Utval Saksnummer Møtedato Time formannskap Time kommunestyre

Transkript

1 Arkiv: K1-002 Vår ref: Journalpostid: Saksbeh.: Elin Wetås de Jara KOMMUNEREFORMA - VIDARE FRAMDRIFT Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Time formannskap Time kommunestyre Framlegg til vedtak: 1. Time kommunestyre tek rapporten «Ny kommunestruktur felles utredning for de 8 kommunene Hå, Time, Klepp, Gjesdal, Sola, Randaberg, Sandnes og Stavanger» til orientering. 2. Time kommune gjennomfører «naboprat» med Jærkommunane Klepp og Hå husten Ordførar, varaordførar og leiar av det største opposisjonspartiet går inn i styringsgruppa for prosjektet. 3. Det vert opna for å gjennomføra «naboprat» med andre kommunar i regionen dersom det kjem slike initiativ. 4. Framlegg til intensjonsavtale og grunnlag for folkehøyring vert lagt fram for Time kommunestyre i februar 2016.

2 KOMMUNEREFORMA - VIDARE FRAMDRIFT SAKA GJELD Administrasjonane i Gjesdal, Hå, Klepp, Randaberg, Sandnes, Sola, Stavanger og Time har i samarbeid gjort analyse av grunnlag for kommunereform i dei åtte kommunane med vekt på områda tenester, samfunnsutvikling, lokaldemokrati og økonomi. Arbeidet har vore leia av ei politisk styringsgruppe som har bestått av ordførarar og opposisjonsleiarar frå alle kommunane. Analysen går fram av rapporten frå den felles utgreiinga, som vart lagt fram for felles formannskapsmøte for dei åtte kommunane i juni Rapporten vert lagt fram til orientering og som grunnlag for Time kommune sitt vidare arbeid med reforma. Dei åtte kommunane er samde om ein framdriftsplan som sikrar at kommunane gjer dei nødvendige vedtaka i tråd med regjeringa si framdrift i kommunereforma. Saka handlar om overgangen frå fase 1, utgreiing til fase 2, naboprat og gjennomføringa av fase 2. I saka vert det gjort framlegg om kva nabokommunar Time skal invitera til den såkalla "nabopraten" i neste fase av reformarbeidet. Det vert også gjort framlegg om korleis denne delen av prosessen skal gjennomførast for å munna ut i eit grunnlag for folkehøyringa som skal gjennomførast våren Rådmennene i Hå, Klepp og Time har samarbeidd om innhald og innstilling i saka. SAKSOPPLYSNINGAR Regjeringa sette i gang arbeidet med en ny kommunereform den , og utnemnde eit ekspertutval. Mandatet til utvalet var å finna kriteria for framtidig oppgåveleveranse i kommunane. Utvalet si innstilling danna grunnlag for Regjeringa sin meldingsdel om kommunereforma til Kommuneproposisjonen 2015 (Prop. 95S). Eit fleirtal i Stortinget slutta seg til opplegget for gjennomføring av reforma i møte Oppgåvemeldinga «Kommunereformen nye oppgaver til større kommuner» (St meld 14 ( )), som vart behandla i Stortinget i juni 2015, opnar for å overføra nokre avgrensa oppgåver til kommunane. Overføringa av større oppgåver til større kommuanar skal greiast ut vidare i eigne løp. Regjeringa har også starta ein gjennomgang av den statlege styringa med kommunane. Resultatet av gjennomgangen vert lagt fram for Stortinget våren Ein samla lovproposisjon om nye oppgåver til kommunane vert lagt fram våren Under visse føresetnader kan det vera aktuelt at større kommunar overtek ansvaret for større fylkeskommunale oppgåver som vidaregåande skular og tannhelseteneste. I Jærrådet sitt møte vart det bestemt å gjennomføra eit felles utgreiingsarbeid om kommunereforma. I januar 2015 slutta i tillegg Randaberg, Stavanger og Sola seg til den felles utgreiinga, som er gjort greie for og oppsummert i rapporten som ligg ved saka.

3 Konklusjonar frå felles utgreiing Modellane som har vore brukte i analysen av tenester, lokaldemokrati, samfunnsutvikling og økonomi i den felles utgreiinga er: «0-alternativet», «liten», «middels» og «stor», der den store inneber 1-2 kommunar til saman i området, middels med 2-3 kommunar og liten med 4-7 kommunar i området. Rapporten si skisse av alternativet «stor» er at Sandnes og Stavanger slår seg saman med omlandskommunane eller at ein får ei deling mellom byområdet Nord-Jæren og Sør-Jæren. Alternativet «middels» er eksemplifisert med eit todelt byområde med grense på Forus og der Stavanger går saman med kommunane nordover og Sandnes med kommunane sørover om dei to nye kommunane. Alternativet «liten» inneber at mindre kommunar i regionen går saman to eller tre om å danna nye kommunar, og at det ikkje skjer særskilte endringar i Stavanger sin kommunestruktur. Prinsippet om at alle kommunar skal vera generalistkommunar ligg til grunn i rapporten, slik det også vart stadfesta i Oppgåvemeldinga. Konklusjonen i rapporten for dei åtte kommunane er at når det gjeld samfunnsutviklarrolla er dei største strukturane dei mest hensiktsmessige. Dette er grunngjeve med at regionen er eit integrert bu-, service- og arbeidsområde og at samordna innsats i området er nødvendig for funksjonell samfunnsutvikling. Rapporten synleggjer både fordelar og ulemper med større kommunar når det gjeld lokaldemokrati, men held fram modellen med middels kommunar som ei styrking av lokaldemokratiet. Stor kommune kan ifølgje rapporten gi lokaldemokratiske gevinstar, men ein må her vurdera tiltak som kompenserer for nærdemokratiet. Når det gjeld tenesteyting går det fram av analysen at middels og stor kommune vil kunna styrkja kapasitet og kompetanse i ein ny kommune, medan det minste alternativet framstår som det som kan gi meir effektiv tenesteproduksjon og best likeverd i tenestetilbodet. Analyse av dagens og framtidig behov for tenesteleveranse går fram av rapporten, og det er også lagt ved oversyn over interkommunalt samarbeid og selskap som ivaretek og bidreg til tenesteleveranse på tvers i heile regionen. Framdrift for kommunereforma Fase 1, utgreiing, vart avslutta ved framlegginga av felles analyse og rapport for dei åtte kommunane. Fase 2 startar med eit kommunestyrevedtak i september 2015 om å gå vidare med «naboprat». Vedtaket omhandlar kva kommune eller kommunar «nabopraten» skal skje saman med, og korleis denne prosessen skal gjennomførast. Deretter vil fase 3 starta med eit kommunestyrevedtak om ein intensjonsavtale som kan leggjast ut til høyring blant innbyggjarane. Vedtaket må gjerast i februar Det må samtidig gjerast eit vedtak om korleis høyringa skal skje, gjennom opinionsmåling eller ved rådgjevande folkerøysting. Etter høyringa, som kan skje frå februar til mai 2016, vil Time kommunestyre behandla sak om ny kommunestruktur. Stortinget gjer vedtak om ny kommunestruktur våren 2017.

4 Dersom ein ny kommune skal etablerast, vil fase 4 pågå frå hausten 2017, med detaljplanlegging og overgang til ny kommune. Seinaste dato for iverksetting av ny kommune er 1. januar Fig 1: modell for framdrift Aktuelle utgreiingsalternativ Med utgangspunkt i modellane og i geografi, vil aktuelle utgreiingar av mogleg ny kommune for Time i hovudsak vera: «Liten»: Jæren kommune (Time, Klepp, Hå) «Middels»: Jærrådskommunane (Time, Klepp, Hå, Sandnes, Gjesdal) «Stor»: Alle dei åtte kommunane i utgreiinga (Time, Klepp, Hå, Sandnes, Gjesdal, Sola, Randaberg, Stavanger) Innanfor desse alternativa kan talet på kommunar variera noko. Ei eventuell felles utgreiing og «naboprat» vil vera avhengig av kva vedtak dei øvrige kommunane gjer i saka. På regjeringa si nettside ligg det ute verktøy som gjer det mogleg å testa korleis ulike alternativ for ny kommune vil slå ut i befolkningssamansetting, økonomi og anna. Opplegg for «naboprat» «Veien mot en ny kommune» er regjeringa si rettleiing for gjennomføring av kommunereformarbeidet lokalt. Her vert det anbefalt å laga intensjonsavtalar som kan vera utgangspunkt og mål for kommunane sin dialog om grunnlaget for ein ny kommune, og som kan leggjast ut til folkehøyring før eit endeleg vedtak. Intensjonsavtalane tydeleggjer kva ein ønskjer å oppnå med å laga ein ny kommune, gjerne i form av hovudmål og delmål. Vidare går det fram av ein slik avtale kor kommunesenteret skal vera, korleis kommunale tenester skal styrkjast, korleis ulike kommunale funksjonar skal

5 lokaliserast og korleis dei tilsette skal handterast i prosessen. Kommunenamn, kommunevåpen, administrasjonsspråk og økonomi er også eksempel på innhald i intensjonsavtalar. VURDERING Fase to i utgreiinga av kommunestrukturen må både handla om det overordna regionale perspektivet som er ein føresetnad for samfunnsutviklinga og om det ansvaret kommunen har for ei trygg og framtidsretta tenesteutvikling. Lokaldemokrati og styringsvilkår er viktige faktorar på begge desse områda. Det er dermed etter rådmannen sitt syn fleire modellar for kommunestruktur som kan vurderast. Tenesteperspektivet Etter oppgåvemeldinga er det i begrensa grad lagt opp til overføring av oppgåver til kommunane. Etter rådmannen si vurdering bør ein difor ta utgangspunkt i den kompleksiteten kommunane alt har i dag, etter tiår med store reformar og oppgåveoverføringar, og med dette utgangspunktet etablera kommunestrukturar som ivaretek innbyggjarane og næringslivet sitt samla behov for tenester. SWOT-analysen av tenester som vart gjort i 2014 viser at fleire tenester er sårbare når det gjeld kapasitet og kompetanse. 0-alternativet inneber å halda fram med dagens kommunar, og sidan SWOT-analysane i den felles utgreiinga har dagens kommunar som utgangspunkt, er det etter rådmannen si vurdering ikkje nødvendig å greia ut dette alternativet vidare. Demografiske endringar, teknologiutvikling og ikkje minst forventingar og mål om valfridom er viktige føresetningar i kommunen sin framtidige tenesteleveranse. Dette må etter rådmannen si vurdering vera utgangspunktet for å vurdera korleis oppgåveløysinga kan skje i ein framtidig kommunestruktur. Regionalt perspektiv Analysane som er gjort peikar på ein stor eller få store kommunar i regionen som mest hensiktsmessig for den regionale samfunnsutviklinga. Dette perspektivet er viktig når det gjeld samspelet mellom Jærkommunane og byområdet på Nord-Jæren om utvikling i framtida. Ei utgreiing av ein stor kommune der Time kommune inngår, vil vera avhengig av at dei to største kommunane i regionen, Stavanger og Sandnes, går saman og tek initiativ. Denne modellen er i rapporten frå felles utgreiing framheva som den beste når det gjeld samfunnsutviklinga i regionen. Alternativet vil likevel innebera geografiske utfordringar, og vera krevjande både i høve til tenesteutvikling og lokaldemokrati. Det vil likevel vera ein styrke for heile regionen si slagkraft dersom det vert danna ein storkommune i regionen eller to godt samarbeidande kommunar på Nord- og Sør-Jæren. Rådmannen meiner difor at Time bør stilla seg open for utgreiing dersom det kjem eit initiativ frå dei to bykommunane.

6 Jærregionen Jærkommunane har gjennom mange år hatt eit nært samarbeid gjennom Jærrådet, noko som både byggjer på nærleik i geografi, felles utfordringar og kultur for samhandling. Dersom kommunar som inngår i dette samarbeidet ønskjer å greia ut ein ny felles kommune, og tek initiativ til det, kan det etter rådmannen si vurdering vera hensiktsmessig for Time å delta i utgreiinga. Alternativet der dei tre Jærkommunane Time, Klepp og Hå går saman og dannar Jæren kommune er etter rådmannen si vurdering det mest aktuelle for vidare utgreiing. Geografisk ligg det godt til rette for at ein Jæren kommune kan handtera innbyggjarane sine behov både når det gjeld tenester, samfunnsutvikling og lokaldemokrati. Flytting og pendling mellom desse tre kommunane gjer dei til eit integrert bu- og arbeidsområde, og innbyggjarane brukar også i stor grad kultur- og servicetenester på tvers. Fleire stader har tettstader ekspandert på tvers av kommunegrensene, og særleg mellom Time og Klepp, der både Tu og Orstad/Kvernaland er delte mellom kommunane. I desse grenseområdene er og vil det verta etablert felles tenester for innbyggjarane i begge kommunane, med Orstad-Frøyland kyrkje, kommande skule i Vardheia og Bryne som by- og handlesenter som eksempel. Dei tre Jærkommunane har eit stadig meir omfattande samarbeid om tenesteutvikling. Jærskulen, samhandlingstenester innan omsorg og felles tiltaksavdeling innan barnevernet er eksempel på felles tenester for innbyggjarane i to eller tre av kommunane. Time og Klepp har flest tenestetilbod saman. Likevel er det i Stavangerregionen samla at Time har dei mest omfattande interkommunale samarbeidsstrukturane, som til dømes brannvesen, vatn og avløp, energi og næring. Desse strukturane vil kommunen vera avhengig av å oppretthalda også dersom Jærkommunane dannar ny kommune. Næringsstrukturen i dei tre kommunane er forholdsvis lik, og når det gjeld etablering av ny næring er kommunane si haldning prega av samarbeid meir enn konkurranse. Ei felles haldning til etablering gjer at regionen kan nytta areal hensiktsmessig. Alle dei tre kommunane er viktige jordbrukskommunar, og det vil vera viktig å vurdera kva kommunestruktur som legg best grunnlag for framtidig jordvern, vekst og utvikling i området. Jæren er ein naturleg og kjent region, og rådmannen meiner det bør greiast ut om ei samanslåing vil kunna styrkja kommunane sin posisjon yttarlegare. Gjennomføring av «nabopraten» Etter rådmannen si vurdering er ein intensjonsavtale eit godt verktøy for å gjennomføra dialogen med nabokommunane og komma fram til eit konkret framlegg til folkehøyring og medverknad. Det bør etablerast ei politisk styringsgruppe som har ansvar for gjennomføringa av dialogen.

7 Når det gjeld tilsette i kommunane, vil medverknad vera ein hovudsak i overgangen til ein ny kommune. Korleis dette skal skje må gå fram av intensjonsavtalen. Dei tilsette sine innspel til arbeidet med intensjonsavtalen kan etter rådmannen si vurdering ivaretas gjennom ei felles referansegruppe for hovudtillitsvalde i dei kommunane som greier ut saman. KONKLUSJON Rådmannen vil tilrå at Time kommune i første omgang tek initiativ til ein «naboprat» med kommunane Klepp og Hå for å vurdera grunnlaget for ein ny Jæren kommune. Det vert tilrådd at utgangspunktet for samtalane er å utarbeida ein intensjonsavtale. Vidare er tilrådinga at det vert sett ned ei politisk styringsgruppe i kvar av kommunane som får ansvar for å gjennomføra «nabopraten». Rådmannen gjer framlegg om at styringsgruppa består av ordførar, varaordførar og opposisjonsleiar frå kvar kommune og at referansegruppa består av tre tillitsvalde frå kvar kommune. Rådmennene er administrativ arbeidsgruppe. Det vert tilrådd at kommunane går saman om å leiga inn ein felles prosjektleiar for dei tre månadene «nabopraten» skal skje. Rådmannen tilrår at det vert opna for å delta i «naboprat» med dei øvrige kommunane i regionen dersom det kjem eit slikt initiativ i samband med behandlingane av saka i kommunestyra i løpet av august og september Rådmannen i Time, den Brit Nilsson Edland Vedlegg: Endeleg rappport frå utgreiingsarbeidet Dette dokumentet er elektronisk godkjent i systemet og krev derfor ikkje signatur