Rapport status måloppnåing Demensplan 2015 i Møre og Romsdal

2014 Rapport status måloppnåing Demensplan 2015 i Møre og Romsdal Fylkesmannen i Møre og Romsdal Greta Irene Hanset Fylkesmannen i Møre og Romsdal 23.01.2014

1 In Innhold Samandrag:... 2 Satsingsområde... 2 Kartlegging... 2 Status tilbod til personar med demens 2011-2013... 3 Tabell over talet på kommunar med tilbod til personar med demens 2011-2013... 3 Kommunen må ha ein plan... 4 Målsetting 2015... 4 Status... 4 Pårørandesatsing... 4 Målsetting... 4 Status... 4 Tilskot til pårørandesatsing... 4 Dagaktivitetstilbod... 5 Målsetting... 5 Status... 5 Tilskot til dagaktivitetstilbod... 6 Demensteam... 6 Målsetting... 6 Status... 6 Kompetanse... 6 Status... 6 Tilskot ved Kompetanseløftet... 7 Tiltak gjennomført i perioden 2011-2013... 7 Vedlegg:... 8 Resultat Nasjonal kartlegging 2010/2011... 8 ABC kommuner registrerte pr. fylke... 8 Økning i ABC deltakarar registrerte pr. fylke i løpet av 2013... 8 Andel ABC deltakarar i høve befolkningstal per fylke... 9 Talet på deltakarar og yrkesfagleg fordeling i ABC grupper... 9

2 Samandrag: Fylkesmannen i Møre og Romsdal har utifrå den nasjonale kartlegginga om tenestetilbodet til personar med demens i 2010/2011 og eigeninitiert kartlegging i 2013,danna seg ei viss oversikt over demenstilbodet i fylket. Det var 21 av 36 kommunar(58.6%) som svarte på den siste henvendinga. Dette gir ikkje eit fullstendig bilete, men kan gi ein peikepinn på kva Fylkesmannen bør legge vekt på i arbeidet ut mot kommunane. Det er fire område som har hovudfokus: Demensplan Demensteam Dagaktivitetstilbod Pårørandesatsing Det er få kommunar som har eigen demensplan. Det er ikkje eit krav, men blir anbefalt, då kommunane skal ha fokus på tenestetilbodet tilpassa det aukande talet på personar på demens. Det er ein auke i tenestetilbodet i perioden 2007-2013 når det gjeld talet på demensteam, dagaktivitetstilbod og pårørandesatsing. Alle 36 kommunane i fylket vil ha gjennomført Demensens ABC innan 2015. Fylkesmannen ser ei positiv utvikling i tenestetilbodet til personar med demens, men fortsatt må kommunane arbeide systematisk for å nå måla i Demensplan 2015.Samstundes er det viktig at kommunane informerer innbyggarane om tenestetilbodet. Kommunane bør bruke eigne nettsider som ein viktig informasjonskanal til innbyggarane. Satsingsområde Demensplan 2015 er ein delplan av Omsorgsplan 2015. Til grunn for demensplanen ligg ei erkjenning av at dagens omsorgsteneste ikkje i stor nok grad er bygd og tilrettelagt for personar med demens. Det gjer at det dei næraste åra er naudsynt med endringar både i høve til omsorgstenesta si kompetanse, organisering og fysiske utforming. Demensplanen løfter fram 3 hovudsatsingsområde: dagaktivitetstilbod, betre tilpassa butilbod, samt auka kunnskap og kompetanse. Demensplanen har tydelege mål som skal vere nådd ved planperiodens slutt i 2015. Kartlegging I 2010/2011 vart det gjennomført ei nasjonal kartlegging av kva for tenestetilbod den einskilde kommune har til personar med demens.målet med kartlegginga var å få kunnskap om kor langt ein er komen i norske kommunar i arbeidet med tilrettelegging av tenester til personar med demens og påpeike område der det er behov for auka satsing. Resultata frå Møre og Romsdal viste at mange kommunar har store utfordringar i å nå måla i planen. Ei av oppgåvene til fylkesmannen er å følgje opp den einskilde kommune i fylket ut frå resultata i den nasjonale kartlegginga. Fylkesmannen sendte difor ut brev til alle 36 kommunane i Møre og Romsdal, der ein viste til status og spurte korleis kommunen skulle arbeide for å nå måla på områda: Demensplan

3 Demensteam Dagaktivitetstilbod Pårørandesatsing Det var 21 av 36 kommunar som svara, ein svarprosent på 58,3 %. Hovudmålet med denne undersøkinga var å sette fokus på utfordringane i demensomsorga i kommunane, og for Fylkesmannen å få oversikt over status måloppnåinga i 2013. Dette vil og legge grunnlag for kva Fylkesmannen skal legge vekt på i utviklingsarbeidet ut mot kommunane. Med svarprosent på 58,3 % får ein ikkje full oversikt over status, men ein dannar seg eit visst bilete. I 2014 blir det ei ny nasjonal kartlegging, difor har ikkje Fylkesmannen purra på kommunane som ikkje har svart. Status tilbod til personar med demens 2011-2013 36 32 28 24 20 16 12 8 4 0 Talet på kommunar med tilbod til personar med demens i Møre og Romsdal 2011 0g 2013 3 4 12 14 11 7 25 10 18 20 29 13 27 34 22 36 32 Tilbod 2007 Tilbod 2011 Tilbod 2013 Starta/ planlagt 2012-2015 Tabell over talet på kommunar med tilbod til personar med demens 2011-2013

4 Kommunen må ha ein plan Målsetting 2015 Når demensplanen er gjennomført i 2015 skal Framtidas omsorgsutfordringar stå på dagsorden i det ordinære kommune- og økonomiplanarbeidet, med spesielt fokus på eit helse- og sosialtenestetilbod som er tilpassa det aukande talet på personar med demens og deira pårørande Den sterkaste veksten i talet på personar med demens vil skje om 10-15 år. Difor hastar det å få på plass kompetanse, teknologi og bygningsmasse. Det tek mange år å rekruttere og utdanne tilstrekkeleg helse- og sosialpersonell, og det tek ofte lang tid å planlegge og gjennomføre utbygginga av sjukeheim og butilbod. Framtidige omsorgsutfordringar skal stå på dagsorden i det ordinære kommune- og økonomiplanarbeidet med spesielt fokus på: Eit helse og sosialtenestetilbod som er tilpassa at talet på personar med demens og deira pårørande er aukande. Spørsmålet til kommunane utan eigen demensplan var korleis kommunen sikrar at tilbodet er tilpassa talet på personar med demens. Det er ikkje eit krav å ha eigen demensplan, men det skal være ein del av kommune- og økonomiplanen. Status I Møre og Romsdal er det 4 kommunar som har eigen demensplan medio 2013. I tilbakemeldinga frå kommunane er det åtte kommunar som har starta opp arbeidet med utarbeiding av demensplan eller tidfesta oppstartinga. Seks kommunar har ikkje planar om eigen demensplan, men sikrar tilbodet i kommune- og økonomiplanen og omsorgsplan. Pårørandesatsing Målsetting Når demensplanen er gjennomført i 2015 bør pårørandeskular og samtalegrupper vere tilgjengeleg i heile landet. Kunnskap er nyttig og naudsynt for å kunne meistre kvardagen på beste måte; både for den som er sjuk og for dei pårørande. Etablering av pårørandeskolar er eit viktig verkemiddel for å oppnå dette. Pårørandeskule blir ofte organisert i samarbeid mellom frivillige organisasjonar og kommunen. Det er ein stad der det kan knytast kontakt med andre som er i same situasjon og ein får kunnskap om demenssjukdom, tilbod og rettar. Status I 2013 er det 34 av 36 kommunar som har tilbod om pårørandeskole/ samtalegruppe, dvs. 94,4%. I 2011 var det 13 kommunar, dette utgjer 36 %, ein auke på 21 kommunar. Tilskot til pårørandesatsing Stortinget bevilga i 2011 ekstra midlar til pårørandesatsing for å oppnå målsettinga i Demensplan2015 om at pårørandeskular og samtalegrupper skal vere tilgjengeleg i heile landet. Kommunar og spesialisthelsetenesta kan søke om midlar til både pårørandeskuler og samtalegrupper medan frivillige organisasjonar kan søke om midlar til samtalegrupper. Satsane auka frå hausten 2013, og er på kr. 40 000,- til pårørandeskule i ein kommune, kr. 50 000,- interkommunal og 10 000,- for samtalegruppe.

5 22 kommunar har søkt om tilskot, av desse er det sju kommunar som ikkje har tilbod tidlegare. 11 kommunar har ikkje søkt om tilskot, men er med i eit interkommunalt samarbeid Dagaktivitetstilbod Målsetting Kilde: Aldring og helse Når demensplanen 2015 er gjennomført bør alle kommunar i landet kunne tilby eit tilrettelagt dagaktivitetstilbod for personar med demens, anten i eigen heim, i sjukeheim eller som dagsentertilbod. Det er sterke signal på at dagaktivitetstilbodet vil bli lovpålagt frå 2016. Omsorgstenesta skal ha eit større fagleg repertoar å spele på, med auka vekt på aktivisering, sosialpedagogikk, ergoterapi, fysioterapi og sosialt arbeid når planperioden er ferdig i 2015. I tillegg skal kultur, trivselstiltak, måltid og aktivitetar i kvardagen ha auka merksemd. Dagtilbodet er av mange omtala som det manglande mellomledd i omsorgskjeda. Eit slikt tilbod skal ha som mål å aktivisere og stimulere, gje gode opplevingar og meiningsfulle kvardagar. Det kan samstundes avlaste dei næraste for omsorgsoppgåver på dagtid, og medverke til at familie og ektefelle kan klare å stå i ein krevjande omsorgssituasjon. Status I 2007 var det 10 kommunar, 28 % som hadde dagaktivitetstilbod til personar med demens. I 2011 var talet på kommunar auka til 17 kommunar, eller 47%. I 2013 er det auka til 22 kommunar, som utgjer 61%. Eit av tilboda er Inn på tunet. I tillegg er det seks som har konkrete planer om å etablere dagaktivitetstilbod til personar med demens. Utifrå tilbakemeldingane frå kommunane, så er det fleire av dei resterande kommunane som skal vurdere dagaktivitetstilbod, og andre kommunar har planlagt oppstartinga, men på grunn av dårleg økonomi har det blitt satt på vent.

6 Tilskot til dagaktivitetstilbod Det er 9 kommunar som har søkt om tilskot til dagaktivitetsplassar i Møre og Romsdal i 2013, for 70 nye plassar og for 78 nye brukarar. Det er søkt om 43,3 fulle plassar og omfanget varierer frå ein til fem dagar i veka. Demensteam Målsetting Når demensplanen er gjennomført i 2015 skal den einskilde brukar vere sika utgreiing og diagnostisering ved mistanke om demens. Den gode dagen beskriv demensutgreiing som ein føresetnad for å kunne gje hensiktsmessig behandling og omsorg. Diagnosen gir personen med demens, pårørande og hjelpeapparatet, høve til å planlegge og sette i verk nødvendige tiltak. Demensteam og demenskoordinator kan ha andre oppgåver utover det å arbeide med utgreiing, som: opplæring av personale, rettleiing av helse og sosialpersonell, rettleiing av pårørande og oppfølging av pasient etter utgreiing. Status I 2007 var det 5 kommunar (13.9%) som hadde demensteam. I 2010 /2011 var det 11 kommunar (30.6%) og i 2012/2013 er det fire kommunar som har etablert demensteam. Totalt er det 15 kommunar som har demensteam (41,7%). Det er seks kommunar i tillegg som har konkrete planar i 2013/2014. Møre og Romsdal ligg fortsatt under landsgjennomsnittet i 2010/2011 på 56,7 %. Kompetanse - Demensens ABC Når demensplanen er gjennomført i 2015 bør tilsette utan fagutdanning som yter tenester til menneske med demens ha fått tilbod om grunnopplæring i demens og tilbodet om vidareutdanning i geriatri og demens for høgskuleutdanna personell med vidaregåande utdanning vere utvida i tråd med Kompetanseløftet 2015 I høve til befolkningsmengde viser oversikta høgaste ABC-aktivitet i fylka som ligg i distrikta med Sogn og Fjordane, Møre og Romsdal og Finnmark som topper statistikken. Fagdagane viser seg å vere etterspurt og nyttige møteplassar for fagleg diskusjon og nettverksbygging for både deltakarane og fagmiljøa som organiserer undervisninga. Det er Helse Møre og Romsdal HF, Alderspsykiatrisk eining i Ålesund og Molde som har stått ansvarleg for fagleg innhald i undervisninga. Status I Møre og Romsdal er det 32 av 36 kommunar som gjennomfører opplæringa Demensens ABC. Det er fire fylke som har alle kommunane med. Det blir arbeidd systematisk for å få med dei fire siste kommunane, både kommunane og dei to alderspsykiatriske einingane ved Helse Møre og Romsdal HF gjer ein stor innsats i dette arbeidet. I byrjinga av 2013 var det 1710 deltakarar I Møre og Romsdal, medan det pr. 01.10.13 var 1880 registrerte deltakarar, altså ein auke på 170 personar. Møre og Romsdal har flest deltakarar av alle

7 fylka i landet, til samanlikning har Telemark færrast, med 378 deltakarar. Talet på deltakarar i høve befolkningstalet er på 0.72 %, kun Finnmark har fleire, 0.73%. ABC gruppene er tverrfagleg samansett med sjuke- og vernepleiarar, ergo- og fysioterapeutar, helsefagarbeidarar, aktivitørar og utan helsefagutdanning og andre. Det er flest helsefagarbeidarar, dernest sjukepleiarar og i 2012 var det 20 personar utan helsefagleg utdanning. Tilskot ved Kompetanseløftet Kompetanseløftet 2015(K2015) er regjeringas kompetanse- og rekrutteringsplan for dei kommunale omsorgstenestene. Med betydeleg fleire eldre og andre med behov for omsorgstenester og færre i yrkesaktiv alder, går aldersbereevna ned. Kompetanseløftet inneheld strategiar og tiltak som skal bidra til å sikre tilstrekkeleg, kompetent og stabil bemanning i omsorgstenestene. Det skal bidra til å møte utfordringane kommunane står overfor knytt til den demografiske utviklinga og det framtidige sjukdomsbilete i befolkninga. K2015 er ein delplan under Omsorgsplan 2015. I 2013 har kommunane mellom anna fått tilskot til : Demensens ABC på kr. 730 000 kr.- fordelt på 20 kommunar. Summen for den enkelte deltakar er på kr. 1500,- /år. Tilskot til helsefagarbeidarutdanning var i 2013 på kr. 1.309.000,- Tilskot til desentralisert vernepleiarutdanning på kr. 1.510.000,- Tilskot til sjukepleiarutdanning på kr. 95 000,- Tilskot til vidareutdanning for høgskuleutdanna var på kr. 1.959.000,- Tilskot til vidareutdanning på vidaregåande skule( fagskule)var på kr. 475 000,- Tiltak gjennomført i perioden 2011-2013 Demenskonferanse med tema Individuell plan, demensteam, tvang, musikk i demensomsorga m.m Opplæring i kartleggingsverktøy for helsepersonell Aktiv omsorg med tema ernæring og Inn på tunet Nasjonal kartlegging om tenester for personer med demens 2010/2011 Brev til alle kommunane om status på måloppnåinga i demensplan og med spørsmål om kommunen sine planer vidare for å nå måla i planen. Nyhetsbrev frå fylkesmannen til kommunane, ca 8 utgåver pr år Tildeling kompetansemidlar frå Kompetanseløftet 2015 Samarbeidsmøter med Helse Møre og Romsdal HF. Alderspsykiatrisk eining Ålesund og Molde og Utviklingssentra for heimeteneste og sjukeheim Midt- Norske velferdsteknologiprosjektet Etikk konferanse med tema brukarmedverknad Kurs «Tilrettelagte dagaktivitetstilbod for personer med demens» (Kompetansesenteret for aldring og helse) Undervisning om demensplan på vidare- og etterutadnning på Høgskulen i Volda og Molde ( Lista er ikkje uttømmande)

8 Vedlegg: Resultat Nasjonal kartlegging 2010/2011 ABC kommuner registrerte pr. fylke Økning i ABC deltakarar registrerte pr. fylke i løpet av 2013

9 Andel ABC deltakarar i høve befolkningstal per fylke Talet på deltakarar og yrkesfagleg fordeling i ABC grupper