Hovudfunn frå AREALKLIM-prosjektet Innleiing på årssamling i AREALKLIM prosjektet 2013 Nordfjordeid hotell

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Hovudfunn frå AREALKLIM-prosjektet Innleiing på årssamling i AREALKLIM prosjektet 2013 Nordfjordeid hotell 18-19.11."

Transkript

1 Hovudfunn frå AREALKLIM-prosjektet Innleiing på årssamling i AREALKLIM prosjektet 2013 Nordfjordeid hotell Nordfjordeid Carlo Aall Forskingsleiar Vestlandsforsking

2 Kva har skjedd sidan førre årssamling i AREALKLIM?

3 AP1: Velge ut case Historiske naturskadecase Casekommuner med pågående arealplanprosesser AP2: Analyse av naturskadehendelser AP3a: Formidle lærdommer og prøve ut nye tilnærminger og arbeidsformer AP3b: Evaluere intervensjonen fra AP3a AP4: Utvikle nytt innhold i eksisterende undervisningsopplegg AP5: Populær formidling og vitenskapelig publisering

4 AP1: Velge ut case Historiske naturskadecase Casekommuner med pågående arealplanprosesser AP2: Analyse av naturskadehendelser AP3a: Formidle lærdommer og prøve ut nye tilnærminger og arbeidsformer AP3b: Evaluere intervensjonen fra AP3a AP4: Utvikle nytt innhold i eksisterende undervisningsopplegg AP5: Populær formidling og vitenskapelig publisering

5 AP1: Velge ut case Historiske naturskadecase Casekommuner med pågående arealplanprosesser AP2: Analyse av naturskadehendelser AP3a: Formidle lærdommer og prøve ut nye tilnærminger og arbeidsformer AP3b: Evaluere intervensjonen fra AP3a AP4: Utvikle nytt innhold i eksisterende undervisningsopplegg AP5: Populær formidling og vitenskapelig publisering

6 ..og kva har skjedd i omverda? Storflaum på Austlandet våren 2013 Stortingsmelding om klimatilpassing forsommaren 2013 Ny delrapport frå FNs klimapanel (The Physical Science Basis) Nytt Storting og regjeringsskifte SISTE: Ekstremveret «Hilde»

7 Storflaumen på Austlandet våren 2013 Skadeomfang Nord-Gudbrandsdalen 620 naturskadetakster i Midt-Gudbrandsdalen Over ½ milliard NOK i forsikringsutbetaling 27 kommunale vegar skada 30 innmelde sikringsbehov til NVE 1 hus innløyst av NVE 1 eigedom innløyst av Jernbaneverket Utfordringar slik kommunane ser det Ansvarsavklaring mellom statlege styresmakter Arealbruk Opprydding og reinsking av elver, bekker, stikkrenner, overvassanlegg, flaumverk Masseuttak Skogsdrift, nydyrking Vegbygging Sikring av flaumutsett infrastruktur Kjelde: Randkleiv i Ringebu: Snauhogst aukar faren for flaumskred

8 Kjelde: Ringebu kommune

9 Hogst i bratt terreng: også eit problem på Vestlandet? Skredstranda mellom Stryn og Eid (foto NRK) Trong for: Kartlegging av naturskaderisiko knytt til flatehogst og skogsvegbygging? Innføre meldeplikt for hogst i risikoområde? Vurdere innføring av verneskog for å førebyggje naturskade i særleg utsette område? NGI: «det finnes i dag ikke retningslinjer for hvordan skogen skal tas med i vurderingen av skredfare» Kjelde: NGI (2013) «Forslag til kriterier for vernskog mot skred DEL 1»

10 Likevel meiner fortsatt mange at vi kan «stå han av». Ca 20% Kjelde:

11 og sentrale politikarar (?) NOU (2010) om klimatilpassing «Utvalet vil òg tilrå at kommunane blir tilførte øyremerkte midlar for å styrkje plankapasitet og plankompetanse, slik at klimatilpassing kan integrerast i arealplanlegginga». Dåverande Miljøvernminister Solhjell om Stortingsmeldinga om klimatilpassing «Kommunane må planleggje for klimaendringar som ein del av det alminnelege arbeidet sitt» Kjelde: «..det vil [difor] vere heilt feil å øyremerke pengar til klimatilpassing» Kjelde:

12 Hovudbodskap i den siste rapporten frå FN sitt klimapanel Frå 90% (i 2007) til 95% sikkert at klimaendringar er menneskeskapte Verda er på veg mot + 4, ikkje + 2 grader global oppvarming For å nå + 2 gradersmålet må 80 % av kjende reserver med fossil energi bli verande i bakken Sjølv om vi når + 2 gradersmålet vil samfunnet måtte tilpasse seg store og delvis ukjente konsekvensar

13 Studerte naturskadehendingar Fylke Kommune Tidspunkt for hending Omtale av naturskadehending Type hending Type vær (namn på ekstremvær) Hordaland Bergen Hatlestad, tap av menneskeliv Vassmetta jordras "Kristin", ekstremnedbør Hordaland Sund Øydelagt naust o.a. Vind, stormflo «Inga», litensterk strom Hordaland Voss Evakuering av bustader på Brekkereino Jord/flomskred "Loke", ekstremnedbør Møre og Midsund Nye boligfelt utsatt for Jordskred, Ekstremnedbør Romsdal steinsprang etc. Utvasking av veg stormflo Rogaland Sokndal 5.-6 Deler av kommunen overflømmes Flaum i elv Ekstremnedbør, Sogn og Fjordane Luster Fleire gonger, Steinsprang i bustadområdet «Røslebakkane» Steinsprang Fryse/tine episodar 1990 talet Sogn og Fjordane Stryn Skader ved flaumskred Flaumskred "Loke", ekstremnedbør Sogn og Balestrand Tuftadalen, hus tatt av Sørpeskred Fjordane sørpeskred, 2 omkom Sogn og Fjordane Nordfjordei d Stormflo over delar av Eid sentrum Stormflo Orkanen «Dagmar» Sogn og Vik Tenål, bolighus bygd rett ved elv Flaumskred Ekstremnedbør

14 Kva har vi prøvd å finne ut? Tre overordna spørsmål 1. Korleis handterer kommunane dagens klima i arbeidet med å førebyggje naturskadehendingar? 2. Kvifor gjekk det som det gjekk? 3. Kva kan vi lære når det gjeld førebygging av naturskade i eit endra klima? Eit sett leiande spørsmål nytta innafor kvart case Planinnhald Plangjennomføringa Lokal risikoforståing Har naturfare blitt tematisert i planar og byggesakspapir, og i så fall på kva måte? I kva grad har intensjonen i vedteke planar blitt følgt opp i praksis? Er planlegging og oppføring av bygg og annan infrastruktur uttrykk for ein kalkulert og Var vedteke planar i samsvar Har vedlikehald av fysisk akseptert risiko? med regelverket på den tida planane vart laga? infrastruktur påverka sårbarheita? Eller er naturfaren i det aktuelle området noko ein vanskeleg har Er vedteke planar i samsvar med dagens regelverk? Har sårbarheita blitt auka vesentleg av risikoprega åtferd? kunne verne seg mot, og som har oppstått som ein uventa risiko?

15 1) Korleis handterer kommunane dagens klima i arbeidet med å førebyggje naturskadehendingar? Utbyggingsinteresser Datagrunnlag Lovverk Offentleg rådgiving Risikovurdering Planlegging Innleigd konsulent Motsegn / kontroll Iverksetting (plan og/eller sikring)

16 2) Kvifor gjekk det som det gjekk? Utbyggingsinteresser? Datagrunnlag? Lovverk OK Risikovurdering Offentleg rådgiving? Planlegging Innleigd konsulent? Motsegn / kontroll? Iverksetting (plan og/eller sikring) Naturskadehending

17 Kvalitet på planane Har naturfare blitt tematisert i planar og byggesakspapir? Har utbygginga skjedd med forankring i ein reguleringsplan Nei Delvis Ja Var vedteke planar i samsvar med regelverket på den tida planane vart laga? Tal naturskadecase (N=10)

18 Type risiko involvert Uventa Morgondagens klima (?) Delvis uventa Kalkulert Dagens klima (?) Tal naturskadecase (N=10)

19 2) Kvifor gjekk det som det gjekk? Gårsdagens vær har skulda Få (kanskje eitt) eksempel på naturskade der vêrhendinga var innafor naturleg variasjon med dagens klima og alt var gjort «etter boka» Arbeidet ofte ikkje gjort «etter boka» Tiltak blir gjort utan plan og/eller vurdering av risiko for naturskade Det til ei kvar tid gjeldande lovverk blir ikkje følgt fult ut (raus tolking eller neglisjering av kravet om sikker byggegrunn) Vurderinga «vi står han av» får gjennomslag i planfasen Føresetnadane for å gjøre arbeidet «etter boka» ikkje gode For dårleg lovverk (gjeld tidlegare versjon enn dagens om dagens lovverk hadde vore følgt ville dei fleste studerte hendingane truleg vore unngått) Kunnskapsunderskot (vanskeleg tilgjengeleg kunnskap om klimarelaterte risikofaktorar kunnskap om «nye» risikoar manglar) Klimaendringar har skulda? Nye klimahendingar som ikkje var rimeleg at blei spådd då tiltaket blei planlagt og gjort?

20 3) Kva kan vi lære når det gjeld førebygging av naturskade i eit endra klima? Rammevilkår Dagens lovverk er «ganske» godt i høve dagens klima - men framleis svak i høve framtidas klima? Viktig å få avklart statleg ansvar for m.a. handtering av overvatn og havnivåstigning Kommunal praksis Planleggingsunderskot særleg krevjande for småkommunar Ver meir tydeleg i lokal prioritering av utviklingsomsyn opp mot naturskaderisiko Kunnskapsgrunnlag Trong for auka kunnskap om korleis førebyggje opp mot «nye risikoar» (t.d. sørpeskred, vassmetta jordskred, flaumskred, havnivåstigning og stormflo) Trong for meir metodekunnskap for vurdering av naturskaderisiko under eit endra klima (klima ROS, bruk av lokal kunnskap, kommunal eigeninnsats i risikovurdering) Overordna/regionale styresmakter Styrke den tradisjonelle rolla (rettleiing og tilsyn) Utvikle nye roller (styrke regionalt samarbeid opp mot kommunane, evt overta delar av den operative rollene å vurdere naturskaderisiko i særleg utsette kommunar)

21 Oppsummering Risikoar knytt til samfunnsforhold Kjende Nye Vedlikehald av eksisterande fysisk infrastruktur utan å byggje nytt Endring av eksisterande fysisk infrastruktur (t.d. utviding av bustadfelt) Nye samfunnsforhold (t.d. den komande hogsten av grana på Vestlandet) Risikoar knytt til klima Kjende Nye Framskriving av historiske klimadata Godt handterbart Kvantitative endringar (t.d. justering av eksisterande data for returperiodar ) Delvis handterbart Kvalitative endringar (t.d. vinternedbør som regn i område der dette ikkje har skjedd før) Truleg ikkje handterbart gitt dagens kunnskapsgrunnlag, lovverk og kapasitet i kommunane

22 Takk for merksemda! Carlo Aall, , Carlo Aall

Regional plan for folkehelse - Fleire gode leveår for alle -

Regional plan for folkehelse - Fleire gode leveår for alle - Regional plan for folkehelse - Fleire gode leveår for alle - 2014 2025 Utgivar: Tittel: Hordaland fylkeskommune, Regionalavdelinga Regional plan for folkehelse - Fleire gode leveår for alle - Dato: 7.

Detaljer

men vi tilpassar oss alt klimaendringane

men vi tilpassar oss alt klimaendringane men vi tilpassar oss alt klimaendringane Døme på faktisk klimatilpassing i Sogn og Fjordane Idun A. Husabø Kontekst Behov for nasjonal strategi for klimatilpassing Utkast til utgreiing lagt fram i mai

Detaljer

Resultat frå evalueringa av Reform 97. Utarbeidd av Peder Haug

Resultat frå evalueringa av Reform 97. Utarbeidd av Peder Haug Resultat frå evalueringa av Reform 97 Utarbeidd av Peder Haug Resultat frå evalueringa av Reform 97 Utarbeidd av Peder Haug, forskingsleiar for evalueringa 1 2 Forord Noregs forskningsråd har på oppdrag

Detaljer

Evaluering av Reform 97

Evaluering av Reform 97 Evaluering av Reform 97 Sluttrapport frå styret for Program for evaluering av Reform 97 Utarbeidd av Peder Haug Forskingsleiar 2003 1 Norges forskningsråd 2003 Norges forskningsråd Postboks 2700 St. Hanshaugen

Detaljer

Kjønnsperspektiv på rekruttering av innbyggjarar

Kjønnsperspektiv på rekruttering av innbyggjarar Marte Fanneløb Giskeødegård og Gro Marit Grimsrud Rapport nr. 52 Kjønnsperspektiv på rekruttering av innbyggjarar 2 Møreforsking Volda Postboks 325, NO-6101 Volda Tlf. 70 07 52 00 NO 991 436 502 Tittel

Detaljer

RAPPORT MEIR ENN FINE ORD. - seks forslag til ein utviklingspolitikk som tek barn og unge på alvor

RAPPORT MEIR ENN FINE ORD. - seks forslag til ein utviklingspolitikk som tek barn og unge på alvor RAPPORT MEIR ENN FINE ORD - seks forslag til ein utviklingspolitikk som tek barn og unge på alvor Rapporten er skrive av Kathrine Sund- Henriksen på oppdrag for LNU. Medforfattar er Idunn Myklebust. Design:

Detaljer

KORTVERSJON KOMMUNAL PLANSTRATEGI FOR VOLDA KOMMUNE 2012-2015

KORTVERSJON KOMMUNAL PLANSTRATEGI FOR VOLDA KOMMUNE 2012-2015 KORTVERSJON KOMMUNAL PLANSTRATEGI FOR VOLDA KOMMUNE 2012-2015 Kommunal planstrategi 2012 2015 er ei prioritering av Volda kommune sitt planarbeid dei næraste åra. Kortversjon kommunal planstrategi for

Detaljer

Evaluering av det norsk-indiske partnerskapsinitiativet for mødre og barnehelse

Evaluering av det norsk-indiske partnerskapsinitiativet for mødre og barnehelse Evalueringsavdelingen Rapport 3/2013 Evaluering av det norsk-indiske partnerskapsinitiativet for mødre og barnehelse Evalueringsavdelinga i Norad Evalueringsavdelinga har ansvaret for å planleggje og kvalitetssikre

Detaljer

Varsling av kritikkverdige forhold i Hordaland fylkeskommune. AUD- rapport nr. 13-09 November 2009

Varsling av kritikkverdige forhold i Hordaland fylkeskommune. AUD- rapport nr. 13-09 November 2009 Varsling av kritikkverdige forhold i Hordaland fylkeskommune AUD- rapport nr. 13-09 November 2009 Innhald: 1 Innleiing...3 2 Oppsummering...4 3 Om undersøkinga...5 4 Kjennskap til og synspunkt på varslingsrutinane

Detaljer

Trygge nok tenester til skrøpelege eldre? Funn frå planlagde tilsyn 2010 2012

Trygge nok tenester til skrøpelege eldre? Funn frå planlagde tilsyn 2010 2012 ARTIKKEL 2 Trygge nok tenester til skrøpelege eldre? Funn frå planlagde tilsyn 2010 2012 Tilsyn er risikoinformerte. Tilsynsorganet leitar der det er mest sannsynleg at det finst svikt som får alvorlege

Detaljer

Bruk av tvang i psykisk helsevern

Bruk av tvang i psykisk helsevern Internrevisjonen Bruk av tvang i psykisk helsevern Helse Vest RHF, september 2014 INNHALD Målgruppene for denne rapporten er styret og revisjonsutvalet på regionalt nivå, styra i helseføretaka, formelt

Detaljer

Regionalt Bygdeutviklingsprogram for Sogn og Fjordane 2013-2016

Regionalt Bygdeutviklingsprogram for Sogn og Fjordane 2013-2016 Regionalt Bygdeutviklingsprogram for Sogn og Fjordane 2013-2016 Utarbeidd i samarbeid mellom Fylkesmannen i Sogn og Fjordane, Sogn og Fjordane Bondelag, Sogn og Fjordane Bonde og Småbrukarlag, Sogn og

Detaljer

Rapport om kommunereforma frå Askvoll til Åseral

Rapport om kommunereforma frå Askvoll til Åseral Kåre Lilleholt og Jens Kihl Rapport om reforma frå Askvoll til Åseral Innhald Innleiing 5 Kva er reforma? 7 Språkspørsmål i reforma 8 Framdrift 9 Reformstøtte 10 Det regionale nivået 10 Førre reform 11

Detaljer

Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015

Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015 BREV MED NYHENDE 06/02/2015 Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015 Av advokat Anders Elling Petersen Johansen Bakgrunn Regjeringa har, etter eiga utsegn, ei målsetjing om å gjere

Detaljer

Gratisprinsippet i grunnskulen kollektive løysingar mot individuelle rettar.

Gratisprinsippet i grunnskulen kollektive løysingar mot individuelle rettar. Gratisprinsippet i grunnskulen kollektive løysingar mot individuelle rettar. Kva for utfordringar opplever rektor når foreldre ønskjer å gjennomføre prosjekt utanfor skulen si økonomiske ramme? Asbjørn

Detaljer

Styresak. Odd Søreide Strategi for arbeid med kvalitet i Helse Vest. Styresak 117/05 B Styremøte 14.12. 2005

Styresak. Odd Søreide Strategi for arbeid med kvalitet i Helse Vest. Styresak 117/05 B Styremøte 14.12. 2005 Styresak Går til: Styremedlemmer Selskap: Helse Vest RHF Dato: 06.12.2005 Sakbehandlar: Saka gjeld: Odd Søreide Strategi for arbeid med kvalitet i Helse Vest Styresak 117/05 B Styremøte 14.12. 2005 PRINSIPPSKISSE

Detaljer

Samfunnssikkerhet. Pandemi er Norge forberedt? SIDE 8-9. Nr. 01-2008. Foto: Scanpix

Samfunnssikkerhet. Pandemi er Norge forberedt? SIDE 8-9. Nr. 01-2008. Foto: Scanpix Samfunnssikkerhet Nr. 01-2008 Pandemi er Norge forberedt? SIDE 8-9 Foto: Scanpix 2 Kalender Innhold April M T O T F L S 31 1 2 3 4 5 6 32 7 8 9 10 11 12 13 33 14 15 16 17 18 19 20 34 21 22 23 24 25 26

Detaljer

Nye samhandlingsformer og strukturendringar i Nordhordland

Nye samhandlingsformer og strukturendringar i Nordhordland Mer kan Nye samhandlingsformer og strukturendringar i Nordhordland Kjetil Lie og Audun Thorstensen (Telemarksforsking), Sven Haugberg (Asplan Viak) og Tor Erik Baksås (Ernst & Young) TF-notat nr. 18/2013

Detaljer

Ny bruk av ledige landbruksbygg Ei handbok for deg med planar om gjenbruk av garden sine bygningsressursar

Ny bruk av ledige landbruksbygg Ei handbok for deg med planar om gjenbruk av garden sine bygningsressursar Ny bruk av ledige landbruksbygg Ei handbok for deg med planar om gjenbruk av garden sine bygningsressursar Eksisterande bygning Nybygg Eksisterande bygning Purkeskinnet i Gausdal, Oppland. Stabbur og våningshus

Detaljer

Ein ynskjer meir bruk av beite, men utfordringane er mange

Ein ynskjer meir bruk av beite, men utfordringane er mange Ein ynskjer meir bruk av beite, men utfordringane er mange Av Dagfinn Ystad, Norsk Landbruksrådgiving Østafjells Beiteressursane har historisk sett vore fundamentet for det grovfôrbaserte husdyrhaldet

Detaljer

Vi som beveger verda

Vi som beveger verda FELTRAPPORT Kven: Davor Vidas, Ole Kristian Fauchald, Morten Walløe Tvedt og Øystein Jensen, alle juristar og forskarar ved Fridtjof Nansens Institutt Kva: kartleggje korleis internasjonal rett må endrast

Detaljer

FORHOLDET MELLOM DRIFTSSTYRE OG LOKALT EIGARSKAP

FORHOLDET MELLOM DRIFTSSTYRE OG LOKALT EIGARSKAP FORHOLDET MELLOM DRIFTSSTYRE OG LOKALT EIGARSKAP Dette er eit viktig spørsmål for mange av dei konsoliderte musea, og det er bra det blir sett på dagsorden. Det er ei problemstilling som i all hovudsak

Detaljer

STORD KOMMUNE. Rapport. Prosjekt " Modell for bustadbygging" Stord oktober 2009. "Der alle skulle tru at nokon kunne bu

STORD KOMMUNE. Rapport. Prosjekt  Modell for bustadbygging Stord oktober 2009. Der alle skulle tru at nokon kunne bu STORD KOMMUNE Rapport Prosjekt " Modell for bustadbygging" Stord oktober 2009 "Der alle skulle tru at nokon kunne bu I 7 Bakgrunn Stord kommune søkte 10.10.08 om kompetansemidlar frå Husbanken Region Vest

Detaljer

Fylkesdelplan for inngrepsfrie naturområde

Fylkesdelplan for inngrepsfrie naturområde Fylkesdelplan for inngrepsfrie naturområde Møre og Romsdal Fylkeskommune Framsidefoto: Utsikt frå Slogen over Langesæterdalen. Foto Gunnar Wangen. Baksidefoto: Frå Molladalen, Sunnmørsalpane. Foto Gunnar

Detaljer

Nytt symjeanlegg på Voss. Forslag frå Symjegruppa i Voss Idrottslag

Nytt symjeanlegg på Voss. Forslag frå Symjegruppa i Voss Idrottslag Nytt symjeanlegg på Voss Forslag frå Symjegruppa i Voss Idrottslag Voss 21 oktober 2008 Bakgrunn/Historikk I september 2006 vart det sett ned ei arbeidsgruppe i kommunal regi som skulle greia ut spørsmålet

Detaljer

Eksempelsamling med kommentarar. Styringsdokumenta instruks for økonomiog verksemdsstyring og tildelingsbrev frå departement til verksemd

Eksempelsamling med kommentarar. Styringsdokumenta instruks for økonomiog verksemdsstyring og tildelingsbrev frå departement til verksemd Eksempelsamling med kommentarar Styringsdokumenta instruks for økonomiog verksemdsstyring og tildelingsbrev frå departement til verksemd SSØ 01/2011, 1. opplag 1000 eks. Forord God statleg styring føreset

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Politikk og rammevilkår for nyskaping i kommunar og lokalsamfunn Takk for at eg fekk kome hit for å snakke til dykk på denne spennande konferansen!

Politikk og rammevilkår for nyskaping i kommunar og lokalsamfunn Takk for at eg fekk kome hit for å snakke til dykk på denne spennande konferansen! Side 1 av 10 Arr: Vestlandsk vidsyn Dato: Voss Sted: 26.oktober Utkast pr: 14.11.2011 10:56 Kontroller mot framføring Politikk og rammevilkår for nyskaping i kommunar og lokalsamfunn Takk for at eg fekk

Detaljer