESTAR (yo) soy estoy Entall (tú) eres estás (él, ella, usted) es está (nosotros, nosotras) somos estamos Flertall (vosotros, vosotras) sois estáis (ellos, ellas, ustedes) son están Generelt bruker vi ser om egenskaper, det som er typisk for en person eller ting. Vi bruker estar om tilstander, om man er frisk, sliten, fornøyd, om noe er åpent, stengt osv. La mesa es redonda. / Bordet er rundt. (Det er en fast egenskap. Formen er sånn.) La mesa está sucia. / Bordet er skittent. (Tilstand: bordet kan vaskes.) La mesa está limpia. / Bordet er rent. (Tilstand: resultat av at noen har vasket bordet.) Bruk av ser og estar SER brukes 1 for å uttrykke opprinnelse, nasjonalitet: Eres inglés? (Er du engelsk?) Yo soy colombiano. (Jeg er kolombiansk.) 2 når vi snakker om yrker: Él es abogado. (Han er advokat.) Todos son estudiantes. (Alle er studenter.) 3 når vi beskriver noe eller noen: Juan es alto. (Juan er høy.) Los pantalones son negros. (Buksene er svarte.) ESTAR brukes 1 når vi snakker om hvor noen befinner seg: Dónde están Pepe y Carlos? (Hvor er Pepe og Carlos?) María está en Londres. (María er i London.) 2 når vi snakker om hvor noe ligger: Noruega está en Europa. (Norge ligger i Europa.) Mi casa está en el campo. (Huset mitt ligger på landet.) 3 for å uttrykke fysisk eller psykisk tilstand: Mi hija está muy contenta. (Datteren min er svært fornøyd.) Estoy cansado. (Jeg er trøtt.) Estamos bien. (Vi har det bra.) 4 når vi snakker om tid; måned, ukedag og klokkeslett: Hoy es martes. (I dag er det tirsdag.) Son las tres. (Klokka er tre.) 5 når vi snakker om eiendom, tilhørighet: Este es mi bolígrafo. (Dette er min penn.) El coche azul es suyo. (Den blå bilen er hans.)

Minigrammatikk 255 Det er ikke alltid lett å vite om man skal bruke ser eller estar. I noen tilfeller kan begge verbene brukes, men med litt forskjellig betydning: María es muy guapa. / Maria er svært pen. (Det er en egenskap ved henne. Hun er en pen person.) María está muy guapa hoy. / María er veldig pen i dag. (Hun er ekstra pen akkurat i dag.) Pablo es listo. / Pablo er en luring. Pablo está listo. / Pablo er klar. Hay = det er / det finnes Verbformen hay betyr «det er», «det finnes». Hay brukes bare i én form i presens, akkurat som norske verb infinitiven er haber. Hay tilsvarer there is / there are på engelsk. Legg merke til at hay brukes sammen med ubestemt form av substantivet og sammen med tallord. Hay ciudades grandes en América Latina. / Det finnes/er store byer i Latin-Amerika. Hay diez chicas y un chico en la clase. / Det er ti jenter og en gutt i klassen. Preteritumformene av hay er había (imperfecto) og hubo (indefinido). Estar eller hay Vi bruker hay sammen med substantiver i ubestemt form, tallord og ubestemt pronomen. Vi bruker estar bare med substantiver i bestemt form og egennavn. HAY brukes 1 om noe ubestemt, for å uttrykke at noe finnes: Hay una famacia por aquí? (Er det et apotek her i nærheten?) No hay dinero en la caja. (Det er ikke penger i kassen.) 2 for å snakke om antall: Solo hay cinco ejemplares en todo el mundo. (Det finnes bare fem eksemplarer i hele verden.) ESTAR brukes 1 når vi snakker om noe bestemt, for å uttrykke hvor noe(n) finnes: Dónde está la farmacia? (Hvor er apoteket?) El dinero está en la caja. (Pengene er i kassen.) 2 når vi snakker om hvor noe(n) befinner seg: Los cinco ejemplares están en Londres. (De fem eksemplarene er i London.)

256 Minigrammatikk Gustar, interesar, doler For å si hva vi liker og ikke liker, bruker vi verbet gustar («å bli likt av»). Dette verbet brukes på en spesiell måte. Den som liker noe er indirekte objekt, og det som blir likt er subjekt. Verbet bøyes derfor etter det som «likes». For mer om subjekt og indirekte objekt, se side 230. Me gusta el helado. / Jeg liker iskrem. IO S S DO Me gusta la música. / Jeg liker musikk. («Musikken likes av meg.») Te gustan los plátanos. / Du liker bananer. («Bananene likes av deg.») Le gustas? / Liker han/hun deg? Te gusto? / Liker du meg? For å utrykke at vi interesserer oss for noe, bruker vi verbet interesar. Nos interesa el fútbol. / Vi er interessert i fotball. («Fotball interesserer oss.») For å si at vi har vondt noe sted, bruker vi verbet doler (å gjøre vondt «å smerte»). Me duele la cabeza. / Jeg har vondt i hodet. («Hodet smerter meg.») Andre vanlige verb som oppfører seg som gustar, interesar og doler, er: encantar (å behage sterkt, «å fortrylle»), apetecer (å friste), molestar (å plage). Me interesa la música. / Jeg er interessert i musikk. / Musikken interesserer meg. Nos apetece un helado. / Vi har lyst på en is. / («En is frister oss.») Le molestan sus hermanos menores. / Småsøsknene plager ham/henne. For å uttrykke at vi liker noe godt eller interesserer oss veldig for noe, bruker vi mucho sammen med gustar/interesar. Me gusta mucho el helado. / Jeg liker iskrem godt. Nos interesan mucho los deportes. / Vi interesserer oss veldig for sport. Te duelen mucho los dedos? / Har du veldig vondt i fingrene? Me gusta muchísimo el helado. / Jeg liker iskrem veldig godt.! Vi kan ikke si «Me gusta muy mucho» på spansk.! Disse verbene får alltid substantivet i bestemt form: Me gustan las fresas.

Minigrammatikk 257 Refleksive former Et refleksivt verb uttrykker en handling hvor subjektet utfører handlingen på seg selv, for eksempel: «Jeg vasker meg.» Bøyningsmønsteret er det samme som for verb som ikke er refleksive, men vi må legge til det refleksive pronomenet. Bøying av refleksive verb LAVARSE (å vaske seg) (yo) me lavo jeg vasker meg (tú) te lavas du vasker deg (él, ella) se lava hun/han vasker seg (usted) se lava De vasker Dem (nosotros, nosotras) nos lavamos vi vasker oss (vosotros, vosotras) os laváis dere vasker dere (ellos, ellas) se lavan de vasker seg (ustedes) se lavan dere vasker dere* * Høflig form i Spania, vanlig form i Latin-Amerika. Me lavo. / Jeg vasker meg. Pepe se peina. / Pepe grer seg. Nos vestimos. / Vi kler på oss. Se levantan a las 7 cada día. / De/dere står opp kl. 7 hver dag. Ella se acuesta muy tarde. / Hun legger seg veldig sent. Noen verb har refleksiv form på spansk, men ikke på norsk. Her er noen eksempler: Levantarse (å stå opp), despertarse (å våkne), llamarse (å hete / å kalle seg), quejarse (å klage), acordarse (å huske), bañarse (å bade i badekar), ducharse (å dusje) Modale hjelpeverb tener que, deber, querer og poder Disse verbene kaller vi modale hjelpeverb fordi de står sammen med et hovedverb. På norsk har vi modale hjelpeverb som å ville, å skulle, å måtte, å burde, å ønske osv. Hjelpeverbene bøyes, mens hovedverbene står i infinitiv. Her er noen av de spanske modalverbene: tener que (å måtte), poder (å kunne), querer (å ville, å elske), deber (å burde). María tiene que volver a casa. / María må gå hjem. Él debe fumar menos. / Han bør røyke mindre.! Når to verb hører Yo quiero aprender español. / Jeg vil lære spansk. sammen, skal vi bare Podemos leer más. / Vi kan lese mer. bøye det første.

258 Minigrammatikk Gerundium gerundio På norsk snakker vi ofte om at vi holder på med noe akkurat nå. I disse tilfellene bruker vi en egen verbform som heter gerundio på spansk. Det tilsvarer den engelske ing-formen. Estoy esperando. / I am waiting. / Jeg sitter og venter. Gerundium med estar Gerundium brukes ofte sammen med verbet estar. Hjelpeverbet estar bøyes, mens gerundiumformene er de samme uansett person og tid. Estoy Estás Está Estamos + hablando, comiendo, viviendo... Estáis Están Gerundium lages ved å legge endelsen ando eller -iendo til stammen av verbene. Hablar ( infinitivsendelsen -ar) Habl- + -ando = hablando Comer ( infinitivsendelsen -er) Com- + -iendo = comiendo Vivir ( infinitivsendelsen -ir) Viv- + -iendo = viviendo På norsk har vi ingen tilsvarende form, og vi oversetter ofte gerundium med «holder på med», «sitter og», «står og», «går og» eller vi bruker vanlig presens. Estoy viendo una película. / Jeg holder på med å se en film. / Jeg ser på en film. Ella está trabajando. / Hun holder på med å jobbe. / Hun jobber. Estamos comiendo. / Vi sitter og spiser. / Vi spiser.! Gerundium og infinitiv bøyes ikke! Verb med vokalskifte i gerundium Noen få gerundiumformer får vokalskifte: decir diciendo servir sirviendo seguir siguiendo divertirse divirtiéndose vestir vistiendo morir muriendo pedir pidiendo repetir repitiendo reír riendo sentir sintiendo Flere verb med uregelrett gerundium: leer leyendo, oír oyendo, construir construyendo, ir yendo, creer creyendo...

Minigrammatikk 259 Annen bruk av gerundium Gerundium brukes for å uttrykke: at to ting skjer samtidig: La chica salió comiendo un helado. / Jenta gikk ut mens hun spiste en is. måten noe skjer på: Entramos corriendo al parque. / Vi kom løpende inn i parken. Framtid Når vi vil si på norsk at vi skal gjøre noe i framtiden, kan vi si: «På bursdagen min skal vi spise på restaurant.» eller: «På bursdagen min kommer vi til å spise på restaurant.» Verbene «å skulle / å komme til å» markerer framtid. På spansk har vi to måter å markere framtid på. Den ene lages med en verbfrase (ir a + infinitiv). Den andre måten er å bruke en egen verbform som vi kaller presens futurum: ir a + infinitiv. Denne konstruksjonen utrykker noe som kommer til å skje i nær framtid, og brukes mye i dagligtale om noe som er planlagt. Voy a comer. / I am going to eat. / Jeg skal spise. IR (yo) voy (tú) vas (él, ella) va (nosotros, -as) vamos + a + infinitiv (viajar/estudiar/comer ) (vosotros, -as) vais (ellos, -as) van Voy a estudiar español el próximo año. / Jeg skal studere spansk neste år. Alfredo va a viajar a Bolivia en mayo. / Alfredo skal reise til Bolivia i mai.

260 Minigrammatikk Presens perfektum el pretérito perfecto (compuesto) Perfektum er en fortidsform, men den har en forbindelse med nåtida. I hovedsak brukes perfektum på samme måte på spansk og på norsk. Presens perfektum dannes av presens av hjelpeverbet haber og perfektum partisipp av det verbet som uttrykker handlingen. Haber betyr «å ha», men brukes bare som hjelpeverb. Verb som slutter på -ar, får endelsen -ado; -er- og -ir-verbene får endelsen -ido. Eksempel: Hablar blir hablado, comer blir comido, vivir blir vivido. Haber (hjelpeverb) Perfektum partisipp (hovedverb) he (jeg har) has (du har) ha (han, hun har) hemos (vi har) + hablado (snakket) / comido (spist) / vivido (bodd) habéis (dere har) han (de har) Ella ha hablado con su madre. / Hun har snakket med moren sin. Han comido paella. / De har spist paella. Yo he vivido en Bergen. / Jeg har bodd i Bergen.! Hvis vi skal snakke om hva noen eier og har, må vi bruke tener. Verb med uregelrett bøying i perfektum partisipp abrir decir escribir abierto dicho escrito ir ido hacer hecho morir muerto poner ver volver puesto visto vuelto Preteritum 1 el pretérito indefinido (pretérito perfecto simple) Vi bruker «pretérito indefinido» når vi snakker om handlinger som er avsluttet og var avgrenset til et konkret tidspunkt eller en periode i fortid.

Minigrammatikk 261 Pretrérito indefindo av regelrette verb Regelrette verb har to bøyingsmønstre i pretérito indefinido, ett for -ar-verbene og ett felles for -er- og -ir-verbene: -ar-verb -er-verb -ir-verb HABLAR (å snakke) COMER (å spise) VIVIR (å bo, leve) (yo) hablé comí viví (tú) hablaste comiste viviste (él, ella, usted) habló comió vivió (nosotros, nosotras) hablamos comimos vivimos (vosotros, vosotras) hablasteis comisteis vivisteis (ellos, ellas, ustedes) hablaron comieron vivieron Yo hablé con mi madre ayer. / Jeg snakket med moren min i går. Comimos paella el lunes pasado. / Vi spiste paella forrige mandag. No viviste en La Paz en 2004? / Bodde ikke du i La Paz i 2004? Noen viktige uregelrette verb ESTAR (å være) SER / IR* (å være / å dra) HACER (å gjøre) TENER (å ha) DECIR (å si) (yo) estuve fui hice tuve dije (tú) estuviste fuiste hiciste tuviste dijiste (él, ella, usted) estuvo fue hizo tuvo dijo (nosotros, nosotras) estuvimos fuimos hicimos tuvimos dijimos (vosotros, vosotras) estuvisteis fuisteis hicisteis tuvisteis dijisteis (ellos, ellas, ustedes) estuvieron fueron hicieron tuvieron dijeron * Ser og ir har samme former i preteritum indefinido. Ellos fueron a Italia el pasado verano. / De reiste til Italia forrige sommer. Yo hice una tarta de chocolate. / Jeg laget en sjokoladekake. Bruk av pretérito indefinido Vi bruker pretérito indefinido: når vi vil legge vekt på at en handling ble avsluttet i fortiden Estudié junto con mi hermano. / Jeg studerte sammen med broren min. Conocí a Carlos en Madrid. / Jeg ble kjent med Carlos i Madrid. for å gjengi en avsluttet handling som er avgrenset til en konkret periode Viví cuatro años con Paloma. / Jeg bodde sammen med Paloma i fire år. Hablamos toda la tarde. / Vi snakket hele kvelden.

262 Minigrammatikk for å få fram at handlinger i fortiden skjedde etter hverandre Hablé un rato con Pablo y después tomamos una copa de vino. / Jeg snakket en stund med Pablo og etterpå tok vi et glass vin. Primero durmió un poco y luego siguió trabajando. / Han sov først litt, og etterpå fortsatte han å jobbe. når vi vil peke på at en handling ble avsluttet på et bestemt tidspunkt Dormí hasta las nueve. / Jeg sov til klokka ni. Murió hace poco. / Han døde for litt siden. Du vil ofte se disse tidsuttrykkene sammen med indefinido: ayer (i går), en el 2008 (i 2008), la semana pasada (i forrige uke), el verano pasado (forrige sommer), el año pasado (i fjor) Vi bruker indefinido for å uttrykke at noe skjedde mens noe annet foregikk. Det som foregikk, står i imperfecto. Se side 263. Preteritum 2 el pretérito imperfecto Vi bruker «pretérito imperfecto» når vi i fortid: beskriver noe eller noen i fortid vil fortelle om noe vi pleide å gjøre eller at noe pleide å skje når vil framheve at noe var påbegynt, men ikke var avsluttet Regelrett bøying i pretérito imperfecto Legg merke til at endingene er like for -er-verb og -ir-verb. -ar-verb -er-verb -ir-verb TRABAJAR (å arbeide) COMER (å spise) VIVIR (å bo, leve) (yo) trabajaba comía vivía (tú) trabajabas comías vivías (él, ella, usted) trabajaba comía vivía (nosotros, nosotras) trabajábamos comíamos vivíamos (vosotros, vosotras) trabajabais comíais vivíais (ellos, ellas, ustedes) trabajaban comían vivían Trabajabas mucho. / Du jobbet mye. Ella comía siempre con sus padres. / Hun spiste alltid sammen med foreldrene sine. Vivíamos en un pueblo. / Vi bodde i en landsby.

Minigrammatikk 263 Pretérito imperfecto av ser, ir og ver SER (å være) IR (å dra) VER (å se) (yo) era iba veía (tú) eras ibas veías (él, ella, usted) era iba veía (nosotros, nosotras) éramos íbamos veíamos (vosotros, vosotras) erais ibais veíais (ellos, ellas, ustedes) eran iban veían Dette er de eneste uregelrette verbene i imperfecto. La casa era grande. / Huset var stort. Yo iba a clases de italiano. / Jeg gikk på italienskundervisning. Veíamos la serie todos los lunes. / Vi så på serien hver mandag.! Imperfecto av hay er había (det fantes, det var). Dette verbet bøyes ikke. Había muchos franceses en la plaza. / Det var mange franskmenn på torget. Bruk av pretérito imperfecto Vi bruker imperfecto: når vi vil beskrive tilstander og ting som var vanemessige i fortiden. Denne verbtiden brukes ofte sammen med adverb som siempre, a menudo, a veces, frecuentemente, de vez en cuando De pequeño, jugaba al tenis todos los días. / Da jeg var liten spilte jeg tennis hver dag. Los domingos siempre iban a la playa. / Om søndagene gikk de alltid på stranda. når vi vil beskrive hvordan noe var (hvordan noe så ut, hva noen hadde på seg ) Mi profesora era muy generosa. / Læreren min var veldig sjenerøs. når vi vil beskrive en handling som varte en stund eller som gjentok seg over en periode Ella vendía fruta. / Hun solgte frukt. i indirekte tale i fortid Dijo que no quería ir a la fiesta. / Han sa han ikke ville gå på festen. Me preguntó dónde estaban las llaves. / Hun spurte meg hvor nøklene var. Pretérito imperfecto og pretérito indefinido (pretérito perfecto simple) Man bruker imperfecto for å uttrykke at noe pågikk da noe annet inntraff. Det som inntraff, står i indefinido. Era (pretérito imperfecto) lunes por la tarde cuando de repente sonó (pretérito indefinido) el teléfono. / Det var mandag kveld da telefonen plutselig ringte. Ana dormía cuando entró el ladrón. / Ana sov da tyven kom inn.