Plantelivet langs Jærstrendene

Transkript

1 Plantelivet langs Jærstrendene Harald Vik-Mo Geografi Klima Naturen langs strendene Plantene Utfordringar

2 Jærstrendene «Jærstrendene landskapsvernområde» Vern etter Naturvernlova 1977/2003 Forvaltningsansvar: Jæren friluftsråd 70 km strandlinje Berggrunn i nord og sør Sandstrand Rullesteinstrand Morenekyst Ingen skjergard Nordsjøen Tungenes Sola Bore Orre Obrestad Stavanger Sandnes Bryne Nærbø Brusand Ogna Sirevåg

3 Fylitt og glimmergneis i nord Tungenes Anortositt i sør Ogna 25 km sandstrand med sanddyner Mellom Orresanden og Reve Rullesteinstrand og morenekyst Obrestad fyr

4 Jærstrendene tilrettelagt for: Jordbruk og friluftsliv

5 Klima Temperatur Mild vinter og relativ kjøleg sommar Temperatur Nedbør Stor og nokså jamn nedbør ca 140 cm/år Vind Mykje og sterk vind Saltdriv langt innover land Nedbør Frå Yr.no

6 Fylittberg i mai Tungenes i Randaberg

7 Havstrand på Reve Strandkveke Åkerdylle Sølvmelde Strandreddik Strandarve

8 Sølvmelde Atriplex laciniata LC Artsdatabanken Reve i Klepp kommune

9 Sodaurt Salsola kali Sterkt trua» EN Frå utløpet av Orreelva

10 Sandstrand og sanddyner Strandkveke Marehalm Strandrug Borestranda

11 Sandnattlys Oenothera ammophila Boresanden

12 Sandnattlys Oenothera ammophila «Nær trua» NT 2010 «Sårbar» VU 2006 Frå Artsdatabanken Veks i nokså ustabile sanddyner i lag med strandrug og marehalm Bufast på Jæren frå 1961 Skarasanden (Sola), Boresanden (Klepp) Ognasanden (Hå) (ny 2014) Mest sannsynleg spontan spreiing frå Danmark.

13 Strandskolm Strandskolm sørleg type Lathyrus japonicus ssp. maritimus Livskraftig LC

14 Kjølen utan hår Jærlupin Lupinus perennis «Svært høg risiko» Open og sandrik jord sanddyner og strender. Planta for å stabilisera jarnbaneskråningar på Ogna i 1912.

15 Jærlupin Lupinus perennis Bybergsanden i Sola kommune

16 Rynkerose Rosa rugosa Bybergsanden i Sola kommune

17 Grasdekte sanddyner Islandsgrønkurle Stortviblad Jærflangre Sandvier Orresanden

18 Islandsgrønkurle Coeloglossum viride ssp islandicum «Kritisk trua» CR Underart av grønkurle C. viride Store, breie og utbøygde blad Tett, breidt aks Grasdekte sanddyner Orresanden Tidlegare funn; Brusand - siste funn 2006 Karmøy - kryssliste 1954 (Finn Wischmann) Island og Dei britiske øyane Frå Orresanden

19 Islandsgrønkurle Coeloglossum viride ssp islandicum på Oresanden

20 Jærflangre Epipactis helleborine ssp. neerlandica «Sterkt trua» EN Underart av breiflangre Epipactis helleborine. Habitat: Grasdekte sanddyner på Jæren Orre (Klepp), Kvalbeinsand, Brusand og Ogna (Hå). Storbritannia, Danmark og Nederland. Innsamla på Jæren som «breiflangre» frå 1953, men bestemt som ssp. neerlandica i 1990-åra.

21 Skilje jærflangre ssp. neerlandica og skogbreiflangre ssp. helleborine Jærflangre har: Kraftigare stengel Tettare blomestand Blada går lengre omkring stengelen Blomsterdekkblad lyst grøne vs brungrøne Jærflangre Skogbreiflangre

22 Tørkeskade på jærflangre i sanddynene om våren Orresanden

23 Sandgrunn i etablerte sanddyner og på sandstrand. Strandtorn Eryngium maritimum «Sterkt trua» EN Freda

24 Jærsøte Gentianella amarella ssp. septentrionalis «Sterkt trua» EN Underart av bittersøte Gentianella amarella. Sesongfuktige dynetrau og tidlegare slåttemark Bore og Orre (Klepp) og Ogna (Hå) Island og Skottland Borestranda i Klepp kommune

25 Skilje mellom jærsøte ssp. septentrionalis og engbittersøte ssp. amarella Jærsøte har: Oftast greina frå grunnen vs oftast utan greiner Veks på ulikt habitat Dynetrau vs tørrbakke Opprette kronflikar vs utbøygde Krone bleikfiolett vs raudfiolett 3-7 ledd vs 5 eller fleire Jærsøte frå Borestranda Engbittersøte frå Malvikodden

26 Morenekyst Ved Obrestad fyr

27 Vestlandsvikke Vicia orobus «Nær trua» NT Veks spesielt i morenebakkar i godt lys Trussel: Gjødsling Ved Obrestad hamn i Hå kommune

28 Nikkesmelle Silene nutans «Nær trua» NT Varmekjær, sør-austleg plante Kalkrike, tørre bakkar Frå Obrestad hamn i Hå kommune

29 Solblom Arnica montana «Sårbar» VU

30 Duskstarr Carex disticha LC Sør-Reime i Hå kommune

31 Engmarihand Dactylorhiza incarnata LC 2010 (NT 2006) Underartar av engmarihand på Jæren: Dactylorhiza incarnata ssp. incarnata Vanleg engmarihand* Grasmarihand** Dactylorhiza incarnata ssp lobelii D. incarnata «låglandstype*** Jærmarihand*** Dynemarihand Lys dynemarihand Dactylorhiza incarnata ssp coccinea Kysttype coccinea *** Dynemarihand **** Nordsjømarihand * Elven i Lid og Lid 2005 ** Artsdatabanken 2012 *** Dactylorhiza incarnata ssp. incarnata Sør-Reime 2013

32 Dactylorhiza incarnata ssp. lobelii Låg og robust plante cm høg Lange blad Breiast ved basis Leppa er lengre enn brei Lyst raud Blømer 1-2 veker seinare enn ssp incarnata. Vintervåte dynetrau og rikmyr Obrestad, Orre og Ogna Nord-Jylland, Nederland, Dei britiske øyane

33 Dactylorhiza incarnata ssp. lobelii Orresanden

34 Lokalitet for Dactylorhiza incarnata ssp. lobelii ved påskestider Dynetrau Orresanden

35 Dactylorhiza incarnata ssp. coccinea Skilje frå ssp. lobelii: Karminraude blomar Stilken brunraud øvst (anthocyanin) Meir oppreist plante Vinterblaute dynetrau og rikmyr nær stranda I Noreg berre på Jæren. Langs kysten av Irland, Skottland og Hebridene. Obrestad i Hå kommune

36 Purpurmarihand Dactylorhiza purpurella «Sterkt trua» EN Freda Myr, skjellsand og våte dynetrau Veks frå Lista til Ørlandet - mest rikeleg langs Jærstrendene Irland, Storbritannia, Jylland, Færøyane Skilje frå engmarihand ssp incarnata Seinare bløming Kraftigare plante Sideleppene oppbøygde To runde, lysare auger øvst på kronblada Breie blad med hetteforma spiss Mørke flekker mot spissen av blada

37 Rullesteinstrand Ytre Raunen Strandrug Strandsmelle Engstorkenebb

38 Kattehale Lythrum salicaria Frå Hårr i Hå kommune

39 Strandvortemjølk Euphorbia palustris LC Frå Årsland i Hå kommune

40 Knortestarr Carex otrubae LC Lyst grøn plante med breie blad Grove, kvasse strå Piggete grønbrune frukter Kystplante Veks i tuer nær stranda

41 Strandkål Crambe maritima LC Frå Ytre Bø i Randaberg kommune

42 Elveosane Kalmusrot Sjøsivaks Utløpet av Håelva

43 Vassveronika Veronica anagallis-aquatica «Nær trua» NT Varmekjær plante Kraftig, snau stengel. Smale blad svakt tanna Bleiblå blomar i lang blomeklase Næringsrik grunn i sump, grøfter, og langs vasskantar. Reve, Orre, Håelva.

44 Kalmusrot Acorus calamus LC (NT i 2006) Gamal medisinplante Berre hoplanter i Norden Veks i vatn og sump Bladkant med rukker Sterkt aromatisk Kjevleforma blomestand

45 Rullesteinstrand og beitemark Hårr i Hå kommune

46 Frøvårkål Ficaria verna ssp. fertilis LC 2010 (NT 2006) Veks i våt, solrik mark Rogaland Skottland og på Nord-Jylland Frøvårkål Ulik knoppvårkål Ficaria verna ssp. verna 2n=16 vs 2n=32 hos knoppvårkål Blomane er større Kronblada er lengre og breiare, med overlapping til halve lengda Formeiring med frø, ingen yngleknoppar Knoppvårkål (ssp. verna)

47 Klokkesøte Gentiana pneumonanthe «Sårbar» VU Blå klokke med fem store flikar - opnar seg berre i sol Tynn stengel og smale blad Fuktig mager jord, gjerne kalkfattig - fuktig kysthei og ved innsjøar. Trussel: Grøfting og oppdyrkning Brusand, Ogna, Sirevåg i Hå kommune

48 Jærsiv Juncus foliosus «Nær trua» NT Snogerup 2006 Eittårig, lyst grøn plante Blomeblad med brun stripe innanfor hinnekanten Frø med striper Fuktig jord langs strender, vasskanter og i kutråkk Første funn i Noreg i 1985 av Jon Inge Johnsen Skandinavia: Sør-Sverige og Rogaland Det vestlege Middelhavet til Vest-Skottland

49 Jærtistel Serratula tinctoria «Sterkt trua» EN og freda Purpurraude korger Korgdekkblad med rutemønster Veks i sand- og leirjord - i skogkantar, på berg og beitemark Trussel: Hytte- og vegbygging. Beiting Ogna og Sirevåg Danmark (aust) og Sør-Sverige

50 Sandvintergrøn Pyrola rotundifolia ssp. maritima Ognasanden

51 Sandvintergrøn Pyrola rotundifolia ssp. maritima «Sterkt trua» EN Underart av storvintergrøn Pyrola rotundifolia Kalkrike sanddyner /dynetrau Ognasanden, Brusand og Orre Sverige, Dannmark, Dei britiske øyane Ulik legevintergrøn (ssp. rotundifolia): Veks i tørr sandrik jord Kortare bladskaft 2-5 skjelblad på stengelen

52 Kystsandarve Arenaria serpyllifolia ssp. iloydii «Nær trua» NT Underart av sandarve Arenaria serpyllifolia Veks i tørre, stabiliserte sanddyner Kalkrik sandjord med skjelsand. Skilje frå bakkesandarve ssp. serpyllifolia: Tettare blomestand Blomeskaft kortare enn begerblada Kapselen er ikkje oppsvulma ved grunnen

53 Myrflangre Epipactis palustris Ognasanden, Hå kommune

54 Myrflangre Epipactis palustris «Sterkt trua» EN Freda Kalkrik myr og dynetrau på Ognasanden Trussel: Grøfting av myr

55 Jæren Forlag as, Bryne Lokale bokhandlar på Jæren Nettbokhandlar Kr 375,-