MODELLAR FOR HELSE FØRDE I 2020

Transkript

1 Høyringsgrunnlag MODELLAR FOR HELSE FØRDE I 2020 STRATEGIARBEIDET I HELSE FØRDE HF

2 1 INNLEIING MÅLBILETE, RULLERANDE HANDLINGSPLANAR OG IVERKSETJING MODELLEIGENSKAPAR OG KONSEKVENSVURDERINGAR Modelleigenskapar Konsekvensar Metodeval og modellføresetnader BESKRIVING AV MODELLVAL OG SAMANLIKNING AV MODELLANE MODELL 1: EITT SENTRALSJUKEHUS, TO LOKALMEDISINSKE SENTER: MODELL 2: EITT SENTRALSJUKEHUS MODELL 3: TRE LIKEVERDIGE LOKALSJUKEHUS OMSTILLINGSBEHOV RISIKO % produktivitetsforbetring % overkapasitet i forhold til objektiv behovsindeks Transportkostnader Investeringskostnader Omstillingskostnader og rekkjefølgjeproblematikk Kostnadsuttrekk i samband med Samhandlingsreforma Kommunane si deltaking Ekstern kapasitet SAMANLIKNING AV MODELLANE NÆRARE OM SITUASJONEN I HELSE FØRDE I DAG Kapasitet Ventetider Kompetanse Forsking og utdanning Spesialisthelsetenesta og kommunane MODELL 1: EIT SENTRALSJUKEHUS I FØRDE OG LOKALMEDISINSKE SENTRA I INDRE SOGN OG NORDFJORD BESKRIVING AV MODELLEN Akuttmedisinsk beredskap og -teneste Dei lokalmedisinske sentera gir trygge og nære tenester Fødetenestene er trygge Rus og psykiatri KONSEKVENSAR VED VAL AV MODELL Kapasitet Ventetid Transport og reisebelastning Økonomi Bemanning Kompetanse Forsking og utdanning Arbeidsmiljø Spesialisthelsetenesta og kommunane Trygge og nære helsetenester MODELL 2: EITT SENTRALSJUKEHUS SOM LEVERER ALLE SPESIALISTHELSETENESTENE I SOGN OG FJORDANE

3 7.1 BESKRIVING AV MODELLEN Akuttmedisinsk beredskap og -teneste Fødetenestene er trygge Rus og psykiatri KONSEKVENSAR VED VAL AV MODELL Kapasitet Ventetid Transport og reisebelastning Økonomi Bemanning Kompetanse Utdanning Arbeidsmiljø Spesialisthelsetenesta og kommunane Trygge og nære helsetenester MODELL 3: TRE LIKEVERDIGE LOKALSJUKEHUS OG SAMARBEID MED HUS OM SENTRALSJUKEHUSFUNKSJONAR BESKRIVING AV MODELLEN Akuttmedisinsk beredskap og -teneste Fødetilbod Rus og psykiatri Oppgåvefordeling KONSEKVENSAR VED VAL AV MODELL Kapasitet Ventetid Transport og reisebelastning Økonomi Bemanning Kompetanse Utdanning Arbeidsmiljø Spesialisthelsetenesta og kommunane Usikkert om vi kan oppretthalde trygge helsetenester VEGEN MOT STEGVIS INNFØRING ETTER MÅLRETTA REKKJEFØLGJE OVERORDNA GJENNOMFØRINGSPLAN ORGANISERE GJENNOMFØRINGA SOM EIT PROGRAM

4 1 Innleiing Det er ei rekkje forhold som ligg til grunn når styret ynskjer å gjennomføre ein heilskapleg strategiprosess for Helse Førde. Føretaket har over lang tid hatt store økonomiske utfordringar, og det er tydeleg at det ikkje vil vere mogleg å kome i driftsøkonomisk balanse utan å gå inn i dei strukturelle forholda ved verksemda. Intensjonane bak Samhandlingsreforma, og den generelle medisinske utviklinga tilseier også at styret treng ei grundig utgreiing av korleis vi best legg til rette for eit berekraftig fagtilbod med trygge og tilgjengelege tenester for brukarane. Inntektsmodellutvalet (leia av Jon Magnussen, NTNU) viste at på grunn av demografiske forhold, ligg det objektive behovet for spesialisthelsetenester for befolkninga i Sogn og Fjordane på om lag 8% over gjennomsnittet i regionen. Samtidig påviste utvalet at både forbruk av tenester og kostnadane ved å yte desse tenestene låg vesentleg over gjennomsnittet i regionen. Desse momenta og ei erkjenning av at fagmiljøa i dag er fragmenterte og sårbare på ei rekkje område, har danna grunnlag for arbeidet med strategien for Helse Førde. I denne utgreiinga beskriv vi tre alternative overordna organisatoriske modellar for å utgreie målbilete og framtidig struktur og organisering av Helse Førde. Modellane er: 1. Eit sentralsjukehus. To lokalmedisinske senter (Nordfjord og Indre Sogn) med tilpassa tenestetilbod basert på dagbasert og poliklinisk verksemd. Personell ambulerer frå sentralsjukehuset til satellittane. 2. Eit sentralsjukehus som leverer alle spesialisthelsetenestene i Sogn og Fjordane, unntatt dei mest høgspesialiserte, eller tenester med svært låge volum, som vert leverte av Haukeland universitetssjukehus (HUS). 3. Tre lokalsjukehus, samarbeid med HUS om sentralsjukehusfunksjonar Det er også vurdert andre modellalternativ som er omtala i kapittel fire. I modellane vil vi ikkje diskutere endringar innan Psykisk helsevern og Rus då dette området har vore gjennom ei opptrapping og er i ein utviklingsfase og fordi strukturen innan psykisk helsevern vert evaluert som god. I alle modellane ligg det ein føresetnad om at rusposten på Nordfjordeid vert opna. 2 Målbilete, rullerande handlingsplanar og iverksetjing Denne utgreiinga skal munne ut i ein strategiplan med eit målbilete som syner korleis styret ynskjer at føretaket skal vere i Rullerande handlingsplanar vil beskrive i detalj korleis Helse Førde skal nå dette målbiletet. Denne tilnærminga er også i samsvar med Helse Vest RHF sin Helse plan. Straks målbilete, modell og strategiplan er vedtekne i styret for Helse Førde, må det etablerast ein overordna gjennomføringsplan. Denne må spesifisere hovudtiltaka for gjennomføring, samt avklare gjensidige bindingar og i kva rekkjefølgje dei må gjennomførast. Basert på strategidokumentet og denne overordna gjennomføringsplanen spesifiserer vi i detalj både driftsomleggingar og investeringstiltak. Dette skal skje i form av årlege handlingsplanar som inngår i den ordinære budsjett- og langtidsbudsjettprosessen. 4

5 For å sikre ei målretta gjennomføring av dette komplekse arbeidet med omstilling og restrukturering må det organiserast eit omstillingsprogram, med spesifiserte delprosjekt. Desse må vere konkrete og målbare, med tydelege ansvar og mynde, og med krav til kontinuerleg resultatrapportering til føretaksleiinga og styret, etter ein fastsett mal. Gjennomføringsplanen må også identifisere risiko, og rapportere det aktuelle risikobiletet. 3 Modelleigenskapar og konsekvensvurderingar Modelleigenskapar For å utvikle Helse Førde mot 2020 må vi bygge på løysingar som legg til rette for trygge helsetenester basert på robuste fagmiljø. Tenestetilboda må opplevast som trygge, tilgjengelege og med kontinuitet. Driftsøkonomien må vere berekraftig og ha evne til fornying og investeringar. Dei ulike modellane skal sikre at eigenskapar og konsekvensar er i tråd med dei overordna måla. Modelleigenskapane skal: integrere føringane frå Nasjonal helseplan, Helse 2020 og regionale fagplanar byggje på intensjonane i Samhandlingsreforma sikre eit framtidig helsetenestetilbod som er tufta på god helsefagleg kunnskap og stabile, berekraftige kompetansemiljø understøtte kommunehelsetenesta sitt akuttmedisinske tilbod sikre ein berekraftig driftsøkonomi som legg til rette for utvikling og reinvestering. For å kunne vurdere korleis desse eigenskapane vert ivaretekne i dei ulike modellane, har vi vurdert dei opp mot desse grunnleggande føresetnadane: 1. Kompetent personale. Medarbeidarane sitt kompetansenivå er avgjerande for kvaliteten på tenestetilbodet i føretaket. Over tid må denne kompetansen vere tufta på ei mest mogleg stabil arbeidskraft, utan kostnadsdrivande innleigeordningar. 2. Effektive strukturar og god ressursutnytting. Både av omsyn til å oppretthalde eit volum som gir grunnlag for berekraftig utvikling av fagmiljøa og betre driftsøkonomi må vi sikre ein organisatorisk struktur og ei dimensjonering som set føretaket i stand til å drive i økonomisk balanse. For å kunne finansiere utvikling og nyinvesteringar, for å kunne reinvestere i tråd med kapitalslitet på eksisterande realkapital vil det over tid vere heilt nødvendig å sikre betydelege overskot på drifta. 3. Ekstern samhandling rundt heilskaplege behandlingskjeder. Av omsyn til behovet for kontinuitet i behandlingskjeda, og for å sikre koordinerte gode pasientforløp er det viktig å leggje best mogleg til rette for samarbeid både med brukarane, ut mot kommunehelsetenestene, og mot HUS. 4. Organisasjon i stadig utvikling, bygd på kunnskapsbasert og god medisinsk praksis. Eit berekraftig, fagleg godt miljø er ein føresetnad for å sikre eit robust tenestetilbod over tid. Løysingane må i størst mogleg grad leggje til rette for ein organisasjon, som evnar å ta opp i seg utviklingstrekka og moglegheitene moderne medisin representerer. For at vi skal kunne vurdere modellane som robuste må dei tilfredstille alle desse føresetnadane 5

6 3.1.2 Konsekvensar Når modellane er beskrivne i forhold til dei eigenskapane dei må tilfredsstille, vurderer vi kvar av modellane i høve til situasjonen i dag og ser på kva konsekvens dei vil ha for følgjande område: Pasienttryggleik Kapasitet Ventetider Transportbelastning Økonomisk resultat drift og investeringsbehov Arbeidsmiljø Kompetanse Metodeval og modellføresetnader I samband med utforminga av dette dokumentet er det innhenta opplysningar frå relevante fagmiljø i og utanfor føretaket. Det er gjennomført ti arbeidsmøte med deltakarar frå tilsette og folk flest. Knapt 500 deltakarar har kome med meir enn 2000 innspel. Figuren under syner dei områda som fekk flest innspel. Av desse er kompetanseutvikling det området som vart spelt inn oftast. Tal innspel på arbeidsmøte fordelt på mest bruke underområde Fokus på trivsel, oppfølging og arbeidsmiljø 9 % Moderne medisinsk utstyr 9 % Godt og anerkjent fagmiljø 9 % God ressursutnytting 16 % Kompetanseutvikling 37 % Ekstern/ intern samhandling 20 % Modellane som er beskrivne nedanfor tek utgangspunkt i dagens situasjon og nyttar data frå Nordfjord sjukehus (NSH), Lærdal sjukehus (LSH) og Førde sentralsjukehus (FSS) som basislinje. Prosjekt som påverkar strategiprosessen Arbeidet kan ikkje sjåast uavhengig av andre omstillings- og forbetringsprosjekt som er sett i gang. Av særleg relevans bør nemnast: Frå døgn til dag : Grunnleggjande driftsomlegging med mål om å maksimere det faglege og økonomiske potensialet som ligg i omlegging frå døgn- til dagbaserte tenestetilbod for ei brei gruppe pasientar. Blant fleire delprosjekt nemner vi: Dagkirurgiprosjektet : skal bidra til omlegging til meir dagbaserte tenestetilbod Pasienthotellprosjektet : skal mogeleggjere omlegginga til meir dagbasert behandling, og frigjere sengepostkapasitet. 6

7 Sengepostprosjektet : prosjektet heng saman med prosjektet ovanfor. På grunn av omlegging til meir dagbasert behandling og bruk av pasienthotell er målet m.a. å sjå på samla organisering og dimensjonering av sengepostkapasiteten. Inntektsmodellarbeidet: Helse Vest gjennomførte i 2009 ein brei gjennomgang av inntektsmodellen sin. Arbeidet vart leia av professor Jon Magnussen, NTNU, og byggjer i hovudsak på prinsippa frå NOU 2008:2 ( Magnussenutvalget ). Arbeidet underbyggjer at Helse Førde si befolkning har eit objektivt tenestebehov som ligg 8% over det regionale gjennomsnittet. Samtidig viser arbeidet at Helse Førde har ein faktisk tenesteproduksjon som er over behovsindeksen, og at kostnadsnivået er % høgare enn Helse Stavanger HF, som har det lågaste kostnadsnivået i Helse Vest. Tidshorisontar For å kunne konsekvensvurdere modellane, må vi også ta høgde for både implementeringstida og utviklingstrekka i helsesektoren dei neste 10 åra. Både praktiske og økonomiske grunnar medfører at implementering av den modellen som vert valt vil ta noko tid. Samstundes tilseier mykje erfaring at ei relativt rask innføring er å føretrekkje. Iverksetjing av Samhandlingsreforma må sjølvsagt sjåast i samanheng med dette. I modellutviklinga skil vi difor mellom tre ulike tidshorisontar: 1. Kort sikt: På kort sikt tek vi ut maksimale effektar innanfor ramma av den valte modellen. Det vil likevel verken av praktiske, tekniske, økonomiske eller andre grunnar vere mogleg å realisere alle sider ved modellen innan Mellomlang sikt: Innan På mellomlang sikt bør det vere mogleg å realisere vesentlege delar av valt modell, gitt at det vert gjort klare, operasjonelle vedtak, særleg knytt til behovet for investeringar i ekstra fysisk kapasitet ved FSS. Innan 2013 vil også innhaldet i Samhandlingsreforma vere kjent, og vi kan tilpasse løysingane suksessivt til den. 3. Lang sikt: innan Innan 2020 skal valt modell vere realisert fullt ut, og faglege og økonomiske gevinstar vere hausta. Den praktiske tilnærminga til tidshorisontane bør vere at så snart endeleg modell er valt, vert det fastsett ein overordna og grovskissert handlingsplan for iverksetjing. Denne må synleggjere samanhengar, og definere rekkefølgja på tiltaka. Handlingsplanen må spissast ytterlegare gjennom årlege handlingsplanar og synleggjere nødvendige investeringsrammer. Planen bør identifisere behovet for investeringar og omstillingsmidlar for å kunne realisere gevinstar. Handlingsplanen er avhengig av styret sitt modellval, og er difor ikkje utarbeida på dette tidspunktet. 4 Beskriving av modellval og samanlikning av modellane I denne saka greier vi ut tre alternative modellar. Modellane er vurderte opp mot dei eigenskapane som vi meiner er nødvendige føresetnader for å sikre berekraftige løysingar. For alle modellane er målet å sikre berekraftige fagmiljø med forsvarleg volum, og samtidig sikre 7

8 ein kostnadsreduserande struktur. I teksten under kjem det fram dette ikkje er mogeleg for alle modellane. Formelt sett er også dagens organisering og løysing eit alternativ. Når prosjektgruppa har valt å ikkje greie ut dette nærare, skuldast det først og fremst at styret i oppstart av strategiprosessen har lagt til grunn at løysing i dag ikkje er berekraftig, verken fagleg eller økonomisk. Dette vert også underbygd både av dei løpande rekneskapsresultata som over tid har vist store underskot, og av eigen rapport utarbeidd av PwC i juni Prosjektgruppa har også sett bort frå hybridar, der ein kombinerer element frå dei ulike reindyrka modellane. Dette er gjort ut frå to årsaker; for det første veg argumentet om samling av tilstrekkeleg robuste fagmiljø sterkt, og ein kombinasjon av modell 1 eller 2 og 3 vil svekke dette. Dernest vil løysingar som medfører at sjukehusdrift vert vidareført på fleire lokasjonar slik som i dag gje betydelege negative utslag, fordi vi då må oppretthalde drifta for små pasientvolum, og vi tapar den økonomiske effekten som ein meir samla organisasjon kan gje. Økonomiske simuleringar av eit alternativ med eitt lokalsjukehus slik som i dag og eitt sjukehus som er omgjort til lokalmedisinsk senter syner at dette vil medføre eit negativt driftsresultat. 4.1 Modell 1: Eitt sentralsjukehus, to lokalmedisinske senter: Økonomi: Under dei gitte føresetnadane vil modellen kunne gje eit årleg positivt driftsresultat på om lag 47 mill kroner i Investeringsbehov: Modellen føreset at det vert stilt til rådvelde investeringsmidlar til utvida operasjonsstovekapasitet samt til auka dagkirurgi. Det ligg føre berekningar på utviding av operasjonsstovekapasitet, medan investeringskostnadar knytt til utviding av dagkirurgiareal må utgreiast nærare. Kapasitet: Modellen legg til grunn ein generell aktivitetsreduksjon på 7%. Aktivitet for ortopediske gjestepasientar ved LSH er trekt ut. Ut over det legg vi til grunn at dagens kapasitet (målt i tal behandla pasientar) vert oppretthalde. Fleire av desse får tilbodet sitt ved FSS eller som ambulant dag-/polikinisk tilbod. Nokre vil også få tilbod ved det kommunale tenestetilbodet i dei lokalmedisinske sentera. Kompetanse og berekraftige fagmiljø: Av dei utgreidde alternativa er dette den modellen som best legg til rette for å sikre og vidareutvikle berekraftige fagmiljø. Miljøa vert samla i større einingar med tilsvarande større pasientvolum. Samhandling med kommunehelsetenesta: Modellen føreset eit nært samarbeid med kommunane om ei rekkje pasientgrupper. Samarbeidet er foreslått organisert i samlokaliserte, lokalmedisinske senter, med tett integrasjon mellom ambulerande spesialistar og interkommunale tenester. 4.2 Modell 2: Eitt sentralsjukehus Økonomi: Under dei gitte føresetnadane vil modellen kunne gje eit årleg positivt driftsresultat på om lag 50 mill kroner. Tilbodet på FSS vert behalde på dagens nivå, men betydelege pasientgrupper må få sitt tilbod i andre helseføretak. Dette omfanget er så stort at det kan utløyse krav om reallokering av basisfinansieringa mellom føretaka i regionen. Dette 8

9 har vi ikkje teke høgde for i økonomiberekninga og det vil i så fall svekke resultatet tilsvarande. Investeringsbehov: Modellen føreset ikkje nyinvesteringar, all den tid dagens pasientar ved NSH og LSH i stor grad må få sitt tilbod dekka andre stader enn ved FSS. Kapasitet: Modellen legg til grunn ein aktivitetsreduksjon på 7%, samt at dagens aktivitet for ortopediske gjestepasientar ved LSH ikkje lenger får eit tilbod i Helse Førde. Ut over det representerer modellen ein betydeleg kapasitetsreduksjon sidan NSH og LSH i dag til saman utgjer 29% av DRG-produksjonen. Denne produksjonen fell bort, og må heilt eller delvis dekkast gjennom eksternt gjestepasientkjøp. Kompetanse og berekraftige fagmiljø: Fagmiljøet i Helse Førde vil i denne modellen berre vere ved FSS. Dette er meir robust enn ved dagens modell, men vil likevel vere mindre og meir sårbart enn i modell 1. Modellen legg ikkje på same måte til rette for å utvikle samhandlingskompetanse med kommunehelsetenesta, slik modellen med lokalmedisinske senter og ambulant verksemd er foreslått. Samhandling med kommunehelsetenesta: Modellen representerer ei svært sentralisert tenesteform, og vil i mindre grad enn modell 1 utvikle integrerte løysingar i forpliktande samarbeid med kommunane. 4.3 Modell 3: Tre likeverdige lokalsjukehus Økonomi: Under dei gitte føresetnadane vil denne modellen gje eit negativt resultat på omlag 10 mill. Modellen tilfredsstiller ikkje kravet om å sikre utviklings- og reinvesterings-kraft. Det langt dårlegare resultatet for denne modellen enn i modell 1 og 2 skuldast at vi held oppe den kostnadskrevjande strukturen, reduserer stordriftspotensialet ved FSS og påfører Helse Førde auka gjestepasientkostnader ved at typiske sentralsjukehuspasientar må behandlast ved eit anna helseføretak. Dette gjeld mellom anna desse områda augeavdelinga, nevrologi, revmatologi, ØNH, fedme-operasjonar, barne- og nyføddavdeling, kreftsengepost, patologisk avdeling, Kvinneklinikken, Investeringsbehov: Modellen føreset ikkje nyinvesteringar, fordi den berre legg til grunn ei avvikling av deler av tenestetilbodet ved FSS. Kapasitet: Modellen legg til grunn ein generell aktivitetsreduksjon på 7%. Ut over det legg vi til grunn same produktivitetsfremjande tiltak som er beskrive i modell 1. Det vil vere ein betydeleg reduksjon i kapasitet fordi sentralsjukehusfunksjonar ved FSS vert avvikla. Målt i DRG utgjer dette ein reduksjon på om lag 3050 DRG pr år. Kompetanse og berekraftige fagmiljø: Fagmiljø som allereie i dag slit med å sikre kontinuitet og forsvarleg volum, vert enno meir svekka ved at sentralsjukehusfunksjonar og fagmiljø ved FSS vert fjerna. Denne løysinga vil vere ei svekking av den faglege basisen for spesialisthelsetenestene i Helse Førde. 9

10 Samhandling med kommunehelsetenesta: Modellen representerer ei desentralisert tenesteform, med nærleik til delar av dei lokale, kommunale tenestetilboda. Utfordringa vil likevel vere å ha robuste og stabile nok fagmiljø til å kunne utnytte denne nærleiken i høve til kapasitet og kompetase. 4.4 Omstillingsbehov Alle modellalternativa, vil medføre store endringar. Det vil difor ta tid å omorganisera organisasjonen. Realisering av ei så omfattande omorganisering og påfølgande gevinstrealisering vil ligge noko fram i tid, truleg i Innan dette tidsrommet vil endringar på grunn av Samhandlingsreforma, inkludert nye finansieringsordningar til kommunane vere klart. Omstilling og endringsarbeid er ikkje noko nytt i Helse Førde. Føretaket har dei siste åra bygd opp ein struktur for å gjennomføre endringar på ein systematisk måte. Føretaket har: a. Utvikla ein metode som sikrar at Helse Førde er ein lærande organisasjon, som driv systematisk forbetringsarbeid tufta på kunnskapsbasert praksis. b. Gjennomført konkrete forbetringsprosjekt som har gitt stor læring i organisasjonen c. Etablert tett og god dialog med tillitsvalte og verneteneste Måten arbeidet er organisert på og måten vi tek i vare partsamarbeidet på er lagt merke til nasjonalt, og Helse Førde har difor status som nasjonalt pilotsjukehus. Pilotsjukehusprosjektet er eit samarbeidsprosjekt mellom Helse- og omsorgsdepartementet, regionale helseføretak, KS/kommunar, representantar for brukarorganisasjonar og arbeidsorganisasjonane i helseføretaka. For å klare dei store og omfattande omstillingane som denne modellen krev må Helse Førde i ein periode fram mot 2020 satse meir på omstillingsorganisasjonen. Å styrke forbetringsprogrammet og vidareutvikle forbetringsmetoden trur vi sikrar gjennomføringskrafta ytterlegare. I eit gjennomgripande omstillingsarbeid vil det være omstillingskostnadar som dagens Helse Førde ikkje har økonomisk kraft til å klare åleine. Gode handlingsplanar med konkretisert investeringsbehov må følgjast opp med midlar frå eigar. På denne måten vil også tilsette sjå at endringsarbeidet er støtta frå og følgt opp i alle ledd. Truleg kan dette medføre at tilsette i periodar vil yte ekstra innsats av di målbilete er føreseieleg. 4.5 Risiko Dette er eit stort og komplekst omstillingsprosjekt som det er knytt høg risiko til. Risikobiletet kan delast mellom risiko knytt til vedtaksgrunnlaget, og risiko knytt til gjennomføring når vedtaka er tekne og tiltaka skal realiserast. For å kunne ha eit bevisst forhold til denne risikoen, og for å kunne handtere denne på ein målretta måte, må spesifikk risiko definerast og operasjonaliserast. Vi vil særleg peike på følgjande risikoelement: % produktivitetsforbetring I modell 1 har vi lagt til grunn at all verksemd, også ved FSS, skal kunne redusere med 20% sengekapasitet gjennom summen av ei rekkje forbetringsprosjekt. Dette er til dømes omstilling til dagkirurgi, maksimalt uttak av preoperative liggedøgn, rask utskriving av 10

11 utskrivingsklare pasientar, høgare utnyttingsgrad på senger på FSS m.m. Vi meiner dette er mogleg, men at det føreset ei svært stram oppfølging for å realisere desse gevinstane. Lukkast vi ikkje med dette, vil vi ikkje klare å frigjere den kapasiteten som er nødvendig for å kunne ta i mot nye pasientgrupper frå NSH og LSH. Konsekvensen vil i så fall vere enten behov for utbygging av pasienthotell ved FSS, eller at talet gjestepasientar ut av fylket aukar % overkapasitet i forhold til objektiv behovsindeks Det er ikkje knytt vesentleg risiko til berekninga av at det er ein overproduksjon/-kapasitet sett i forhold til det objektive behovet i befolkninga. Risikoen er knytt til i kor stor grad organisasjonen evnar å ta ut kostnader tilsvarande tenesteproduksjonen for desse 7%. Så lenge denne overproduksjonen rettar seg mot heile somatikkområdet, er det eit betydeleg volum. Vi har i berekningane føreset at kostnadane knytt til denne overproduksjonen vert teken ut. Med målretta oppfølging og gevinstrealisering er det mogleg, men det vil vere krevjande og stiller store krav til endringsleiing, gevinstrealisering og oppfølging Transportkostnader Om vi ser på dagens situasjon, er det langt færre pasientar som krev reiserefusjon enn det er pasientar som vert behandla. Dette kan vere eit uttrykk for at relativt mange pasientar ikkje bryr seg med å krevje refundert sine reiseutlegg. Vi har i berekningane berre kalkulert endring i reiserefusjonskostnadane som følgje av endra reisemønster for pasientgrupper, men ikkje at dei endrar reaksjonsmønster med omsyn til om dei krev refusjon. Dersom fleire vel å fremje refusjonskrav, vil dette auke kostnadane for Helse Førde Investeringskostnader Berekningsmodellane som er utvikla for dette arbeidet har lagt inn føresetnader som er knytt til investeringar for å kunne gjennomføre dei ulike modellalternativa. Tidsramma har ikkje gitt rom for ei detaljert utgreiing av investeringsomfang og tekniske/arealmessige løysingar. Dette må skje i den vidare oppfølginga, og i samband med etablering av iverksetjingsplanane Omstillingskostnader og rekkjefølgjeproblematikk Alle større organisasjonar som står overfor store omstillingsprosessar må vere førebudde på betydeleg innsats for å sikre gjennomføringa av dei vedtekne planane. I dei fleste tilfelle vil dei endelege måla først realiserast etter ein betydeleg innsats. Denne innsatsen kan vere både menneskeleg og økonomisk. Kva tid ein fullt ut vil kunne realisere dei faglege og økonomiske gevinstane vil avhenge av ei rekkje forhold som Helse Førde i ulik grad sjølv har full kontroll over. Eksempel på dette vil kunne vere i kva grad ein har høve til investeringar, kommunal medverknad i arbeidet m.m. Vi har i utgreiingsarbeidet ikkje sett av eigne omstillingsmidlar. Vidare vil det heilt klart kunne vere risiko knytt til rekkefølgjeproblematikk. I den tilrådde modellen føreset vi at viktige forhold er lagt til rette på FSS før omlegginga, for å kunne ta i mot ein auka pasientstraum. Samtidig kan nettopp eit vedtak i tråd med denne modellen setje i gang prosessar internt og rundt NSH og LSH som reduserer deira funksjonsevne, før FSS er budd på å fylle si oppgåve i tråd med modellen. Dette er ein reell risiko som det må planleggjast for, og som løpande må følgjast opp Kostnadsuttrekk i samband med Samhandlingsreforma Samhandlingsreforma skal behandlast i Stortinget i vår. Dermed veit vi ikkje i dag sikkert korleis denne finansieringsløysinga vert utforma. Signala så langt er at delar av dagens ISF- 11

12 budsjett skal trekkjast ut frå RHF-budsjetta og refordelast til kommunane. Dette skal så inngå i deira finansielle grunnlag for å ta si utvida rolle i den samla pasientbehandlinga. Dette er noko som vil kunne skje uavhengig av denne strategiprosessen og val av modell. Berekningane har såleis ikkje lagt inn eventuelt uttrekk av finansiering i basis Kommunane si deltaking Vi har i saksutgreiinga omtalt modellar som m.a. byggjer på kommunal medverknad, basert på vår tolking av intensjonane i Samhandlingsreforma. Særleg vil modellalternativ 1 byggje på konkretiserte løysingar rundt lokalmedisinske senter med tett integrasjon mellom forvaltningsnivåa. Vi understrekar samtidig at det ligg til kommunane sjølve å velje korleis dei vil tilpasse seg reforma. Slik sett har vi beskrive og tilrådd den modellen vi trur tilfredsstiller dei faglege og økonomiske måla best. Så lenge det er fleire partar involvert er det sjølvsagt risiko for at partane ikkje er einige om dei praktiske og formelle løysingane Ekstern kapasitet To av modellane (2 og 3) føreset at fleire pasientar frå Sogn og Fjordane vert behandla utanfor fylket. Vi har ikkje gjort omfattande vurdering av tilgjengeleg kapasitet for å ta denne auka pasientstraumen. Sjølv om vår vurdering er at det vil finnast både regional og nasjonal kapasitet for dette, bør forholdet nemnast. 4.6 Oppsummering av modellane Modell 1 Modell 2 Modell 3 Dagens situasjon Driftsresultat (tal i 1000) (10 000) (87 000) Endring i tal tilsette (232) (232) (259) _ Kapasitet DRG

13 5 Nærare om situasjonen i Helse Førde i dag Kapasitet Eit utgangspunkt for kapasitetsvurderinga i modellane har vore å bruke produksjonen som uttrykk for kapasiteten i dag. DRG-produksjonen vil ikkje fanga opp kapasiteten i poliklinikkane. I dag er DRG-produksjonen fordelt slik som figuren under syner: Prosentvis fordeling av DRG-produksjon 14 % FØRDE 15 % LÆRDAL NORDFJORD 71 % Overkapasitet i forhold til behov i befolkninga Magnussen-utvalet viser ein overproduksjon av DRG på 7 %, målt som differansen mellom faktisk tenesteproduksjon og objektiv behovsindeks. I ein situasjon med store økonomiske utfordringar er det ikkje urimeleg. Ein føresetnad for omstruktureringa er dermed at det totale tilbodet i Helse Førde vert redusert med 7 %, og at dette også reduserer etterspørselen tilsvarande. Anslagsvis er dermed 7 % av kapasiteten frigjort. Effektivisering som følgje av Døgn til dag-prosjekta frigjer kapasitet Vi anslår at effektiviseringa som følgje av Døgn til Dag-prosjekta inkludert auka bruk av pasienthotell, reduksjon i preoperativ liggetid, ferdigbehandla pasientar m.m. vil kunne frigjere inntil 20 % kapasitet på FSS. Total endring i kapasitet kan illustrerast som følgjer: 13

14 Kapasitetsoversikt Helse Førde Dagens DRG-produksjon Redusert 7 % overproduksjon Effektiviserer 20 % gjennom omlegging til dagbehandling og økt bruk av pasienthotell Frigjort kapasitet 27 % Produksjonsnivå etter justering for overproduksjon og effektivisering Ventetider I dette kapittelet har vi lagt til grunn oversikt over tal på nytilvisingar, ventelister og fristbrot per fagområde i Helse Førde. Per i dag har vi berre oversikt over volum på nytilvisingar, ventelister og fristbrot per fagområde i Helse Førde, men ikkje ei inndeling over geografiske institusjonar. Denne tilnærminga vert difor av overordna karakter. Vi bruker data frå dei siste 13 månadane. Vi ser på tal som inkluderer både pasientar med rett til behandling og pasientar med behov for behandling. Vi ser også på alle omsorgsnivå, altså polikliniske konsultasjonar, dagbehandling og døgnbehandling, og vil fokusere på somatikk. Vi vil vidare sjå på tendensane for kvart fagområde. Tendensane er gjennomsnittlege endringar i månadstala. For dei fagområda som ikkje har nokon signifikant endring i utviklinga det siste året, eller datagrunnlaget for slike tendensar manglar, vil det ikkje kome opp negative/positive månadlege tendensverdiar. Desse fagområda er difor ikkje med i framstillinga. Den overordna trenden for Helse Førde er at gjennomsnittleg tal på ventedagar innan somatikk har hatt ein nedgang dei siste 13 månadane. Det er ingenting som tyder på ei auking i etterspørsel eller at det er manglande kapasitet. Tvert i mot viser tendensane at ein har god kapasitet. Volumet på nytilvisingar Volumet på nytilvisingar i Helse Førde har vore ganske stabilt dei siste 13 månadane. Dersom vi hadde funne tendensar til store endringar, ville dette vore indikatorar på endringar i etterspørsel. Dei einaste tendensane vi kan sjå i månadlege gjennomsnitt er ein auke i snitt på om lag 8 fleire nytilvisingar per månad dei siste 13 månadane innan kvinnesjukdommar, mens talet på hjartesjukdommar og fordøyelsessjukdommar vert redusert med høvesvis 3 og 5 i snitt per månad over same periode. Månadlege gjennomsnittvolum på nytilvisingar for Helse Førde er framstilt i tabellen under. 14

15 Fagområder Nyhenviste i gj.snitt pr mnd siste 13 mnd Ortop. kirurgi (inkl revmakir.) 399,6 Øre-nese-hals sjukdomar 267,5 Kvinnesjukd. og el. fodehjelp 259,4 Hjartesjukd. 209,0 Hud og veneriske sjukd. 189,6 Fordøyelsessjukd. 183,8 Øyesjukd. 169,4 Generell kirurgi 137,8 Urologi 113,2 Barnesykdommer 111,4 Nevrologi 109,5 Revmatiske sjukd. 95,9 Psykisk helsevern voksne 90,8 Fysikalsk medisin og (re)hab 86,6 Radiologi 55,7 Gastroenterologisk kirurgi 51,5 Lungesjukd. 42,4 Endokrinologi 35,3 Generell indremedisin 32,8 Rus 17,1 Karkirurgi 15,5 Blodsjukd (hematologi) 15,5 Terap. onkologi og radioterapi 13,6 Nyresykdommer 9,8 Infeksjonssykdommer 6,2 Ventelister Ved å analysere talet på ventelistedagar over dei siste 13 månadane, kan vi skilje ut kva tendensar som utmerkar seg. Dersom vi legg til grunn at både aukande og avtakande tal på ventelistepasientar vil fortsetje framover, vil dette kunne gje indikasjonar på framtidige kapasitetsbehov i Helse Førde. Ei oversikt over dei 15 fagområda med lengst ventelister viser at gastroentereologisk kirurgi er fagområdet med lengst ventetid per pasient per månad. 15

16 Fagområda med høgast gj.snittleg ventetid per månad dei 13 siste månadane 41,9 42,3 44,2 45,0 45,9 49,2 55,8 57,1 64,0 66,8 72,0 74,8 138,4 139,8 248,5-100,0 200,0 300,0 Lungesykdommer Hjertesykdommer Barnesykdommer Karkirurgi Kvinnesykd. og el. fødselshjelp Øyesykdommer Hud og veneriske sykd. Generell indremedisin Endokrinologi Ortopedisk kirurgi (inkl. revmakir.) Øre-nese-hals sykdommer Fysikalsk medisin og (re)hab Generell kirurgi Urologi Gastroenterologisk kirurgi Tendensane i utviklinga av ventelister over dei siste 13 månadane viser ein netto nedgang i talet på ventelistedagar på om lag 20 færre dagar per månad. Dei fagområda som har hatt signifikante utviklingstendensar over dei siste 13 månadane er vist i grafen under. Vi ser her at talet på ventelistedagar innan generell kirurgi er redusert med om lag 27 dagar per månad. Endokrinologi har hatt ein månadleg auke i snitt på om lag 19 dagar, medan ortopedisk kirurgi har hatt ein månadleg auke i snitt på 12 dagar. Tidligare analyser har særskilt vist at det innan ortopedi er tendens til at vi har overkapasitet. Likevel indikerer trenden det motsette, sidan varigheta på ventelistene aukar. Gj.snittleg utvikling i talet på ventedagar pr. mnd dei siste 13 mnd. -2,5 Geriatri -19,9 Rus Revma. Sykd. (revmatologi) 8,8 Endokrinologi 19,1-9,6 Ortopedisk kirurgi (inkl. revmakir.) Øyre-nase-hals sjukd. 12,4-28,1 Generell kirurgi -40,0-30,0-20,0-10,0 0,0 10,0 20,0 30,0 16

17 Ortopedisk kirurgi (inklusiv revmakirurgi) Fordøyelsessykdom mer Generell kirurgi Urologi Nevrologi Revmatiske sykdommer (revmatologi) Radiologi Gastroenterologisk kirurgi Karkirurgi Talet på langtidsventande Talet på langtidsventande i Helse Førde er svært lågt samanlikna med andre helseføretak, noko som gir ein indikator på god kapasitet innan fagområda. Talet på fristbrot I løpet av dei siste 13 månadane visar Helse Førde netto tendensar til å redusere det gjennomsnittlege talet på månadlige fristbrot. Dei fleste fagområda har månadlege fristbrot, men dei færraste har auke i talet på fristbrot per månad. Fristbrot kan skuldast manglande kapasitet til behandling til rett tid, eller manglande koordinering og tidsplanlegging internt på institusjonen. Som illustrert i grafen under er det påvist ei tendensutvikling innan 9 behandlingsområde for regionen. Positive tal indikerer ein gjennomsnittleg auke i talet på fristbrot per månad, medan negative tal indikerar reduksjon i talet på fristbrot per månad. Innan ortopedi finn vi at tala aukar med i snitt nær 3 tilfelle per månad. Den samla tendensen er likevel at Helse Førde har redusert samla tal på fristbrot med i snitt om lag 4 fristbrot per månad. Gjennomsnittleg utvikling i antall fristbrot per månad 4,00 3,00 2,82 2,00 1,00 0,00 0,60 0,80-1,81-4,55 0,20 0,12-1,42-0,37-1,00-2,00-3,00-4,00-5,00 Fristbrota vert kategorisert innanfor ulike periodar. Den største kategorien er frå dagar, og denne kategorien har hatt ein reduksjon i månadane fram mot Fristbrotskategorien på 1 10 dagar er den einaste kategorien utan gjennomsnittleg reduksjon per månad Kompetanse Helsetenesta er ei personellintensiv kunnskapsverksemd. Helsepersonellet utgjer om lag to tredelar av den samla ressursinnsatsen, og er dermed den største og viktigaste innsatsfaktoren i helsetenesta. Medarbeidarane og deira kunnskapar er såleis den viktigaste ressursen i føretaket og er den viktigaste føresetnad for fagarbeid og kvalitet i helsetenesta. I dag har det vist seg vanskeleg å rekruttere og halde på legar og spesialsjukepleiarar både ved LSH og ved NSH. Skal Helse Førde vere ein moderne og kunnskapsbasert organisasjon som yter tenester av høg fagleg kvalitet er vi heilt avhengig av å vidareutvikle oss som ein framtidsretta og attraktiv kompetanseorganisasjon. Skal vi lukkast i det omfattande omstillingsarbeidet vi står framfor er vi avhengig av å tiltrekke oss kompetente arbeidskraft og å klare å behalde den arbeidskrafta vi har. 17

18 Vi står framfor ei stor endring når det gjeld korleis den nye legen /helsearbeidaren vil vere. Den typiske legen i 2020 vil vere ei kvinne med born i barnehage og skule. Ho har ein mann som er oppteken av eiga karriere. Ho vil ha tid til familie og fritidsaktivitetar samtidig som at fagutvikling og forsking er ei viktig drivkraft i jobben. I periodar vil ho vere friteken frå vakt på grunn av omsorgsoppgåver og utdanning /forsking. For å sikre rekruttering og stabil arbeidskraft er det viktig å ta omsyn til dette. Sogn og Fjordane er eit lite fylke med låg folkevekst, med berre ein auke på 1,0 % fram til Førde kommune er den kommunen som vil ha absolutt størst folkevekst av dei 26 kommunane med ein auke på 12% fram mot Kommunen ligg i den mest folketette regionen i fylket med om lag innbyggjarar innan ein omkrets på om lag 60 min køyring. Dette er truleg ei medverkande årsak til at det er langt lettare å rekruttere og stabilisere helse-personell ved FSS en det er ved NSH og LSH. Vi har ein omfattande bruk av korttidsvikarar og ulike nordsjøturnusar for legane. Hausten 2009 hadde om lag 22% av legane ved LSH og 31% av legane ved NSH slike arbeidsforhold. Ved FSS er det berre 3,4% med slik ordning. I tilegg veit vi at ingen av legane i nordsjøturnus kjem frå Noreg og at berre 10 % av korttidsvikarane er norske. Helse Førde står framfor ei stor utskifting og nytilsetting av helsepersonell innan kort tid. I nøkkelstillingar som overlegar og spesialsjukepleiarar er gjennomsnittsalderen høg. 56% av overlegane er over 50 år og 28% er over 60 år. Når det gjeld spesialsjukepleiarane så er 45% over 50 år medan berre 1% er over 60 år. Aldersgrupper Tal spesialsjukepleiarar Tal overlegar år år år år år Tabellen syner aldersfordeling for spesialsjukepleiarar og overlegar hausten Forsking og utdanning Spesialisthelsetenestelova understrekar at forsking og utdanning av helsepersonell er to av fire hovudoppgåver for føretaket. Dette er ein sentral føresetnad for å sikre kompetent og tilstrekkeleg helsepersonell i føretaket. Utdanningsoppgåvene våre omfattar grunnutdanning (elevar/lærlingar/studentar), turnusteneste, vidareutdanning, etterutdanning og spesialistutdanning for å møte noverande og framtidige krav til tenesta. Helse Førde er ein av dei største utdanningsinstitusjonane i fylket. I føretaket er det tilsett nær 200 ulike yrkesgrupper. Kvart år har vi om lag 500 personar i og innom føretaket i ei eller anna form for utdanning. Det meste av denne utdanninga føregår ved den største institusjonen, Førde sentralsjukehus. I tabellane under har vi gitt ei oversikt over nokre av dei viktige utdanningskandidatane som er innom Helse Førde i løpet av utdanninga si. 18

19 Legar i spesialisering (LIS) per fordelt på fagområdar FSS NSH LSH Totalt 47 LIS 6 Anestesiologi 1 Fysikalskmed. og rehab 2 Barnesjukd. 4 Fødselshjelp og kvinnesjukd. 2 Hud og veneriske sjukd. 4 Generell kirurgi 7 Indremedisin 1 Medisinsk mikrobiologi 4 Nevrologi 1 Onkologi 3 Ortopedisk kirurgi 2 Revmatologi 5 Radiologi 2 Øyre nase hals 3 Augesjukdommar Totalt 3 LIS Totalt 2 LIS 2 Indremed. 2 Indremed. 1 Ortopedi Som tabellen syner er dei fleste LIS-stillingane knytt til FSS. Dette er for å sikre ei fagleg forsvarleg spesialistutdanning og fordi dei fleste fagområda finnast på sentralsjukehuset. Fordeling av medisinske kandidatar i somatikk fordelt på fagområder, per år FSS NSH LSH Medisin Kirurgi Ortopedi Psykiatri 3 Kreft 1 Barn 0-1 For å tilfredstille dei faglege krava til innhaldet i turnustenesta til dei medisinske kandidatane må kirurgisk del av tenesta delast mellom lokalsjukehusa og FSS. Nokre kull har difor todelt teneste medan andre har tredelt teneste. I tillegg har dei medisinske kandidatane ved NSH to av sine seks månader innan kirurgiske fag på FSS, medan dei ved LSH er på FSS tre av seks månader. Vi har høvesvis mange medisinske kandidatar ved NSH og LSH i dag. Dette er med på å sikre forvaktsjiktet på lokalsjukehusa slik at vi kan nytte overlegane og LIS i direkte behandling i poliklinikk, på sengepost eller i operasjon. Det er mange vikarar og få faste legar ved NSH og LSH. I lag med det store talet medisinske kandidatar medfører dette ei utfordring i høve til kvaliteten på utdanninga deira. Mange av dei medisinske kandidatane er framandspråklege og kan ha avgrensa pasienterfaring frå studietida. Når drifta av lokalsjukehusa i dag er så avhengig av dei medisinske kandidatane er det ei utfordring å til ei kvar tid sikre forsvarleg og kompetent pasientbehandling. 19

20 Prosent Tal sjukepleiarstudentar i praksis i Helse Førde per år Somatikk Psykiatri NSH LSH FSS ,0 DPS Sogndal 8,0 DPS Eid 12,0 Som tabellen over syner er det svært mange sjukepleiarstudentar innom Helse Førde i løpet av studietida si. Hovudmengda av studentar har praksis ved FSS, samtidig som at mellom 70 og 80 studentar er på lokalsjukehusa. Høgskulen i Sogn og Fjordane er heilt avhengig av Helse Førde sine praksisplassar for å kunne utdanne sine sjukepleiarar. Forsking Forsking, forskarutdanning, formidling og implementering av forskingsresultat er viktig for å sikre at tenestetilbod er trygge, kostnadseffektive og gir helsegevinst. I Helse Førde har vi har liten forskingstradisjon og problem med å få opp volum og kvalitet på forsking. Det største forskarmiljøet i Helse Førde er konsentrert på FSS og er innanfor Helse Vest si forskarsatsing på fedme, ernæring og kirurgi. For å betre på dette har Helse Førde og Høgskulen i Sogn og Fjordane i fellesskap etablert Senter for helseforsking. Målet med samarbeidet er å styrka utvikling og forsking, og såleis gjere arbeidsplassar i samarbeidsinstitusjonane meir attraktive Spesialisthelsetenesta og kommunane Demografi Sogn og Fjordane har eit areal på totalt km² og like over innbyggjarar fordelt på 26 kommunar. Det vert såleis knapt 6 personar per km² og i snitt har desse kommunane vel 4000 innbyggarar. Sogn og Fjordane er saman med Finnmark det fylket i landet som har absolutt lågast folketilvekst. Fylket har ei forholdsvis stor nettoutflytting av kvinner og menn i alderen år og denne trenden vil truleg halde fram. SSB ventar også at vi får ein stor reduksjon på i alt 19,6 % i aldersgruppa år fram til Sjå figuren under som syner framskriving av befolkningsendring i % etter aldersgrupper, ,00 % 36,7% 30,00 % 20,00 % 10,00 % 0,00 % -10,00 % - 5,6% 4,9% 12,3% - 5,9% 0-24 år år år år år 80 år + -20,00 % -30,00 % - 19,6% År Over tid har trenden vore at regionsentra har folketalsauke, medan utkantkommunane har nedgang. Det er berre Førde og Flora kommune som har meir enn innbyggjarar. Figuren under syner at av dei 26 kommunane i fylket er det i alt 15 som får ein reduksjon i innbyggjartalet i dette tidsrommet. 20

21 Det er stor variasjon mellom kommunane når det gjeld auken i den eldste aldersgruppa. I kommunane med flest innbyggjarar forventar SSB også størst auke i talet på eldre over 70 år. Det gjeld til dømes kommunane Førde, Flora og Sogndal. Folketalet i dei tre lokalsjukehusområda er ulike. Ved å framskrive folketalet utifrå korleis pasientane valde sjukehus i 2007 ser vi at FSS sitt opptaksområde vil vere på innbyggjarar, dette er om lag tre gonger så stort som dei to andre områda. Framskriving av folketalet til 2020 utifrå korleis pasientane valde sjukehus i 2007 NORDFJORD LOKALSJUKEHUSOMRÅDE. Hornindal, Stryn, Eid, Vågsøy, Selje LÆRDAL LOKALSJUKHUSOMRÅDE. Årdal, Aurland, Lærdal, Luster, Sogndal FSS LOKALSJUKHUSOMRÅDE. Gulen, Solund, Gaular, Naustdal, Askvoll, Hyllestad, Balestrand, Gloppen, Førde, Flora, Høyanger, Jølster, Fjaler, Bremanger, Vik, Leikanger

22 Dersom vi derimot fordeler kommunane i regionar utifrå naturleg kommunikasjon og topografi vil opptaksområdet til FSS auka og vere på heile innbyggjarar i Folketal framskrive til 2020 fordelt utifrå naturleg kommunikasjon og topografi NORDFJORD. Hornindal, Stryn - nord, Eid, Vågsøy, Bremanger - nord,selje. SOGN SØR FOR SOGNEFJORDEN. Årdal, Aurland, Vik, Lærdal, Gulen. FERJEFRITT TIL SUNNFJORD. Solund, Bremanger-sør, Stryn-sør, Gaular, Naustdal, Askvoll,Hyllestad, Balestrand, Gloppen, Førde, Flora, Høyanger, Jølster, Fjaler, Sogndal, Leikanger, Luster Om helse- og omsorgstenestene i kommunane Det er skilnad knytt til i kor stor grad kommunane i fylket har satsa på institusjonsplassar eller open omsorg. Nokre kommunar har bygd opp eit tilbod basert på omsorgsbustadar og bufellesskap, medan andre kommunar i større grad har basert pleie- og omsorgstilbodet på institusjonsplassar. Sjølv om kommunane kan ha kompetanse til å utføre meir avansert behandling som t.d. intravenøs behandling, vert desse pasientane ofte overført til sjukehus. I ei enkel kartlegging gjennomført av PwC i desember 2009 kjem det fram at faktorar som utløyser slik overføring til sjukehus m.a. er at pleiepersonale ikkje ynskjer å ta ansvar for pasientane på grunn av ressurssituasjonen, behandlande lege ynskjer å få ein sikker diagnose gjennom t.d. røntgenundersøkingar og at pårørande ynskjer overføring til sjukehus. Forbruk av spesialisthelsetenester i den enkelte kommune varierer og det er store skilnader med omsyn til kor fort kommunane kan ta i mot utskrivingsklare pasientar. I 2008 utgjorde dette 354 utskrivingsklare pasientar i 2009 hadde det auka til 419 pasientar med til saman 2599 liggedøgn i 2008 og 3280 i 2009 liggedøgn. 22

23 Tal liggedøgn for utskrivingsklare pasientar fordelt på den einskilde kommune. Solund Hyllestad Hornindal Gulen Naustdal Gloppen Jølster Aurland Lærdal Balestrand Fjaler Sogndal Leikanger Bremanger Selje Gaular Askvoll Eid Høyanger Vågsøy Stryn Årdal Luster Førde Flora Psykiatri og rusomsorg i kommunehelsetenesta Det har i samband med opptrappinga innan psykisk helse dei siste 10 åra vore ei oppbygging av tilbodet innan psykiatri i heile fylket. Dei fleste kommunane har bygd opp ei eining for dette tenesteområdet. I samarbeid med Helse Førde og særleg i Nordfjord har det vore arbeidd med tiltak for å auke kompetansen i kommunane. Dette har skjedd gjennom ei satsing på vidareutdanning av tilsette og tett samarbeid mellom dei ulike kommunane og Helse Førde HF om pasientbehandlinga. Rekruttering av helsepersonell i kommunane Vanskeleg rekruttering og dårleg stabilitet har kjenneteikna legetenesta i delar av fylket i mange år. Fylkesmannen gjennomførte i januar 2009 ei spørjeundersøking til kommunane. som dokumenterer at mange kommunar har vanskar med rekruttering og stabilisering av fastlegar, og å oppretthalde gode legevaktordningar. I brev til Kommunal og regionaldepartementet (KRD) i september 2009 seier Fylkesmannen at fleire kommunar har varsla om at det er vanskeleg å få kvalifiserte søkjarar til helse- og sosialfag. I ein rapport utarbeida av PwC for KS i desember 2009 står det at kommunane har fleire mindre stillingar i helse- og omsorgsfaga og har problem med å møte ynskjer om auka stillingsstorleik. Kommunestatistikk frå 2007 syner at dekninga av fagutdanna helsepersonell i kommunane i fylket er på, eller over landssnittet. Interkommunalt samarbeid 23

24 Dei fleste kommunane i Sogn og Fjordane har organisert seg i eitt av dei fire regionråda. Sogn regionråd, Nordfjordrådet, Hafs og SIS. Helse Førde samarbeider med både einskilde kommunar og regionråda. Utanom interkommunalt samarbeid kring barnevern kjenner vi ikkje til mange interkommunale samarbeid innan helse- og omsorgssektoren. Det er oppretta interkommunal legevakt i Nordfjord for kommunane Hornindal, Stryn, Vågsøy og Eid med lokalisasjon på Nordfjord sjukehus. I Sunnfjord har kommunane Jølster, Førde, Naustdal, Gaular, Askvoll, Hyllestad, Fjaler, Høyanger, Balestrand etablert Sunnfjord og ytre Sogn interkommunale legevakt med lokalisasjon på Førde Sentralsjukehus. I løpet av våren 2010 vil truleg Årdal, Lærdal og Aurland ha inngått avtale om felles interkommunal legevakt. Samhandlingsreforma i Sogn og Fjordane På bakgrunn av St.meld. nr. 47, Samhandlingsreforma, har KS Sogn og Fjordane, Sogn og Fjordane Fylkeskommune, Høgskulen i Sogn og Fjordane og Helse Førde HF teke initiativ til eit prosjekt som skal vere ei hjelp for kommunar/kommunesamarbeid og helseføretak i prosessen med samhandlingsreforma. Prosjektet har som hovudmål å gjennomføre eit aktivt arbeid i forkant og i samband med den komande helsereforma for å bidra til å finne løysingar som best tener Sogn og Fjordane og tenestemottakarar i fylket. Prosjektet er delt i tre fasar. I fase 1 er det gjennomført ei pilotkartlegging for å få overordna oversikt over korleis dei ulike kommunane, høgskulen og helseføretaket i fylket har innretta sine tenestetilbod i dag og kva utfordringar dei ulike institusjonane ser i høve til den nye helsereforma. Fase 2 (2010) har som mål å støtte opp om dei prosessane som må settast i gang i kommunane, helseføretaket og høgskulen og vere ei aktiv hjelp i utarbeidinga av eit grunnlag for handsaming i ansvarlege organ i kommunane og Helse Førde HF. I fase 3 (2011) skal prosjektet legge til rette for implementering av dei løysingane som har blitt vedtatt i ansvarleg organ. Kommuneøkonomi Fylkesmannen skriv i sitt brev til KRD den 25 september 2010 at mange av kommunane i fylket har ein stram økonomi. Målt etter betalingsevna er kommunane svakare enn landsgjennomsnittet. Det betyr at ein større del av kommunane sine inntekter går til finansutgifter, og ikkje til tenesteproduksjon. Det uroar oss og at stadig fleire kommunar berre betalar minimumsavdrag, og som følgje av det aukar lånegjelda seier fylkesmannen i sitt brev til Kommunal og regionaldepartementet. Infrastruktur Sogn og Fjordane har utbetra mange av dei mest utsett vegstrekningane dei seinare åra. Når pågåande og planlagde utbetringar vert ferdige vil vegsambandet mellom kommunane og sjukehusa vere mykje tryggare og ta kortare tid enn før. Døme på vegstrekningar som har vore og er planlagt utbetra: Leikanger Sogndal, tunellar. Kjøsnesfjorden, tunell/rassikring Dalsfjordsambandet, bru skal erstatte ferja mellom Dale og Eikenes i Askvoll. Fastlandssambandet til Bremanger, del 2, bitt saman Måløy, Florø, Førde. Kvivsvegen. Veg frå Volda til Hornindal kommune, den medfører 50 min kortare reisetid frå Stryn til Volda. Reisetid Volda Nordfjordeid 52 min. Opna Naustbukttunnelen, Øvre Årdal-Årdalstangen 24

25 Lærdal Voss, tunellar, reisetid 1 time 40 min I løpet av 2010 vil bomstasjonane mellom Florø og Førde og mellom Førde og Sogndal verte avvikla IKT Helse Førde og kommunane i Sogn og Fjordane er i tidleg ut i høve til å ta i bruk elektroniske samhandlingsløysingar og elektronisk meldingsutveksling utan papirkopi mellom legekontora i kommunane og Helse Førde. Alle kommunar er kopla opp mot nasjonalt helsenett Systematisk samhandling Modellen under syner korleis samhandlinga mellom Helse Førde og kommunane er organisert og forankra frå strategisk nivå til direkte samhandlinga mellom pasient og behandlarar. Helse Førde har underskrive rammeavtale med alle dei 26 kommunane. Denne avtalen skal sikre eit godt og effektivt samarbeid mellom kommune og helseføretaket. I tilegg har dei fleste kommunane og Helse Førde inngått fire delavtaler som omhandlar: drift av nettverk i kreftomsorg og lindrande behandling. psykiske helsetenester elektronisk samhandling rutinar for tilvising og utskriving I eit samarbeid mellom kommunane og spesialisthelsetenesta er det også utarbeida mal og rettleiar for individuell plan. Figuren syner samhandlingsmodellen mellom Helse Førde og kommunane 6 Modell 1: Eit sentralsjukehus i Førde og lokalmedisinske sentra i Indre Sogn og Nordfjord Modellen søkjer å ta opp i seg intensjonen i Samhandlingsreforma, og legg opp til ei tett integrering med dei kommunale helsetilboda. Modellen introduserer òg nye måtar å organisere tenesteleveransane på, gjennom tett og forpliktande samarbeid med kommunane, og gjennom ei proaktiv haldning til kompetansedeling og vidareutvikling av heilskaplege tenester uavhengig av forvaltningsnivå. 25

26 Fylket vil med denne modellen behalde ei fullverdig spesialisthelseteneste der ingen sentralsjukehusfunksjonar vert lagt ned. FSS vil ha døgn-, dag- og poliklinikktilbod innan alle dei fagområda som finnast i fylket i dag. Spesialiserte rehabiliteringsplassar vert oppretta og geriatriteam kjem på plass att. 6.1 Beskriving av modellen Akuttmedisinsk beredskap og -teneste I denne modellen vil behova for akuttmedisinsk beredskap og -støtte i Nordfjord og Indre Sogn takast vare på gjennom ei akuttmedisinsk kjede som omfattar akuttberedskap på FSS, luft- og bilambulansar, dei lokalmedisinske sentera og fastlegane. FSS har eit betydeleg ansvar for å ivareta heilskapen og å utvikle akuttmedisinsk kompetanse i heile kjeda. Modellen legg til grunn at det vert etablert interkommunale 24-timars legevakter med kapasitet og kompetanse til å ha god akuttberedskap. Legevaktene har god tilgang på akuttmedisinsk team på FSS, og er også understøtta av telemedisinske/-radiologiske tenester. Dette legg til rette for eit samarbeid mellom spesialisthelsetenesta og kommunelegane/ legevaktene om enkeltpasientar og pasientgrupper. For pasientar som har behov som ei legevakt ikkje kan dekke, vert pasienten frakta til FSS. Luftambulanse flyr som før pasienten direkte til det sjukehuset som skal behandle han. Pasientane frå Lærdal, Aurland, Vik, Årdal og Gulen kan verte frakta med ambulanse til Helse Bergen, Voss eller Haukeland universitetssjukehus. Nokre pasientgrupper frå Selje, Vågsøy, Eid, Hornindal og delar av Stryn vil verte frakta til akuttmottaket på Volda sjukehus. Resterande pasientar vert frakta til akuttmottaket ved FSS. Ambulansetenesta er også i denne modellen eigd og driven av Helse Førde. Modellen legg opp til ei samling av fagmiljø og oppgåver på Førde Sentralsjukehus. Samtidig som alle tilsetjingsforhold vert knytt til FSS, legg ein opp til ei betydeleg ambulant verksemd innan poliklinikk/dagbehandling retta mot Nordfjordeid og Indre Sogn. Det vert etablert lokalmedisinske sentre på desse stadane, basert, og relevante fagmiljø i Helse Førde HF samarbeidd tett med dei respektive kommunale helse- og omsorgstenestene Dei lokalmedisinske sentera gir trygge og nære tenester Dei lokalmedisinske sentra inneheld både desentraliserte spesialisthelsetenester og interkommunale tenester. Senteret vil ha felles legevakt, interkommunal sengepost med observasjonspost og kommunal opptrening og rehabilitering. I tilegg vil det finnast tilbod om dagbehandling, spesialistpoliklinikkar og digital røntgen med radiograf til stades på dag og kveldstid. Godt utbygde IKT løysingar lett til rette for videokonferanse om medisinske problemstillingar samt undervisning og rettleiing over nettet. Ein stor del av observasjonspasientane vil sleppe innlegging på sjukehus og kan fylgjast opp lokalt (erfaring frå Fosen distriktsmedisinsk senter). Pasientar som treng litt ekstra tid og behandling etter sjukehusopphaldet vil få eit betre tilbod og klarer seg betre enn pasientar som vert verande på sjukehuset (erfaring frå t.d. Søbstad helsehus i Trondheim). Dei pasientane som treng hyppig kontakt med spesialisthelsetenesta vil få tilbod om diagnostikk og behandling nærmare heimen. Det vil verte tilbod om mange fleire 26

27 spesialisttenester enn i dag i Indre Sogn og i Nordfjord. Kvar veke vil desse fagpersonane ambulere ut til pasientane som soknar til dei lokalmedisinske sentra. Fagpersonane som ambulerer ut til lokalmedisinske sentra vert pålagt eit særskilt ansvar for kompetanseoverføring og for å yte hjelp til kommunehelsetenesta høve til diagnostikk og behandling. Kommunal del: Interkommunal legevakt med mål om å byggje ut kapasitet til å yte skadebehandling. I ein overgangsfase kan ein legge til rette for ambulante skadepolikliniske tenester frå FSS. Interkommunal sengepost. Denne kan fungere som ein observasjonspost for pasientar som treng nærare avklaring før eventuell sjukehusinnlegging eller t.d. overføring til anna kommunal institusjon. Posten kan vere eit tilbod for eldre pasientar som i korte periodar treng heildøgnstilbod, utan at sjukehusinnlegging er nødvendig. Ikkje minst vil denne posten gi eit tilbod for opptrenings- og rehabiliteringspasientar som har behov for noko ekstra oppfølging før heimreise, etter eit sjukehusopphald. Senteret har laboratorieutstyr og kapasitet tilsvarande eit velutrusta primærlegekontor. Ansvar for pasientretta lærings- og meistringsarbeid. Senteret inngår deltek i kompetanseutvikling overfor dei einskilde kommunane. Senteret har telemedisinsk utstyr knytt til Norsk Helsenett. Spesialisthelsetenestedel og ansvar: Kompetanseoverføring til interkommunal legevakt og sengepost. Dette vil kunne gjelde akuttmedisin, skadebehandling, rehabiliteringskompetanse, læring og meistring m.m. I ein overgangsfase må kompetanseoverføringa også skje gjennom deltaking i klinisk vurdering av einskildpasientar, som ein ekstra kapasitet og støtte i arbeidet både på legevakt og overfor pasientar på observasjons-/sengepost. Teleradiologi med radiograf på vakt på dagtid. Det finst allereie i dag radiologisk utstyr på NSH og LSH, og i ein slik modell kan dette utstyret stillast til rådvelde for det lokalmedisinske senteret, som ei styrking av den diagnostiske kapasiteten på legevakt/obspost. Dette vert betjent av radiograf på vakt (tilsett på radiologisk avdeling FSS), medan tolkinga av røntgenbileta vert gjort av radiolog på FSS. Ambulant, planlagd dagbehandling og poliklinikk. Dette vil kunne gjelde tilbod innan: Indremedisin Dialyse Skade/ortopedi Auge ØNH Pediatri Gyn/føde Hud Kirurgi Blodtapping I tillegg vil tverrfaglege team ambulere både til dei lokalmedisinske sentra og til einskildkommunar. Dette gjeld t.d. Team lindrande behandling Geriatriteam Rehabiliteringsteam Læring og meistring 27

28 Talet på dagar per veke må heile tida vere bestemt utifrå pasientvolum og vere i tråd med eit nærare utrekna behov. Modellen er i stor grad tufta på verdien av samlokalisering av interkommunale helsetenester og ambulante tilbod frå spesialisthelsetenesta. Det er naturleg at Helse Førde inviterer kommunane til å ta i bruk areal ved NSH som eit integrert, lokalmedisinsk senter. Likeeins kan ein på kort sikt invitere kommunane i Indre Sogn til å nytte bygningsmassen ved LSH til tilsvarande tenester. På grunn kommunikasjonar og utviklinga i folketalet i regionen bør likevel eit lokalmedisinsk senter for Indre Sogn vurderast lagt til Sogndal innan Fødetenestene er trygge Fødande som treng særskilt oppfylging i svangerskapet får sitt tilbod frå FSS. Kvinnene i Nordfjord og kvinnene sør for Sognefjorden kan velje å føde på sjukehuset i Volda, på Voss sjukehus eller på Haukeland universitetssjukehus. Gynekolog/ fødselslege vil ambulere ut til dei lokalmedisinske sentra Rus og psykiatri Dagens tilbod innan rus og psykiatri vil i denne modellen vidareførast på dagens lokasjonar. Dette betyr at det på sikt vil bli mogleg å samlokalisere somatikk og psykiatri i Sogndal. Det vert ikkje lagt opp til endringar i strukturen i psykiatrien. I tillegg vil ein ta i bruk rusavdelinga på Nordfjordeid. 6.2 Konsekvensar ved val av modell Kapasitet Denne modellen medfører at deler av den tenesteproduksjonen som føregår ved NSH og LSH i dag, på noko sikt skal overførast til FSS, medan andre delar vert handtert på dei lokalmedisinske sentera, enten poliklinisk ved hjelpa av ambulante spesialistar frå FSS, eller som ein del av det interkommunale tenestetilbodet som er beskrive tidlegare. Fordi deler av tenesteproduksjonen på sikt vert overført frå NSH og LSH til FSS, må vi sikre at det er kapasitet til å ta i mot denne auka pasientstraumen ved sentralsjukehuset. Berekningar viser at dette vil vere mogleg, men det føreset at også FSS klarar å auke produktiviteten (målt i forbruk av sengedøgn) med 20%. Dette må skje gjennom målretta gevinstrealisering og effektuttak knytt til dagkirurgi, reduksjon av preoperarive liggedøgn, rask utskriving av utskrivingsklare pasientar, overføring frå sengepost til pasienthotell, betra utskrivingsrutinar og kortare liggetider m.m. Det er sett ned eigne prosjekt for å utgreie fagområda føde og ortopedi. Førebelse analysar frå desse prosjekta kan tyde på at overføring av føde- og ortopeditilbodet frå lokalsjukehusa til sentralsjukehuset let seg gjere innan kort tid. Når det gjeld fødetilbodet, er volumet i Lærdal alt no svært lågt, slik at ei overflytting til FSS er uproblematisk. For NSH syner tala at det vil vere kapasitet ved Volda sjukehus til å ta dei fødslane som i dag er ved NSH. Kompliserte fødslar skjer også i dag ved FSS, slik at dette ikkje påverkar den samla kapasiteten. Arealmessig kapasitet Førebelse berekningar syner at modellen føreset ein auka operasjonsstovekapasitet på to stover. Vidare viser berekningar at FSS har stor nok sengekapasitet til å handtere dei nye pasientane. Dette føreset eit belegg på 82% (inkludert ØH), samt 20% bortfall av liggedøgn 28

29 som følgje av døgn til dag - prosjekta. I tillegg vil denne modellen krevje utviding av areal til dagbehandling. Det er ikkje gjort fullstendige analysar av dette behovet Ventetid Vi reknar med at flytting av fleire fagområdar til FSS vil gje stordriftsfordelar og betre koordinering. Dette vil også kunne resultere i effektiviseringsgevinstar som t.d. færre fristbrot og kortare ventelister. Tilboda ved dei lokalmedisinske sentera vil dekkjast av ambulerande personell, og det er liten grunn til å tru at dette vil gje nokon endring i ventelistedagar eller talet på fristbrot på dei lokalmedisinske sentera Transport og reisebelastning Denne modellen vil medføre større reisebelastning for enkelte pasientgrupper. Då fleire tenester vert tilbydd poliklinisk på dei lokalmedisinske sentera vil andre pasientgrupper truleg få eit tilbod nærare heimen. Kronikarar og pasientgrupper som er ofte til behandling vil få eit desentralt tilbod. Berekningar viser ein liten auke i reisekostnadar og reisebelastning for pasientane. Denne modellen vil også føre til auka reisebelastning for ambulant personell, noko som medfører ein auke i kostnadane til personelltransport Økonomi Våre estimat syner at Helse Førde vil få eit positivt driftsresultat på kr 47 mill med denne modellen. Den store forbetringa i driftsresultat skuldast hovudsakleg fylgjande endringar: a. Bortfall av lokalsjukehusa i Lærdal, Nordfjord og Florø fører til eit bortfall av alle kostnadar ved desse. Inntektene knytt til innsatsbasert finansiering fell ikkje bort då produksjonen vert overflytta til Sentralsjukehuset i Førde. Vi reduserer likevel Helse Førde sine totale innsatsbaserte inntekter med 12%. Dette då 5% av dagens inntekter er knytt til gjestepasientar som det ikkje vil vere kapasitet for å handtere, i tillegg legg vi til grunn 7% overproduksjon i dag. b. For å handtere den auka aktiviteten ved FSS vil ein måtte: Auke kostnadane med kr 141 mill. Dei største kostnadsaukane er knytt til postane: o ortopedisk sengpost (kr 29 mill), o medisinsk sengepost (kr 27 mill), o pediatrisk sengepost (kr 7 mill), o anestesi og operasjon (kr 14 mill) o gyn sengepost og fødeavdeling (kr 12 mill) o reinhald og kjøkken (kr 10 mill) o overvaking/intensiv (kr 9 mill) Effektivisere drifta ved FSS ved å: o Legge om frå døgnbehandling til dagbehandling. Våre berekningar tyder på at ei slik omlegging redusere talet på liggedøgn med 20%, og såleis føre til at utnyttingsgraden ved sengepostane ved FSS vil bli redusert med 20%. Dette representerer ein kostnadsreduksjon på kr 61 mill på sengepostane, men vil også føre til ein betydeleg auke i kostnadar knytt til pasienthotell. Etablere lokalmedisinske sentra o Årlege driftskostnadar ved kvart lokalmedisinsk senter er berekna til kr 23 mill. Dette inkluderer ikkje kostnader for helsepersonell sidan dei vil vere tilsett ved FSS. Dei lokalmedisinske sentra er dimensjonert til å handtere eit poliklinikkvolum på minimum 10% av dagens totale produksjon for dei 29

30 aktuelle fagområda. Poliklinikk inntekter er estimert til kr 10 mill pr lokalmedisinske senter. Auke kostnadar til pasienttransport, pasienthotell m.m o Pasienttransport: I dag er det ein stor del pasientar med rett på refusjon som ikkje krev sine reisekostnadar i samband med spesialisthelsetenestebesøk refundert. Endringar i pasientstraumen fører med seg ein risiko for at fleire vil krevje refusjon. Store pasientgrupper som reiser til FSS i dag vil i denne modellen får eit desentralt tilbod. Vi har berekna auken i pasientreiser til kr 4 mill. o Auka kostnad til pasienthotell kr 19 mill o Geriatriteam med ein årleg kostnad på kr 2 mill Beskriving Beløp i mill kr Driftsresultat Tek bort lokalsjukehusa 223 Auka inntekt ved FSS for tenester som vert flytta inn frå lokalsjukehusa 98 Auka kost FSS -141 Bortfall gjestepasientinntekter -5 Auka kost for pasienthotell, transport m.m -31 Effektivisering "døgn til dag" 61 Auka avskrivingskostnadar -8 Driftskost ny rusinstitusjon Nordfjord -17 Kost lokalmedisinske sentra -46 Berekna driftsresultat modell 1 47 Denne modellen krev ombygging ved FSS. Det må mellom anna byggast to nye operasjonsstover, dagkirurgiarealet må utvidast, sengepostareal må tilpassast ny struktur, og poliklinikkarealet må utvidast. I tillegg legg vi til grunn at endringane i behandlingsmetodar og status i dag fører til at det må investerast i medisinsk-teknisk utstyr. Det føreligg gode estimat på ombygging til to nye operasjonsstover, medan andre ombyggingar er grovare estimert. To nye operasjonsstover er berekna til kr 43,5 mill Ombygging til dagkirurgiareal er grovt estimert til kr 43 mill Tilpassing av sengepostareal til ny struktur er grovt estimert til kr 10 mill Utviding av poliklinikkareal er grovt estimert til kr 20 mill Investeringar i medisinsk-teknisk utstyr er berekna til kr 27 mill (berekna ut frå gjennomsnittleg investeringskost for normalåra 2004 til 2007) Bemanning Denne modellen medfører ei betydeleg omlegging. Store delar av tenestetilbodet som vi yter i dag skal ytast i dei interkommunale delane av dei lokalmedisinske sentra i framtida. Dette i lag med summen av andre tiltak medfører ein reduksjon i talet brutto årsverk med til saman 232. Til saman vert talet tilsette ved NSH, LSH og FSH redusert med 345, medan modellen føreset ei styrke av bemanninga med 113 tilsette ved FSS. Modellen føreset at 11 legestillingar vert overflytta til FSS, så nedbemanninga treff pleiegruppa med ei nedbemanning på 134 stillingar, og andre yrkesgrupper og medisinsk støttepersonell vert redusert med 98 stillingar. 30

31 I samband med ambulering må Helse Førde inngå særskilde avtalar med dei tilsette. Sidan særleg sjukepleiarane vil kunne få tilbod om arbeid ved dei lokalmedisinske sentra er det grunn til å tru at det vil bli færre oppseiingar i denne modellen enn i dei andre modellane. Sjølv om endringa i denne modellen omfattar nedbygging av NSH og LSH vil også tilsette ved FSS måtte inkluderast i dei organisatoriske rammene for nedbemanningsprosessen. For å sikre ein profesjonell prosess er viktig å følgje dei etablerte rutinane for omstilling og nedbemanning i føretaket. Modellen føreset endringar i arbeidsmåtar og samhandling med kommunane. Dette vil krevje ei storstilt satsing på utvikling av medarbeidarar, leiarar og organisasjon Kompetanse I denne modellen vert alle tilsetjingsforhold innan dei somatiske helsetenestene knytt til Førde Sentralsjukehus. Samtidig legg vi opp til ei betydeleg ambulant verksemd ut til dei lokalmedisinske sentra i Nordfjordeid og i Indre Sogn. Modellen krev at fagmiljøa i Helse Førde samarbeider tett med dei interkommunale sengepostane og dei interkommunale legevaktene. Helse Førde sitt fagmiljø må ta eit stort forpliktande ansvar for kompetanseutveksling mellom nivåa. Å samle alt fagmiljøet i Førde, den mest folketette regionen i fylket vil vere med på å sikre rekruttering og stabilisering av arbeidskraft fordi det mellom anna vil vere lettare for sambuar/ektefelle å få seg jobb i dette området. At fagmiljøa vert større og meir stabile gjer dei meir robuste og forenklar rekrutteringa. Den omfattande og korttidsvikarbruken vi har i dag vil verte minimal, medan nordsjøturnusane vil avviklast. I denne modellen vert det behov for eit ekstra vaktskift fordi ortopedi og kirurgi truleg ikkje kan ha felles vakt lenger. Likevel vert vaktbelastninga mindre fordi det vert fleire personar til å dele vaktene på. Eit samling av fagmiljøa vil også kunne bidra positivt i høve til å auke den systematisk forskinga. For særleg legane vil eit forskingsmiljø vere viktig i høve til å stabilisere fagmiljøa. Denne modellen gir oss også økonomisk rom for handling og vil sikre at nivået på medisinskteknisk utstyr (MTU) kan haldast oppe. Både rom for forsking, fagutvikling og moderne MTU vil gjere Helse Førde til ein meir attraktiv arbeidsplass. Denne modellen gir oss økonomisk rom til å vedlikehalde og investere i bygg og medisinsk-teknisk utstyr og til auka forsking, rekruttere og vedlikehalde kompetanse i føretaket. Sentralisering av alle tilsettingstilhøve til FSS vil sikre rekruttering og stabilisering av fagfolk. Dette lettar innføring av faglege retningslinjer og standardisering av medisinske prosedyrar og sikrar høg og lik fagkvalitet for pasientane. Å vere ein god utdanningsinstitusjon er kanskje aller viktigaste for å rekruttere, stabilisere og vidareutvikle kompetanse. Dette området vert omtala særskilt i neste kapitel Forsking og utdanning I denne modellen vert alle tilsetjingsforhold innan den somatiske helsetenesta knytt til Førde Sentralsjukehus. Utdanning av helsepersonell og all forsking vil såleis også vere organisert og leia frå denne institusjonen. Ved å samle alt helsepersonell ved FSS vil vi få eit større og meir robust fagmiljø. Det vil ikkje vere negative konsekvensar for kvaliteten på forsking og 31

32 utdanning av helsepersonell ved at alle tilsetjingsforhold innan den somatiske helsetenesta vert knytt til FSS. For legane er all spesialistutdanning basert på at dei arbeider medan dei er i utdanning. Såleis er ordninga med legar i spesialisering (LIS) viktig for å sikre kompetansen i føretaket. Føresetnaden for LIS- utdanning er at det finnast avdelingsoverlege innan det spesielle fagområdet. Denne modellen legg ikkje ned fagområde slik at vi kan halde fram med same nivå på LIS utdanning som vi har i dag. Ved ein slik modell vert det færre turnusplassar. Dette kan vere negativt særleg med tanke på at vi nasjonalt har problem med å skaffe t.d. turnusteneste for både legar og anna helsepersonell. Organiseringa av tenesta til dei medisinske kandidatane er ei utfordring i dag. Ved å samle alt fagmiljø til FSS vert det enklare å tilfredstille dei faglege krava til innhaldet i turnustenesta Ved denne modellen vi tal medisinske kandidatar reduserast mykje i tida framover særleg fordi vi ikkje treng dei for å sikre forvaktsjiktet på lokalsjukehusa. Det kan verte færre praksisplassar for sjukepleiarstudentane i spesialisthelsetenesta ved denne modellen samtidig som at all anna utvikling tyder på at kommunane treng fleire sjukepleiarar i framtida For å nærme oss dei nasjonale måla for forsking må føretaket i framtida førebu seg på å nytte meir ressursar på dette. For å møte utfordingane med å få eit større forskingsmiljø vil ei samling av fagmiljøa kunne bidra positivt i høve til å auke den systematisk forskinga. For særleg legane vil eit forskingsmiljø vere viktig i høve til å stabilisere fagmiljøa. Dei lokalmedisinske sentra og konsekvensen for utdanning og forsking Helsetenesta har eit sentralt ansvar som praksisarena for utdanningane, og som noverande eller framtidig arbeidsgivar for dei ferdig utdanna helsearbeidarane. Denne modellen prøver å møte intensjonane i Samhandlingsreforma og då stiller det nye krav til kompetansen hjå helsepersonell. Dei vil få andre arbeidsmåtar, til dømes må dei i større grad vere del av eit tverrfagleg team og kunne samarbeide med sterke og aktivt deltakande brukarar. Ved å la LIS, og andre utdanningskandidatar ambulere ut og delta i arbeidet på dei lokalmedisinske sentra vil vi få ein ny type læringsarena der samarbeid på tvers av helsetenestenivåa står sentralt. Denne læringsarenaen vil førebu den nye legen og helsearbeidaren til den nye og moderne helsetenesta der pasientar og brukarar møter ei samordna helseteneste med fullstendige behandlingskjeder og god behandlingskvalitet I denne modellen føreset vi at det vert oppretta interkommunale sengepostar. På sikt burde det vere mogeleg å sikre sjukepleiarstudentane, som misser sine praksisplassar i Helse Førde, praksis ved desse sengepostane. Dette vil også legge til rette for at Høgskulen i Sogn og Fjordane kan få eit moderne utdanningstilbod og møte behovet for å få inn nye tema i grunnutdanningane for å fylgje opp intensjonane i Samhandlingsreforma. Den omfattande samhandling og kompetanseoverføring som denne modellen legg opp til mellom helsepersonell i dei interkommunale legevaktene /sengepostane og Helse Førde vil stimulere til auka forsking og fagutvikling. Styresmaktene ynskjer å sikre oppbygginga av 32

33 forskingskompetanse innanfor forskingssvake fagområde som t.d. innan rehabilitering/ habilitering og eldre. Ved å etablerer lokalmedisinske senter med interkommunale sengepostar har vi etablert ein arena som burde ligge godt til rette for fagleg nybrotsarbeid og nasjonal forsking som kan vere stimulerande for helsepersonell både frå kommunesida og frå spesialisthelsetenestesida Arbeidsmiljø Denne modellen inneber at NSH og LSH blir og omgjort til lokalmedisinske senter. Omlegginga vil difor føre til store endringar for dagens tilsette. Utfordringa for føretaket er å sikre naudsynt tryggleik for dei av våre tilsette som er etablert i lokalsamfunnet. Det kan best gjerast ved at vi så tidleg som mogeleg får avklart i kva rekkefølgje dei ulike endringsprosessane skal skje. På denne måten kan kvar einskild tilsett saman med arbeidsgjevaren leggje planar framover i tid. Dersom kommunane rundt dei lokalmedisinske sentra ser på omstillingsarbeidet som eit verkemiddel for å sikre eiga befolkning helsetenester i tråd med nye prinsipp for samhandling, kan mange av arbeidsmiljøutfordringane førebyggjast. Dei lokalmedisinske sentra vil kunne tilby ein rekke arbeidsplassar for tilsette som i dag har arbeidet sitt ved NSH og LSH. Tilsette ved lokalsjukehusa har ved fleire høve uttrykt at dei saknar endelege avklaringar. Så lenge innhaldet i sjukehusa er uavklart påverkar det vår evne til å rekruttere personell til faste stillingar, noko som er sjølvforsterkande i negativ lei. Vedtak om lokalmedisinske senter vil krevje handlingsplan for samarbeid om utvikling og utveksling av kompetansen mellom kommunehelsetenesta og dei lokalmedisinske sentra. I dette arbeidet må også arbeidsgjevartilhøva konkretiserast nærare. Helse Førde sine dokument for omstilling og utvikling må tilpassast ein slik situasjon. Ein god del tilsette vil truleg søke nye utfordringar. Samtidig kan kommunane sjå på dette som mogelegheit til å få tilgang til svært kompetent personell. Ved FSS vil denne modellen kunne bidra til meir robust fagmiljø. Den faglege utviklinga kan bli meir målretta og over tid meir kraftfull. Samtidig må ein ikkje underslå at skjerpa krav til gevinstrealisering kan opplevast som krevjande for tilsette. Døme på krav vil være å frigjere sengekapasitet til nye pasientgrupper og auka arealeffektivitet ved FSS Spesialisthelsetenesta og kommunane Modellen legg til grunn intensjonane i samhandlingsreforma og set store krav til samhandlinga mellom Helse Førde og kommunane og til kommunane si samhandling seg imellom. Modellen føreset at kommunane har inngått forpliktande samarbeid og opprettar interkommunal legevakt og interkommunale sengepostar i knytt til dei lokalmedisinske sentra i Nordfjord, Indre Sogn og i Sunnfjord. Helse Førde tek i denne modellen eit stort ansvar for kompetanseoverføring frå Helse Førde til kommunane og då særleg ut mot dei interkommunale sengepostane og legevaktene. Helse Førde skal og syte for at det vert oppretta omfattande tilbod om poliklinisk- og dagbehandling ved dei lokalmedisinske sentra for pasientar som har behov for spesialisthelsetenester ofte, t.d. kronikarar og eldre. 33

34 Denne modellen legg til grunn at vi gjennomfører intensjonane i samhandlingsreforma før reforma er vedteken og t.d. finansieringa av reforma er klarlagt. Ser vi dette i lys av at kommunane har låg betalingsevne og stadig høgare lånegjeld vil ei avklaring av dette momentet truleg vere ein av dei viktigaste føresetnadane for å kunne setje i verk interkommunale sengepostar. Det er også andre uavklarte moment som kan vere utfordrande i høve til om kommunane i fylket vil delta i eit lokalmedisinsk senter. Modellen set store krav til kommunane si samhandling seg imellom. Kommunane har tradisjonelt ikkje mykje erfaring med å løyse oppgåver i fellesskap og det finnast få eksempel på omfattande interkommunalt samarbeid. Denne modellen legg opp til at det vert etablert interkommunale legevakter og tilhøyrande interkommunale sengepostar på tre stader i fylket. For nokre pasientar vert avstanden svært lang til desse sentra. Dette gjed t.d. Balestrand, Solund, Selje som vil få opp til to timar til den interkommunale sengeposten. Kommunane kan difor ha behov for å vurdere om ein treng å utvikle supplerande samhandlingsmodellar for dei kommunane som har lengst avstand til dei lokalmedisinske sentra. I denne samanhengen trur vi det er det viktig å vurdere korleis telemedisinske løysingar kan nyttast effektivt i samhandlinga mellom kommunane og mellom nivåa. Reforma krev kompetente helse- og omsorgsarbeidarar i kommunane. Truleg vil ein god del sjukepleiarar i lokalsjukehusa søkje seg over til dei interkommunale sengepostane og ta med seg sin spesialistkompetanse. Likevel vil Samhandlingsreforma utløyse behov for omfattande etter- og vidareutdanning for både legar og anna helsepersonell i kommunane. Modellen vil også krevje helsepersonell med rehabiliteringskompetanse i den interkommunale sengeposten. Ei av hovudutfordringane som også vert omtala i St.meld. 47 Samhandlingsreformen er å få fastlegane betre integrert med dei andre helse- og omsorgstenestene i kommunane. Skal denne modellen kunne gjennomførast må fastlegane ha eit større ansvar inn i den interkommunale sengeposten og i den interkommunale legevakta. Det trengst truleg fleire legar og det trengst legar som er viljuge og har kompetanse til å til å samarbeide på tvers av nivå. KS Sogn og Fjordane, Sogn og Fjordane Fylkeskommune, Høgskulen i Sogn og Fjordane og Helse Førde HF har teke initiativ til eit prosjekt som skal vere ei hjelp for kommunar, kommunesamarbeid og helseføretak i prosessen mot Samhandlingsreforma. I brev til Stortingets Helse- og omsorgskomité og Stortingets Kommunal- og forvaltningskomité den 10.februar 2010 skriv KS: Avslutningsvis vil KS understreke viktigheten av å etablere pilotprosjekter innen organisering, finansiering, styring og oppgaveløsning. Dette vil gjøre reformen mer treffsikker gjennom praktiske erfaringer og kunnskapsinnhenting. For å klare den omfattande men viktige omlegginga som modellen legg opp til må Helse Førde og kommunane i fylket dra lasset i lag. Modellen som vi legg fram er i tråd med Samhandlingsreforma på alle punkt og føreset samarbeid mellom 26 kommunar og eitt føretak. Det finnast mange fylke som har prøvt ut og 34

35 gjennomført delar av intensjonane i Samhandlingsreforma. Men vi kjenner ikkje til at den er prøvt ut i større skala mellom eit føretak og alle kommunane i opptaksområdet. No har vi høve til å prøve ut i stor skala korleis dette kan gjennomførast. Vi kan hauste erfaringar og tilføre kunnskap som vil kunne gjere Samhandlingsreforma meir treffsikker slik KS etterspør. Modellen kan gjere Sogn og Fjordane til eit føregangsfylke og bør såleis få status som pilotfylke for Samhandlingsreforma Trygge og nære helsetenester For Helse Førde er det viktig å ha ei spesialisthelseteneste som folk i Sogn og Fjordane har tillit til. Det er mange faktorar som vil påverke dette tillitsforholdet og det er nokre områder som vil vere avgjerande for om pasientane og folk flest vil oppleve tenestene som trygge. Folk i Sogn og Fjordane vil ha behov for at : dei får rask hjelp ved akutt sjukdom helsepersonell har kompetanse innan sitt fagfelt behandlinga er moderne og av høg kvalitet dei ikkje vert påført skade under behandlinga dei ikkje må vente for lenge på planlagt behandling det er kort veg til behandling som dei må gjennomføre ofte dei vert møtt med respekt og omtanke dei får opplæring og informasjon og deltek i eiga behandling som likeverdige partar dei får rask og opptrening og rehabilitering etter sjukdom helsetenestene er samanhengande og uavhengig av nivå og fylkes- og kommunegrenser Kort oppsummering av modellen Denne modellen sikrar pasientane i Sogn og Fjordane trygge og gode helsetenester og gir Helse Førde ein robust økonomi som gir rom for å vedlikehalde og reinvestere i kompetanse, bygg og utstyr. 35

36 7 Modell 2: Eitt sentralsjukehus som leverer alle spesialisthelsetenestene i Sogn og Fjordane Denne modellen samlar heile tenestetilbodet i Helse Førde HF på FSS. For enkelte høgspesialiserte tenester og/eller tenester med låge pasientvolum, vil det vere naturleg å søkje samarbeid med Helse Bergen og Haukeland Universitetssjukehus. 7.1 Beskriving av modellen Denne modellen vil sikre Sogn og Fjordane ei fullverdig spesialisthelseteneste der ingen sentralsjukehusfunksjonar vert lagt ned. FSS vil ha døgn-, dag- og poliklinikktilbod innan alle dei fagområda som finnast i fylket i dag. Spesialiserte rehabiliteringsplassar vert oppretta og geriatriteam kjem på plass att. Sentralisering av alle tilsettingstilhøve til FSS vil sikre rekruttering og stabilisering av fagfolk. Dette lettar innføring av faglege retningslinjer og standardisering av medisinske prosedyrar og sikrar høg og lik fagkvalitet for pasientane. Eventuelle interkommunale sengepostar i indre Sogn og Nordfjord vil i denne modellen berre innehalde interkommunale tenester. Senteret kan ha felles legevakt, interkommunal sengepost med observasjonspost og kommunal opptrening/rehabilitering. Godt utbygde IKT løysingar vil vere viktige i denne modellen og dei må legge til rette for videokonferanse om medisinske problemstillingar mellom Helse Førde og dei interkommunale sengepostane samt undervisning og rettleiing over nettet. Det vil vere viktig å sikre gode system for samhandling også med dei kommunane som ikkje deltek i interkommunalt samarbeid Helse Førde sine tverrfaglege team vil ambulere både til interkommunale sengepostar og til einskildkommunar. Dette gjeld til dømes: Team lindrande behandling Geriatriteam Rehabiliteringsteam Læring og meistring Akuttmedisinsk beredskap og -teneste I modell 2 vil behova til akuttmedisinsk beredskap og støtte i fylket bli teke i vare gjennom ei akuttmedisinsk kjede som omfattar akuttberedskap på FSS, luft- og bilambulansar, interkommunale legevaktar/fastlegane og eventuelle kommunale lokalmedisinske senter. FSS har ansvar for å ivareta, og å utvikle akuttmedisinsk kompetanse i heile kjeda. Modellen tek høgde for at det vert etablert interkommunale legevakter med kapasitet og kompetanse til å ha god akuttberedskap. Dei interkommunale legevaktene vil vere kopla opp mot FSS og deira akuttmedisinsk team via telemedisinske/-radiologiske tenester. Når pasientar har behov som legevakta ikkje kan dekke, vert pasienten transportert til FSS. Luftambulanse flyr som før pasienten direkte til det sjukehuset som skal behandle han. Pasientane frå Lærdal, Aurland, Vik, Årdal og Gulen kan verte frakta med ambulanse til Helse Bergen, Voss eller Haukeland universitetssjukehus. Nokre pasientgrupper frå Selje, Vågsøy, Eid, Stryn Hornindal og delar av Stryn vil verte frakta til akuttmottaket på Volda sjukehus. Resterande pasientar vert frakta til akuttmottaket ved FSS. Ambulansetenesta er framleis eigd og driven av Helse Førde. 36

37 Modell 2 legg opp til ei samling av alle somatiske spesialisthelsetenester, fagmiljø og oppgåver på FSS. Modellen byggjer vidare på at vi etablerer tett samarbeid mellom relevante fagmiljø i Helse Førde HF og dei respektive kommunale helse- og omsorgstenestene. Modellen tek høgde for intensjonen i Samhandlingsreforma om etablering av interkommunale helsesenter, men i motsetnad til modell 1 vil vi i denne modellen ikkje etablere ambulant verksemd og strukturert deltaking frå spesialisthelsetenesta inn i desse sentera. Helse Førde vil derimot legge til rette for etablering av slike interkommunal senter med legevakt og interkommunale sengepostar, i eller i tilknyting til, føretaket sine bygg. Spesialisthelsetenestetilbodet innan somatikk vert i denne modellen teke hand om på FSS, samt i den akuttmedisinske kjeda dei prehospitale tenestene representerer Fødetenestene er trygge Fødande som treng særskilt oppfylging i svangerskapet får tilbodet sitt frå FSS. Kvinnene i Nordfjord og kvinnene sør for Sognefjorden kan velje å føde på sjukehuset i Volda, på Voss sjukehus eller på Haukeland universitetssjukehus Rus og psykiatri Rus- og psykiatritilbodet vert vidareført slik som i dag og på dei same lokasjonane. Det vert ikkje lagt opp til endringar i strukturen i psykiatrien, bortsett frå at bruk rusavdelinga på Nordfjordeid vert opna. 7.2 Konsekvensar ved val av modell Kapasitet Som følgje av at tenesteproduksjonen på sikt vert overført frå NSH og LSH til FSS, må vi sikre at det er kapasitet til å ta i mot denne auka pasientstraumen ved sentralsjukehuset. Berekningar viser at dette vil vere mogleg, men det føreset at også FSS klarar å auke produktiviteten (målt i forbruk av sengedøgn) med 20%. Dette må skje gjennom målretta gevinstrealisering og effektuttak knytt til dagkirurgi, reduksjon av preoperarive liggedøgn, rask utskriving av utskrivingsklare pasientar, overføring frå sengepost til pasienthotell, betra utskrivingsrutinar og kortare liggetider m.m. Det er sett ned eigne prosjekt for å utgreie fagområda føde og ortopedi. Førebelse analysar frå desse prosjekta kan tyde på at overføring av føde- og ortopeditilbodet frå lokalsjukehusa til sentralsjukehuset kan gjennomførast innan kort tid. Når det gjeld fødetilbodet, er volumet i Lærdal allereie svært lågt, slik at ei overflytting av desse fødslane til FSS vil være uproblematisk. For Nordfjordeid sin del, viser tala at det vil vere mogleg å overføre dei fødslane som i dag føregår ved NSH til Volda sjukehus. Kompliserte fødslar skjer allereie i dag ved FSS, og vil ikkje påverkar den samla kapasiteten. Arealmessig kapasitet Førebels berekningar tilseier at modellen føreset auka operasjonsstovekapasitet, med to operasjonsstover. Vidare viser berekningar at FSS har stor nok sengekapasitet til å handtere dei nye pasientane. Dette føreset eit belegg på 82% (inkludert ØH), samt 20% bortfall av 37

38 liggedøgn som følgje av døgn til dag prosjekta. I tillegg krev denne modellen auka areal til dagbehandling. Det er ikkje gjort fullstendige analysar av dette behovet Ventetid Dersom ein føreset at omorganiseringa ikkje vil få konsekvensar for den totale kapasiteten, vil omstruktureringa ikkje påverke lengda på ventelistene og talet på fristbrot. Vi kan såleis vente at tendensen i dag vil halde fram Transport og reisebelastning Dette er ein svært sentralisert modell, der all spesialisthelsetenestene for befolkninga i Sogn og Fjordane vert ytt ved FSS, og i nokon grad ved HUS eller utanfor Helse Vest -regionen. Dette medfører at dei samla økonomiske meirkostnadane på grunn av auke i transport vil opplevast som ei meirbelastning for vesentlege pasientgrupper. NSH og LSH står i dag for til saman knapt 1/3 av tenestevolumet. Sjølv om ein korrigerar for dagens netto import av ortopediske gjestepasientar til LSH, vil om lag 1/4 av dagens pasientmasse oppleve ei auka reisebelastning dersom vi vel denne modellen Økonomi Våre estimat viser at Helse Førde vil få eit positivt driftsresultat på kr 50 mill med denne modellen. Den store forbetringa i driftsresultat skuldast hovudsakleg fylgjande endringar: a. Bortfall av lokalsjukehusa i Lærdal og Nordfjord fører til eit bortfall av alle kostnadar ved desse. Inntektene knytt til innsatsbasert finansiering fell ikkje bort då produksjonen vert overflytta til Sentralsjukehuset i Førde. Vi reduserer likevel Helse Førde sine totale innsatsbaserte inntekter med 12%. Dette fordi 5% av dagens inntekter er knytt til gjestepasientar som det ikkje vil vere kapasitet til å handtere. Vi legg til grunn 7% overproduksjon i dag. b. For å handtere den auka aktiviteten ved FSS vil ein måtte: Auke kostnadane med kr 168 mill. Dei største kostnadsaukane er knytt til postane: o ortopedisk sengpost (kr 29 mill), o medisinsk sengepost (kr 27 mill), o pediatrisk sengepost (kr 7 mill), o anestesi og operasjon (kr 14 mill) o gyn sengepost og fødeavdeling (kr 12 mill) o reinhald og kjøkken (kr 10 mill) o overvaking/intensiv (kr 9 mill) o Auke kostnader ved å flytte all poliklinikkverksemd til FSS Auka pleiekostnadar og driftskostnadar knytte til poliklinikk kr 14 mill Vi reknar også med noko auka hotellkostnadar då nokre pasientar må overnatte på hotell eller pasienthotell i forkant eller etterkant av poliklinikkbesøk. Vi har lagt inn at 10% av poliklinikkpasientane frå LSH og NSH sitt nedslagsfelt må overnatte. Dette representerer ein auka kostnad på kr 1 mill. Effektivisere drifta ved FSS ved å: o Legge om frå døgnbehandling til dagbehandling. Våre berekningar tyder på at ei slik omlegging redusere talet på liggedøgn med 20%, og såleis føre til at utnyttingsgraden ved sengepostane ved FSS vil bli redusert med 20%. Dette 38

39 representerer ein kostnadsreduksjon på kr 60 mill på sengepostane, men vil også føre til ein betydeleg auke i kostnadar knytt til pasienthotell. Auke kostnadar til pasienttransport, pasienthotell m.m. o Auka kostnadar til pasienthotell kr 19 mill o I dag er det ein stor del pasientar med rett på refusjon som ikkje krev sine reisekostnadar i samband med spesialisthelsetenestebesøk refundert. Endringar i pasientstraumen fører med seg ein risiko for at fleire vil krevje refusjon. o Vi har berekna auken i pasientreiser til kr 22 mill., men det er usikkerheit knytt til dette estimatet. Auke i kostnadar knytt til nye tilbod for å dekke behov for helsetenester i framtida: o Geriatriteam med ein årleg kostnad må kr 2 mill. Beskriving Beløp i mill kr Driftsresultat Tek bort lokalsjukehusa 223 Auka inntekt ved FSS for tenester som vert flytta inn frå lokalsjukehusa 98 Auka kost FSS -168 Bortfall gjestepasientinntekter -5 Auka kost for pasienthotell, transport m.m -47 Effektivisering "døgn til dag" 61 Auka avskrivingskostnadar -8 Driftskost ny rusinstitusjon Nordfjord -17 Berekna driftsresultat modell 2 50 Denne modellen krev ombygging av FSS. Det må mellom anna byggast to nye operasjonsstover, dagkirurgiarealet må utvidast, sengepostareal må tilpassast ny struktur, og poliklinikkarealet må utvidast. I tillegg legg vi til grunn at endringane i behandlingsmetodar og status i dag fører til at det må investerast i medisinsk-teknisk utstyr. Det føreligg gode estimat på ombygging til to nye operasjonsstover, medan andre ombyggingar er grovare estimert. To nye operasjonsstover er berekna til kr 43,5 mill Ombygging til dagkirurgiareal er grovt estimert til kr 43 mill Tilpassing av sengepostareal til ny struktur er grovt estimert til kr 10 mill Utviding av poliklinikkareal er grovt estimert til kr 40 mill Investeringar i medisinsk-teknisk utstyr er berekna til kr 27 mill (berekna ut frå gjennomsnittleg investeringskost for normalåra 2004 til 2007) Bemanning Modellen med eitt sentralsjukehus legg til grunn ei vidareføring av FSS om lag som i dag, medan verksemdene ved NSH og FSH ikkje vert vidareført eller erstatta med andre løysingar som Helse Førde har økonomisk ansvar for. Denne modellen inneber ei betydeleg omlegging, der vi legg ned NSH og LSH. Dette vil gi ein reduksjon i talet brutto årsverk med til saman 232. Til saman vert talet tilsette utanfor sentralsjukehuset redusert med 369, medan modellen føreset ei styrking av bemanninga ved FSS med

40 Modellen føreset at alle legestillingar vert overflytta til FSS. Nedbemanninga går såleis utover pleiegruppa som vert nedbemanna med 134 stillingar. Andre yrkesgrupper og medisinsk støttepersonell vert redusert med 98 stillingar. Sjølv om endringa i denne modellen omfattar NSH og LSH vil også tilsette ved FSS måtte inkluderast i dei organisatoriske rammene for nedbemanningsprosessen. For å sikre ein profesjonell prosess er det viktig å følgje dei etablerte rutinane for omstilling og nedbemanning i føretaket. Dette arbeidet må også gjennomførast saman med dei involverte kommunane. Modellen føreset endringar i arbeidsmåtar og samhandling med kommunane. Dette vil krevje ei storstilt satsing på utvikling av medarbeidarar, leiarar og organisasjon Kompetanse Helsetenesta er ei personellintensiv kunnskapsverksemd. Helsepersonellet utgjer om lag to tredelar av den samla ressursinnsatsen, og er dermed den største og viktigaste innsatsfaktoren i helsetenesta. Medarbeidarane og deira kunnskapar er såleis den viktigaste ressursen i føretaket og er den viktigaste føresetnad for fagarbeid og kvalitet i helsetenesta. Skal Helse Førde vere ein moderne og kunnskapsbasert organisasjon som yter tenester av høg fagleg kvalitet er vi heilt avhengig av å vidareutvikle oss som ein framtidsretta og attraktiv kompetanseorganisasjon. Skal vi lukkast i det omfattande omstillingsarbeidet vi står framfor er vi avhengig av å tiltrekke oss kompetente arbeidskraft og å klare å behalde den arbeidskrafta vi har. I dette avsnittet vil vi vurdere kva konsekvensar modellen med eit sentralsjukehus vil ha for å sikre kompetent personale i Helse Førde. Modellen krev at fagmiljøa i Helse Førde samarbeider tett med eventuelle interkommunale sengepostar og dei interkommunale legevaktene, sjølv om det ikkje er lagt opp til ei omfattande ambulant verksemd. Helse Førde sitt fagmiljø må ta eit stort forpliktande ansvar for kompetanseutveksling mellom nivåa. Å samle alt fagmiljøet i Førde, den mest folketette regionen i fylket vil vere med på å sikre rekruttering og stabilisering av arbeidskraft fordi det mellom anna vil vere lettare for sambuar/ektefelle å få seg jobb i dette området. At fagmiljøa vert større og meir stabile gjer dei meir robuste og forenklar rekrutteringa. Den omfattande og korttidsvikarbruken vi har i dag vil verte minimal, medan nordsjøturnusane vil avviklast. Ei større undersøking gjort av Høgskulen i Sogn og Fjordane i 2004, kartla kva som gjorde at legar kom og vart verande i fylket. To årsaker skilte seg ut: ei god turnusteneste og vaktordningar utan for hyppig vakt. Ved denne modellen vert det behov for eit ekstra vaktskift fordi ortopedi og kirurgi truleg ikkje kan ha felles vakt lenger. Likevel vert vaktbelastninga mindre fordi det vert fleire personar til å dele vaktene på. Helse Førde har problem med å få opp volum og kvalitet på forsking og fagutvikling fordi vi har liten forskingstradisjon og eit lite fagmiljø. Eit samling av fagmiljøa vil kunne bidra positivt i høve til å auke den systematisk forskinga. For særleg legane vil eit forskingsmiljø vere viktig i høve til å stabilisere fagmiljøa. 40

41 Denne modellen gir oss også økonomisk rom for handling og vil sikre at nivået på medisinskteknisk utstyr (MTU) kan haldast oppe. Både rom for forsking, fagutvikling og moderne MTU vil gjere Helse Førde til ein meir attraktiv arbeidsplass. Ved å samla alle fagmiljøa på ein stad vil interaksjonen mellom dei verte lettare og dei kan dra nytte av kvarandre og såleis auke den faglege kvaliteten. Å vere ein god utdanningsinstitusjon er kanskje det aller viktigaste grunnlaget for å rekruttere, stabilisere og vidareutvikle kompetanse. Dette området vert omtala særskilt i neste kapitel Utdanning I denne modellen vert alle tilsetjingsforhold innan den somatiske helsetenesta knytt til Førde Sentralsjukehus. Utdanning av helsepersonell og all forsking vil såleis også vere organisert og leia frå denne institusjonen. Ved å samle alt helsepersonell ved FSS vil vi få eit større og meir robust fagmiljø. Det vil ikkje vere negative konsekvensar for kvaliteten på forsking og utdanning av helsepersonell ved at alle tilsetjingsforhold innan den somatiske helsetenesta vert knytt til FSS. For legane er all spesialistutdanning basert på at dei arbeider medan dei er i utdanning. Såleis er ordninga med legar i spesialisering (LIS) viktig for å sikre kompetansen i føretaket. Føresetnaden for LIS- utdanning er at det finnast avdelingsoverlege innan det spesielle fagområdet. Denne modellen legg ikkje ned fagområde slik at vi kan halde fram med same nivå på LIS utdanning som vi har i dag. Ved ein slik modell vert det færre turnusplassar. Dette kan vere negativt særleg med tanke på at vi nasjonalt har problem med å skaffe t.d. turnusteneste for både legar og anna helsepersonell. Organiseringa av tenesta til dei medisinske kandidatane er ei utfordring i dag. Ved å samla alt fagmiljø til FSS vert det enklare å tilfredstille dei faglege krava til innhaldet i turnustenesta Ved denne modellen vi tal medisinske kandidatar reduserast mykje i tida framover særleg fordi vi ikkje treng dei for å sikre forvaktsjiktet på lokalsjukehusa. Det kan verte færre praksisplassar for sjukepleiarstudentane i spesialisthelsetenesta ved denne modellen samtidig som at all anna utvikling tyder på at kommunane treng fleire sjukepleiarar i framtida Arbeidsmiljø I denne modellen vil NSH og LSH bli lagt ned, og dette vil bli møtt med sterk motstand både hos dei tilsette og i lokalsamfunnet rundt desse institusjonane. Fleire vil søke seg bort frå Helse Førde, og mange vil flytte frå Indre Sogn og Nordfjord. Ei slik flukt av tilsette vil ha stor negativ innverknad på arbeidsmiljøet i institusjonane. Konsekvensane kan vere at i ein overgangsperiode vil det vere auka behov for vikarar ved desse sjukehusa fordi sentralsjukehuset ikkje er oppgradert til å ta hand om fleire pasientar. Denne modellen vil truleg bli godt mottatt hos dei tilsette på FSS. Den vil gje moglegheit for vekst i tal tilsette, gje større og meir robuste fagmiljø og økt fokus på fagleg utvikling. Sentralsjukehuset vil i denne modellen vere ein institusjon som ikkje yter ambulante tenestar. Dette vil vere eit særsyn i norsk spesialisthelseteneste. Mangel på ambulante forpliktingar kan 41

42 føre til misnøye blant dei tilsette fordi dei ikkje yter moderne helsetenester og ikkje møter pasientane sine behov. Dette kan føre til redusert trivsel og motivasjon hos dei tilsette som igjen kan føre til at de ser seg om etter andre jobbmulegheiter Spesialisthelsetenesta og kommunane Denne modellen legg også til grunn intensjonane i samhandlingsreforma og set store krav til samhandlinga mellom Helse Førde og kommunane og til kommunane si samhandling seg imellom. Modellen byggjer vidare på at ein etablerer tett samarbeid mellom relevante fagmiljø i Helse Førde HF og fagmiljø i dei respektive kommunale helse- og omsorgstenestene. Helse Førde sine fagpersonar vil ikkje i denne modellen ambulere ut til eventuelle interkommunale sengepostar i indre Sogn eller i Nordfjord. Men Helse Førde må også i denne modellen ta eit stort ansvar for kompetanseoverføring frå Helse Førde til kommunane. Denne modellen set store krav til kommunane si samhandling seg imellom. Kommunane har tradisjonelt ikkje mykje erfaring med å løyse oppgåver i fellesskap og det finnast få eksempel på omfattande interkommunal samarbeid. Denne modellen legg opp til at det vert etablert interkommunale legevakter. Helse Førde vil medverke til at kommunane kan etablere tilhøyrande interkommunale sengepostar på tre stader i fylket. Helse Førde sitt personale skal i denne modellen ikkje ambulere ut til lokalmedisinske sentra. All kompetanseoverføring og samarbeid må skje mellom den tilsette i den einskilde kommune og helsepersonell på FSS. I denne samanhengen vert det viktig å vurdere korleis telemedisinske løysingar kan nyttast effektivt Trygge og nære helsetenester For Helse Førde er det viktig å ha ei spesialisthelseteneste som folk i Sogn og Fjordane har tillit til. Det er mange faktorar som vil påverke dette tillitsforholdet og det er nokre områder som vil vere avgjerande for om pasientane og folk flest vil oppleve tenestene som trygge. Folk i Sogn og Fjordane vil ha behov for at dei får rask hjelp ved akutt sjukdom helsepersonell har kompetanse innan sitt fagfelt behandlinga er moderne og av høg kvalitet dei ikkje vert påført skade under behandlinga dei ikkje må vente for lenge på planlagt behandling det er kort veg til behandling som dei må gjennomføre ofte dei vert møtt med respekt og omtanke dei får opplæring og informasjon og deltek i eiga behandling som likeverdige partar dei får rask og opptrening og rehabilitering etter sjukdom helsetenestene er samanhengande og uavhengig av nivå og fylkes- og kommunegrenser Modell 2 gir trygge helsetenester til befolkninga. Modellen medfører ei sentralisering av alle spesialisthelsetenestene til FSS og ingen spesialistar ambulerer ut til kommunane eller til interkommunal sengepostar. Dette er eit mykje dårlegare tilbod til pasientane i fylket enn det modell 1 legg opp til. Modellen gir Helse Førde økonomisk rom til å halde vedlike og investere i kompetanse, medisinsk-teknisk utstyr og bygg. 42

43 8 Modell 3: Tre likeverdige lokalsjukehus og samarbeid med HUS om sentralsjukehusfunksjonar Denne modellen byggjer på at Helse Førde består av tre likeverdige sjukehus der tenestetilbodet er avgrensa til reine lokalsjukehusfunksjonar. I forhold til dagens løysing betyr det hovudsakleg avvikling av vesentlege delar av tilbodet ved FSS. Mange fagområde vert avvikla og flytta til HUS. Dette gjeld t.d. augeavdelinga, nevrologi, revmatologi, ØNH, fysikalsk medisin, fedmeoperasjonar, barne- og nyføddavdeling, kreftsengepost og patologisk avdeling. 8.1 Beskriving av modellen Modellen inviterer til at interkommunale legevakter kan samlokaliserast med lokalsjukehusa. Dette gir gode moglegheiter for overføring av kompetanse lokalt, og vidare ei styrking av dei kommunale helsetenestene. Samhandling med HUS vil bli svært viktig, då modellen føreset at deler av tilbodet som vert ytt ved FSS i dag, enten må ytast av HUS eller av andre sentral- eller universitetssjukehus, alt etter tilgjengeleg kapasitet. Ein kan sjå for seg at alle lokalsjukehusa vil bruke telemedisinske løysingar for å betre pasienttryggleiken gjennom eit integrert samarbeid seg i mellom, og særleg opp mot HUS Akuttmedisinsk beredskap og -teneste Akuttmedisinsk beredskap og støtte i Nordfjord, Indre Sogn og Førde vil i denne modellen bli ivareteken ved å oppretthalde tilpassa akuttfunksjonar ved sjukehusa. Helse Førde vil utvikle ei akuttmedisinsk kjede som liknar den vi har i dag, med akuttberedskap på alle sjukehusa, og geografisk spreiing av luft- og bilambulansar. Luftambulanse flyr som før direkte til sjukehuset som skal behandle pasienten. Ambulansetenesta er framleis eigd og driven av Helse Førde. Rollefordelinga mot den kommunale delen av helsetenestene vil i den akuttmedisinske kjeda vere som i dag Fødetilbod I dag er det døgnbaserte fødetilbod ved alle dei tre sjukehusa i føretaket. Kvinneklinikk ved FSS har fødetilbod for risikofødslar. Her er det fødsels- og anestesilege og vaktberedskap for barnelege, jordmor- og operasjonsstovebemanning og barneavdeling med intensivbehandling for nyfødde. Ved NSH er det fødeavdeling med gynekolog og keisarsnitt beredskap og ved LSH er det forsterka fødestove leia av jordmor, med gynekolog eller kirurg alltid i beredskap for hastekeisarsnitt. Ein reindyrka modell med tre lokalsjukehus vil medføre at Kvinneklinikken i Helse Førde vert avvikla og fødetilbodet ved FSS vert redusert til fødeavdeling sidan barneavdelinga med intensivbehandling for nyfødde vert fjerna. Dei andre sjukehusa held fram som no. Dette medfører at risikofødslar må gå ut av Helse Førde til ein kvinneklinikk i Helse Bergen eller Helse Sunnmøre Rus og psykiatri Tilbod innan rus og psykiatri vil vidareførast som i dag og det vert ikkje lagt opp til endringar i strukturen innan psykiatrien. Rusposten på Eid vert opna 43

44 8.1.4 Oppgåvefordeling Modellen legg opp til ei likestilling av dei tre sjukehusa i Helse Førde, noko som medfører ei nedbygging av Førde Sentralsjukehus. I denne modellen må dette skje ved å avvikle tenestene som skil eit sentralsjukehus frå eit lokalsjukehus. Dette vil ta bort tilbod både innan mindre fagområde med avgrensa pasientvolum og den høgspesialiserte verksemda. Vidare vil støttefunksjonane verte redusert så mykje som mogleg i forhold til kva det resterande tenestetilbodet har behov for. Sjølv i denne modellen må vi leggje til grunn at sjukehusa seg i mellom må sikre ei viss funksjons- og oppgåvefordeling der fagmiljø vil samlast på enkeltsjukehus for å oppnå akseptabel vaktbelastning og moglegheit for å sikre fagmiljøa. Sogn og Fjordane vil med denne modellen misse sentralsjukehusfunksjonane og Førde Sentralsjukehus vert omgjort til Førde lokalsjukehus. 8.2 Konsekvensar ved val av modell Kapasitet I denne modellen vert mange fagområde avvikla og flytta til HUS. Dette gjeld t.d. augeavdelinga, nevrologi, revmatologi, ØNH, fysikalsk medisin, fedmeoperasjonar, barneog nyføddavdelinga, kreftsengepost, mikrobiologi og patologisk avdeling. Dette utgjer samla sett 3050 DRG poeng. Viktigare er kanskje den store reisebelastninga som vert påført pasientane, og som vil treffe store pasientvolum og enkelte kronikargrupper Ventetid Vi antar at ventelister og listebrot vil ha same tendensar som i dag. Eit unntak er dei fagområda som til no har hatt nytte av stordriftsfordelane på FSS, og som har vist tendens til effektivisering og betre utnytting av kapasitet det siste året. Ei nedbygging av sentralsjukehuset kan redusera desse fordelane, og i så tilfelle kunne resultere i ei meir negativ trend både innan listebrot og innan talet på langstidsventande Transport og reisebelastning Denne modellen vil medføre stor reisebelastning for enkelte pasientgrupper, medan nokre grupper framleis vil få eit tilbod ved lokalsjukehusa. Våre berekningar viser stor auke i reisekostnadar og reisebelastning Økonomi I denne modellen viser berekningane våre at Helse Førde vil få eit negativt driftsresultat på kr 10 mill. Den store forbetringa i driftsresultata samanlikna med i dag skuldast hovudsakleg fylgjande endringar: a. Bortfall av spesialiserte medisinske tilbod og støttefunksjonar som avdeling for nevrologi, revmatologi og rehabilitering (kr 48 mill) barneavdelinga (kr 41 mill) kreftseksjon (kr 38 mill) avdeling for hovud og hals (kr 37 mill) mikrobiologi (kr 11 mill) patologi (kr 8 mill) nedskalering av administrasjon og støttefunksjonar ved FSS grunna nedskalering av tilbodet (kr 50 mill) 44

45 for alle desse funksjonane vil det vere eit samla bortfall av inntekter på kr 85 mill b. Dette forbetringane vert motvirka av auka kostnadar til: Pasientreiser (kr 60 mill) Kjøp av helsetenester hjå andre føretak (kr 75 mill) Pasienthotell (kr 10 mill) Beskriving Beløp i mill kr Driftsresultat Bortfall av enkelte spesialiserte tenester ved FSS 174 Auka kostnad for kjøp av helsetenester -75 Auka kost for pasienthotell, transport m.m -70 Effektivisering "døgn til dag" 65 Driftskost ny rusinstitusjon Nordfjord -17 Berekna driftsresultat modell 3-10 Med overflytting av så store pasientvolum til Helse Bergen og HUS er det rimeleg at det vil verte ei reforhandling av fordelinga av basisramma mellom Helse Førde og Helse Bergen. Då vert det økonomiske resultatet enno dårlegare Bemanning Modellen med tre relativt like lokalsjukehus føreset ei betydelig nedskalering av tenestetilbodet ved FSS. Dette vil gi ein reduksjon i talet på brutto årsverk med til saman 259 årsverk innanfor dei aktuelle tenesteområda, inkludert 160 årsverk innan pleietenesta og 57 innan legetenesta. For å sikre ein profesjonell prosess er viktig å følgje dei etablerte rutinane for omstilling og nedbemanning i føretaket. Dette arbeidet må også gjennomførast saman med dei involverte kommunane. Modellen føreset endringar i arbeidsmåtar og samhandling med kommunane. Dette vil krevje ei storstilt satsing på utvikling av medarbeidarar, leiarar og organisasjon Kompetanse Denne modellen vil i praksis føre til ei nedbygging av Førde Sentralsjukehus. Modellen medfører også avvikling av mindre fagområde med små pasientvolum og høgspesialisert verksemd. Vidare vil støttefunksjonar reduserast så mykje som mogleg sett i forhold til kva som vart krevja for det resterande tenestetilbodet. Erfaring frå modellen vi har i dag er at rekruttering og stabilisering av særleg legar og spesialsjukepleiarar er vanskeleg ved dei to lokalsjukehusa våre. Vi veit også at ved lokalsjukehusa er det svært mange personar som fyller dei legevikarårsverka som blir nytta. Det skulle ikkje vere grunn for å tru at rekrutteringa vert enklare ved å gå frå to til tre lokalsjukehus i fylket. Modellen kan såleis medføre kvalitetsutfordringar i pasientbehandlinga og vil vere ei administrativ utfordring. Modellen vil på sikt by på store utfordringar med omsyn til å sikre berekraftige fagmiljø, dels fordi kvart av miljøa vil vere små, og dels som ein konsekvens av at pasientvoluma blir for små til å sikre tilstrekkeleg volum innan ei rekkje diagnose-/tenesteområde. I tilegg vil FSS misse mange fagfolk ved ei nedbygging av mange av dei mindre fagområde med avgrensa pasientvolum og/ eller høgspesialisert verksemd. 45

46 Modellen føreset medisinsk generalistkompetanse. Utviklinga i spesialistutdanninga går i retning av aukande subspesialisering innan kirurgi og indremedisin. Den generelle indremedisinar eller den generelle kirurg er snart ein utdøande rase. Det vil difor vere vanskeleg å rekruttere spesialistar til lokalsjukehusa, noko som gjer at spesialisttenester må dekkast gjennom vikarar. Dette vil ikkje bidra til å styrke det lokale fagmiljø og arbeidsmiljø. På sikt vil det verte vanskeleg å oppretthalde eit fagmiljø og fagleg forsvarlege tenester ved lokalsjukehusa Utdanning For legane er all spesialistutdanning basert på at dei arbeider medan dei er i utdanning. Såleis er ordninga med legar i spesialisering (LIS) viktig for å sikre kompetansen i føretaket. Føresetnaden for LIS- utdanning er at det finnast avdelingsoverlege innan det spesielle fagområdet. Med denne modellen vil fagmiljøa verte små og sårbare. Vi står såleis i fare for at kvaliteten på utdanninga kan verte dårleg. Vi vil berre ha LIS innan indremedisin, ortopedi og kirurgi slik at vi vil få ei betydeleg reduksjon av LIS utdanninga samanlikna med slik den er i dag. Samhandling med HUS vil bli svært viktig, då modellen truleg vil medføre at større delar av LIS utdanninga må gjennomførast der. Organiseringa av tenesta til dei medisinske kandidatane er ei utfordring i dag. Ved å bygge ned fagmiljøet ved FSS kan det verte vanskelegare å tilfredstille krava til innhaldet i turnustenesta Ved denne modellen vil vi truleg framleis vere avhengige av medisinske kandidatar for å sikre forvaktsjiktet på lokalsjukehusa. Ved ei så desentralisert spesialisthelseteneste vert det enno vanskelegare enn i dag å halde oppe eit forskingsmiljø Arbeidsmiljø I denne modellen vil spesialiserte funksjonar ved FSS bli lagt ned. Dette vil føre til sterke reaksjonar både frå dei tilsette ved sjukehuset og i lokalsamfunnet. Modellen vil føre til personellflukt frå FSS og dette vil spesielt gjelde legespesialistar og spesialsjukepleiarar. Modellen vil føre til eit svekka fagmiljø ved FSS. Fagmiljøa på NSH og LSH vil oppleve modellen som ei styrking av eigen aktivitet og tryggleik for eigen arbeidsplass. Modellen føreset medisinsk generalistkompetanse. Utviklinga i spesialistutdanninga går i retning av aukande subspesialisering innan kirurgi og indremedisin. Den generelle indremedisinar eller den generelle kirurg er snart ein utdøande rase. Det vil difor vere vanskeleg å rekruttere spesialistar til lokalsjukehusa, noko som gjer at spesialisttenester må dekkast gjennom vikarar. Dette vil ikkje bidra til å styrke det lokale fagmiljø og arbeidsmiljø. Modellen legg også opp til ei viss funksjons- og oppgåvefordeling der fagmiljø må samlast på enkeltsjukehus for å sikre tilfredsstillande pasientvolum og akseptabel vaktbelastning. Dette vil føre til dragkampar og konfliktar mellom fagmiljø og sjukehus om kven som skal ivareta oppgåver som berre skal utførast på eit eller to av sjukehusa. Det er grunn til å tru at fleire oppgåver som i dag utførast på lokalsjukehus i framtida vil bli sentralisert til sjukehus med større fagmiljø og fleire spesialitetar. På sikt vil difor lokalsjukehusa ivareta stadig mindre avanserte oppgåver, noko som fører til at dei vil miste sin medisinske legitimitet. I eit slikt perspektiv vil det være vanskeleg for dei tilsette å 46

47 oppretthalde ein fagleg stoltheit, og dette vil ha negative konsekvensar for trivselen og motivasjonen hos dei tilsette. Å gå frå sentralsjukehus til lokalsjukehus vil vere ei stor omstilling for dei tilsette i Førde. I den forbindelse er det viktig at avdelingane følgjast opp både når det gjeld kompetanse og arbeidsmiljø Spesialisthelsetenesta og kommunane Modellen legg til rette for at interkommunale legevakter kan verte samlokaliserte med lokalsjukehusa. Dette gir gode moglegheiter for overføring av kompetanse lokalt, og såleis også styrke den kommunale helsetenesta. Ein kan også tenkje seg at ein kan setje i verk interkommunale sengepostar inne i lokalsjukehusa. Skal denne modellen kunne gjennomførast må fastlegane ha eit større ansvar inn i den interkommunale sengeposten og i den interkommunale legevakta. Det trengst truleg fleire primærlegar og det trengst legar som er viljuge og har kompetanse til å til å samarbeide på tvers av nivå. Sjølv om vi ser at intensjonane i Samhandlingsreforma kan møtast i denne modellen så vil rekruttering til lokalsjukehusa verte ei stor utfordring også for samhandlinga. Stadig nye vikarar er ikkje eit godt utgangspunkt for samhandling til beste for kronikarar og eldre pasientar Usikkert om vi kan oppretthalde trygge helsetenester For Helse Førde er det viktig å ha ei spesialisthelseteneste som folk i Sogn og Fjordane har tillit til. Det er mange faktorar som vil påverke dette tillitsforholdet og det er nokre områder som vil vere avgjerande for om pasientane og folk flest vil oppleve tenestene som trygge. Folk i Sogn og Fjordane vil ha behov for at: dei får rask hjelp ved akutt sjukdom helsepersonell har kompetanse innan sitt fagfelt behandlinga er moderne og av høg kvalitet dei ikkje vert påført skade under behandlinga dei ikkje må vente for lenge på planlagt behandling det er kort veg til behandling som dei må gjennomføre ofte dei vert møtt med respekt og omtanke dei får opplæring og informasjon og deltek i eiga behandling som likeverdige partar dei får rask og opptrening og rehabilitering etter sjukdom helsetenestene er samanhengande og uavhengig av nivå og fylkes- og kommunegrenser Vår vurdering er at det er usikkert om denne modellen vil sikre pasientane i Sogn og Fjordane trygge og gode helsetenester mot Problem med rekruttering og sikring av kompetanse vil på sikt verte så store at vi risikere at lokalsjukehusa rotnar på rot. Denne modellen gir ikkje Helse Førde økonomisk rom til å vedlikehalde og investere i kompetanse bygg og medisinsk-teknisk utstyr. 47

48 9 Vegen mot 2020 Den tilrådde løysinga for utforming, organisering og dimensjonering av framtidas Helse Førde er eit målbilete som peikar framover mot Det betyr at innan ein periode på 10 år skal alle sider ved løysinga vere implementerte og i stabil drift. 9.1 Stegvis innføring etter målretta rekkjefølgje Ei slik omfattande omstilling må nødvendigvis takast stegvis, og rekkjefølgja på viktige element er vesentleg. Til dømes føreset vi i modellen at det er nødvendig fysisk og bemanningsmessig kapasitet på FSS til å ta ein auke i pasienttalet i samband med omlegginga. Det inneber investeringar og tilrettelegging av areal på sentralsjukehuset, samtidig som dei interne forbetringsprosjekta må ha auka trykk for å sikre maksimalt uttak av gevinst. Det vil vere mange slike rekkjefølgjeutfordringar som må handterast. Nokre av desse er også omtalte som risikofaktorar i eige kapittel tidlegare i dokumentet. Følgjande figur illustrere vår vurdering av rekkjefølgja på element som må løysast for å realisere modellen og sikra at Helse Førde når målbilete i 2020: Indre Sogn Nordfjord Lang sikt Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Helse Førde i 2020 Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan Handlingsplan PricewaterhouseCoopers Førde Sentralsjukehus Kommunane Administrasjonen 9.2 Overordna gjennomføringsplan Det er prosjektgruppa si tilråding at det snarast mogleg etter at styret har fatta vedtaket sitt vert gjort eit arbeid med å konkretisere ein overordna gjennomføringsplan. Denne må spesifisere og operasjonalisere alle tiltaksområde som skal føre fram mot målbiletet. Denne planen må ta opp i seg alle relevante dimensjonar, som t.d.: Bemanning pr tenesteområde Gjennomføring og gevinstuttak på alle relevante forbetringsprosjekt Fysiske og infrastrukturmessige forhold 48

49 Organisatoriske forhold Økonomi, investeringar og finansiering Gjennomgang og sikring av tiltak som krev (inter)kommunal medverknad m.m. Planen må definere kva element som er avhengige av kvarandre, tidsrom for realisering av tiltaka og kva som skal vere sluttresultatet. Ansvar må vere tydeleg plassert og det må vere ein struktur som sikrar løpande rapportering av framdrifta. Samtidig som at målet må vere klart og fast må gjennomføringsplanen ta høgde for at det vil vere behov for fleksibilitet og pragmatikk i kritiske overgangsfasar, i periodar og i enkeltsaker. Når vedtak er teke vil det vere viktig med god framdrift i arbeidet. 9.3 Organisere gjennomføringa som eit program Realiseringa av Helse Førde 2020 vil vere eit komplekst og krevjande arbeid som krev stor involvering og tydeleg leiing. Som vist over er det ei rekkje initiativ som skal gjennomførast i ei bestemt rekkjefølgje og som vil vere sterkt avhengig av kvarandre. Omstillingsarbeidet er så omfattande at vi tilrår at det vert organisert som eit program, med delprosjekt som vert realisert i samsvar med den fastsette gjennomføringsplanen. Ei slik tilnærming er velprøvd, og naudsynt for å redusere risiko ved iverksetjing og for å halde oversikt i ein så komplekst arbeid. Som i andre gjennomføringsprosjekt må dette programmet vere prega av komplementær kompetanse som til saman har kompetanse og erfaring for å leie og drive fram dette krevjande arbeidet. 49