Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane. Prøvefiske i 14 vatn i Sogn og Fjordane i 2010



Like dokumenter
4.3.2 Veitastrondvatnet

Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane. Prøvefiske i 12 vatn i Sogn og Fjordane i 2015

Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane. Prøvefiske i 11 vatn i Sogn og Fjordane i 2012

Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane. Prøvefiske i 14 vatn i Sogn og Fjordane i 2009

Rådgivende Biologer AS

Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane. Prøvefiske i ni vatn i Sogn og Fjordane i 2016

GARNFISKERAPPORT 1999

Rådgivende Biologer AS

Storåna, Sandnes kommune

Prøvefiske i 23 regulerte vatn i Sogn og Fjordane i 2002

Fiskebestandar i Ullensvang statsallmenning

Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane. Prøvefiske i 26 vatn i Sogn og Fjordane i 2008

Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane. Prøvefiske i 14 regulerte vatn i Sogn og Fjordane i 2006

Innhaldsliste KLASSE v. Sunnylven Skule, Hellesylt

Regulering av laksefiske i vassdrag og sjø i Sogn og Fjordane 2011 Innspel til Direktoratet for naturforvaltning

Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane. Prøvefiske i 12 vatn og ei elv i Sogn og Fjordane i 2014

Rapport 2007:02. Fiskeundersøking i Årsetelva, Ørsta kommune Miljøanalyser, rapport 2007:02 ISBN

Aurebestandar i Ullensvang statsallmenning

KARTLEGGING AV MILJØPROBLEM I REGULERTE ELVAR I LUSTER

Utval Utvalssak Møtedato Hovudutval for teknikk og miljø 39/ Kommunestyret 25/

Dersom summen vert over 400 g må ein trekkje dette frå.

Utfisking og fiskeundersøkingar i Vangsvatnet i A P O R T. Rådgivende Biologer AS 448

Fiskeundersøkingar i Vangsvatnet i 2007 R A P P O R T. Rådgivende Biologer AS 1037

MILJØNOTAT NR

Fiskebestandar i Ullensvang statsallmenning. Årgang 5 * Nr 1 * Mai 2007 * Institutt for naturforvaltning * Universitetet for miljø- og biovitskap

Tynningsfiske i Skrevatn Rapport 2010

Rådgivende Biologer AS

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

Fiskeribiologiske undersøkingar i Lyngsvatnet med tilløpsbekkar

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Kommentarar frå Røyrvik Kraft til høyringsfråsegner for Røyrvik og Øyrane kraftverk i Gloppen kommune

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Geografisk område: Rogaland Emneord: Antall sider: 13

Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane. Prøvefiske i 17 vatn i Sogn og Fjordane i 2013

LFI-Unifob Laboratorium for Ferskvannsøkologi og lnnlandsfiske

F agrapport F iskeforvaltning i høgfjellet

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK:

Prøvefiske i 16 regulerte vatn i Sogn og Fjordane i 2004

Vurdering av allianse og alternativ

Prøvefiske i 18 regulerte vatn og ei elv i Sogn og Fjordane i 2003

Prøvefiske i Øyangen (Gran/Hurdal), 2014

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune.

Faun rapport

Når kan auren i sure områder friskmeldast? - Bruk av klassifiseringssystemet på overvåkingsdata frå Vikedalsvassdraget i Ryfylke*

Tynningsfiske i Skrevatn 2011

Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule

Prøvefiske i 15 kalkede innsjøer i Rogaland 2002

Fiskeundersøkelser i Nilsebuvatn Forsand og Hjelmeland kommuner

Fiskebiologisk undersøkelse i Langvatn i Kvæfjord kommune 2012

Årsmelding Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Prøvefiske Vulusjøen. Utført av Frol Bygdeallmenning i samarbeid med Levanger Jakt- og Fiskelag

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007

RAMMEAVTALE Hordaland Fylkeskommune og Fjord Norge AS

Eksamen MAT1013 Matematikk 1T. Nynorsk/Bokmål

SAMLET SAKSFRAMSTILLING

Kulturhistoriske registreringar

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Bakkeelva kraftverk i Askvoll kommune.

Flaumfarevurdering Rene - Gnr/Bnr 188/2 - Voss kommune INNHALD. 1 Samandrag s 1. 2 Innleiing s 2. 3 Regelverk s Vurdert område s 46

Leverandørskifteundersøkinga 2. kvartal 2007

Rådgivende Biologer AS

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Rørvika kraftverk i Askvoll kommune.

Fiskeundersøkingar i Sandsavatnet i Ryfylke etter sterk nedtapping og blakking i 2010 R A P P O R T. Rådgivende Biologer AS 1440

Prøvefiske i Vestre Sandbotntjern 2005 Gran jeger- og fiskerforening, Gran kommune

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk

Rådgivende Biologer AS

Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane. Prøvefiske i 26 vatn og ei elv i Sogn og Fjordane i 2007

Bustadområde i sentrum. Vurdering

Fiskeundersøkelser i 14 innsjøer i Masfjorden og Voss kommuner 2010 og 2011 R A P P O R T. Rådgivende Biologer AS 1536

Søknadsnr Søknadsår 2015 Arkivsak Tilskot til nærings- og samfunnsutvikling 2015 Framtidsfylket karrieremesser 2016

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

STIMULERINGSMIDLAR FOR 2013

Fuglestadelva, Hå kommune

Rådgivende Biologer AS

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013

Les for livet - del 2 (Ref # )

Forslag frå fylkesrådmannen

TETTHETSSTATUS OVER FISKEBESTANDENE AV AURE OG LAKS I BØYAELVI, HJALMAELVA, KJØLSDALSELVA, MAURSTADELVA OG RIMSTADELVA

Torkjell Ljone Torgeir Døssland Torgeir Døssland 1. BAKGRUNN OG SYNFARING TILHØVE OG STABILITET TILTAK... 2

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Fiskeundersøkingar for BKK i Øvre- og Nedre Dukavatn, Svartavatnet, Sotabotn, Kvitingsvatnet og Grønsdalsvatnet 2013

Fiskeundersøkelser i regulerte innsjøer og vassdrag i Hordaland, 2003

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A

Austevoll kommune TILLEGGSINNKALLING

MØTEINNKALLING Tysnes kommune

Bestandsstatus for auren i Sandsavatnet i 2012, to år etter utvasking av leire R A P P O R T. Rådgivende Biologer AS 1656

Rapport fra prøvefiske i Fiskebekksjøen 2006

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Vil du vera med å byggja ein ny kommune?

Prøvefiske i Frøylandsvatnet i september 2009

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin

Prøvefiske i seks kalkede vann i Vest-Agder 2011

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

RETNINGSLINER FOR BEHANDLING AV ANLEGGSBIDRAG OG BOTNFRÅDRAG

FANGST OG SKJELPRØVAR I SULDALSLÅGEN

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

F agrapport F iskeforvaltning i høgfjellet

Nynorsk. Innhaldsforteikning

Transkript:

Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane Prøvefiske i 4 vatn i Sogn og Fjordane i Fylkesmannen i Sogn og Fjordane Rapport nr. 4

Fylkesmannen er statens representant i fylket, og har ansvar for å følgje opp vedtak, mål og retningslinjer frå Stortinget og Regjeringa. Fylkesmannen skal dessutan fremje fylket sine interesser, og kan dermed ta initiativ både lokalt og overfor sentrale styresmakter. Fylkesmannen har ansvar for oppgåver knytt til helse- og sosialområdet, kommunal forvaltning, samfunnstryggleik, miljøvern, barn og familie, landbruk, utdanning og barnehage. Vi er om lag tilsette, og er organisert slik: HER FINN DU OSS: Statens hus, Njøsavegen, Leikanger Telefon 7 64 3 Telefaks 7 6 33 Postadresse: Njøsavegen, 6863 Leikanger Landbruksavdelinga: Hafstadgården, Fjellvegen, Førde Telefon: 7 64 3 Telefaks 7 8 7 77 Postadresse: Postboks 4, 68 Førde E-post: fmsfpost@fylkesmannen.no Internett: http://fylkesmannen.no http://fylker.miljostatus.no/sogn-og-fjordane Framsidefoto: Aure. Foto: John Anton Gladsø Garnfangst. Foto: John Anton Gladsø Elektrisk fiske. Foto Bård Ottesen Prestesteinsvatnet. Foto: Erik Heibo

Fylkesmannen i Sogn og Fjordane Forfattar Erik Heibo Fylkesmannen i Sogn og Fjordane Rapport nr. 4 Dato februar 4 Prosjektansvarleg Gøsta Hagenlund Sidetal 88 Tittel Prøvefiske i 4 vatn i Sogn og Fjordane i Geografisk område Sogn og Fjordane ISBN 978-8-9777-4-8 ISSN 83-886 Rapporten vert og lagt ut på nettstaden Miljøstatus Fagområde Fiskeforvalting Samandrag Prosjektet Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane prøvefiska 4 vatn i. Det vart fiska med Nordisk garnserie, og potensielle gytebekker vart fiska med elektrisk fiskeapparat. Det vart og teke ein vassprøve og eit vertikalt planktontrekk i vatna. Dei undersøkte vatna låg i kommunane Gaular, Høyanger, Luster og Lom. 7 av vatna har pålegg om utsetjingar, og det har vorte sett ut fisk i 6 av desse vatna. Vi tilrår å stogge utsetjingane i Øvre og Nedre Grønevatnet (Luster) for to år og deretter setje eit mindre tal fisk. Vi tilrår å setje færre fisk i Storevatnet (Lom), og Skålavatnet (Luster) medan utsetjingane vert oppretthaldt i Dyrehaugsvatnet (Luster), Prestesteinsvatnet (Lom-Luster), Øvre Hervavatnet (Luster), Middalsvatnet (Luster) og Gravdalsvatnet (Luster). Vi tilrår ingen utsetjing i Attgløyma (Lom), Fossvatnet (Høyanger) og Blåvatnet (Høyanger), medan vi tilrår sporadiske utsetjingar i Nedre Hervavatnet (Luster) og Seltuftevatnet (Høyanger). Berre Attgløyma og Fossvatnet hadde gytesuksess i 9 og det er grunn til å tru at det er relativt bra med naturleg rekruttering i desse vatna. Resten av vatna har etter vår meining ingen naturleg reproduksjon. Dette skyldas ei blanding av ulike faktorar som ekstreme klimatiske tilhøve i låg alpin og mellom alpin region, fysisk tilgang til gytebekk til rett tid, eigna gytegrussubstrat på nokre få bekker, saknande lokal adapsjon på sesongmessig gytetidspunkt og kjemiske tilhøve relatert til forsuring. Av faktorar som ikkje vert resursavgrensande kan nemnast tal på gytebekker, eigna gytegrussubstrat, interspesifikk konkurranse og predasjon. Mange av vatna var mineralfattige, og utsette for forsuringsepisodar, men tilhøva har vore noko betre jamført med førre prøvefiske. Dyreplanktonfaunaen var prega av relativt få artar og individ, og samansetninga var relativt konstant i forhold til tidlegare år. Emneord Ansvarleg. Prøvefiske. Regulerte vassdrag Fylkesmannen i Sogn og Fjordane 3. Vasskvalitet 4. Dyreplankton 3

Forord I fleire fylke har det vore etablert prosjekt for å undersøkje og betre tilstanden for fisk i dei regulerte vassdraga. I Sogn og Fjordane har det vore gjennomført tre prosjektperiodar, i periodane 994 til 997, til 4 og til 9. I vart den tredje prosjektperioden starta. Prosjektet «Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane» samordnar fiskeribiologiske undersøkingar i regulerte vassdrag, og er eit alternativ til at det vert gjeve enkeltpålegg om undersøkingar for kvar enkelt lokalitet. Undersøkingane skal gje grunnlag for å evaluere utsetjingspålegg og vurdere om det er naudsynt med tiltak for å styrke fiskebestandane. Kostnadane knytt til drifta av prosjekta har på frivillig basis vore betalt av regulantane. Prosjektet er eit samarbeid mellom Bergenshalvøens Kommunale Kraftselskap (BKK), E-CO Vannkraft, Elkem, Hydro Energi, Sogn og Fjordane Energi, Sognekraft, Statkraft, Sunnfjord Energi, Østfold Energi og Fylkesmannen i Sogn og Fjordane. Miljødirektoratet (tidlegare Direktoratet for naturforvaltning), Energi Norge og Norges Vassdrags- og Energidirektorat (NVE) er nære samarbeidspartnarar, og har observatørstatus for prosjektet. Vi vil få takke alle som har hjelpt til med å lette gjennomføringa av prosjektet, og då spesielt til regulantar og grunneigarar. Ein stor takk til alle som har delteke på prøvefisket og særskilt Rune R. Olsen for hans krefter på Sognefjellet. Dyreplankton vart analysert av Anders Hobæk ved Norsk institutt for vannforskning (NIVA), mageprøvar av Bjørn Sivertsen ved Høgskulen i Sogn og Fjordane og vassprøvar vart analysert av VestfoldLAB AS. Det var med stor sorg vi fikk nyheita om Svein Arne Forfod sin bortgang vinteren. Hans hjelp og engasjement under feltarbeidet på Høyangerfjellet var uvurderleg. Prøvefisket i vart gjennomført av prosjektleiar Erik Heibo, og rapporten er i all hovudsak skrive av Heibo. På grunn av at prosjektleiaren gjekk over til ei ny stilling i vart ikkje rapporten ferdigstilt før no. Rapporten må sjåast på som eit fagleg produkt frå samarbeidsprosjektet, og Fylkesmannen har ikkje fagleg vurdert tilrådingane i rapporten. Leikanger, februar 4 4

Innhald Forord... 4 Samandrag... 6. Innleiing... 8. Områdeskildring... 9 3. Metode... 4. Resultat/Diskusjon... 4. Samanfatning av resultata... 4.. Fisk... 4.. Dyreplankton... 3 4..3 Vasskvalitet... 3 4. Resultat frå dei einskilde lokalitetane hjå Hydro... 4 4.. Storevatnet... 4.. Attgløyma... 9 4..3 Dyrhaugsvatnet... 4 4..4 Prestesteinsvatnet... 8 4.. Øvre Hervavatnet... 33 4..6 Nedste Hervavatnet... 38 4..7 Skålavatnet... 4 4..8 Øvre Grønevatnet... 47 4..9 Nedre Grønevatnet... 4.. Middalsvatnet... 6 4.. Gravdalsvatnet... 6 4.3 Resultat frå dei einskilde lokalitetane hjå Statkraft... 64 4.3. Blåvatnet... 6 4.3. Seltuftevatnet... 69 4.3.3 Fossvatnet... 74 Referansar... 79 Vedlegg... 8

Samandrag Prosjektet Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane prøvefiska 4 vatn i. Det vart fiska med Nordisk garnserie, og potensielle gytebekker vart fiska med elektrisk fiskeapparat. Det vart og teke ein vassprøve og eit vertikalt håvtrekk i kvart av vatna. Fortunvassdraget Storevatnet i Lom kommune: Vi tilrår at feittfinneklipte fisk vert sett ut årleg om einsomrigane er større enn 7,4 cm eller ca. 4- g. Er dei mindre enn 7,4 cm eller ca. 4- g foreslår vi at det vert sett ut feittfinneklipte fisk. Det er lite truleg at det finst naturleg rekruttering i Storevatnet. Attgløyma i Lom kommune: Vi tilrår ingen utsetjing då naturleg rekruttering vart påvist. Det er bra om ein gjennomfører eit nytt prøvefiske om ein femårsperiode for å sjå om fiskebestanden framleis klarer seg sjølv. Dyrhaugsvatnet i Luster kommune: Vi tilrår å oppretthalde utsetjingane på feittfinneklipte fisk årleg. Både veksten og kondisjonen var god. Det er lite truleg at det finst naturleg rekruttering i Dyrhaugsvatnet. Prestesteinsvatnet i Lom og Luster kommune: Vi tilrår å oppretthalde utsetjingane på feittfinneklipte fisk årleg. Bestanden hadde ingen utprega stagnasjon i vekst. Veksten var relativt god og kondisjonsfaktoren var veldig god. Vi trur ikkje det finst naturleg rekruttering i vatnet eller på innløpsbekkene, men i eit vatn oppstraums er det mogleg at det er innsjøgyting på utløpsosen. Dersom fisk vert sett ut i Rundhaugstjønne må den feittfinneklippast for at evalueringa av naturleg rekruttering i Prestesteinsvatnet vert betre. Øvre Hervavatnet i Luster kommune: Vi tilrår å oppretthalde utsetjingane på feittfinneklipte fisk årleg. Ingen utprega stagnasjon i vekst vart påvist og K-faktoren var bra. I Øvre Hervavatnet er det ikkje eigna gyte- og oppvekstområde for auren og naturleg rekruttering finst truleg ikkje, difor er det trong for støtteutsetjingar for at det skal vera fisk i vatnet. Nedre Hervavatnet i Høyanger Luster: Vi tilrår inga årlege utsetjingar, men det kan vere på sin plass med ei utsetjing på feittfinneklipte fisk mellom kvart femte og sjuande år. Det vil sikra at det finst fisk i vatnet, då den naturlege rekrutteringa er noko ustabil. Skålavatnet i Luster kommune: Vi tilrår at det vert sett ut 8 feittfinneklipte einsomrige fisk årleg. Fangsten i gav ingen klare teikn til at veksten stagnerte, men K-faktoren var relativt dårleg. Det er lite truleg at det finst naturleg rekruttering i Skålavatnet, men ein kan ikkje sjå heilt bort i frå det.. Øvre Grønevatnet i Luster kommune: Vi tilrår å stanse utsetjingane dei neste to åra, men etter to år bør 3 feittfinneklipte fisk verte sett ut årleg. Vekst og kondisjon vil då verte betre og det vil sikra at det finst fisk i vatnet og i framtida, då det mest truleg ikkje finst naturleg rekruttering i vatnet. Nedre Grønevatnet i Luster kommune: Vi tilrår å stanse utsetjingane dei neste to år, for så å setje ut feittfinneklipte fisk årleg. Det var påvist vekststagnasjon og låg K-faktor. Det er lite truleg at det finst naturleg rekruttering i Nedre Grønevatnet. 6

Middalsvatnet i Luster kommune: Vi tilrår å oppretthalde utsetjingane på feittfinneklipte fisk årleg. Både veksten og kondisjonen var god. Det er bra om det vert gjennomført eit nytt prøvefiske om ein femårsperiode for å sjå om fiskebestanden framleis har god vekst og kondisjon. Det er sterk mistanke om at vatnet er for lite for å oppretthalde god vekst og kondisjon på fisken ved årlege utsetjingar på individ over fleire år. Gravdalsvatnet i Luster kommune: Vi tilrår å oppretthalde utsetjingane på 4 feittfinneklipte fisk årleg. Både veksten og kondisjonen var god. Det er bra om ein gjennomfører eit nytt prøvefiske om ein femårsperiode for å sjå om fiskebestanden framleis har god vekst og kondisjon og om utsetjingane kan oppretthaldas. Høyangervassdraget Blåvatnet i Høyanger kommune: Vi tilrår at det ikkje vert sett ut fisk i vatnet for fem år. Det er noko usikkert om fiskane i vatnet er sett ut eller naturleg rekrutterte. Vår konklusjon er at enten finst innsjøgyting eller så har det vore utsetjingar i vatnet etter 998. Seltuftvatnet i Høyanger kommune: Vi tilrår sporadisk utsetjing av feittfinneklipte yngel om det skal oppretthaldast ein aurestamme i Seltuftevatnet. Det er mest truleg ikkje mogleg med naturleg reproduksjon i vatnet, sjølv om det var bekker i reguleringssona som hadde mykje bra gytesubstrat. I dag er det låg tettleik av aure i vatnet, men veksten var god. Fossvatnet i Høyanger kommune: Vi tilrår å auke uttaket av fisk noko, då det var bra med fisk både i vatnet og på bekkene. Veksten kunne ha vore betre, og ingen stagnasjon vart påvist. K-faktoren var låg. Ein bør difor auke uttaket av fisk, men det må ikkje fiskast selektivt på dei større fiskane for dei bidrar i reguleringa av bestanden. Ein annan mogeligheit er å stengja ein av gytebekkene. 7

. Innleiing Vassdragsreguleringar fører ofte til endringar i heile vassdrag sin økologi (Gunneröd & Mellquist 979, Nøst mfl. 986, Faugli mfl. 993, Aass 99). Effektane av vassdragsreguleringar på innsjølevande fiskebestandar vil som oftast vere lågare vekst og redusert bestandsstorleik, men både fysiske og biologiske effektar i kvart vassdrag gjer at effektane vil variere (Faugli mfl. 993). Større fluktuasjonar i vasstand fører til ei utvasking av arealet mellom høgaste og lågaste regulerte vasstand, og fører på sikt til ein reduksjon i produksjon og mangfald av botndyr i ein innsjø (Nøst mfl. 986). Redusert botnfauna vil ofte føre til at dyreplankton vert den viktigaste byttedyrgruppa for fisk. Kvaliteten på fisk i eit regulert vatn er avhengig av naturlege faktorar som høgd over havet, vêrtype og klimavariasjon i tillegg til menneskeskapte faktorar som stenging/tørrlegging av gytebekker, utvasking av strandsona ved nedtapping og varierande bestandstettleik i forhold til om vatnet er fullt eller nedtappa. Kva ein kan vente av avkasting i slike vatn er bestemt av summen av desse. Prosjektet som føregjekk i Sogn og Fjordane frå 994 til 997 viste at det var ein del variasjon i tettleiken av fisk på kort sikt (Urdal 998). For å få ein fiskebestand som det er attraktivt å fiske på vart det fokusert på at det ikkje måtte setjast ut for mykje fisk. Dersom ein gjekk over til dynamiske justeringar av fiskeutsetjingane kunne ein setje ut ein fornuftig mengde fisk til ei kvar tid. For å drive best mogleg kultivering var det også naudsynt med fiskeundersøkingar kvart fjerde til femte år (Urdal 998). Undersøkingane i samband med prosjektet Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane tek sikte på å kartleggje situasjonen i regulerte vatn i Sogn og Fjordane fylke. Hovudoppgåva har vore å evaluere utsetjingane, men og vurdere grunnlaget for naturleg reproduksjon. I vart det prøvefiska i både regulerte vatn og vatn påverka av regulering i kommunane Gaular, Høyanger, Lom, og Luster. I tillegg vart eit vatn som ikkje er regulert undersøkt. 8

. Områdeskildring I vart 4 innsjøar undersøkt (tabell ). Dei undersøkte innsjøane var lokalisert til kommunane Gaular, Høyanger, Lom og Luster. Feltarbeidet vart gjennomført i perioden. august til. september. moh Reg. Tabell. Informasjon om dei undersøkte lokalitetane i. Informasjonen er i hovudsak henta frå konsesjonane og frå NVE-atlas (NVE ). Lokalitet Regulant Vatn Innsjønr. Vassdragsnr. Areal Nr. km høgde Hydro Storevatnet 89 7.CE, 69 6 Hydro Attgløyma 947 7.CD, 3 Hydro Dyrhaugsvatnet 94 7.CCB,8 34 4 Hydro Prestesteinsvatnet 96 7.CCD 4, 37 3 Hydro Øvre Hervavatnet 9 7.CCB, 3 6 Hydro Nedre Hervavatnet 9 7.CCA, 87 7 Hydro Skålavatnet 88 7.CC, 3 8 Hydro Øvre Grønevatnet 94 7.ED,4 333 9 Hydro Nedre Grønevatnet 93 7.EC,8 99 Hydro Middalsvatnet 84 7.H, 9 7,6 Hydro Gravdalsvatnet 97 7.DAB,6 67 6 Statkraft Blåvatnet 634 8.B3B,43 643 3 3 Statkraft Seltuftevatnet 63 8.CB,44 8 4 4 Statkraft Fossvatnet 6 8.C,7 69 9 9

3. Metode Prøvefisket Prøvefisket vart utført med seksjonerte oversiktsgarn (3 x, m), Nordisk serie. Kvart garn inneheld ulike maskevidder som er tilfeldig plassert på garnet, og kvar maskevidde er representert med, m seksjonar:, - 6,3-8, -, -, - 6, - 9, - 4, - 9, - 3, - 43, -, mm. I potensielle gytebekker vart det fiska med elektrisk fiskeapparat (Ing. S. Paulsen, Trondheim) for å påvise naturleg rekruttering til vatna. I tillegg vart meter langs strandsona el-fiska i nærleik til ein av bekkene. Fiskane vart lengdemålt. Bekkene vart fiska til fyrste vandringshinder, lengdemålt og breiddemålt for å berekne fiskens totale potensielle bekkeareal i kvadratmeter. Det vart tatt fleire breiddemål for å få eit gjennomsnitt. Bekkens eigna tilgjengeleg gytesubstratareal vart og berekna. Bekker under en halv meter, eller bekker som starta med vandringshinder vart ikkje undersøkt. All fisk frå garnfisket vart lengdemålt til næraste mm frå snutespiss til yttarste flik av halefinnen i naturleg tilstand og vekta vart målt til næraste gram. Kondisjonsfaktor vart rekna ut etter formelen K= (vekt i gram) */(lengde i cm) 3. For aure kan ein grovt seie at ein kondisjonsfaktor på, er middels, mager fisk har lågare verdi og feit fisk høgare verdi. I kvart vatn vart det teke skjel og otolittar av fiskane. Otolittane vart nytta til aldersavlesing, med støtte av skjel der otolittane var vanskelege å lese. Otolittane til mindre fisk vart lest heile, medan større fisk med vanskelege og usikre otolittar vart delt og brent før avlesing. Når det er skrive (+) etter alderen, fortel dette at fiskane har hatt eller har starta på ein vekstsesong meir enn alderen tilseier. Dette er tilfelle for fisk fanga om sommaren eller hausten. Lengdeveksten vert vist ved direkte måling av lengde for kvar aldersgruppe (empirisk lengde). Fiskane vart kjønnsbestemt, og modningsstadiet vart gradert i skala -7 (Dahl 97). Fisk i stadium og er umodne, 3-6 er ulike stadium av kjønnsmodning, og 7 er utgytt. Kjøttfargen er klassifisert som kvit, lyseraud og raud, medan feitt er gradert i skala frå 3, der er mager fisk (utan synleg feitt) og 3 er feit fisk. Magefylling er gradert i skala frå -, der er tom fiskemage og er full, og mageinnhaldet frå inntil fiskar i kvart vatn vart fiksert på etanol. Mageinnhaldet vart seinare bestemt til artar/grupper på laboratoriet. Kvar art/gruppe er gjeve ein prosentverdi etter kor stor del dei utgjer av mageinnhaldet. Prosentverdiane i tabellane er ikkje nøyaktige, men estimat, og bør sjåast som ein indikasjon på fordeling i mageinnhaldet (t.d.: 98 prosent av ei gruppe indikerer at gruppa er totalt dominerande, prosent av ei gruppe tyder at det er funne representantar for gruppa i magen, men heller ikkje meir). All fisk vart sjekka for synlege parasittar. Parasittering er gradert i skala frå 3, der er ingen parasittar og 3 er mykje parasittar. I tillegg er tettleik av aurebestandane er kategorisert etter eit klassifiseringssystem frå NINA (tabell ) (Forseth mfl. 999).

Tabell. Kategorisering av fisketettleik basert på tal aure fanga per m garnareal i løpet av timar fiske. Klassifiseringa fylgjer Forseth mfl. (999). Fangst (tal aure) Tettleiksklassifisering < 3 Låg 3-9 Under middels 9-8 Middels 8-3 Over middels > 3 Høg Dyreplankton I vatna vart det målt siktedjup med ei standard sikteskive (kvit, cm i diameter) og teke eitt vertikalt planktontrekk. Trekket vart tatt frå botn eller maksimum frå 3 meter til overflata ved hjelp av ein planktonhov med diameter 3 cm og maskevidde 8 μm. Prøvane vart konserverte med 96 prosent etanol for seinare bestemming av art i laboratorium. Resultata vert presenterte som mengde individ av dei einskilde artane/gruppene (tabell 3). Dette gjev eit samanlikningsgrunnlag for å vurdere mattilgangen for fisk i dei ulike vatna, og gjev opplysingar om vasskvaliteten. Tabell 3. Klassifiseringssystem nytta i samband med oppgjering av dyreplankton. Mengdeklassifisering e Enkelte individ i prøven (< ) * Få individ i prøven ** Ein del individ i prøven *** Mange individ i prøven **** Svært mange / dominerande i prøven S Skalrestar Vassprøver Det vart teke ein vassprøve i kvart vatn som vart analysert av VestfoldLAB AS. Alle parametrane vert presentert i vedlegg, medan nokre av parametrane og vert presentert under omtalen for kvar enkelt lokalitet.

4. Resultat/Diskusjon 4. Samanfatning av resultata 4.. Fisk Det vart fanga aure i alle dei 4 undersøkte vatna i. Ni av desse hadde ein under middels tettleik. Storevatnet, Dyrhaugsvatnet, Blåvatnet og Fossvatnet hadde ein middels tettleik, medan Seltuftevatnet hadde låg tettleik. Fisken frå dei undersøkte vatna hadde ein ok storleik med unntak av Blåvatnet og Fossvatnet, kor fisken var noko småfallen. Sistnemnte viste klare teikn til overbefolkning og var eit av vatna kor det truleg var naturleg rekruttering. Naturleg rekruttering var òg truleg i Attgløyma og Nedre Hervavatnet. Det vart påvist stagnasjon av veksten i Øvre- og Nedre Grønevatnet, Middalsvatnet og Blåvatnet. Likevel vart største fisk, på 3, gram, fanga i Øvre Grønevatnet. Dette var ein fiskespisande aure. Aldersfordelinga av auren tatt i garna låg i snitt mellom og 3 år. Eldste fisk var 9 år og vart fanga i Skålavatnet. Tabell 4. Oversikt over fangst på botngarn i dei ulike vatna. Tettleiksvurderinga fylgjer Forseth mfl. (999), jf. Tabell 3 og er basert på tal aure fanga per m garnareal i løpet av timar fiske. Under kolonne «Tal Garn» betyr + at det i tillegg vart fiska med eitt flytegarn. Regulant Lokalitet Pålegg Tal Tal Gjennomsnittleg Største Tettleik Tettleiksklassifisering Garn Fisk Lengde Vekt k- fiskevekt per. (cm) (g) m faktor Hydro Storevatnet 6+ 6, 7,6, 487, 9 Middels Hydro Attgløyma 8 3,6 37,3,98 364, 3,6 Under middels Hydro Dyrhaugsvatnet 8 36, 4,4, 63,6 Middels Hydro Prestesteinsvatn 6+ 46,,3,7 7 6,4 Under middels Hydro Øvre 6+ 44 3,4 49,6,3 39,4 6, Under middels Hervavatnet Hydro Nedre 8,6 9,,97 36,,6 Under middels Hervavatnet Hydro Skålavatnet 6+,8 8,3,94 33,6 3, Under middels Hydro Øvre 4 8, 8,,94 3, 6,9 Under middels Grønevatnet Hydro Nedre 8 7,8 9,,9 87, 7, Under middels Grønevatnet Hydro Middalsvatnet 8 6 3,6,, 47,9 4,4 Under middels Hydro Gravdalsvatnet 8 8 4,4,, 76,8 Under middels Statkraft Blåvatnet 8 4 9, 88,,99 386,6, Middels Statkraft Seltuftevatnet - 8 3, 334,,99 33,7,4 Låg Statkraft Fossvatnet 73 9,6 8,6,93 374, 3, Middels

4.. Dyreplankton Dyreplanktonet i dei undersøkte lokalitetane var i hovudsak prega av få artar og få individ. Alle artane er vanlege på Vestlandet og i resten av landet. Tal artar var lågt i forhold til resten av landet, men dette er eit mønster ein også ser i andre undersøkingar på Vestlandet (Hobæk mfl. 996, Hobæk 998, Åtland mfl. ). Av vasslopper var Bosmina longispina, Holopedium gibberum og Daphnia umbra mest vanleg. Dei vart registrert i respektive 3, og 8 av dei 4 vatna. Av andre vasslopper vart Chydorus cf. sphaericus registrert i 7, Acroperus harpae registrert i 6, Alonella nana registrert i og Bythotrephes longimanus registrert i vatn. D. Umbra, som er ein vanleg art i høgfjellssjøar, var talrik i Gravdalsvatnet i Luster kommune. I forhold til bestandar av aure kan Daphnia umbra spele ei viss rolle som fiskeføde. Elles kan både Holopedium gibberum og Bosmina longispina finnast i auremagar, men spelar sjeldan nokon vesentleg rolle. Vassloppene av slekta Daphnia er mest effektive til å beite på algar, og er svært viktige i næringsomsetjinga i innsjøar (Hellen mfl. 6). 4..3 Vasskvalitet Alle rådata over vasskvalitet er presentert i vedlegg, medan vasskvaliteten i kvart vatn vert omtala under dei einskilde lokalitetane. Dei undersøkte innsjøane hadde ph frå,88 til 6,68. Dei høgaste verdiane vart funne i Attgløyma og i Nedre Hervavatnet, medan dei lågaste verdiane vart funne i Middalsvatnet og Blåvatnet. Når det gjeld den syrenøytraliserande kapasiteten (ANC) så var den under i av innsjøane, og verdien var negativ i av lokalitetane. Ein ANC-konsentrasjon på μekv/l er føreslege som ei akseptabel tolegrense for fisk og evertebrater i våre ferskvatn (Lien mfl. 99). Alkaliteten var låg i dei fleste lokalitetane. Berre seks vatn hadde alkalitetverdiar over μekv/l (ca.,37 mmol/l), som reknast for å vere gunstig for fisk og evertebrater (Lund mfl. ). Dette gjaldt Seltuftevatnet i Høyangervassdraget, Attgløyma, Prestesteinsvatnet, Øvre og Nedre Hervavatnet og Gravdalsvatnet. Innhaldet av kalsium i dei undersøkte lokalitetane var frå, til,74 mg/l. Dei giftige aluminiumsfraksjonane eller labilt aluminium (Um- Al) var låg i alle vatna. Fargetalet viser at vatna er klare (< 3 mg Pt/l) og at berre av dei har eit fargetall over mg Pt/l. Turbiditeten er høg i Skålavatnet. Dette har samanheng med at vatnet var påverka av smelting frå bre på undersøkingstidspunktet. 3

4. Resultat frå dei einskilde lokalitetane hjå Hydro Det vart undersøkt vatn hjå Hydro i. Åtte av desse lokalitetane er regulerte, medan to er påverka av regulering. Attgløyma og Nedre Hervavatnet er påverka ved tørrlegging av de største innløpsbekkene. Dyrhaugsvatnet er ikkje regulert eller påverka, men det har pålegg om utsetjingar. Figur. Undersøkte vatn for Hydro i kommunane Luster (Sogn og Fjordane) og Lom (Oppland). Vasskraftverk har symbol fylte svarte kvadrat og svarte linjer i kartet er tilløps-/overføringstunnel. 4

4.. Storevatnet Bilete. Utsikt over Storevatnet med dammen i syd. Storevatnet (bilete ) ligg i Oppland fylke, men drenerer ned i Fortunvassdraget (figur ). Vatnet er, km² stort, høgaste regulerte vasstand er 69 moh. og reguleringshøgda er 6 meter. Under prøvefisket var siktedjupet i innsjøen,4 meter og vasstemperaturen 9, C. Under prøvefisket var magasinet ca. meter under høgaste regulerte vasstand og største registrerte djup under prøvefisket var 7 meter. Figur. Storevatnet med garnplassering og stasjonar for elektrisk fiske og planktontrekk. 4... Fisk Ved prøvefiske i Storevatnet vart det sett eitt flytegarn og 6 botngarn, 3 av botngarna vart satt i ei lenkje (figur ). Garn nummer 4 og 9 fanga ingen fisk. Ein fisk på 3, cm vart teken i flytegarnet,

Lengde (cm) k-faktor Tal fisk Tal fisk medan resten av fiskane vart teken i botngarna. Totalt vart det teke 6 aurar frå 7,8 36, cm (figur 3), og dette gjev ein tettleik på 8,9 fisk per m, noko som indikerer ein under middels tett bestand. Alderen på fiskane varierte frå ein til tretten år, med flest åtteåringar (figur 3). Aldersfordelinga var veldig irregulær med aukande tal fisk i kvar aldersklasse fram til åtte år for så å minke til tretten år. Tilveksten var redusert fram mot sju års alder for deretter å verte noko betre (figur 3). Frå tre til sju år var den gjennomsnittlege årlege tilveksten,8 cm per år, medan den gjennomsnittlege årlege tilveksten var, cm frå åtte til tretten år. 43 av dei totalt 6 fiskane var feittfinneklipte. Alle fiskar under seks år var feittfinneklipte, med unntak av ein på eit år som ikkje var feittfinneklipte. Eldste registrerte feittfinneklipte var ein elleveåring. Eit par av otolittane til fiskane hadde teikn på naturleg rekruttering og var truleg ikkje setjefisk. Av fangsten var 4 av fiskane kjønnsmogne, medan 4 var kvilande og 47 fisk var umogne. Alder kor % av hoene er kjønnsmogne ser ut til å liggje mellom åtte og ni år. Dei gjennomsnittlege verdiane av lengde, vekt, k-faktor, feittstatus og mageinnhald er vist i tabell Den gjennomsnittlege k-faktoren var,, og k-faktoren var relativt konstant over observert lengdeintervall (figur 3). Vekta varierte frå 4 til 487 gram, og gjennomsnittleg vekt var 8 gram. Av fangsten hadde 8 fiskar kvit kjøttfarge, lys raud kjøttfarge og 36 raud kjøttfarge. Det vart registrert parasittar på 9 av fiskane. Graden av parasittering var på 6 av fiskane, på av fiskane og 3 på av fiskane. Parasittane som vart observerte var bendelormar av arten Eubotrium crassum (auremark). A 8 7 n = 6 B 6 4 n = 6 6 4 8 3 6 4 6 8 4 6 8 4 6 8 3 3 34 36 38 4 4 44 46 48 + + + 3+ 4+ + 6+ 7+ 8+ 9+ + + + 3+ Lengde (cm) Alder C 4 3 3 n = 6 3 3 8 7 4 3 D,6,4,,8,6 n = 6 + + + 3+ 4+ + 6+ 7+ 8+ 9+ + + + 3+,4 3 3 4 Alder Lengde (cm) Figur 3. Lengdefordeling (delfigur A), aldersfordeling (delfigur B), empirisk vekst med standardavvik (delfigur C) og kondisjon - lengde forhold med trendlinje teikna inn (delfigur D) for aure fanga med garn i Storevatnet. Analysen av mageinnhaldet til dei fiskane viste at hovudføda under prøvefisket var fjøremygg (69 %). I tillegg fanst det vårfluger (7 %) og overflateinsekt (9 %). Det vart og registrert hoppekreps, vasskalv og terrestriske insekt (figur 4). 6

Fjørmygg Vårfluger Steinfluger Vasskalv Vannmidd Vasslopper Hoppekreps Muslingar Land/luft-insekt Volumprosent 8 7 6 4 3 n = Dyregrupper Figur 4. Mageinnhald i volumprosent til eit utval av fiskane fanga i Storevatnet. Tabell. Gjennomsnittleg lengde, vekt, k-faktor, feittstatus og magefyllingsgrad for fisk fanga med garn i Storevatnet. Standardavvik (Sd) og tal fisk (n) undersøkt er vist. Fisketype Fiskemål Lengde (cm) Vekt (g) K-faktor Feitt Mage Aure Gj.snitt, 7,6,,4,3 Sd,9 96,7,6,7, n 6 6 6 6 6 El-fiske Det vart fiska med straum både i strandsona og to små innløpsbekker i Storevatnet (figur ). Ingen yngel vart registrert i bekkene eller meter av strandsona nær bekk A. Oversikt over fangst, berekningar av yngel og oppvekstareal, el-fiska areal, og eigna tilgjengeleg gytesubstratareal for Storevatnet er vist i vedlegg. 4... Dyreplankton Dyreplankton som vart fanga i Storevatnet er vist i vedlegg. Blant vasslopper fanst ein del individ av Bosmina longispina, Holopedium gibberum, enkelte individ av Daphnia umbra og skallrestar av Chydorus cf. sphaericus. Blant hoppekreps vart artane Cyclops scutifer registrert. I tillegg vart det registrert mange cyclopoide copepodittlarver og svært mange naupliuslarver. Av hjuldyr vart artane Kellicottia longispina, Keratella hiemalis, slektene Conochilus registrert. 4...3 Vasskvalitet Storevatnet hadde ph 6.6, fargetal 3, kalsium,4 mg/l og alkalitet ved ph 4, var <,7 mmol/l. Verdien for reaktivt aluminium var 3 μg/l. Den syrenøytraliserande kapasiteten (ANC toc ) var 4, μekv/l. Oversikt over alle vasskjemiske data for Storevatnet er vist i vedlegg 3. 7

4...4 Vurdering Med bakgrunn i resultata frå prøvefisket i vil vi tilrå at det vert sett ut færre fisk. Vi foreslår ei utsetjing av berre fisk årleg om einsomrigane er større enn 7,4 cm eller ca. 4- gram ved utsetjing. Er dei mindre enn 7,4 cm eller ca. 4- gram foreslår vi at det vert sett ut fisk. I tillegg vil det vere positivt om fisket vart auka då det hadde gjeve positive utslag på fiskane sin kondisjon og kvalitet. Dei sterke årsklassene frå -3 som stammer frå dei store utsetjingane i den perioden vil nå kjønnsmodning dei neste par år og det vert forventa at det då vil falle frå mykje fisk. Dette vil betre vekst og kondisjon for attverande fisk. Dei store utsetjingane frå -3 pregar framleis bestanden. Vekst har vorte mykje dåligare sidan førre prøvefiske truleg på grunn av sterkare konkurranse (Gladsø & Hylland 4), medan kondisjonen ikkje har forandra seg. Konklusjonen i 4 var at vekst og kondisjon har vorte dårlegare enn i prøvefisket i 98 (Møkkelgjerd 986). Denne negative utviklinga i vekst må stoppast om man framleis vil ha fisk i godt hold. Effekten av naturleg rekruttering er vurdert til å vere marginal for bestanden. Det er ennå ikkje avklara om rekruttering er mogleg i Storevatnet, men det er veldig lite som tydar på det. 43 av dei totalt 6 fiskane i garnfangsten var feittfinneklipte. Alle fiskar under seks år var feittfinneklipte, med unntak av ein på eit år som ikkje var feittfinneklipt. Eit par av otolittane til fiskane med feittfinne hadde teikn på naturleg rekruttering og var truleg ikkje setjefisk, men dette var noko usikkert. Det er difor veldig viktig at all utsett fisk vert feittfinneklipt for lettare evaluering av utsetjingspålegg ved seinare prøvefiske og for å avkrefte teorien om at det forgår naturleg gyting. Utsettingshistorikk og evalueringar av ulike prøvefiske sidan før reguleringa i 97 kan sjåast i Gladsø & Hylland (4). Vasskvaliteten i Storevatnet var ikkje bra, men noko betre nå enn ved førre prøvefiske, som igjen var noko betre enn tidlegare prøvefiske (Møkkelgjerd 986). Syrenøytraliserande kapasitet er fortsett godt under dei tilråda 3 µekv/l (Hesthagen mfl. 3). Verdiane for kalsium og alkalitet var og låge i forhold til det som er gunstig for fisk (Hesthagen & Astorp 998, Lund mfl. ). Dyreplanktonsamfunnet ser ikkje ut til å ha hatt store forandringa sidan førre prøvefiske (Gladsø & Hylland 4), og det vart registrert artar som er vanlege i desse delane av landet (Hobæk 998). 8

4.. Attgløyma Bilete. Utsikt over Attgløyma med innløp på bilete til venstre og utløp på bilete til høgre. Legg merke til eigna gytegrus meter opp i vatnet før utløpet. Attgløyma (bilete ) ligg i Oppland fylke like nedanfor Storevatnet (figur ). Vatnet er, km² stort og ligg moh. Vatnet er ikkje regulert, men har fått endra gjennomstrøyming som fylgje av at Storevatnet vart demt opp. Siktedjupet i Attgløyma var,6 meter, vasstemperaturen var,7 C, medan største registrerte djup under prøvefisket var 9 meter. Figur. Attgløyma med garnplassering og stasjonar for elektrisk fiske og planktontrekk. 9

Lengde (cm) k-faktor Tal fisk Tal fisk 4... Fisk Ved prøvefisket i Attgløyma vart det sett åtte botngarn (figur ). Botngarn nummer 7 og 8 fanga ingen fisk. Totalt vart det teke 3 aurar frå 3, 3,8 cm (figur 6), og dette gjev ein tettleik på 3,6 fisk per m, noko som indikerer ein under middels tett bestand. Alderen på fiskane varierte frå tre til tolv år, med flest seksåringar (figur 6). Aldersfordelinga var irregulær då det var relativt få fisk på fire og fem år, medan åtte- og niåringar ikkje fanst i fangsten. Fangsten ga ingen teikn til at veksten stagnerte, men liten fangst gjer konklusjonane usikre. Frå tre til sju år var den gjennomsnittlege årlege tilveksten,6 cm per år (figur 6). Det vart ikkje registrert feittfinneklipte fisk i fangsten. Mange av otolittane hadde tydeleg teikn på naturleg rekruttering og var definitivt ikkje setjefisk. Av fangsten var av fiskane kjønnsmogne og 8 fisk var umogne. Alder kor % av hoene er kjønnsmogne ser ut til å liggje ein stad mellom åtte og ti år. Dei gjennomsnittlege verdiane av lengde, vekt, k-faktor, feittstatus og mageinnhald er vist i tabell 6. Den gjennomsnittlege k-faktoren var,98, og k-faktoren var relativt konstant over observert lengdeintervall (figur 6). Vekta varierte frå til 364 gram, og gjennomsnittleg vekt var 37 gram. Av fangsten hadde 8 fiskar kvit kjøttfarge, lys raud kjøttfarge og ingen med raud kjøttfarge. Det vart registrert parasittar på 3 av fiskane. Graden av parasittering var på av fiskane og 3 på av fiskane. Parasittane som vart observerte var bendelormar av arten Eubotrium crassum (auremark). A 8 7 6 4 3 n = 3 B 3, 3,,, n = 3 6 8 4 6 8 4 6 8 3 3 34 36 38 4 4 44 46 48 + + + 3+ 4+ + 6+ 7+ 8+ 9+ + + + Lengde (cm) Alder C 3 3 n = 3 3 D,6,4,,8 n = 3,6 + + + 3+ 4+ + 6+ 7+ 8+ 9+ + + + Alder,4 3 3 Lengde (cm) Figur 6. Lengdefordeling (delfigur A), aldersfordeling (delfigur B), empirisk vekst med standardavvik (delfigur C) og kondisjon - lengde forhold med trendlinje teikna inn (delfigur D) for aure fanga med garn i Attgløyma. Tabell 6. Gjennomsnittleg lengde, vekt, k-faktor, feittstatus og magefyllingsgrad for fisk fanga med garn i Attgløyma. Standardavvik (Sd) og tal fisk (n) undersøkt er vist. Fisketype Fiskemål Lengde (cm) Vekt (g) K-faktor Feitt Mage Aure Gj.snitt 6, 37,3,98,, Sd 6,3 7,,3,6, n 3 3 3 3 3

Fjørmygg Vårfluger Steinfluger Vasskalv Vannmidd Vasslopper Hoppekreps Muslingar Land/luft-insekt Volumprosent Analysen av mageinnhaldet til dei fiskane viste at hovudføda under prøvefisket var vårfluger (63 %), men og ein stor del fjøremygg (3 %). Det var noko overflateinsekt (4 %), i tillegg til vasskalv og muslingar (figur 7). Det vart ikkje registrert nokon vassloppar i mageprøvane. 8 7 6 4 3 n = Dyregrupper Figur 7. Mageinnhald i volumprosent til eit utval av fiskane fanga i Attgløyma. El-fiske Det vart fiska med elektrisk fiskeapparat i to innløpsbekker (Bekk B og C) og utløpsbekken (Bekk A) i Attgløyma. I tillegg vart meter av strandsona på dei tre nemnte plassane fiska (figur ). Det vart ikkje fanga yngel på Bekk A og B, men det vart fanga to einsomrig fisk på 3, cm og 3,9 cm i strandsona nær bekk A og B. Det mistenkast at det finst innsjøgyting i Attgløyma rett før utløpsosen (sjå bilete 3). Innløpet eller bekk C bestod av ein god del sprengstein, og gytetilhøva vart ikkje rekna for å vere veldig gode. Likevel vart det fanga mykje einsomrig og fleire aldersklasser, noko som indikerer naturleg reproduksjon. Totalt vart det fanga 47 einsomrig (gjennomsnittlengde = 3,94 cm, og standard avvik =,38), eittåringar (gjennomsnittlengde = 6,36 cm, og standard avvik =,9), treåringar (gjennomsnittlengde = 3, cm, og standard avvik =,34) og ein fireåring (4, cm lang). Fireåringen var den einaste mogne fisken, ein hannfisk. Alle fiskane hadde feittfinne. Litt oppstraums bekk C ovanfor ein foss på meter fanst nokre tjern eller loner som og hadde fisk. I enden av lonene eller tjerna på til, meter djupne fanst ekstremt gode gytetilhøve og det kan ikkje sjåast bort frå at all fisk frå Attgløyma opphavleg kjem herfrå. Oversikt over fangst, berekningar av yngel og oppvekstareal, el-fiska areal, og eigna tilgjengeleg gytesubstratareal for Attgløyma er vist i vedlegg.

Bilete 3. Detaljbilete over eit mogleg innsjøgyteområde i utløpsosen til Attgløyma. Flott gytegrus på -, m djupne som kan ha vore børsta av ein hannfisk? 4... Dyreplankton Blant vasslopper var det flest Bosmina longispina. Medan det vart registrert enkelte individ av artane Daphnia "umbra", Holopedium gibberum, Chydorus cf. sphaericus og skalrestar av Acroperus harpae. Blant hoppekreps vart enkelte individ av Cyclops scutifer og Mixodiaptomus laciniatus registrert, i tillegg til nokre få Cyclops abyssorum. Det var ein del Cyclopoide copepodittlarver og Cyclopoide naupliuslarver i prøva. Av hjuldyr vart få eller enkelte Kellikottia longispina, Keratella hiemalis, K. serrulata,conochilus spp., og Lecane sp. registrert. Oversikt over alle dyreplankton fanga i Attgløyma er vist i vedlegg. 4...3 Vasskvalitet Attgløyma hadde ph 6,8, fargetal 4, kalsium,6 mg/l og alkalitet ved ph 4, var,7 mmol/l. Verdien for reaktivt aluminium var 6 μg/l. Den syrenøytraliserande kapasiteten (ANC toc ) var 3, μekv/l. Oversikt over alle vasskjemiske data for Attgløyma er vist i vedlegg 3. 4...4 Vurdering Vi tilrår ingen utsetjing i Attgløyma då naturleg rekruttering vart påvist. Alle fiskane i garnfiskefangsten hadde feittfinne. Det vart ikkje påvist vekststagnasjon og nokre aldersklassar mangla i fangsten. Likevel ser ikkje populasjonen ut til trenge støtteutsetjingar. Det vart konkludert at det fanst naturleg rekruttering med varierande gytesuksess ved førre prøvefiske (Gladsø Hylland 4) og vi støtter framleis den konklusjonen. Vi kan leggja til at gytinga hausten 9 og 8 var en sukksess. Det er bra om ein gjennomfører eitt nytt prøvefiske om ein femårsperiode for då å sjå om fiskebestanden framleis klarer seg sjølv.

Vasskvaliteten i Attgløyma var ikkje bra, men noko betre no enn førre prøvefiske som igjen var noko betre enn tidlegare prøvefiske (Møkkelgjerd 986). Vasskvaliteten i Attgløyma hadde blant anna syrenøytraliserande kapasitet lågare enn dei tilråda 3 µekv/l (Hesthagen mfl. 3). Av dyreplankton vart det registrert artar som er vanlege i desse delane av landet (Hobæk 998). Samanlikna med dei andre undersøkte lokalitetane i denne undersøkinga var dyreplankton i Attgløyma artsrikt. Utsettingshistorikk og evalueringar av ulike tidlegare prøvefiske kan sjåast i Gladsø Hylland (4). 3

4..3 Dyrhaugsvatnet Bilete 4. Utsikt over Dyrhaugsvatnet med innløpsos (venstre) og utløpsos (høgre). Dyrhaugsvatnet (bilete 4) ligg på Sognefjellet i Luster kommune (figur ). Vatnet ligg 34 moh. og er,8 km² stort. Vatnet er ikkje påverka av reguleringane og overføringane. Dyrhaugsvatnet vart undersøkt 3. august. Siktedjupet i innsjøen var, meter og største registrerte djup var 8 meter. Vasstemperaturen var 9, C. Figur 8. Dyrehaugsvatnet med garnplassering og stasjonar for elektrisk fiske og planktontrekk. 4

Lengde (cm) k-faktor Tal fisk Tal fisk 4..3. Fisk Ved prøvefisket i Dyrhaugsvatnet vart det sett åtte botngarn (figur 8). Alle garna fanga fisk. Totalt vart det teke 36 aurar frå 3, 4,6 cm (figur 9), og dette gjev ein tettleik på fisk per m, noko som indikerer ein middels tett bestand. Alderen på fiskane varierte frå fire til tretten år, med flest seksåringar (figur 9). Aldersfordelinga var irregulær då det var relativt få fisk på fire og fem år, medan ni- og tiåringar ikkje fanst i fangsten. Fangsten ga ingen teikn til at veksten stagnerte(figur 9). Frå fire til sju år var den gjennomsnittlege årlege tilveksten 3,4 cm per år. 4 av dei totalt 36 fiskane var feittfinneklipte. Alle fiskar under seks år var feittfinneklipte, med unntak av ein på fire og ein på fem år som ikkje var feittfinneklipte. Eldste registrerte feittfinneklipte var ein 8 åring. Av fangsten var 8 av fiskane kjønnsmogne, medan var kvilande og 7 fisk var umogne. Alder kor % av hoene er kjønnsmogne ser ut til å liggje ein stad mellom åtte og ti år. Dei gjennomsnittlege verdiane av lengde, vekt, k-faktor, feittstatus og mageinnhald er vist i tabell 7. Den gjennomsnittlege k-faktoren var,, og k-faktoren var relativt konstant over observert lengdeintervall (figur 9). Vekta varierte frå 7 til 63 gram, og gjennomsnittleg vekt var 4 gram. Av fangsten hadde 3 fiskar kvit kjøttfarge, lys raud kjøttfarge og raud kjøttfarge. Det vart registrert parasittar på av fiskane. Graden av parasittering var på av fiskane. Parasittane som vart observerte var artar tilhøyrande slekta Dipholobotrium (måkemark eller fiskeandmark). A 8 7 6 n = 36 B 8 n = 36 4 6 3 4 6 8 4 6 8 4 6 8 3 3 34 36 38 4 4 44 46 48 Lengde (cm) + + + 3+ 4+ + 6+ 7+ 8+ 9+ + + + 3+ Alder C 4 4 3 3 n = 36 3 7 3 D,6,4,,8 n = 36,6 + + + 3+ 4+ + 6+ 7+ 8+ 9+ + + + 3+ Alder,4 3 3 4 4 Lengde (cm) Figur 9. Lengdefordeling (delfigur A), aldersfordeling (delfigur B), empirisk vekst med standardavvik (delfigur C) og kondisjon - lengde forhold med trendlinje teikna inn (delfigur D) for aure fanga med garn i Dyrehaugsvatnet. Tabell 7. Gjennomsnittleg lengde, vekt, k-faktor, feittstatus og magefyllingsgrad for fisk fanga med garn i Dyrehaugsvatnet. Standardavvik (Sd) og tal fisk (n) undersøkt er vist. Fisketype Fiskemål Lengde (cm) Vekt (g) K-faktor Feitt Mage Aure Gj.snitt, 4,4,,, Sd 6,7 43,,6,7, n 36 36 36 36 36

Fjørmygg Vårfluger Steinfluger Vasskalv Vannmidd Vasslopper Hoppekreps Muslingar Land/luft-insekt Volumprosent Analysen av mageinnhaldet til eit utval av fiskane fanga på garn i Dyrehaugsvatnet viste at hovudføde under prøvefisket var vårfluger (4 %), men og ein del vasslopper (3 %) (figur ). I tillegg vart det også funne fjørmygg (8 %) og nokre steinfluger, hoppekreps og terrestriske insekt i magane. 8 7 6 4 3 n = Dyregrupper Figur. Mageinnhald i volumprosent til eit utval av fiskane fanga Dyrehaugsvatnet. Bilete. Bilete til venstre viser potensielt gyteområde i eit sund (sjå Sund C figur 8). Bilete til høgre viser Mathis vår følgjesvein til Dyrehaugsvatnet. El-fiske Det vart gjennomført elektrisk fiske i tre innløp, eitt sund og i utløpet (figur 8). Det vart fanga til saman fiskar frå 9, cm til cm og dei var frå til 9 år gamle. Alle fiskane var feittfinneklipte og umogne, unntatt den største som var ein mogen hannfisk med feittfinne. Han vart fanga i den største innløpsbekken (bekk E), og otolitten kunne tyda på at det var ein villfisk. Flest fisk vart fanga i den største innløpsbekken (bekk E) og to vart teken i meters el-fiske av strandsona, i tillegg vart to teken i sundet (C). I sundet var det brekk på vassflata og straumen var synleg. Fleire stader i vatnet var det observert eigna gytegrus på rundt til meter djupne. Særskilt i sundet, utanfor nokre av bekkene 6

(bekk D og B), og i midtre del av vatnet mellom garnplassering 3 og 4, men og rett før utløpet. Det vart ikkje fanga fisk i utløpet. Oversikt over fangst, berekningar av yngel og oppvekstareal, el-fiska areal, og eigna tilgjengeleg gytesubstratareal for Dyrhaugsvatnet er vist i vedlegg. 4..3. Dyreplankton Blant vasslopper var Bosmina longispina mest talrik, men det vart og registrert ein del Daphnia "umbra" i prøven. I tillegg få eller enkelte individ av Holopedium gibberum, Chydorus cf. Sphaericus, Alonella nana, og Acroperus harpae. Blant hoppekreps vart ein del Cyclops scutifer og svært mange Cyclopoide naupliuslarver registrert. Av hjuldyr vart det ein del Kellikottia longispina, Keratella hiemalis og ein del individ av slekta Conochilus registrert. Oversikt over alle dyreplankton fanga i Dyrehaugsvatnet er vist i vedlegg. 4..3. Vasskvalitet Dyrhaugsvatnet hadde ph,99, fargetal, kalsium,36 mg/l og alkalitet ved ph 4, var <, mmol/l. Verdien for reaktivt aluminium var μg/l. Den syrenøytraliserande kapasiteten (ANC toc ) var 9,9 μekv/l. Oversikt over alle vasskjemiske data for Dyrhaugsvatnet er vist i vedlegg 3. 4..3.4 Vurdering Vi tilrår å oppretthalde utsetjingane på fisk årleg. Både veksten og kondisjonen var god og det fans ein del individ av vassloppa Daphnia umbra i zooplanktonprøva. Denne zooplanktonarten er noko utsette for fiskepredasjon. 4 av dei totalt 36 fiskane i garnfangsten var feittfinneklipte. Vi trur ikkje det finst naturleg rekruttering i Dyrhaugsvatnet, men ein fisk på år hadde otolittar som kunne tyda det motsette. Difor er det viktig å klippe feittfinna på utsette fisk og gjennomføre eit nytt prøvefiske om ein femårsperiode. Vasskvaliteten i Dyrhaugsvatnet var relativt dårleg sjølv om den hadde betra seg noko sidan førre prøvefiske. Syrenøytraliserande kapasitet var godt under dei tilråda 3 µekv/l (Hesthagen mfl 3). Verdiane for kalsium og alkalitet var og låge i forhold til det som er gunstig for fisk (Hesthagen & Astorp 998, Lund mfl. ). Av dyreplankton vart det registrert artar som er vanlege i desse delane av landet (Hobæk 998). Utsettingshistorikk og evalueringar av ulike tidlegare prøvefiske kan sjåast i (Gladsø Hylland 4). 7

4..4 Prestesteinsvatnet Bilete 6. Utsikt over Prestesteinvatnet. Prestesteinsvatnet (bilete 6) ligg på Sognefjellet i Luster og Lom kommune (figur ). Vatnet er 4, km² stort, høgaste regulerte vasstand er 37 moh. og reguleringshøgda er 3 meter. Prestesteinsvatnet vart undersøkt 3. august. Siktedjupet varierte ein god del i innsjøen. I sør (ved Stilla) var sikten under ein meter, medan sikten i midtre del av vatnet var 4, meter. Vasstemperaturen i overflata var 9, C. Under prøvefisket var magasinet ca. 4 meter under høgaste regulerte vasstand og største registrerte djup under prøvefisket var 3 meter. Figur. Prestesteinsvatnet med garnplassering, stasjonar for elektrisk fiske og planktontrekk. Stad med gyteaktivitet er også teikna inn. 8

Lengde (cm) k-faktor Tal fisk Tal fisk 4..4. Fisk Ved prøvefisket i Prestesteinsvatnet vart det sett seksten botngarn og eitt flytegarn. Tre av botngarna vart sett saman i ei lenkje (figur ). Flytegarn og botngarn nummer og 3 fanga ingen fisk. Totalt vart det teke 46 aurar frå, 4,9 cm (figur ), og dette gjev ein tettleik på 6,4 fisk per m, noko som indikerer ein under middels tett bestand. Alderen på fiskane varierte frå ein til elleve år, med flest fireåringar (figur ). Aldersfordelinga var normal, sidan aldersklassene under fire år truleg ikkje er fullt rekrutterte i fangsten. Ingen utprega stagnasjon i vekst vart påvist, men av fangsten kan det sjå ut som om veksten flatar ut ved lengder kring 3 cm, men med økt tilvekst for fisk over 3 cm (figur ). Frå to til sju år var den gjennomsnittlege årlege tilveksten 3, cm per år, medan gjennomsnittlege årlege tilveksten var 4,3 cm frå åtte til elleve år. 4 av dei totalt 46 fiskane var feittfinneklipte. Alle fiskar under ni år var feittfinneklipte, med unntak av ein på eit år som ikkje var feittfinneklipte. Eldste registrerte feittfinneklipte var ein niåring. Av fangsten var av fiskane kjønnsmogne, medan tre var kvilande og fisk var umogne. Alder kor % av hoene er kjønnsmogne ser ut til å liggje mellom åtte og ni år. Dei gjennomsnittlege verdiane av lengde, vekt, k-faktor, feittstatus og mageinnhald er vist i tabell 8. Den gjennomsnittlege k-faktoren var,7 og k-faktoren var relativt konstant over observert lengdeintervall (figur ). Vekta varierte frå til 7 gram, og gjennomsnittleg vekt var gram. Av fangsten hadde 4 fiskar kvit kjøttfarge, lys raud kjøttfarge og raud kjøttfarge. Det vart registrert parasittar på 7 av fiskane. Graden av parasittering var på 3 av fiskane, på 3 av fiskane og 3 på av fiskane. Parasittane som vart observerte var bendelormar av arten Eubotrium crassum (auremark) og artar tilhøyrande slekta Dipholobotrium (måkemark eller fiskeandmark). A 8 7 6 4 3 n = 46 B 8 6 4 8 6 4 n = 46 6 8 4 6 8 4 6 8 3 3 34 36 38 4 4 44 46 48 Lengde (cm) + + + 3+ 4+ + 6+ 7+ 8+ 9+ + + Alder C 4 4 3 3 n = 46 7 3 6 9 + + + 3+ 4+ + 6+ 7+ 8+ 9+ + + Alder D,6 n = 46,4,,8,6,4 3 3 4 4 Lengde (cm) Figur. Lengdefordeling (delfigur A), aldersfordeling (delfigur B), empirisk vekst med standardavvik (delfigur C) og kondisjon - lengde forhold med inntegna trendlinje (delfigur D) for aure fanga med garn i Prestesteinsvatnet. 9

Fjørmygg Vårfluger Steinfluger Vasskalv Vannmidd Vasslopper Hoppekreps Muslingar Land/luft-insekt Volumprosent Tabell 8. Gjennomsnittleg lengde, vekt, k-faktor, feittstatus og magefyllingsgrad for fisk fanga med garn i Øvre Prestesteinsvatnet. Standardavvik (Sd) og tal fisk (n) undersøkt er vist. Fisketype Fiskemål Lengde (cm) Vekt (g) K-faktor Feitt Mage Aure Gj.snitt,,3,7,9, Sd 6,6 77,,4,6, n 46 46 46 46 46 Analysen av mageinnhaldet til eit utval av fiskane som vart fanga på garn i Prestesteinsvatnet viste at hovudføda under prøvefisket var fjørmygg (8 %), men dei hadde også ete ein del vasslopper ( %) og noko vårfluger (3 %) (figur 3). I tillegg vart det også funne vasskalvar, hoppekreps og terrestriske insekt. 8 7 6 4 3 n = Dyregrupper Figur 3. Mageinnhald i volumprosent til eit utval av fiskane fanga Prestesteinsvatnet. 3

Bilete 7. Bilete øvst til venstre i panelet viser fiske med straum i bekk H (sjå figur ), medan bilete øvst til høgre viser el-fiske i bekk F (sjå figur ). Bilete nedst til venstre viser ein steindemning der turistløypa går og han fungerer truleg som vandringshinder. Bilete nedst til høgre viser gyteaktivitet i utløpsosen til Rundhaugstjønne oppstraums bekk H. El-fiske Det vart gjennomført elektrisk fiske i alle av dei innløpa som kunne tenkast å innehalde gyte og oppvekstområde for yngel (figur ). Det vart fanga til saman fiskar frå 8,6 cm til 33,4 cm og dei var frå einsomrig til år gamle. Alle fiskane hadde feittfinne og sju av fiskane var umogne medan tre hannar var mogne. Otolittane kunne tyda at dei alle vart utsette, unntatt den lengste på år. Han vart fanga i den største innløpsbekken (bekk F), og otolitten kunne tyda på at det var ein villfisk. Det vart fanga ein mogen hannfisk i tillegg til den største i denne bekken, men han var berre 9,6 cm lang og 4 år gamal. Vi fekk berre fisk i dei øvste meterane av bekk F. Eit par, kilostor, fisk drog i veg inn i Rundhaugstjønne saman med fleire andre (sjå bilete 7), og vi kan ikkje sjå bort i frå gyteaktivitet på denne plassen. I utløpet av Rundhaugstjønne fanst høvelege gytetilhøve på til meters djupne nokre meter frå land. Det vart ikkje fanga eller observert fisk i bekk A, C, E, G og H. I bekk B vart det fanga ein mogen hannfisk på 6, cm som truleg var den einaste fisken i denne store bekken/elva. Otolitten viste at fisken var 8 år gamal. I bekk D vart det fanga ei umogen hofisk på,8 cm som var år gamal. Oversikt over fangst, berekningar av yngel og oppvekstareal, el-fiska areal, og eigna tilgjengeleg gytesubstratareal for Prestesteinsvatnet er vist i vedlegg. 3