Handlingsplan for psykisk helse i Etne Kommune

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Handlingsplan for psykisk helse i Etne Kommune"

Transkript

1 Handlingsplan for psykisk helse i Etne Kommune INNLEIING ENDRINGAR FRÅ HANDLINGSPLAN MÅLSETJING 2.0 RAMMEVILKÅR 2.1 Statlege rammevilkår Tiltak retta mot vaksne Tiltak retta mot barn og unge 2.2 Andrelinjetenesta. 2.3 Kommunale rammevilkår 3.0 EKSISTERANDE TILTAK 3.1 Butilbod 3.2 Fritid 3.3 Arbeid 3.4 Skule 3.5 Psykososiale tiltak 3.6 Førebyggjande arbeid retta mot barn og unge. 3.7 Sjølvmordsførebyggjande arbeid 3.8 Undervisning / kompetansehevande tiltak 4.0 OPPTRAPPING AV TILTAK 4.1 Butilbod 4.2 Fritid 4.3 Arbeid 4.4 Skule 4.5 Psykososiale tiltak 4.6 Førebyggjande arbeid retta mot barn og unge 4.7 Sjølvmordførebyggjande arbeid / Plan for krisehandtering 4.8 Undervisning / kompetansehevande tiltak 4.9 Tiltak retta mot familiar / einskildpersonar som opplever ein vanskeleg livssituasjon 5.0 RUSOMSORG 5.1 Stoda i Etne i dag Team for psykisk helse Lækjarar 5.2 Mål 5.3 Aktuelle arenaer 5.4 Tiltak for å nå måla 5.5. Førebygging 6.0 ORGANISERING AV PSYKIATRITENESTA 7.0 HANDLINGSPLAN IVERKSETJING OG ØKONOMISKE KONSEKVENSAR 8.0 KONKLUSJON 1

2 INNLEIING I Rundskriv I - 4/99 frå Sosial og Helsedepartementet om Opptrappingsplan for psykisk helse , vert det bede om ein opptrappingsplan som skal vere ein del av kommunen sin handlingsplan. I denne ligg det føringar på kva tiltak og prioriteringar kommunane må gjera for å få øyremerka tilskot til Psykisk helse i perioden. Med Opptrappingsplanen som grunnlag vil det vera naturleg å tilpassa Handlingsplanen til denne, likevel ikkje meir enn at intensjonen med den vedtekne planen er ivareteken. Handlingsplanen for psykisk helse i Etne kommune vert revidert vår 2005 og seinast vår Viktige dokument som viser endringane for Opptrappinga innan psykisk helse: Stortingsmelding nr. 25 ( ) Åpenhet og helhet Stortingsprop. Nr. 63 ( ) Opptrappingsplan for psykisk helse Årlege rundskriv om bruk av overførte midlar som skal koma psykisk helse til gode. Dokumenta som ligg til grunn for Opptrappinga: Juridisk, i form av ny lovgjeving. Økonomisk, i form av øyremerka midlar til tiltak. Utdanningspolitisk, i form av auka og endra utdanningstilbod og øyremerka midlar til etter og vidareutdanning. Fagleg bistand frå statlege styresmakter ved tilsetjing av rådgjevarar på Helseavdelinga hos Fylkesmannen. Krava til Handlingsplanen for den resterande delen av opptrappinga er nedfelt i rundskriv IS-1/2003. Dette rundskrivet erstattar det føregåande IS-12/2002 av Det blir vist til St. prop. Nr 1 ( ), og til rundskriv I-4/99, Opptrappingsplan for psykisk helse I tillegg er Rundskriv IS 20/2004 IS 24/2005 sentral i høve til vilkåra for utbetaling av øyremerka midlar. I 2000 kom kommunen med i Rammefinansieringsordninga. Alle midlane kom i rammetilskotet og kommune kunne velja prioriteringane sjølv. Kommunen hadde ikkje i åra med rammefinansiering ein handlingsplan for psykisk helse som helseavdelinga hjå Fylkesmannen hadde godkjent. Rammefinansieringsordninga forpliktar likevel kommunane i å fylgjer utviklinga i psykisk helsearbeid. I 2003 vart likevel Handlingsplan for psykisk helse vedteke i Etne kommune. Revidert utgåve vert laga primo Departementet set som vilkår for utbetalinga av dei øyremerka midlane at det skal skje ein styrke av eksisterande tilbod og/eller etablering av nye tilbod. Departementet strekar under at kommunane har eit sjølvstendig lovfesta ansvar for planlegging, utbygging, finansiering og drift av tiltak. Statlege øyremerka midlar endrar ikkje dette forholdet. Dei statlege tilskota skal koma i tillegg til kommunen sin eigen innsats, ikkje erstatta denne. (Rundskriv I - 14/98). Dette er teke opp att i seinare rundskriv, seinast IS-1/2003. og IS- 20/2004 Departementet har eit spesielt ansvar for oppfylging og bruk av dei øyremerka tilskot til kommunane. Etter løyvingsreglementet 17 har forvaltninga og Riksrevisjonen tilgang til å føra kontroll med at tilskotsmidlane vert nytta etter føresetnadene. jf. Rundskriv I -4/99 2

3 Målgruppa for planen er: Alle innbyggjarar i Etne kommune. Hovudformålet er førebygging av psykisk sjukdom og hjelp til dei som allereie er sjuke og deira pårørande. I redigeringa av Handlingsplan for psykisk helse har fylgjande vore med: Marion Kallevik, Helseleiar Steinar Mjelde, Rådgjevar Bengt Kallevik, kommunelækjar 1 Olaug Taklo, psykiatrisk sjukepleier Team for psykisk helse Omsorgsteam v. sosialleiar, einingsleiarar for PL/O er rådspurt og informert ENDRINGAR FRÅ HANDLINGSPLAN Det er føretatt ein del endringar i høve til handlingsplan for psykisk helse Ved revisjon mars 2006 har ein tilpassa planen i tråd med rapportering og jvf. krava frå staten. Ein vil synleggjere endringane som kommunen har gjennomført og i tillegg vise vidare prioriteringar og framdrift i høve til utviklinga innan psykisk helsevern i Etne kommune. Endringane fylgjer Lovverk, Rammeplan og Rundskriv. Endringane er mest uttalte i fylgjande avsnitt: 2.0, 2.2, 2.3, 3.0, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5, 3.6, 3.8, 4.1, 4.2, 4.3, 4.4, 4.5, 4.6, 4.7, 4.8 Heile avsnittet om rusomsorg, 5.0 er nytt. I tillegg kjem endringar i 6.0, 7.0 og MÅLSETJING Målsettinga med handlingsplanen i psykisk helsearbeid i Etne kommune er å : 1 Legge til rette for eit brukarorientert tilbod ut frå sentrale føringar tilpassa til dei dokumenterte behova i Etne kommune. 2 Hindre unødig liding ved å styrkja det førebyggjande arbeidet retta mot born, unge, familiar og vaksne. 3 Sikra ei psykiatriteneste der brukaren og familien skal samarbeide tverrfagleg mot eit felles mål som fremjar sjølvstende mot meistring av eige liv. 4 Fylgje opp kronisk sjuke og sikra høgaste grad av livskvalitet for brukarane, og legge til rette for eit inkluderande og individuelt tilpassa sosialt fellesskap. 5 Byggje opp ei teneste med god fagleg kompetanse. 6 Sikre nødvendig kompetanseheving og tilstrekkeleg bemanning. 7. Å sette fokus på og legge til rette for førebyggjande arbeid i høve til problemstilling relatert til psykiske lidingar. Dette gjeld både for barn/unge, vaksne, grupper i barnehage/skule, men også i høve til generell folkeopplysning 8. Førebygge og hindre utvikling av rusmiddelmisbruk og utvikle rehabiliteringstiltak for misbrukarar, der rus og psykiatri vert dobbeldiagnose 2.0. RAMMEVILKÅR I IS-1 /2003 blir det krevd at kommunane skal sørgja for å ha ein oppdatert plan som omfattar den resterande delen av opptrappingsperioden. 1. Oppdatering og revidering vart gjort vår Planperioden vart då Revisjon, mars 2006 utvidar planperioden til Handlingsplan for psykisk helse i Etne kommune gjeld for perioden

4 Krav til innhald: Planen skal omhandle både barn, unge og vaksne. Planen skal kortfatta skildre det psykiske helsearbeidet i kommunen og korleis dette er organisert. Planen må skildre førebyggande psykososialt arbeid. Planen skal gi eit overslag over brukargruppene. Planen skal kortfatta skildre kortfatta udekka behov for tenester. Planen skal vise vurdering av kompetansebehovet. Planen skal kortfatta skildre korleis kommunen har organisert/vil organisere brukarmedverknad i det psykiske helsearbeidet. Planen skal vise samarbeidet med spesialisthelsetenesta med særleg vekt på DPSane (distriktspsykiatriske senter), og med andre sektorar som arbeid, skule m.v. Det er eit grunnleggjande prinsipp at menneske med psykiske lidingar skal ha tenester som er organisert og utforma etter det som elles gjeld for offentleg tenesteyting. Målet er å fremma sjølvstende og evne til å meistra eige liv. Dette for forutset at rammene rundt den einskilde sit liv tilfredsstillar fylgjande grunnleggjande behov: Bustad med tilstrekkeleg hjelp. Mogelegheit til å delta i meiningsfull aktivitet. Mogelegheit til å inngå i eit sosialt fellesskap. Nødvendige helsetenester. 2.1 STATLEGE RAMMEVILKÅR I følgje Rundskriv I - 4/99 er føresetnaden at tiltaka som blir sett i verk skal komme personar med psykiske lidingar til gode. Midlane kan ikkje nyttast til generell styrking av helse- og sosialtenestene eller av helse- og sosialadministrasjonen i kommunen. Ein kan nytte midlane til: Tiltak retta mot vaksne: Kommunen sin innsats bør i fylgje ST.prop.nr 1 / s.175 særleg rettast inn mot menneske med alvorleg eller moderat psykisk liding og leggje vekt på: Tilfredsstillande bustad med tilfredstellande hjelp Mogeligheit til å delta i meiningsfulle aktivitetar, om mulig sysselsetting Mogelegheit til å delta i eit sosialt fellesskap og unngå sosial isolasjon Nødvendige og tilpassa helse- og sosialtenester. Sosial og helsedep. går ut frå at den enkelte kommune ved disponering av tilskotet legg til grunn at det for vaksne fyrst skal vera etablert eit tilfredstillande tilbod på desse områda før eit breiare tilbod blir bygd ut. Midlane kan nyttast til: Styrking av brukar-/pårørandeorganisasjonar, sjølvhjelp og andre brukarretta tiltak. Nye tilrettelagde bustader og støttefunksjonar. Styrking av heimetenesta og buretleiing. Utvikling av varierte aktivitetstilbod, også tilrettelagt fysisk aktivt. Fleire støttekontaktar, kultur- og tiltak på fritida - gjerne i samarbeid med frivillige organisasjonar/institusjonar i nærmiljøet. Styrking av andre tilrettelagde tenester. Etablering av Dagsentertilbod 4

5 Tettare samarbeid med arbeidsmarknadsetaten - få fleire ut i arbeid. Styrkje samarbeidet mellom kommune og fylkeskommune. Tilskotet kan også nyttast til kompetanseheving og rekruttering. Også her er det viktig med rekruttering av ulike faggrupper på vidaregåande- og høgskule nivå slik at ein kan oppnå reel tverrfagleghet. Dette for betre å nå eit tilbod til den einskilde brukar, ikkje berre av terapeutisk karakter, men også av sosial karakter. Dette vil medverke til å utvikle meistring og sosial kompetanse. Personalet bør ha vidareutdanning innan psykisk helse! Tiltak retta mot barn og unge: Sosial og helsedepartementet viser til målsetjinga om at minimum 20 prosent av midlane skal rettast mot tiltak for barn og unge. Dette gjeld også førebyggande psykososialt-arbeid. Tilbodet bør aukast både kvantitativt og kvalitativt. Midlane skal ikkje brukast til meir generelle førebyggingstiltak som blir forventa at kommunen dekkjer i ordinert budsjett jf. IS 1/2003 s ANDRE LINETENESTA. Valen sjukehus er kommunen sitt primærsjukehus. Når det gjeld barn og unge er det BUP, Haugesund som er viktigaste samhandlingspartnar. Helse Fonna gir gjennom Valen sjukehus tilbod i kommunen annakvar veke ved psykolog, klinisk sosionom og psykiatrisk sjukepleier. Sengepost DPS er etablert på Valen sjukehus med 8 sengeplassar. Korttids og avlastningstilbod til kroniske pasientar og til pasientar under utgreiing. I tillegg har team for psykisk helse tatt kontakt med DPS i Haugesund, vore på møte og samtale der` for betre å kunne hjelpe pasienten. 2.3 KOMMUNALE RAMMEVILKÅR. Ved årleg rapportering skal det vera eit tydeleg skilje mellom kva som blir finansiert med kommunale midlar og kva som blir finansiert med statlege midlar. For at kommunen skal få frigitt midlar må det vera samsvar mellom budsjett, plan og rapport. Ein har i Etne kommune i fleire år strevd med å dokumentere denne skilnaden, avdi kommunen har ein fortid som forsøkskommune. Ein har likevel no gjennom rapporteringa til fylkesmannen vist at vedtatt budsjett, rekneskap, planlagt bruk og endeleg stadfesting, av bruk av øyremerka midlar er i samsvar med sentrale føringar og krav. Vert det pengar til overs eit år, skal det markerast i den årlege rapporten til Helseavdelinga hjå Fylkesmannen. Desse midlane vert overførte til fylgjande års budsjett. For 2005 har helseleiar søkt om overføring av øyremerka midlar kr til budsjett Psykisk helsevern Eit politisk vedtak er nødvendig for overføringa og dokumentasjonen til staten. jf. IS-1/2003 s EKSISTERANDE TILTAK. Etne kommune har i dag etablert Team for psykisk helse. Dette team består av psykiatrisk sjukepleier i 80% stilling. Miljøarbeidar til arbeid i felten, spesielt retta mot barn og unge og deira familiar i 50% stilling. Miljøarbeidar knytt opp mot nyetablert Dagsenter i 50% stilling og konstituert helsesyster i 50% stilling som i nært samarbeid med helsesyster arbeider i høve til familiar og barn i bekymringssona. Konstituert helsesyster er spydspiss i høve til 5

6 førebyggjande arbeid i vidaregåande skule der rusførebyggjande arbeid og arbeid i høve til kjensler knytt opp mot læring vert sentrale. Helseleiar er koordinator for psykiatritenesta i 20% stilling. Helseavdelinga har vidare etablert tverretatleg samarbeid og forsøksvis del-finansierer koordinatorstilling i sosialavdelinga med 20%. Team for psykisk helse har regelmessig kontakt med ca 25 personar. I tillegg kjem korttidskontakt ved kriser, medisinsk assistert rehabilitering (MAR) og administrering av medisinar for personar som treng hjelp med å ta rett dose til rett tid. Dette skjer i nær samarbeid med PL/O ute-tenesta. Det er ein del tilrettelegging for einskilde brukarar. Samarbeid på tvers i kommuneadministrasjonen vert særs viktig Spesielt har ein nu lagt til rette for målretta samarbeid og ansvarsdeling i høve til utarbeiding og oppfylging av arbeidet med dei individuelle planane. Helseavdelinga har initiert arbeidet ut frå Sintef sin mal og ein har mål om snarast å ta i bruk spesifikk datasystem Profil for å kvalitetssikre det vidare arbeidet. Ein miljøarbeidar er knytt spesielt opp mot psykiatrisk sjukepleiar. Arbeidsoppgåvene er fyrst og fremst retta mot barn og unge, der stabilitet, tryggleik og kontinuitet vert sentral. I tillegg har teamet med begge miljøarbeidarar og konstituert helsesyster starta opp førebyggjande arbeid i høve til foreldra-grupper og samtalegrupper for lærarar der ein på generell basis kan ta opp problemstillingar eller samen søke og utveksle ny kunnskap og kompetanse. Helseleiar er som psykiatrikoordinator ansvarleg for å vere oppdatert i departementet sine krav og retningsliner i opptrappingsperioden. Viktige relasjonspartnarar i dette arbeidet vert kommunelækjar 1, team for psykisk helse, sosialleiar og leiar for PLO. I tillegg vert helseleiar ansvarleg for økonomi og rapportering til rådmann/kommunestyre og til fylkesmannen. Psykiatritenesta har samarbeid med Røde Kors, Diakoni, Besøkstenesta og frå nov har ein starta samarbeid med nyetablert Frivviligsentral i kommunen. Det er etablert Beredskapsteam i høve til sjølvmordsførrebygging, Og ein har utvikla separat beredskapsplan der ein kan nytte Røde Kors sin krise gruppe 3.1 BUTILBOD Personar med behov for omsorg innan psykisk helse har tilbod på kommunale bustader på lik line som andre trygda. Etne kommune har fylgjande tilpassa bustader: Tusenfryd i Skånevik Kommunale bustadar i Prestevegen. Gjerdsrabbane. Bustadskipinga og privat utleigemarknad. I tillegg bur sjølvsagt fleire av brukarane i eigne heimar. 3.2 FRITID Frå hausten 2002 fekk psykiatritenesta i stand eit samarbeid med Etne Røde Kors og Diakoniutvala i Etne og Skånevik om Måndagskaffi på Røde Kors Huset i Etne og Gjestgjevargarden i Skånevik. Dette er eit opent tilbod med sosialt samvær 2 timar kvar måndag. Det er friviljuge medarbeidarar som driv dette, med rettleiing frå psykiatritenesta vert Dagsenteret Ståvo etablert. I sambruk med Frivilligsentralen, har kommunen utvikla eit fritidstilbod, ikkje berre til dei tyngste brukarar, men målet er å vidareutvikle og legge til rette for eit tilbod der fleire grupper/einskilde personar kan og vil nytte dagsenteret for møte- og aktivitetsverksemd. 6

7 Behovet for støttekontaktar er stort, men vanskeleg å stette. Sosialkontoret og psykiatritenesta samarbeider om å skaffe støttekontaktar. Sosialkontoret har den praktiske tilrettelegginga medan psykiatrisk sjukepleiar har rettleiingsansvaret. Helseavdelinga har, i samband med dette viktige arbeidet, forsøksvis delfinansiert koordinatorstilling i sosialavdelinga med 14% for vaksne og 6% for barn. 3.3 ARBEID Arbeidsmarknadsetaten har styrka sysselsetjingstiltaka som skal fordelast på arbeidsmarknadstiltak for yrkeshemma. Psykiatritenesta har god erfaring med det lokale næringslivet i samarbeid med A-etat. Her har arbeidsdagen blitt tilrettelagt etter kva arbeidstakaren har kompetanse og kapasitet til. Likevel ser ein at dei tyngste brukarane har store problem med å fylle og halde vedlike ein vanleg jobb der kommunen i samarbeid med arbeidsgivar prøver å legge til rette og differensiere arbeidsoppgåvene. I kommunen vår har me Øyane ASVO, med 20 kommunale arbeidsplassar. Det vart i 2005 overføringar til 8 brukarar frå dei øyremerka psykiatrimidlane. 3.4 SKULE I samband med opptrappingsplanen for psykisk helse sine føringar i høve til barn og unge har kommunen i konstitueringa av helsesyster i team for psykisk helse hatt høve til, i større grad å gi tilbod til elevar på vidaregåande skule. I pedagogisk samanheng kan ein oppleve elevar med store læringsvanskar og adferdsmessige problem. Konstituert helsesyster vert då samhandlingspartnar for elev, føresette og skule når kjensel spenner bein for læring Dette gjeld både som part i det konkret problemløysande arbeid (i dialog med ungdomane) men også gjennom meir målretta førebyggjande tiltak. Vidare i grunnskulen har team for psykisk helse etablert diskusjonsfora i lærestaben på fleire av kommunen sine skular. Målet er at team for psykisk helse kan vere ein del av skulane sine ressursteam, ikkje berre når det oppstår problem i høve til barn eller familiane deira, men også i det førebyggjande og kompetansehevande arbeid i samhandling med barn og unge. I samband med fokus på førebyggjande arbeid og hjelp til sjølvhjelp har Team for psykisk helse etablert samtalegruppe for føresette der ein uforpliktande kan prøve ut meiningar og haldningar i høve til barn/ungdom og oppvekst. Kunnskap og dialog vert nøkkelord der team for psykisk helse er med i arbeidet rundt barn og unge. Helseavdelinga har i fleire debattopplegg og konkret folkeopplysnings møter tatt opp kontroversielle tema om barn og oppvekst. Hauste 2005 har ein gjennomført 2 foredrag - Ser du meg? Der skular, PPT føresette og ungdomar var målgruppa for eit innlegg om barn sine oppvekstvilkår og med utgangspunkt i filmen Mit elskede barn opna ein for debatt i høve til problematikken rundt incest. Tilbakemeldingane har vore unisont positive. 3.5 PSYKOSOSIALE TILTAK Angst og depresjon er lidingar som er aukande, og som gjer kvardagen vanskeleg for dei det gjeld og deira pårørande. Ein har kartlagt behov for ulike sjølvhjelpsgrupper. Etablering av Dagsenter i kommunen legg til rette for terapeutiske tiltak i ein kvardags/arbeidssituasjon. Ein har i regi av Dagsenteret etablert ulike aktivitetsgrupper og sjølvhjelpsgrupper. Ein vil vidare utvikle nettverk og handlingskompetanse for den einskilde brukaren, samstundes som kommunen i nært samarbeid med Frivilligsentralen og frivillige 7

8 organisasjonar opnar opp for inkluderande aktivitetstilbod for alle. For å kunne utvikle dette arbeidet vidare vert miljøarbeidarar og støttekontaktar viktige støttespelarar i samband med integrering/involvering i arbeidet/samværet på Dagsenteret. 3.6 FØREBYGGJANDE ARBEID RETTA MOT BARN OG UNGE Det er ingen tilbod til barn og unge som er organisert gjennom psykisk helse. Born og unge har berre lovpålagte tilbod gjennom Helsestasjon, Barnevernloven og Lov om sosiale tenester. Helsesyster har to timar i månaden på barne/mellomtrinnet i skulen, og to timar to gr. i månaden på ungdomskuletrinnet. Ein del unge tek kontakt med helsesyster på helsesenteret. Det har her vore eit naturleg samarbeid mellom helsesyster og psykiatrisk sjukepleiar. Likevel har ein med konstitueringa av helsesyster i team for psykisk helse i større grad høve til å sette inn ekstra tiltak, der ein ser barn og unge i risikosone samstundes som ein i helseavdelinga har ein aktør som målretta har fokus på barn, unge og deira familiar sin psykiske helse. 3.7 SJØLVMORDSFØREBYGGJANDE ARBEID Det er etablert ei gruppe som arbeider med sjølvmordsførebyggjande tiltak ( kommunelege, prest, helsesyster og psykiatrisk sjukepleiar ) og den har jamlege møter. Etne er med i nettverksamarbeid ved Haugesund sjukehus, der det er utarbeida ein felles plan for alle kommunane som soknar til sjukehuset. Planen inneheld tiltak for dei som har prøvd å ta livet sitt og pårørande etter eit sjølvmord. 3.8 UNDERVISNING / KOMPETANSEHEVANDE TILTAK I psykiatritenesta er det ei psykiatrisk sjukepleiar som er godkjend kursleiar i integrativ terapi. I tillegg har ho kompetanse i rettleiing og supervisjon. Psykiatrisk sjukepleiar har hatt undervisning for dei som jobbar ved institusjonane i kommunen og i heimetenesta. Dette har vore generell undervisning som har vore knytt til psykiske lidingar, kommunikasjon og haldningar. Ein har også gått inn med undervisning / rettleiing som har vore meir direkte knytte til pasientsituasjonar og arbeidssituasjonar. Ein har også individuell rettleiing til heimehjelparar og støttekontaktar som arbeider i vanskelegstilte heimar eller med personar med spesielle problem. Vidare har ein i helseavdelinga auka kompetansen gjennom målretta vidareutdanning. Helsesyster avsluttar sumar 2006 tverrfagleg vidareutdanning i psykososialt arbeid retta mot barn og unge. Del 1. Helseavdelinga arbeider med å integrere denne kompetansen i team for psykisk helse. I tillegg til formalisert rettleiing har ein i helseavdelinga v/team for psykisk helse starta opp tilbod om supervisjon til skuleadministrasjon, lærarar, førskule- og barnehagepersonale og føresette i høve til observasjon, oppfylging, samhandling Tverretatleg samarbeid er eit prioritert felt i Etne kommune. Konstituert helsesyster i team for psykisk helse har i samarbeid med barneverns-tenesta deltatt i kompetansehevande kurs med fokus på barnevernstenesta og samarbeidet med andre instansar/tenester. 8

9 4.0 OPPTRAPPING AV TILTAK I opptrappingsarbeidet innan psykisk helse må brukarstyring og brukarmedverknad vere ein grunnpillar for utviklingsarbeidet vidare. Jvf. IS 24/2005 Den einskilde brukaren må få større innsikt i eigen situasjon (retter og plikter) og kommunen må få auka kunnskap frå dei som nytter tenesta om kor skoa trykker Veilederen- Psykisk helsearbeid for vaksne i kommunane vektlegger nettopp dette brukarperspektivet i psykisk helsearbeid. Målsettinga er å lage eit verkty/ein arbeidsmetode for å sikre eit betre tilbod til den einskilde brukaren. Lovgrunnlaget om retter i høve til brukarmedverknad/brukarstyring er felt ned i Pasientrettighetslova, i Lov om psykisk helsevern, i Lov om sosiale tenester og i Lov om kommunale helsetenester. Dette arbeidet er under utvikling i Etne kommune. Ein manglar likevel innspel, retningsliner og sentrale, kvalitetssikra MALAR for dette arbeidet. Team for psykisk helse avventar mal frå KS for brukarmedverknad, noko som skal vere på plass i løpet av I tillegg forventar team for psykisk helse i mai 2006, ev. i interkommunalt samarbeid med Vindafjord kommunen, å etablere Mental Helse i Etne. 4.1 BUTILBOD Det er eit stort behov for eit bufellesskap i kommunen. Personalet - ein miljøarbeidar kan likevel vere knytt opp mott bustaden og den einskilde brukaren, men miljøarbeidaren må likevel vere ein del av team for psykisk helse, slik at ein kan nytte teamet sin kompetanse og ressurs i samband med tilbodet i bueiningane. Ein miljøarbeidar kan rettleia i daglegdagse gjeremål (jvf. den individuelle planen til pasienten), og ha ei fagleg tilnærming til bebuarane slik at dei kan få ei styrkja sjølvkjensle og oppleva livskvalitet og meistring av eige liv. I tillegg kan miljøarbeidaren vere brubyggjar i høve til Dagsenteret og dei ulike aktivitetane som ein utviklar der. I samband med denne utviklinga vurdere ein å etablere treningskontakt mot einskilde brukarar der ein ser at fysisk aktivitet vil medverke til å forbetre livssituasjonen. Etne kommunen har haust 2005 erkjent at etablering av bufellesskap vert komplisert avdi dei einskilde brukarar, tenkt etablert her i utgongspunktet ikkje vil/kan nytte seg av fellesskap i ei slik bueining. Ein har haust 2005 innleia samarbeid med privat investor om å legge til rette for bustader som inneheld nokre felles fasilitetar, men som er einskilde bueiningar tett opp mot kvarandre. Ein har der håp om raskt (ultimo nov. 2006) å kunne komme i møte eit eksisterande behov for bustad. Dette vert sjølvsagt eit stort løft i høve til butilbod for menneskje med tung psykiatrisk liding. 4.2 FRITID Kommunen har etablert Dagsenteret Ståvo i bustadskipinga i sentrum i september Eit tilbod der ein i samarbeid med Frivilligsentralen har ope 4 dagar i veka i tillegg til ein kveld. Team for psykisk helse har som mål at dette senter skal bli eit midtpunkt for aktivitet, ikkje berre for folk med tung psykiatrisk diagnose, men for folk fleist. Folk som ev. er i ein livssituasjon der dei treng litt drahjelp Ein har etablert eit aktivitetssenter som på sikt skal bli brukarstyrt. Eit senter der brukarane saman med team for psykisk helse skal legge til rette for mykje helsebringande aktivitet. Ein har i dag etablert ulik hobbyverksemd, turgruppe, arbeid med foto, samtalegruppe m.m. 9

10 Fysisk aktivitet er viktig for ei god psykisk helse. Mange brukarar har vanskar med å kunna gå tur på eiga hand, og synes det er vanskeleg å delta på tilrettelagde turar i regi av turlag etc. Dagsenteret legg til rette for faste turtider v/miljøarbeidar. Frivilligsentralen og samarbeide med frivillige organisasjonar vert viktig for å utvikle dette vidare. Team for psykisk helse vil sette fokus på FYSISK helse hjå menneske med psykiske lidingar, for å kunne sette dei i stand til betre å ivareta eiget liv. Kommunen har tilsett ergoterapeut som ein vil involvere i dette arbeidet. Førebyggjande arbeid vert nøkkelord for team for psykisk helse. Ein har starta på eit spennande nybrotsarbeid der ein målretta vil legge til rette for tilbod i dagsenteret, der menneske i livskriser (Skilsmisse, uføretrygde, arbeidsledige m.m.) vil kunne finne seg til rette og medverke til å vidareutvikle tilbodet. I det førebyggjande arbeid vert tiltak i høve til barne og unge særs viktig. Ein planlegger å starte opp eit ungdomstilbod, fyrst og fremst for trua barn og unge men for at gjere dette tilbodet attraktivt vil ein lage tilbod som også appellere til ressurs sterke barn og unge. På Bustadskipinga, under Dagsenteret finn ein gode lokalar, der barn og unge skal vere med til å skape rammene for tilbodet. Tilbodet om måndagskaffi i Skånevik må oppretthaldast. Ein må arbeida aktivt for å gjera tilbodet meir kjent og tilgjengeleg for dei som ynskjer det. Telefoninvitasjon og skyss er eit tiltak som er nødvendig. Samarbeidet med Diakoni, besøksteneste og Røde Kors vert viktig. Sosialkontor og Psykiatritenesta må vidareutvikle samarbeidet. Ein må utvikle felles plattform for i større grad å kunne samhandle i høve til den einskilde pasienten og familien hans. Vidare må ein utvikle samarbeid for å skaffe støttekontaktar til dei som ynskjer og har behov for det. Ein gjennomfører regelmessig opplæring, supervisjon og oppfylging av støttekontaktar. 4.3 ARBEID Samarbeidet med Øyane ASVO må styrkjast. ASVO er ikkje berre ein arbeidsplass, men også ein viktig samhandlingspartnar for å medverke til å finne opp nye arbeidsplassar. Arbeidsplassar der den einskilde pasienten har styrke til å fylle ein arbeidssituasjon, bli i den og kanskje vere med til å utvikle den, slik at fleire kan oppleve personleg vekst og meistring. I 2005 har ein utvida tal på arbeidsplassar på ASVO som kommunen disponerer. Dei øyremerka midlane har i 2005 finansiert arbeidsplass for 8 pasientar med psykiske lidingar. Brukarane våre treng tett oppfølging og meir tilrettelagt arbeidstid, og mogelegheit til variasjon i det daglege Her ser me at rettleiing frå team for psykisk helse til arbeidsleiarane på ASVO er nødvendig og ynskjeleg å få til vidare. Samarbeidet med det lokale næringsliv er styrka, og kommunen nytter fleire bedrifter som samhandlingspartnarar i høve til menneskje med psykiske problem. Ein vil styrke samarbeidet med A-etat og arbeider for å finne fram til finansieringsmåte i høve til stimuleringslønn. 10

11 4.4 SKULE Kommunen har etablert helsestasjon for barn, unge og føresette i nær samarbeid med skulen. Ein har utvikla det førrebyggjande arbeid ikkje berre i grunnskulen, men også på vidaregåande skule, noko som ein vil halde fram med. Vidaregåande skule vert eit satsingsområde for team for psykisk helse, der konstituert helsesyster er sett inn som spydspiss i samarbeidet med elevar, lærarar, PPT og oppfylgingstenesta. Ein ynskjer ikkje berre å vere med til å ivareta den psykiske helse til den einskilde eleven, men ein vil initiere samarbeid om kost og fysisk fostring og dermed medverke til å skape grunnlag for at elevane får høve til å ta vare på/lærer å ta vare på eiga helsa. Team for psykisk helse må bli integrert i skulemiljøet i kommunen. Team for psykisk helse må bli naturlege og viktige samhandlingspartnarar i ressursteam, på klasselærarråd i ansvarsgrupper og i alle fora i kommunen, der det er relevant å arbeide med førebyggjande arbeid i høve til rus, mobbing, utagerande åtferd, vold og problem med læring. Team for psykisk helse vil utvikle målretta verkty i det førebyggjande arbeidet i høve til barn og vaksne. Ein ynskjer å involvere den ideelle organisasjonen MOT i dette arbeidet, då ein der vil få hjelp til å utvikle, mål og middel slik at arbeidet vert målbart. Større trivnad, redusert mobbing og problem åtferd. Større handlingskompetanse hjå føresette og dei vaksne som er rundt barn og unge i kommunen. 4.5 PSYKOSOSIALE TILTAK I løpet av neste planperiode vil team for psykisk helse prøve å gje tilbod til nye sjølvhjelpsgrupper. Psykiatrisk sjukepleiar vert viktig rettleiar i dette arbeidet i felten. Psykiatrisk sjukepleier vil i større grad bli involvert i planlegginga og gjennomføringa av satsinga i kommunen i høve til både vaksne og barn og unge. Psykiatritenesta har tatt initiativ til samarbeid med fleire tenester og ein har arrangert møter/seminar/debattkveld av folkeopplysande karakter. Dette vil ein utvikle og har laga plan for dette arbeidet vidare, der ein vil involvere tverretatlege, tverrfaglege og ev. interkommunale samarbeidspartnarar. 4.6 FØREBYGGJANDE ARBEID RETTA MOT BARN OG UNGE Dette er framleis eit av dei store satsingsområda i tida framover. Samarbeid med helsesyster må trappast opp. Ein har fått stillingsauke i helsestasjon, men ein vil utvida dette med eit ungdomstilbod der miljøarbeidar/fagarbeidar vert ansvarleg. Ein vil halde fram med opptrappinga som rettast mot arbeid i skulen, og ein vil prøve å nytte seg av at psykisk helse er målsett i læreplanen i grunnskulen. Ein ser her for seg at spesialsjukepleiar innan psykisk helse, barn og unge kan bli viktig i det vidare arbeidet. Helsesyster har utvida tid med treffstad på skulane. Ein vil likevel vidareutvikle Helsestasjon for barn, unge og føresette. Konstituert helsesyster er fast inne på fleire nivå i vidaregåande skule, noko ein vil halde fram med, styrke og integrere i det meste sosialpedagogiske arbeidet som skjer på vidaregåande skule. Ein held på å utvikle organiserte møtefora for lærarar og helsesyster / psykiatrisk sjukepleiar, der ein drøfter aktuelle problemstillingar og planlegg / set i verk møter og kurs retta både mot elevar, foreldre og lærarar. 11

12 Ungdomstilbod i dagsenterregi vert satsingsområde helst i samarbeid med sosialetaten/barnevern og ev. Frivilligsentralen. Ein ynskjer på sikt å utvikle Dagsenteret til eit fleirbrukshus, der barne og unge vil få høve til, i samvær med vaksne, å utvikle positiv sjølvbilete, meistring og sosial integrering. Skulen opplever at ein del born slit med psykisk stress etter t.d. samlivsbrot. Ein ser det som viktig at lærarar får rettleiing i høve dette av helsesyster / psykiatrisk sjukepleiar. Det førebyggjande aspekt blir her viktig. Aktuelle samarbeidspartnarar er Team for psykisk helse, fastlækjaren, helsestasjonslækjar, PPT og BUP. Skulen arbeider aktivt for å førebyggja mobbing. Dette arbeidet må vidareførast og utviklast, og helsesyster/psykiatrisk sjukepleiar blir ein sentral samarbeidspartnar her. Samarbeid med MOT kan vere eit viktig verkty i dette arbeidet. 4.7 SJØLVMORDSFØREBYGGJANDE ARBEID Planen for førebygging av sjølvmord er baka inn i Beredskapsplan ved kriser for Etne kommune. Sjølv om kommunen har vore skåna for store dramatiske ulukker, har det vore ulukker der ein i ettertid ser at ein ikkje har hatt tilstrekkeleg gode rutinar. Ein har laga Beredskapsplan der team for psykisk helse, kommunelækjar, helsesyster og prest er sentrale aktørar 4.8 UNDERVISNING / KOMPETANSEHEVANDE TILTAK Helseavdelinga vil satsa på å få fleire yrkesgrupper inn på vidareutdanning innan psykisk helse. Ein ynskjer å nytte tilbod frå fylkesmannen om stønad til vidareutdanning og tverretatleg tverrfagleg kompetanseheving. Ein ser at det er særs viktig å fylle på kompetanse i høve til yrkesgrupper med liten eller ingen reel kompetanse men stor realkompetanse. Dette for å styrke den einskilde arbeidstakaren, men også for å kvalitetssikre tilbodet til brukarar av tenesta. Det vert eit mål vidare å utvikle teamet sin kompetanse gjennom å utvikle kompetansen til den einskilde, men også ved å sette fokus på samhandling, kommunikasjon og andre ralasjonsbetinga kunnskapar særs nyttig i arbeidet med psykiatriske pasientar. 4.9 TILTAK RETTA MOT FAMILIAR / EINSKILD PERSONAR SOM OPPLEVER EIN VANSKELEG LIVSSITUASJON Framleis er det viktig å ha miljøarbeidar til hjelp i heimar med psykisk sjuke omsorgspersonar. Dette arbeidet er spesielt retta mot motivering til sjølvhjelp. Samarbeid med heimen om innkjøp av mat og reingjering og elles det ein heim treng for å fungere. Å vere merksam på born i ein heim der det er psykisk sjuke vaksne vert målretta førebyggjande arbeid. Personen som ein nytter i dette omsorgsarbeidet er spesielt personleg eigna. Ein kunne ynskje seg også å legge til rette for utvikling av formell kompetanse. Born som veks opp med ein sjuk omsorgsperson er spesielt sårbar, og det er dokumentert fare for at desse borna kan få problem sjølv seinare. Helsesyster og psykiatrisk sjukepleiar vert særs viktige aktørar i dette arbeidet. Helsestasjon er framleis eit lågterskel tilbod av høg kvalitet, der helsesyster møter alle born, og har høve til 12

13 å avdekke problem særs tidleg. For å i-møtekomme dette behov vil helsesyster vår 2006 avslutta vidare utdanning innan psykisk helse for barn og unge. 5.0 RUSOMSORG 5.1 STODA I ETNE I DAG Det er ein kjensgjerning, at når rus og psykiatri er dobbeldiagnose hjå ein person, medfører det ofte store vanskar i høve til behandling og medfylgjande dårleg prognose og store vanskar i høve til rehabilitering. Difor vert det viktig i handlingsplan for psykisk helse også å reflektere over rusomsorga i kommunen i samband med psykisk helse. Å fylgje med i befolkninga sitt rusmiddelbruk generelt er viktig for kommunen ut frå eit helsemessig- og sosialt perspektiv. Lovhjemmel som viser kommunen sitt ansvar for dette arbeidet er primært nedfelt i Sosialtenestelova (Lov av nr. 81 om sosiale tenester). I tillegg gir Kommunehelselova med fokus på psykisk helse (Lov av om psykisk helsevern) og Barnevernstenestelova (Lov av om barnevernstenester) relevante føringar når det gjeld rusomsorga i kommunen. For å kunne finne rette tiltak når ein vil redusere rusmiddelbruk og førebygge misbruk i kommunen, må ein skildre den aktuelle rusmiddelsituasjonen gjennom relevante aktørar knytt opp mot problem relatert til misbruk og skadeverknad. For Helseavdelinga vil det primært vere: Team for psykisk helse Ein har i dag stor kjennskap til at rusmisbruk ofte er ein kompliserande del av eit sjukdomsbilete prega av psykiske problem/lidingar, der den einskilde pasienten i forsøk på sjølvmedisinering nytter legale og illegale rusmidlar. Team for psykisk helse har i stor grad kontakt med dei brukarar som har store samansett problem der rusmisbruket/sjølvmedisineringa kan vere ein hindrande faktor i behandling og rehabilitering. Team for psykisk helse er involvert i ca. 25 personar der fleire har dobbediagnose relatert til rus. Likevel veit ein at det er store mørketal, der spesielt alkoholmisbruk forsterkar/aukar problema, ikkje berre for den som er psykisk sjuk men for familien og spesielt for barna. Tverretatleg samarbeid og tidleg intervensjon vert viktig nøkkelord for å sikre at kommunen gir tilbod til desse brukarar og familien deira i samsvar med kommunehelselova. Team for psykisk helse må vere samhandlingspartnar innan helse, sosial, utteneste, skule, barnehage og yrkesliv Lækjarar I Etne kommune er det, som andre plassar i Noreg, store mørketal i høve til misbruk- spesielt av alkohol. Forsking vis at opp til 95% av misbruk ikkje er openbart ved at personen, familien eller arbeidsplassen greier å skjule det aktuelle misbruket. Konsekvensane vert likevel på sikt store, både for den einskilde personen og familien rundt. Samfunnsøkonomisk ser ein i helseavdelinga at problem relatert til rusmisbruk vert særs omfattande ( sjukemelding, trygdeordningar m.m.) Kommunehelselova gir rettingsliner for helseavdelinga sitt ansvar i høve til ein to-delt oppgåve i rusomsorga i kommunen. 1. Førebygging 2. Tiltak ved konstatert misbruk 13

14 I høve til barn/unge er helsestasjon viktig i diagnostisering, førebygging og behandling av rusrelatert problem. Vidare viser lækjar til BUP og tilbyr/pålegg ruskontroll i samarbeid med barnevern. Rusmisbruk blant barn og unge kan medføre omfattande og alvorlege psykiske problem og ev. kronisk psykiske lidingar I høve til vaksne er behandling av rusrelatert problem frivillig. Ein nytter særs sjeldan tvang. Berre når personen er til fare for seg sjølv eller andre kan ein som lækjar intervenere med tvang. I Etne kommune er det fleire pasientar med tunge psykiatriske diagnosar som i tillegg har eit erkjent rusmiddelproblem. Etne kommune har 4 personar i substitusjonsbehandling (Subutex ell. Metadon) Kommunen har samarbeid med Haugaland A-senter, men det er få plassar i 2. linje teneste for pasientar med dobbeldiagnose innan psykiatri og rusrelatert problem. Haugaland A- senter visiterer pasientar frå Etne kommune til fylgjande behandling innan Helse Vest: 1. Ambulant behandling på Haugaland A- senter, Haugesund 2. Gruppebehandling 3. Innleggelse i psykiatriske institusjonar 4. Behandling på andre rusinstitusjonar innan Helse vest Etne kommune står overfor utfordring i høve til delt tilvisnings ansvar mellom helseavdelinga og sosialavdelinga. Dette krev eit målretta samarbeid der dokumentasjon av sosial forhistorie, sjukdom og rusmisbruk vert særs ressurskrevjande. Kommunen har i åra som kjem eit stort ansvar i høve til generell folkeopplysning i samband med rusbruk. Likevel er det førebyggjande arbeid i høve til barn og unge noko som kommunen må vektleggje. Samarbeid mellom skule, føresette helseavdeling og sosialavdelinga må vert prioritert og ein må prioritere haldningsskapande arbeid, samstundes med at ein prioriterer eit rusfritt aktivitetstilbod for barn og unge. Likevel er det viktig at kommunen gjennom økonomisk støtte til allreie eksisterande rusfri fritidsaktivitetar for barn og unge, styrker det rusførebyggjande arbeid. I tillegg til helseavdelinga er sosialavdelinga i kommunen ein viktig aktør i høve til rusomsorg, noko ein kan syne i Rusmiddelpolitisk Plan for Etne kommune. Vidare er politietaten ein viktig samhandlingspartnar i all arbeid i høve til rusomsorg. Helseavdelinga ynskjer aktivt å involvere politietaten ikkje berre i det problemløysande arbeid, men spesielt i det førebyggjande arbeid. 5.2 MÅL FOR RUSOMSORG I ETNE KOMMUNE Etne kommune har vedtatt Alkoholpolitisk handlingsplan. Sosial- og helsedepartementet meiner likevel at alle rusmiddelpolitiske spørsmål i kommunen bør handsamast i ein heilskapleg Rusmiddelpolitisk plan. Førrebygging må i fylgje departementet vere det overordna prinsippet for all innsats på rusmiddelområdet. Jvf. ST.prp. 58 for OVERORDNA MÅL FOR RUSOMSORG I ETNE KOMMUNE: 1. Utvikle og vedta ein heilskapleg rusmiddelpolitisk plan som inneheld retningsliner i høve til så vel legale som illegale rusmiddel. DELMÅL 1. Førebyggje rusrelatert problem/lidingar. 14

15 2. Redusere skadeverknad ved alkoholbruk og heve debutalderen for bruk av alkohol 3. Redusere misbruk av cannabis, ecstasy og liknande stoffar blant ungdom 4. Auke kunnskap om sameheng mellom misbruk av ulike rusmiddel 5. Styrke negative haldningar til narkotika og misbruk av alkohol 6. Betre behandlings- etterverns- og omsorgstilbod til rusmiddelmisbrukarar 5.3 AKTUELLE ARENA Førebygging i høve til spesielle grupper (personar i risikosone personar med dobbeldiagnose) må omfatte tiltak som grenser opp mot allmennførebygging og tiltak av behandlande karakter. I samband med konkretistring av tiltak må ein i kommunen vurdere/prioritere aktuelle arena for dette arbeidet. Opplagte arena kan vere. 1. Familie og heim 2. Skule 3. Arbeidsplass 4. Fritidsarena 5.4 TILTAK FOR Å NÅ MÅLA Tiltaka for å nå måla bør sjølvsagt vert relatert til kommuneplanen sine mål og dei nasjonale måla. Tiltaka i Etne kommune kan vere: 1. Samarbeid med heim, skule og andre aktørar i høve til haldningsskapande arbeid 2. Mobilisering av frivillige krefter 3. Aktivitet frå kommune og politi 4. Initiering av langsiktig perspektiv i førebygging og behandling 5. Innsats vert retta mot risikogrupper 6. Samarbeide med frivillige organisasjonar, grupper og einskild personar i høve til behandlings- og omsorgstilbod 7. Styrking av ettervern 5.5. FØRREBYGGING Rusførebyggjande arbeid i Etne kommune står ved ein korsvei der kommune, politi, lokale aktørarar, frivillige organisasjonar og einskild personar som brenn må sette seg saman og ut frå kunnskap om lokale tilhøve og love og regler må vurdere og prioritere vidare satsing. Psykiatri og rusmisbruk er komplekse problem. Når ein person har begge problem vert konsekvensane særs store og omfattande. Kva som er utløysande faktor psykiatri eller rus-, avheng av det einskilde individet. Ein må legge til rette for førebygging både på: 1. Individnivå 2. Systemnivå Kommunen må ha ein målretta politikk i høve til førebyggande arbeid av generell karakter, men også legge til rette for omsorg for det einskilde individet. Her vert det viktig å etablere samarbeid internt i kommunen (tverretatleg samarbeid) men det vert også viktig å etablere interkommunalt samarbeid, samarbeid med offentlege etater(a-etat, politi m.m.) og samarbeid med frivillige og private organisasjonar. Samarbeidet må resultere i forpliktande avtaler av haldningsdannande karakter. Kompetanseheving vert nøkkelord. Ein må i Rusmiddelpolitisk plan gjere greie for og tidsfeste forsøks- og utviklingsarbeid. Vidare er det, for å etablere eit heilskapleg perspektiv, viktig å konkretisere samarbeid som medfører formalisert ansvarsdeling. 15

16 6.0 ORGANISERING AV PSYKIATRITENESTA Team for psykisk helse er organisert under helseavdelinga, med helseleiar som næraste overordna og koordinator for tenesta. Dette er ei organisering som fungerar godt, og ein ser det som ein føresetnad at den må oppretthaldast. Oppgåvene innan psykisk helsevern er mangfaldige, - frå førebyggjande arbeid til arbeid med kronisk sjuke. For å arbeide i tråd med målsettinga vil dette arbeidet også innebere mykje tilrettelegging / koordinering av tiltak, og samarbeid med andre instansar. Difor er denne organiseringa velegna. Helseavdelinga er inga særsomsorg, men er eit tilbod til heile befolkninga, med helsesyster, jordmorteneste, fysioterapiteneste og psykiatriteneste. Ein ser likevel at koordinering av psykiatritenesta vert særs viktig for å få det optimale ut av satsingsperioden, og leggje til rette for vidareføring av eit funksjons- og levedyktig tilbod innan rammene av kommuneøkonomien. Koordinator for tenesta treng tid og ressurs til -ikkje berre å fylgje opp retningsliner frå direktoratet, men til å inspirere, motivere og initiere nye tiltak og kvalitetssikre gamle tiltak vidare. Det er i dag 0,8 stilling for psykiatrisk sjukepleiar knytt til psykiatritenesta. I handlingsplanen har ein framlegg om å auke denne ressursen med 0,6 stilling for i større grad å fylle dei behov som er spesielle for Etne kommune. Dette gjeld både vaksne og barn og unge. Handlingsplanen føreset auke av ressursen til miljøarbeidar. Ein har i dag 75% stilling knyt opp mot Dagsenteret. Ein ser at for å få eit godt tilbod treng ein auka ressurs. Eit framlegg er å tilsette miljøarbeidar med tilknyting til nyetablerte bustader, men likevel som ein del av team for psykisk helse og med nært samarbeid med miljøarbeidar i Dagsenter. Vidare har ein i dag 25% miljøarbeidar knytt opp mott satsinga i høve til barn og unge. Ein miljøarbeidar som er knytt opp mot konstituert helsesyster. 16

17 7.0 HANDLINGSPLAN IVERKSETJING OG ØKONOMISKE KONSEKVENSAR Plan bruk av psykiatrimidlar: Nr. ÅB Forslag Overfør Auka Heilårsv 2006 t midlar erkn. Ligg Endring fond ta inne 1.rapp. Unytta 2005, overført til bunde fond Vedtatt budsjett med total kostnad, inntekt Melding om auka øm.tilskot Sum øyremerka midlar 2006 inkl auke / fond T.2322 Helsestasjon Psykiatri, H T.2342 Dagsenter, H T.2411 Delfinansiering, Ergoterapeutst T.2457 Psykisk helsevern, H %, leiar H %, ps.sjukepleiar H %, ps.hjelpepleiar Kjøp av 4 plassar hjå ASVO + div.adm.utg Sum A På andre områder Sosial ( v b&u) støttekontakt vaksne Delfinansiering IR si stilling, 14 % : går ut 12 0 Miljøarb.st. 80 % støttekontakt born / unge Delfinansiering IR si stilling, 6 %, går ut 15 0 Sum A A.3300, tiltak i PLO (jf. pkt. nr. 1 nedenfor) Sum andre ansvarsområder Sum utgifter % stilling som miljøarbeidar % stilling som miljøarbeidar Differanse Finansiering i 2006, innafor ramma, halvårsverknad Finansiering i 2007, føreset auka overføring frå staten. 17

18 8.0 KONKLUSJON. Psykiatriplanen som i si tid blei godkjent av Kommunestyre og Fylkeslege har vore eit godt arbeidsreiskap. Fleire revideringar har likevel vore nødvendig for at planen kan vere eit tidsvarande verkty og ein dokumentasjon for MÅL i tenesta. 18

19 Ein ser likevel store utfordringar vidare for Etne Kommune, både ut frå Statlege pålegg og ut frå dei erfaringar me har i møtet med brukarane som treng dette tilbodet mest. Utfordringar som krev auke bemanning, kompetanseheving og strukturendring i den eksisterande form. Handlingsplan for psykisk helse skal vise kommunen sine mål og mot til å trygge og heve levevilkåra og livsverd for ei svært utsett gruppe og deira pårørande, samstundes som planen kan gi ein oversikt og ein føring i høve til kommunen sin handlingsvilje i høve til førebyggjande arbeid har vore eit år med store utfordringar. Frå årsskifte 2004 var Etne ikkje lenger forsøkskommune. I tillegg har det vore stor utskifting i personalgruppa i helseavdelinga der psykiatritenesta er knytt opp i mot. Dette har sjølvsagt medført at opptrappingsarbeidet og dokumentasjonen av dette arbeidet har vore særs komplisert. Likevel aner me no eit bilete for framtida der satsingsarbeidet vert brukar- økonomi- og planstyrt. Noko som vil sikre kvaliteten på tilboda i framtida. Ein bærekraftig og realistisk handlingsplanen for psykisk helse er eit særs viktig arbeidsreiskap i vidare prioritering og satsing. Ein handlingsplan som må syne tverrfagleg og tverretatleg samarbeid i kommunen. Vedtak i kommunestyret vil forplikte kommunen i åra framover. Den reviderte Handlingsplanen syner tydeleg at kommunen vil prioritere førebyggjande arbeid. Spesielt i høve til barn og unge ser ein at tilbod og plan om tilbod har auka radikalt dei siste åra. Dette arbeidet vil vere grunnlaget for eit godt og verdig psykiatrisk tilbod i kommunen vår også når satsingsperioden vert avslutta i

20 20

Arbeidsgruppa for prosjektet Oppvekstplan for Fyresdal kommune ynskjer innspel til arbeidet.

Arbeidsgruppa for prosjektet Oppvekstplan for Fyresdal kommune ynskjer innspel til arbeidet. Arbeidsgruppa for prosjektet Oppvekstplan for Fyresdal kommune ynskjer innspel til arbeidet. Dette notatet skisserer innhald og kan brukast som eit utgangspunkt for drøftingar og innspel. Me ynskjer særleg

Detaljer

KOMMUNEDELPLAN FOR HELSE, OMSORG OG SOSIAL 2014 26. Desse sakene vil me arbeide med frå 2014-18:

KOMMUNEDELPLAN FOR HELSE, OMSORG OG SOSIAL 2014 26. Desse sakene vil me arbeide med frå 2014-18: KOMMUNEDELPLAN FOR HELSE, OMSORG OG SOSIAL 2014 26. Handlingsplan for 2014 18: Utifrå det som er utarbeidd i kommunedelplanen for Helse, omsorg og sosial er det laga følgjande handlingsplan. Handlingsplanen

Detaljer

Ungdomsplan. for Balestrand kommune. Barn frå Fjordtun på Galdhøpiggen

Ungdomsplan. for Balestrand kommune. Barn frå Fjordtun på Galdhøpiggen Ungdomsplan for Balestrand kommune Barn frå Fjordtun på Galdhøpiggen Balestrand mai 2014 1 INNHALD 1. Bakgrunn for planen... side 3 1.1 Førebyggande innsats er forankra i lov og regelverk. side 4 2. Rullering

Detaljer

1. Mål med samhandlingsreforma

1. Mål med samhandlingsreforma 1. Mål med samhandlingsreforma I april 2010 vedtok Stortinget Samhandlingsreforma, som var lagt fram som Stortingsmelding 47 i juni 2009. Meldinga hadde som undertittel Rett behandling på rett sted til

Detaljer

KOMMUNEDELPLAN FOR HELSE, OMSORG OG SOSIAL 2014 26.

KOMMUNEDELPLAN FOR HELSE, OMSORG OG SOSIAL 2014 26. KOMMUNEDELPLAN FOR HELSE, OMSORG OG SOSIAL 2014 26. Handlingsplan for 2014 18: Utifrå det som er utarbeidd i kommunedelplanen for Helse, omsorg og sosial er det laga følgjande handlingsplan. Handlingsplanen

Detaljer

TENESTESTANDARD OG KVALITETSMÅL

TENESTESTANDARD OG KVALITETSMÅL TIME KOMMUNE TENESTESTANDARD OG KVALITETSMÅL RUSVERNTENESTER 1. FORMÅL Formålet med tenesta er å oppnå rusmeistring hos brukaren og fremja sjølvstende og evne til å meistra eige liv med utgangspunkt i

Detaljer

INFORMASJON HJELPEINSTANSANE

INFORMASJON HJELPEINSTANSANE INFORMASJON OM HJELPEINSTANSANE for barnehage og skule Ål kommune I dette heftet er det samla informasjon om hjelpeinstansar som samarbeider med barnehage og skule. Desember 2014 PPT FOR ÅL OG HOL Pedagogisk-psykologisk

Detaljer

- 1 - RUSPOLITISK HANDLINGSPLAN AUSTRHEIM KOMMUNE. Vedteke Austrheim kommunestyre

- 1 - RUSPOLITISK HANDLINGSPLAN AUSTRHEIM KOMMUNE. Vedteke Austrheim kommunestyre - 1 - RUSPOLITISK HANDLINGSPLAN AUSTRHEIM KOMMUNE Vedteke Austrheim kommunestyre - 2 - INNHALDSLISTE: RUSPOLITISK HANDLINGSPLAN... 1 AUSTRHEIM KOMMUNE... 1 1 INNLEIING... 3 2 NASJONALE MÅL... 4 3 LOVGRUNNLAG...

Detaljer

Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene

Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene Kva når hjelpa ikkje helper? Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene Ansvar! Eit ansvar for samfunnstryggleiken Der er vi kvar dag! Vi kjenner på ansvar, vi har ansvar

Detaljer

Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune

Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune Gjeld frå august 2015 1. BARN MED NEDSETT FUNKSJONSEVNE Barn med nedsett funksjonsevne kan ha trong for særleg tilrettelegging av fysiske og personalmessige

Detaljer

TENESTESTANDARD RUSVERNTENESTAR

TENESTESTANDARD RUSVERNTENESTAR Omsorg TENESTESTANDARD RUSVERNTENESTAR 1. FORMÅL Formålet med tenesta er å oppnå rusmeistring hos brukaren og fremja sjølvstende og evne til å meistra eige liv med utgangspunkt i brukaren sine ressursar,

Detaljer

Resept for eit sunnare FørdeF

Resept for eit sunnare FørdeF Resept for eit sunnare FørdeF Trygg i FørdeF Del av folkehelsearbeidet i Førde F kommune April 2009 Folkehelseprosjektet Stortingsmelding nr. 16 (2002-2003) 2003) Auka satsing på p folkehelse dei neste

Detaljer

Handlingsplan mot «Vald i nære relasjonar»

Handlingsplan mot «Vald i nære relasjonar» Hå kommune Handlingsplan mot «Vald i nære relasjonar» Hå kommune (Mars 2014) 1. Bakgrunn og formål med planen. Vald i nære relasjonar har mange uttrykk og omfattar fysiske, psykiske, seksuelle og materielle

Detaljer

Årsrapport Kreftkoordinator ÅLA

Årsrapport Kreftkoordinator ÅLA Årsrapport Kreftkoordinator ÅLA Innhold 1.0 KREFTKOORDINATOR I KOMMUNANE ÅLA... 3 1.1 Stilling som kreftkoordinator... 3 1.2 Organisering av stillinga... 3 1.3 Kreftkoordinator si rolle... 3 2.0 Oppstart

Detaljer

Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde

Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde Landro, Sund kommune 1. Sund kommune, organisering rus

Detaljer

«Det muliges kunst» Kurs for pårørande ved rusproblematikk

«Det muliges kunst» Kurs for pårørande ved rusproblematikk «Det muliges kunst» Kurs for pårørande ved rusproblematikk Ei forteljing om utfordringar og moglegheiter i eit samarbeid mellom 4 kommunar og helseføretaket. LMS Klinikk for psykisk helsevern Pårørande

Detaljer

Dialogkonferanse 2009 Modalen

Dialogkonferanse 2009 Modalen Dialogkonferanse 2009 Modalen - om planarbeid i kommunane - Opptrappingsplan psykisk helse (1999-2006 (Helse- og omsorgsdepartementet) Bakgrunn: St meld nr 25 (1996-97) Åpenhet og helhet (psykiatrimeldingen).

Detaljer

SLT- HANDLINGSPLAN. Mai 2012

SLT- HANDLINGSPLAN. Mai 2012 SLT- 2012 HANDLINGSPLAN Mai 2012 Strategisk mål Indikator Måltal Tiltak Ansvar Tema 1. Rus og narkotika bekjempelse Opplyse og informere om rus situasjonen i Vindafjord og Etne Ved bruk av politiets data

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Tilrettelegging av fysisk aktivitet - Hordaland

Tilrettelegging av fysisk aktivitet - Hordaland Tilrettelegging av fysisk aktivitet - Hordaland Innhald fysisk aktivitet og psykiatri Bakgrunn Kva gjer vi? Kor vil vi? Fysisk aktivitet Kvifor bør vi leggje til rette for fysisk aktivitet for personar

Detaljer

Forord. Vår visjon: Alle har rett til eit meiningsfylt liv. Vårt mål: Alle skal ha ei god psykisk helse og kunne meistre eiget liv.

Forord. Vår visjon: Alle har rett til eit meiningsfylt liv. Vårt mål: Alle skal ha ei god psykisk helse og kunne meistre eiget liv. HANDLINGSPLAN 2014 Forord Planen byggjer på Mental Helse sine mål og visjonar, og visar kva oss som organisasjon skal jobbe med i 2014. Landstyret har vedteke at tema for heile organisasjonen i 2014 skal

Detaljer

KOMPETANSE I BARNEHAGEN

KOMPETANSE I BARNEHAGEN Side 1 Rådmannen Vår ref: 2010/2296 Dato: 29.06.2010 KOMPETANSE I BARNEHAGEN PLAN FOR KVINNHERAD KOMMUNE 2010 2011 Side 2 BAKGRUNN FOR PLANEN: Kompetanseplanen byggjer på Kunnskapsdepartementet sin strategiplan

Detaljer

Vald og trusselhandlingar mot tilsette i skolen førebygging og oppfølging

Vald og trusselhandlingar mot tilsette i skolen førebygging og oppfølging Side 1 av 5 1.0 Mål Målet med denne retningslinja er å kvalitetssikre korleis den enkelte skole skal førebygge og handtere vald og trusselhandlingar som elevar utøvar mot tilsette på skolane. 2.0 Omfang

Detaljer

Tenesteavtale 7. Mellom Odda kommune og Helse Fonna HF. Samarbeid om forsking, utdanning, praksis og læretid

Tenesteavtale 7. Mellom Odda kommune og Helse Fonna HF. Samarbeid om forsking, utdanning, praksis og læretid Tenesteavtale 7 Mellom Odda kommune og Helse Fonna HF Samarbeid om forsking, utdanning, praksis og læretid Innhald 1 Partar 2 2 Bakgrunn og lovgrunnlag 2 2.1 Avtalen byggjer på 2 3 Formål og virkeområde

Detaljer

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar.

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. Vårt ynskje: Alle barn skal ha eit trygt miljø i barnehagen utan mobbing.

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Praktisk arbeid med Betre Tverrfagleg Innsats (BTI) i Årdal kommune,

Praktisk arbeid med Betre Tverrfagleg Innsats (BTI) i Årdal kommune, Praktisk arbeid med Betre Tverrfagleg Innsats (BTI) i Årdal kommune, ein samarbeidsmodell for å hindra brot i oppfølginga av barn, unge og familiar i risiko Styrarnettverk 04.11.2015 Aktuelt: 1. Bakgrunn

Detaljer

psykisk helse 2000-2006

psykisk helse 2000-2006 Opptrappingsplan for psykisk helse 2000-2006 Vedtatt av Midsund kommunestyre i sak 04/003 i møte den 12. februar 2004 INNHALDSLISTE DEL I 1.0 INNLEIING s.2 1.1 Målsetting for opptrappingsplanen s.2 1.2

Detaljer

RUSFAGLEG FORUM FORUM FOR RUS OG PSYKISK HELSE

RUSFAGLEG FORUM FORUM FOR RUS OG PSYKISK HELSE RUSFAGLEG FORUM FORUM FOR RUS OG PSYKISK HELSE Bakgrunn for oppretting av forumet Fylkestinget reviderte sektorplan for tenester for rusmisbrukarar i Sogn og Fjordane, våren 1995. Der vart Fylkesmannen

Detaljer

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune Vedteke i kommunestyret 19 juni 2014 FORORD Hovudoppdraget for alle som arbeider i Masfjorden kommune er å yte kommunale tenester av beste kvalitet. Den einskilde sin

Detaljer

SØKNAD OM HJELPETILTAK FOR BORN OG UNGE 0-18 ÅR.

SØKNAD OM HJELPETILTAK FOR BORN OG UNGE 0-18 ÅR. TIME KOMMUNE TENESTEOMRÅDE OPPVEKST Saksbehandlar Hanne Lene Grutle Haara Dato: Arkiv: Vår ref (saksnr.): Løpenr.: Dykkar ref.: 1 SØKNAD OM HJELPETILTAK FOR BORN OG UNGE 0-18 ÅR. SØKJAR Namn på brukar:

Detaljer

STRATEGISK PLAN FOR SAMARBEIDSRÅDET FOR SUNNHORDLAND IKS 20142014-2017

STRATEGISK PLAN FOR SAMARBEIDSRÅDET FOR SUNNHORDLAND IKS 20142014-2017 STRATEGISK PLAN FOR SAMARBEIDSRÅDET FOR SUNNHORDLAND IKS 20142014-2017 Visjon Me er framoverlent Verdiar Samarbeidsrådet for Sunnhordland er eit opent og ærleg samarbeidsorgan for kommunane i Sunnhordland,

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2 SAKSFRAMLEGG Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2 Prosjekt Sogn lokalmedisinske senter, Lærdal. Rapport forstudie og vidareføring TILRÅDING: Leikanger kommunestyre gjer

Detaljer

Tenesteavtale7. Mellom Stord kommune og Helse Fonna HF. Samarbeid om forsking, utdanning, praksis og læretid

Tenesteavtale7. Mellom Stord kommune og Helse Fonna HF. Samarbeid om forsking, utdanning, praksis og læretid Tenesteavtale7 Mellom Stord kommune og Helse Fonna HF Samarbeid om forsking, utdanning, praksis og læretid Innhald 1 Partar 3 2 Bakgrunn og lovgrunnlag 3 -.1 3 Formål og virkeområde 4 4 Aktuelle samarbeidsområde

Detaljer

Forsand kommune Seksjon kultur

Forsand kommune Seksjon kultur R å d m a n n e n Forsand kommune Seksjon kultur 12/411-2/K1-146//CHEG SLT handlingsplan for perioden 2012-2013 - Samordning av Lokale rus- og kriminalitetsførebyggjande Tiltak 1.0 MANDAT Vedtak om deltaking

Detaljer

St.meld. nr. 47 (2008 2009) Samhandlingsreforma. Rett behandling på rett sted til rett tid

St.meld. nr. 47 (2008 2009) Samhandlingsreforma. Rett behandling på rett sted til rett tid St.meld. nr. 47 (2008 2009) Samhandlingsreforma Rett behandling på rett sted til rett tid Lagt fram i statsråd 19. juni 2009 Fyresdal kommune, 26. november 2009 Ketil O. Kiland Tidlegare helseminister

Detaljer

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 BARNEHAGANE OG BARNEHAGESEKTOREN i KLEPP KOMMUNE 1 Klepp kommune Del 1: Grunnlaget Del 2: Område for kvalitetsarbeid Del 3: Satsingsområda Del 4: Implementering Del

Detaljer

BRUKARSTYRT PERSONLEG ASSISTENT

BRUKARSTYRT PERSONLEG ASSISTENT BRUKARSTYRT PERSONLEG ASSISTENT Presentasjon Politisk dag 12.11.13 ved omsorgstenesta Elisabeth Norman Leversund & Anja Korneliussen BAKGRUNN FOR ORDNINGA OG LOVHEIMEL Ideane bak ordninga kjem frå independent

Detaljer

SØKNAD OM STØTTEKONTAKT

SØKNAD OM STØTTEKONTAKT MASFJORDEN KOMMUNE Sosialtenesta Nav Masfjorden Postboks 14, 5987 Hosteland Tlf 815 81 000/47452171 Unnateke for offentleg innsyn Jf. Offlentleglova 13 SØKNAD OM STØTTEKONTAKT Eg vil ha søknaden handsama

Detaljer

Styresak. Bakgrunn. Kommentarar. Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 31.05.2007

Styresak. Bakgrunn. Kommentarar. Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 31.05.2007 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 31.05.2007 Sakhandsamar: Kristine Enger Saka gjeld: Behandlingstilbodet til pasientar i legemiddelassistert rehabilitering i Rogaland Arkivsak

Detaljer

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson www.utdanningsforbundet.no Rådgjevaren ein nøkkelperson Ei god rådgjevarteneste i skulen medverkar til at elevane får: betre sjansar til å

Detaljer

Verksemdsplan 2014 for Vest-Telemark PP-teneste

Verksemdsplan 2014 for Vest-Telemark PP-teneste Verksemdsplan 2014 for Vest-Telemark PP-teneste PPT for Seljord, Kviteseid, Nissedal, Fyresdal, Tokke, Vinje og Telemark fylkeskommune Visjon: Ei tilpassa opplæring for alle Hovudmål : Vest-Telemark PP-teneste

Detaljer

PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012

PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012 PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012 HANDLINGSPLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING 2012 Premissar. Det vart gjennomført ei grundig kompetansekartlegging i heile grunnskulen i Herøy hausten 07. Kritisk

Detaljer

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune Vedteke av kommunestyret 19. juni 2014 Postadr.: Telefon: Telefaks: Bankgiro: Organisasjonsnr.: 5981 MASFJORDNES 56 16 62 00 56 16 62 01 3201 48 54958 945627913 E-post:post@masfjorden.kommune.no

Detaljer

Giske kommune. Ord blir handling. Kvalitetsplan for skule, barnehage og SFO 2014-2017

Giske kommune. Ord blir handling. Kvalitetsplan for skule, barnehage og SFO 2014-2017 Giske kommune Ord blir handling Kvalitetsplan for skule, barnehage og SFO 2014-2017 Vedteken av Giske kommunestyre 12. desember 2013 Innleiing Kvalitetsplanen er Giske kommune sin plan for kvalitetsutvikling

Detaljer

på vegne av barn og unge

på vegne av barn og unge HAUGALANDSLØFTET på vegne av barn og unge HAUGALANDSLØFTET SKAL FØRE TIL AT BARN OG UNGE FÅR UTNYTTA RESSURSANE SINE OG BLI GODT INKLUDERT I DET ORDINÆRE OPPLEGGET I BARNEHAGE OG SKULE 4 hovudområde for

Detaljer

Sogn Lokalmedisinske senter. Status organisering prosess etablering

Sogn Lokalmedisinske senter. Status organisering prosess etablering Sogn Lokalmedisinske senter Status organisering prosess etablering Oppstart fase 2 jan 2013 Nokre rammer Kommunane yte best mulege tenester til innbyggarane våre Folkemengd og folkestruktur avgjerande

Detaljer

Barnehageplan for Vinje kommune 2015-2019

Barnehageplan for Vinje kommune 2015-2019 Barnehageplan for Vinje kommune 2015-2019 Vedteken i Kommunestyret, sak 14/82, 11.12.2014 Planen er eit overordna politisk vedteke dokument for barnehagane i Vinje kommune. Planen inneheld felles satsingsområde

Detaljer

KVALITETSPLAN FOR SKULEFRITIDSORDNINGA I TIME

KVALITETSPLAN FOR SKULEFRITIDSORDNINGA I TIME KVALITETSPLAN FOR SKULEFRITIDSORDNINGA I TIME Kvalitetsplanen er eit overordna styringsdokument. Det vert utarbeidd lokale handlingsplanar og årshjul på skulane som konkretiserer innhald og form. Organisering

Detaljer

Lågterskeltilbod til ungdom mellom 16 21 år

Lågterskeltilbod til ungdom mellom 16 21 år Lågterskeltilbod til ungdom mellom 16 21 år Utviklinga i OT Fleire ungdommar i regionen søkjer ikkje vgs / anna opplæring. Fleire ungdommar i regionen er ikkje klar for det ordinære arbeidslivet sine krav.

Detaljer

Utviklingsprosjekt ved Nordfjord sjukehus

Utviklingsprosjekt ved Nordfjord sjukehus Utviklingsprosjekt ved Nordfjord sjukehus Analyse av nøkkeltal for kommunane Selje, Vågsøy, Eid, Hornindal, Stryn, Gloppen og Bremanger Deloitte AS Føresetnader og informasjon om datagrunnlaget i analysen

Detaljer

Til: Arne Fredriksen/Økonomiavdelinga Dato: 26.02.2015 Fra: Britt Vikane Referanse: 15/00632-2 Kopi:

Til: Arne Fredriksen/Økonomiavdelinga Dato: 26.02.2015 Fra: Britt Vikane Referanse: 15/00632-2 Kopi: Gol kommune Internt notat Til: Arne Fredriksen/Økonomiavdelinga Dato: 26.02.2015 Fra: Britt Vikane Referanse: 15/00632-2 Kopi: Årsmelding - Gol ungdomsskule Årsmelding Gol ungdomsskuleskule 2014 (Kultur

Detaljer

Strategiplan for Apoteka Vest HF

Strategiplan for Apoteka Vest HF Strategiplan for Apoteka Vest HF 2009 2015 Versjon 0.91 03.09.2008 Strategiplan for Apotekene Vest HF 2009 2015 Side 1 Innleiing Det har vore nokre spennande år for Apoteka Vest HF sida reforma av helseføretaka

Detaljer

F E L L E S I K T - S T R A T E G I K O M M U N A N E F Y R E S D A L, K V I T E S E I D, 2012-2015 FOR

F E L L E S I K T - S T R A T E G I K O M M U N A N E F Y R E S D A L, K V I T E S E I D, 2012-2015 FOR F E L L E S I K T - S T R A T E G I FOR K O M M U N A N E F Y R E S D A L, K V I T E S E I D, N I S S E D A L, S E L J O R D, T O K K E O G V I N J E 2012-2015 30.03. 2012 - INNHALD - 1 SAMANDRAG 3 1.1

Detaljer

For å nå dette må tiltak, verkemedel og tenester organiserast slik at dei fremmer dette og motverkar segregering og stigmatisering.

For å nå dette må tiltak, verkemedel og tenester organiserast slik at dei fremmer dette og motverkar segregering og stigmatisering. 8.9.10 Uttalelse om Fridom og likeverd frå ord til handling. Forslag 2 Forslagsstiller: Geir Johannessen Kongressen vedtar uttalelsen: Fridom og likeverd frå ord til handling. Fridom og likeverd frå ord

Detaljer

Retningsliner for å sikre heilskaplege og samanhengande helse- og omsorgstenester til pasientar med behov for koordinerte tenester

Retningsliner for å sikre heilskaplege og samanhengande helse- og omsorgstenester til pasientar med behov for koordinerte tenester Framlegg, 16.05.12 Delavtale mellom Balestrand kommune og Helse Førde HF Retningsliner for å sikre heilskaplege og samanhengande helse- og omsorgstenester til pasientar med behov for koordinerte tenester

Detaljer

ARBEIDSGJEVARSTRATEGI

ARBEIDSGJEVARSTRATEGI ARBEIDSGJEVARSTRATEGI PersonalPolitiske verdiar Stram arbeidsmarknad Vi vil: vera opne og ærlege Vi vil: samarbeida Auka behov for arbeidskraft Vi vil: visa respekt og likeverd for kvarandre Vi vil: gi

Detaljer

Utval Møtedato Utval Saksnr Oppvekst- og velferdsutvalet Kommunestyret

Utval Møtedato Utval Saksnr Oppvekst- og velferdsutvalet Kommunestyret Vinje kommune Vinje helse og omsorg Arkiv saknr: 2014/516 Løpenr.: 8125/2014 Arkivkode: G10 Utval Møtedato Utval Saksnr Oppvekst- og velferdsutvalet Kommunestyret Sakshandsamar: Kari Dalen Friskliv i Vinje

Detaljer

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 201112362-125 Arkivnr. 522 Saksh. Landro, Adeline Saksgang Møtedato Hordaland fagskulestyre 19.03.2013 SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL

Detaljer

VEDTEKTER FOR BARNEHAGANE I SELJORD

VEDTEKTER FOR BARNEHAGANE I SELJORD VEDTEKTER FOR BARNEHAGANE I SELJORD Vedtatt av Seljord formannskap i sak 20/12, 9.2.2012. Administrativt revidert 1.september 2014 1. Eigar- og driftsforhold. Seljord kommune eig og driv barnehagane i

Detaljer

Kvalitetsplan mot mobbing

Kvalitetsplan mot mobbing Kvalitetsplan mot mobbing Bryne ungdomsskule Januar 2016 Kvalitetsplan for Bryne ungdomsskule 1 Introduksjon av verksemda Bryne ungdomsskule ligg i Bryne sentrum i Time kommune. Me har om lag 450 elevar

Detaljer

PLAN FOR KOMPETANSEHEVING

PLAN FOR KOMPETANSEHEVING PLAN FOR KOMPETANSEHEVING Harøy barnehage, 2014-2020 «En god barnehage krever kompetente ledere og faglig reflekterte voksne. De ansattes kompetanse er den viktigste enkeltfaktoren for at barn skal trives

Detaljer

Sogn Regionråd, 19. mars 2014

Sogn Regionråd, 19. mars 2014 Helse Førde PSYKISK HELSE I EIT FOLKEHELSEPERSPEKTIV Sogn Regionråd, 19. mars 2014 Emma Bjørnsen Seniorrådgjevar Kva er folkehelse? Definisjon Befolkninga sin helsetilstand og korleis helsa fordeler seg

Detaljer

Overordna mål for Varaldsøy barnehage: «Skapa eit miljø som er prega av trivsel, varme og omsorg. Ein kvardag med gode vilkår for leik og læring.

Overordna mål for Varaldsøy barnehage: «Skapa eit miljø som er prega av trivsel, varme og omsorg. Ein kvardag med gode vilkår for leik og læring. ÅRSPLAN 2006-2007 Overordna mål for Varaldsøy barnehage: «Skapa eit miljø som er prega av trivsel, varme og omsorg. Ein kvardag med gode vilkår for leik og læring.» Velkommen til barnehageåret 2006-2007!

Detaljer

KVALITETSPLAN OLWEUS ÅGOTNES SKULE 2014

KVALITETSPLAN OLWEUS ÅGOTNES SKULE 2014 KVALITETSPLAN OLWEUS ÅGOTNES SKULE 2014 1 INTRODUKSJON AV VERKSEMDA Ågotnes skule ligg på Ågotnes, og er ein av seksten skular i Fjell kommune i Hordaland fylke. Skulen er ein middels stor barneskule om

Detaljer

10/60-14/N-211//AMS 22.05.2013

10/60-14/N-211//AMS 22.05.2013 INTERNT NOTAT MASFJORDEN KOMMUNE «SSE_NAVN» Til: Kommunestyret Frå: Alf Strand Dok. ref. Dato: 10/60-14/N-211//AMS 22.05.2013 Vedtekter for barnehagane i Masfjorden Vedlagt følgjer reviderte vedtekter

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Programområde for aktivitør - Læreplan i felles programfag Vg2

Programområde for aktivitør - Læreplan i felles programfag Vg2 Programområde for aktivitør - Læreplan i felles programfag Vg2 Fastsett som forskrift av Utdanningsdirektoratet 28. mai 2015 etter delegasjon i brev 26. september 2005 frå Utdannings- og forskingsdepartementet

Detaljer

- Side 1 - Luster kommune Rådhuset, 6868 Gaupne Telefon: 57 68 55 00 Faks: 57 68 55 01 E-post: postmottak@luster.kommune.no Org.nr.

- Side 1 - Luster kommune Rådhuset, 6868 Gaupne Telefon: 57 68 55 00 Faks: 57 68 55 01 E-post: postmottak@luster.kommune.no Org.nr. Kva meiner bygdemøte i Gaupne; 1) Kva er viktige område, tilbod/tiltak (3 stk) å satse på/prioritere for Lustrasamfunnet/ Luster kommune? 2) Kva er viktige område, tilbod/tiltak (3 stk) å satse på/prioritere

Detaljer

REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE.

REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE. REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE. 1. GENERELT 1.1 Føremål Møre og Romsdal fylke har som mål å yte god service og vere tilgjengeleg for innbyggarane i fylke og for

Detaljer

KEV tilbod: - Kurs - kroppsøvingsfaget - Kurs fysisk aktiv skulekvardag - Kurs fysisk aktivitet og måltid - Kurs uteskule

KEV tilbod: - Kurs - kroppsøvingsfaget - Kurs fysisk aktiv skulekvardag - Kurs fysisk aktivitet og måltid - Kurs uteskule KEV tilbod: - Kurs - kroppsøvingsfaget - Kurs fysisk aktiv skulekvardag - Kurs fysisk aktivitet og måltid - Kurs uteskule Kroppsøvingsseksjonen og kunnskapsløftet Kroppsøving - Fysisk aktiv skulekvardag/fysisk

Detaljer

Gjennom ståstadanalyse og oppfølgingsarbeid vart følgjande satsingsområde framheva:

Gjennom ståstadanalyse og oppfølgingsarbeid vart følgjande satsingsområde framheva: Prosjektplan: Mål for skuleutvikling i Lærdal kommune 1. Bakgrunn og føringar Lærdal kommune har delteke i organisasjonsutviklingsprogramma SKUP 1 og 2, som Utdanningsdirektoratet inviterte kommunar med

Detaljer

Pedagogisk plattform

Pedagogisk plattform Pedagogisk plattform Visjon Fag og fellesskap i fokus Våre verdiar Ver modig Ver imøtekommande Ver truverdig Pedagogisk plattform Vi bygger på Læringsplakaten og konkretiserer denne på nokre sentrale område:

Detaljer

BEREDSKAPSPLAN. Jølster Kommune.

BEREDSKAPSPLAN. Jølster Kommune. BEREDSKAPSPLAN i Jølster Kommune. Vedlegg 3: Plan for psykososial støttegruppe. Vedteken i kommunestyret 01.03.05, K sak 09/05. Revidert juni 2006. 1 Innhald: 1.0 Generelt om støttegruppa:... 3 1.1 Innkalling

Detaljer

Ot/ppt sin plan for førebyggande arbeid mot fråfall i vidaregåande opplæring

Ot/ppt sin plan for førebyggande arbeid mot fråfall i vidaregåande opplæring Ot/ppt sin plan for førebyggande arbeid mot fråfall i vidaregåande opplæring 2 Ot/ppt sin plan for førebyggande arbeid mot fråfall i vidaregåande opplæring Førebygging på tre nivå OT/PPT sin førebyggjande

Detaljer

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Planen er administrativt vedteken og gjeldande frå 01.01.2013 Innleiing Bakgrunn for overgangsplanen Kunnskapsdepartementet tilrår at o Barnehagen vert avslutta

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Akuttpsykiatriske situasjonar

Akuttpsykiatriske situasjonar Akuttpsykiatriske situasjonar Overlege Rune Mjanger Bjørgvin DPS Avd Nordhordland Bjørgvin DPS Avdeling på Tertnes Arna og Åsane bydelar i Bergen, samt Osterøy kommune 45000 innbyggjarar over 18 år Avdeling

Detaljer

Styresak. Arkivsak 2011/595/ Styresak 032/12 B Styremøte 07.03. 2012

Styresak. Arkivsak 2011/595/ Styresak 032/12 B Styremøte 07.03. 2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 17.02.2012 Sakhandsamar: Hans K. Stenby Saka gjeld: Revidert fastlegeforskrift - høyring Arkivsak 2011/595/ Styresak 032/12 B Styremøte 07.03.

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Med god informasjon i bagasjen

Med god informasjon i bagasjen Evaluering av pasientinformasjon Med god informasjon i bagasjen Johan Barstad Lærings og meistringssenteret Helse Sunnmøre HF SAMAN om OPP Hotell Britannia, Trondheim 18. Februar 2010 Sunnmørsposten, 08.02.10

Detaljer

Frå visjon til realitet November 2012

Frå visjon til realitet November 2012 Frå visjon til realitet November 2012 I fleire år har i samarbeid med og nabokommunane Askøy, Sund og Øygarden utvikla samhandlingsprosjekt innanfor ulike helseområde. Dette samsvarar med visjonane og

Detaljer

Alversund skule. Systematisk arbeid med eit godt skulemiljø etter 9a. Retningslinjer og Rutineskildring

Alversund skule. Systematisk arbeid med eit godt skulemiljø etter 9a. Retningslinjer og Rutineskildring Alversund skule Systematisk arbeid med eit godt skulemiljø etter 9a Retningslinjer og Rutineskildring Oktober 2015 INNHALD Innleiing... 2 Lovgrunnlag... 3 Opplæringslova... 3 Elevane sitt fysiske skulemiljø...

Detaljer

Utfordringsdokument. Status for Hjelmeland kommune, pr. oktober 2013.

Utfordringsdokument. Status for Hjelmeland kommune, pr. oktober 2013. Utfordringsdokument Basert på Folkehelsekartlegging for Hjelmeland kommune, pr. 01.10.13. (FSK-sak 116/13) Status for Hjelmeland kommune, pr. oktober 2013. DEMOGRAFI Ca. 16 % av befolkninga i Hjelmeland

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Jorunn Nyttingnes Arkiv: G10 Arkivsaksnr.: 14/907-1

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Jorunn Nyttingnes Arkiv: G10 Arkivsaksnr.: 14/907-1 SAKSFRAMLEGG Saksbehandler: Jorunn Nyttingnes Arkiv: G10 Arkivsaksnr.: 14/907-1 Vidareutvikling av Sogn frisklivssentral TILRÅDING: 1. Kommunestyret sluttar seg til at Sogn frisklivssentral vert vidareutvikla

Detaljer

Utprøving og innføring av Velferdsteknologi i Stord kommune

Utprøving og innføring av Velferdsteknologi i Stord kommune Utprøving og innføring av Velferdsteknologi i Stord kommune Innhold 1. PROSJEKTNAMN... 2 2. PROSJEKTMÅL... 2 2.1 Hovudmål for prosjektet... 2 2.2 Delmål for prosjekt... 2 3. NOSITUASJONEN... 2 4. PROSJEKTBESKRIVELSE...

Detaljer

HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN

HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN SAK 57/12 HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN Saksopplysning I sak 41/12 gjorde Regionrådet for Hallingdal slikt vedtak: 1. Regionrådet for Hallingdal vedtek å setja i gang eit 3-årig prosjekt; Hallingdal 2020,

Detaljer

«VURDERING FOR LÆRING» Retningsliner for skulane i Lindås

«VURDERING FOR LÆRING» Retningsliner for skulane i Lindås «VURDERING FOR LÆRING» Retningsliner for skulane i Lindås 1 Forord For å kunne styrkje kvaliteten i undervisninga og vurderinga, må vi vite kva god undervisning og vurdering er. God undervisning og vurdering

Detaljer

Tenesteavtale 10. Mellom Suldal kommune og Helse Fonna HF. Samarbeid om helsefremmande og førebyggjande arbeid

Tenesteavtale 10. Mellom Suldal kommune og Helse Fonna HF. Samarbeid om helsefremmande og førebyggjande arbeid Tenesteavtale 10 Mellom Suldal kommune og Helse Fonna HF Samarbeid om helsefremmande og førebyggjande arbeid Innhald 1 Partar 3 2 Bakgrunn og lovgrunnlag 3 2.1 Avtalen byggjer på Feil! Bokmerke er ikke

Detaljer

NYE VEDTEKTER FOR DRIFT AV SKULEFRITIDSORDNING I GOL KOMMUNE Gjeldande f.o.m. 15.02.10

NYE VEDTEKTER FOR DRIFT AV SKULEFRITIDSORDNING I GOL KOMMUNE Gjeldande f.o.m. 15.02.10 NYE VEDTEKTER FOR DRIFT AV SKULEFRITIDSORDNING I GOL KOMMUNE Gjeldande f.o.m. 15.02.10 1. FØREMÅL Det skal vere ein SFO i kommunen. Skulefritidsordninga skal leggja til rette for leik, kultur- og fritidsaktivitetar

Detaljer

Helse Førde. Kompetanse og rekruttering. Næringsreise - 01.10.2013

Helse Førde. Kompetanse og rekruttering. Næringsreise - 01.10.2013 Helse Førde Kompetanse og rekruttering Næringsreise - 01.10.2013 Region Helse Vest Om Helse Førde Helse Førde har ansvar for spesialisthelsetenesta i Sogn og Fjordane Består av Psykisk helsevern, Kirurgisk

Detaljer

Korleis organisere demensomsorga i heimebaserte tenester? Britt Sørensen Dalsgård Einingsleiar heimebaserte tenester i Stord kommune

Korleis organisere demensomsorga i heimebaserte tenester? Britt Sørensen Dalsgård Einingsleiar heimebaserte tenester i Stord kommune Korleis organisere demensomsorga i heimebaserte tenester? Britt Sørensen Dalsgård Einingsleiar heimebaserte tenester i Stord kommune Visjon: Målsetting frå bygging av ny sjukeheim (Backertunet) 2005-2006:

Detaljer

Informasjon til pasientar og pårørande

Informasjon til pasientar og pårørande HELSE BERGEN Haukeland universitetssjukehus Informasjon til pasientar og pårørande ReHabiliteringsklinikken Haukeland universitetssjukehus Avdeling fysikalsk medisin og rehabilitering Innhold Velkommen

Detaljer

HØYRING OM SKULESTRUKTUR I STRANDA TETTSTAD

HØYRING OM SKULESTRUKTUR I STRANDA TETTSTAD HØYRING OM SKULESTRUKTUR I STRANDA TETTSTAD Utgangspunktet for saka er budsjettvedtak i KOM 21.12.2011 der innsparing ved nedlegging av Helstad skule ligg som føresetnad for balanse i framlagt budsjett.

Detaljer

Sandeid skule SFO Årsplan

Sandeid skule SFO Årsplan SFO Årsplan Telefon: 48891441 PRESENTASJON AV SANDEID SKULE SIN SFO SFO er eit tilbod til elevar som går på i 1. til 4. klasse. Rektor er leiar av tilbodet. Ansvaret for den daglege drifta er delegert

Detaljer

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere:

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 16.01.2015 SAKSHANDSAMAR: Baard-Christian Schem SAKA GJELD: Differensierte ventetider ARKIVSAK: 2015/1407/ STYRESAK: 012/15 STYREMØTE: 04.02.

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

Tverrfagleg samarbeid i skulen

Tverrfagleg samarbeid i skulen 1 Tverrfagleg samarbeid i skulen god og trygg skulekvardag for alle elevar 3 Denne brosjyra er blitt til i samarbeid mellom Utdanningsforbundet og Fellesorganisasjonen (FO). Målet er å klargjere nokre

Detaljer