Fylkesstatistikk 2011

Ein tydeleg medspelar Fylkesstatistikk 2011 Møre og Romsdal

Innvandringa sikrar god vekst i folketalet Framleis god vekst i folketale Færre yngre kvinner enn yngre menn Eksportfylket Færre unge fleire eldre Rekord i bustadmarknaden Sentralisering, sjølv utan flytting Stadig fleire bur åleine Attraktive høgskular i fylket Ein av fire sysselsette pendlar Industrifylket Få mannlege lærarar i grunnskolen Kvar femte har høgare utdanning Auke i sysselsettinga Demografi 4 Landbruk 30 Helse, sosial og barnevern 52 Tettstader 17 Offentlege arbeidsplassar Offentleg tannhelse 55 Sysselsetting 18 Pendling 33 Val 56 Industri 24 Arbidsløyse / sjukefråvær 36 Kommunal økonomi Ekspor t 25 Forsking og utvikling 38 Lovbrot 60 Nyetableringar 26 Utdanning 40 Bustadbygging 62 Reiseliv 27 Kultur 44 Personinntekter 64 Fiskeri og havbruk Samferdsel 48 Detaljhandel 67 28 32 58

FYLKESSTATISTIKK 2011 viser at mykje gjekk bra her i fylket i 2010; folketalsveksten var rekordhøg, det var framleis vekst i innvandringa, sysselsettinga auka, det var sterk vekst i FOU-utgiftene, arbeidsløysa gjekk ned og det var færre drepne i trafikken enn på mange år. Men sjølvsagt avslører tala også utfordringar; fødselstala held fram med å gå ned, det innanlandske flytteunderskotet auka, vi har få mannlege lærarar i grunnskolen og det er sterk vekst i talet på yngre mottakarar av heimetenester i pleie og omsorg. Av andre spennande trekk i samfunnsutviklinga kan vi nemne at kvar fjerde arbeidstakar pendlar til arbeid her i fylket, stadig fleire bur åleine, fleire bur i tettbygde strøk og vi konstaterer ein sterk auke i detaljhandelen. Dette er smakebitar av kva du kan finne i årets utgåve av FYLKESSTATISTIKK. FYLKESSTATISTIKKEN er først og fremst meint som eit referanse- og oppslagsverk for politikarar og administrasjon i kommunane, for presse og for samfunnsinteresserte generelt. Vi får også tilbakemeldingar om at den vert nytta i skoleverket, noko vi synest er positivt. Er det tema eller område du gjerne skulle sett var med i FYLKESSTATISTIKK, tek vi gjerne imot innspel på det, og skal sjå kva som let seg gjere i framtidige utgåver. Årets utgåve av FYLKESSTATISTIKK er meir omfattande enn nokon gong. Ta deg tid til å studere tabellane og figurane, så finn du heilt sikkert fleire spennande og interessante trekk ved fylket vårt! Vil du vite meir, sjekk nettsidene våre www.mrfylke.no/statistikk. Her finn du også årets nyheit kommunestatistikk der utviklingstrekk i den enkelte kommune vert presentert i ferdige presentasjonar og der grunnlagstala ligg ved i eigne filer. Ole Helge Haugen fylkesplansjef

1 DEMOGRAFI Sterk folketalsvekst siste 10 år, men svakare enn landet elles Frå 2001 til 2011 auka folketalet i Møre og Romsdal frå 243 810 til 253 904 personar. Dette gir ein relativ auke på 4,1 prosent. Folketalet i Noreg auka med 9,3 prosent i same periode. I denne perioden var det vekst i 20 av fylkets kommunar. Ulstein hadde den største relative veksten med 17,2 prosent. Deretter følgjer Skodje og Sula kommunar. Blant dei 16 kommunane med nedgang i folketalet, hadde seks kommunar ein nedgang i folketalet på over 5 prosent. Størst var nedgangen i Sande, Smøla og Norddal kommunar. Folketalsveksten i Møre og Romsdal siste 10 år var sterkare enn i perioden 1991 2001. Ei viktig årsak til dette er den store auken i innvandringa frå utlandet frå 2006. Medan folketalet i Møre og Romsdal vaks med 2,3 prosent frå 1991 til 2001, var den tilsvarande veksten for landet 6 prosent. At Møre og Romsdal har ein svakare folketalsvekst enn landet elles, fører også til at stadig færre av innbyggarane i landet er heimehøyrande i fylket. Medan fylkets innbyggarar utgjorde 5,6 prosent av samla folketal i Noreg i 1991, utgjer møringane 5,2 prosent i 2011. Framleis god vekst i folketalet Ved inngangen til 2011 budde det 253 904 personar i Møre og Romsdal. Dette er ei auke på 2 642 personar eller 1,1 prosent frå 2010. Til samanlikning auka folketalet i Noreg med 1,3 prosent i same periode. I 2010 var det folketalsvekst i alle fylka. Møre og Romsdal fekk med sine 1,1 prosent ein 10. plass mellom fylka. Sterkast var veksten i Oslo, Rogaland, Akershus og Hordaland. Nærare 60 prosent av den samla folketilveksten i landet i 2010 kom i desse fire fylka. Folketalsutvikling i kommunane, fylket og landet 1991-2011 Tal per 1. januar 1991 1996 2001 2006 2010 2011 1991-2001 2001-2011 Endring 2010-2011 Kjelde: PANDA/SSB 2010-2011 pst. innb. i 2011 % % Tal % 67 år + Molde 22 252 23 199 23 773 24 146 24 795 25 089 6,8 5,5 294 1,2 13,8 Ålesund 35 896 37 146 39 189 40 801 42 982 43 670 9,2 11,4 688 1,6 12,5 Kristiansund 22 073 22 126 22 319 22 447 23 238 23 570 1,1 5,6 332 1,4 13,5 Vanylven 3 937 3 736 3 532 3 589 3 471 3 417-10,3-3,3-54 -1,6 18,7 Sande 3 301 3 190 3 038 2 539 2 518 2 625-8,0-13,6 107 4,2 18,1 Herøy 8 142 8 296 8 359 8 373 8 383 8 533 2,7 2,1 150 1,8 14,4 Ulstein 5 751 6 201 6 615 6 813 7 461 7 751 15,0 17,2 290 3,9 11,3 Hareid 4 502 4 666 4 763 4 637 4 859 4 932 5,8 3,5 73 1,5 13,8 Volda 8 011 8 272 8 322 8 322 8 573 8 655 3,9 4,0 82 1,0 14,7 Ørsta 10 248 10 372 10 259 10 257 10 343 10 373 0,1 1,1 30 0,3 15,5 Ørskog 1 985 2 050 2 099 2 093 2 138 2 120 5,7 1,0-18 -0,8 14,5 Norddal 2 026 2 028 1 954 1 808 1 801 1 761-3,6-9,9-40 -2,2 18,4 Stranda 4 595 4 585 4 656 4 544 4 531 4 575 1,3-1,7 44 1,0 17,9 Stordal 1 025 1 064 1 070 996 1 030 1 022 4,4-4,5-8 -0,8 16,2 Sykkylven 6 887 7 083 7 383 7 421 7 589 7 662 7,2 3,8 73 1,0 13,6 Skodje 3 340 3 428 3 533 3 638 3 944 4 079 5,8 15,5 135 3,4 10,6 Sula 6 723 6 802 7 073 7 502 7 931 8 096 5,2 14,5 165 2,1 13,1 Giske 6 203 6 183 6 395 6 630 7 029 7 149 3,1 11,8 120 1,7 12,5 Haram 8 556 8 608 8 792 8 643 8 739 8 857 2,8 0,7 118 1,4 15,7 Vestnes 6 413 6 470 6 486 6 442 6 506 6 504 1,1 0,3-2 0,0 14,4 Rauma 7 825 7 719 7 422 7 347 7 413 7 400-5,2-0,3-13 -0,2 17,3 Nesset 3 351 3 281 3 259 3 139 3 074 2 988-2,7-8,3-86 -2,8 17,3 Midsund 2 055 2 041 1 976 1 923 1 952 1 968-3,8-0,4 16 0,8 17,8 Sandøy 1 491 1 390 1 318 1 270 1 320 1 332-11,6 1,1 12 0,9 18,2 Aukra 2 979 2 978 2 968 3 099 3 196 3 249-0,4 9,5 53 1,7 15,4 Fræna 8 886 9 048 9 040 9 088 9 336 9 324 1,7 3,1-12 -0,1 12,9 Eide 3 073 3 037 3 224 3 342 3 382 3 438 4,9 6,6 56 1,7 13,0 Averøy 5 554 5 584 5 428 5 360 5 477 5 520-2,3 1,7 43 0,8 15,0 Gjemnes 2 873 2 781 2 656 2 676 2 599 2 582-7,6-2,8-17 -0,7 15,3 Tingvoll 3 441 3 181 3 128 3 099 3 071 3 065-9,1-2,0-6 -0,2 19,1 Sunndal 7 521 7 419 7 426 7 323 7 289 7 267-1,3-2,1-22 -0,3 16,5 Surnadal 6 391 6 392 6 248 6 107 5 956 5 949-2,2-4,8-7 -0,1 16,9 Rindal 2 242 2 194 2 119 2 088 2 041 2 061-5,5-2,7 20 1,0 20,3 Halsa 2 135 1 989 1 794 1 693 1 650 1 661-16,0-7,4 11 0,7 20,3 Smøla 2 697 2 589 2 407 2 192 2 143 2 137-10,8-11,2-6 -0,3 20,1 Aure 3 898 3 904 3 787 3 591 3 502 3 523-2,8-7,0 21 0,6 17,9 Møre og Romsdal 238 278 241 032 243 810 244 978 251 262 253 904 2,3 4,1 2 642 1,1 14,4 Noreg 4 249 830 4 369 957 4 503 436 4 640 219 4 858 199 4 920 305 6,0 9,3 62 106 1,3 12,9 Møre og Romsdal i % av landet 5,6 5,5 5,4 5,3 5,2 5,2 4

Det var folketalsvekst i 23 av fylkets 36 kommunar i 2010. Den relative veksten var sterkast i Sande med 4,2 prosent. Deretter følgjer Ulstein og Skodje. I absolutte tal var veksten sterkast i Ålesund med 688 personar. Deretter følgjer Kristiansund og Molde. Endringar i folketalet 2001-2011 (01.01) i prosent Kjelde: PANDA/SSB Av kommunane i fylket var det 13 som har ein folketalsvekst større enn fylkessnittet. Mellom desse er det heile ni sunnmørskommunar. Samtidig var det 12 kommunar som hadde ein nedgang i folketalet i 2010. Størst var folketalsnedgangen i Nesset kommune, både i relative og absolutte tal. +5,0% > 0,0 - +4,9% Sterk vekst Svak/moderat vekst Smøla Aure** Befolkningsvekst siste året (2010) i prosent 0,0 - -4,9% -5,0% > Svak/moderat nedgang Sterk nedgang Averøy Kr.sund*** Tingvoll Halsa Rindal Oslo Rogaland Sandøy Aukra Fræna Eide Gjemnes Surnadal Akershus Hordaland Aust-Agder Buskerud Noreg Sør-Trøndelag Vest-Agder Østfold Møre og Romsdal Vestfold Herøy *Sande Giske Haram Vestnes Skodje Ålesund Ørskog Ulstein Sula Hareid Sykkylven Stordal Ørsta Midsund Stranda Molde Norddal Rauma Nesset Sunndal Finnmark Troms Sogn og Fjordane Telemark Hedmark Oppland Nord-Trøndelag Vanylven Volda Nordland 0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 Prosent Landsgjennomsnitt: 9,3 % * Delar av Sande kommune over til Vanylven kommune 01.01.2002 ** 1. jan 2006 blei Tustna og Aure ei kommune - Aure kommune *** 1. jan 2008 blei Kristiansund og Frei ei kommune - Kristiansund kommune www.mrfylke.no/statistikk 5

Færre unge fleire eldre Ved inngangen til 2011 talde Noregs befolkning 4 920 305 personar. Dette er eit auke på 670 475 personar sidan 1991. Folketalsveksten i 2010 var på 1,3 prosent. I absolutte tal var dette den høgaste folketalsveksten i perioden 1991-2011. Den gjennomsnittlege nasjonale veksten i perioden var på 0,8 prosent, og klart lågare enn veksten i 2010. Til samanlikning var folketalsveksten i Møre og Romsdal i 2010 på 1,1 prosent, medan den årlege gjennomsnittlege folketilveksten var på 0,3 prosent i perioden. Folketalsveksten i Noreg skuldast at det er fleire som blir fødde enn som døyr og at fleire flyttar til enn frå Noreg. Samtidig har fødsels- og dødstala gått tilbake i Noreg. Saman med innvandringa frå utlandet, har dette påverka aldersstrukturen i befolkninga. Befolkning 1991 2011 1991-2011 1991 2011 Endring i prosentpoeng Kjelde: PANDA/SSB Endring av samla folketalsauke i % Aldersgrupper Absolutte tal Endring Aldersgruppa sin del av samla folketal 1991-2011 1991-2011 Møre og Romsdal 66 962 65 105-1 857 28,1 25,6-2,5-11,9 0-19 år Noreg 1 117 115 1 245 333 128 218 26,3 25,3-1,0 19,1 Møre og Romsdal 68 752 61 623-7 129 28,9 24,3-4,6-45,6 20-39 år Noreg 1 287 220 1 308 640 21 420 30,3 26,6-3,7 3,2 Møre og Romsdal 51 017 69 021 18 004 21,4 27,2 5,8 115,2 40-59 år Noreg 956 951 1 331 681 374 730 22,5 27,1 4,5 55,9 Møre og Romsdal 22 755 28 252 5 497 9,5 11,1 1,6 35,2 60-69 år Noreg 402 671 519 175 116 504 9,5 10,6 1,1 17,4 Møre og Romsdal 28 792 29 903 1 111 12,1 11,8-0,3 7,1 70 år og eldre Noreg 485 873 515 476 29 603 11,4 10,5-1,0 4,4 Møre og Romsdal 9 894 13 584 3 690 4,2 5,4 1,2 23,6 80 år og eldre Noreg 159 426 221 153 61 727 3,8 4,5 0,7 9,2 Møre og Romsdal 238 278 253 904 15 626 Samla folketal Noreg 4 249 830 4 920 305 670 475 6 6 Ved inngangen til 2011 var 25,3 prosent av befolkninga i Noreg yngre enn 20 år. For 20 år sidan var prosenten 26,3. Dette gir ein nedgang på -1 prosentpoeng siste 20 år. For Møre og Romsdal er tala noko annleis. 25,6 prosent av befolkninga i fylket var yngre enn 20 år i 2011. Dette er 2,5 prosentpoeng færre enn i 1991. I absolutte tal svarar dette til 1 857 færre unge under 20 år. Samtidig har folketalet i fylket auka med 15 626 personar, eller 6,6 prosent, frå 1991 til 2011. I Noreg auka talet på unge i alderen 20 39 år med 21 420 personar frå 1991 til 2011. Denne gruppa utgjer i dag 26,6 prosent av befolkninga i Noreg. Trass auken er gruppa sin relative del av befolkninga 3,7 prosentpoeng mindre i 2011 enn i 1991. Denne utviklinga ser vi også i Møre og Romsdal. Ved inngangen til 2011 var 24,3 prosent av befolkninga i denne aldersgruppa. Dette er 7 129 færre personar enn i 1991, då 28,9 prosent av befolkninga var i denne aldersgruppa. Utviklinga svarar til ein nedgang på 4,6 prosentpoeng. I løpet av dei siste 20 år har talet på personar som er 70 år og eldre auka, både i Møre og Romsdal og i landet sett under prosent 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Molde Ålesund Befolkninga fordelt på aldersgrupper 2011, i prosent 0-19 år 20-39 år 40-59 år 60-79 år 80 år og eldre Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure Kjelde: PANDA/SSB Møre og Romsdal Noreg

eitt. Ved inngangen til 2011 var 10,5 prosent av befolkninga i Noreg i denne aldersgruppa, noko som gir ein nedgang på 1 prosentpoeng frå 1991. På same var tidspunkt 11,8 prosent av befolkninga i Møre og Romsdal i denne aldersgruppa. Dette er 0,3 prosentpoeng færre enn i 1991. Like fullt; talet på personar eldre enn 70 år har auka med 29 603 personar frå 1991 til 2011 i Noreg. I Møre og Romsdal var auken på 1 111 personar i same periode. Medan 4,4 prosent av folketalsveksten i landet kom i denne gruppa, er den tilsvarande prosenten for Møre og Romsdal 7,1 prosent. Talet på eldre over 80 år har auka mykje dei siste åra. For landet forklarar veksten i denne aldersgruppa 9,2 prosent av folketalsauken. For Møre og Romsdal svarar auken i talet eldre over 80 år til 23,6 prosent av folketalsauken siste 20 år. I Noreg har folketalsveksten vore størst i gruppa 40 59 år. Ved inngangen til 2011 utgjer desse 27,1 prosent av befolkninga i Noreg, mot 22,5 prosent i 1991. Dette gir ein auke på 4,5 prosentpoeng eller 374 730 personar siste 20 år. Denne utviklinga ser vi også i Møre og Romsdal. Ved inngangen til 2011 var 27,2 prosent av befolkninga i denne aldersgruppa, noko som er 18 004 personar fleire enn i 1991. Dette svarar til ein auke på 5,8 prosentpoeng frå 1991, då 21,4 prosent av befolkninga i fylket var i denne aldersgruppa. Medan 55,9 prosent av folketalsveksten i landet kom i denne aldersgruppa, svarar auken i aldersgruppa til 115,2 prosent av samla folketalsauke i Møre og Romsdal siste 20 år. Folketal etter aldersgrupper og kjønn 1. januar 2011 i kommunane i Møre og Romsdal, fylket og landet 0-19 år 20-39 år 40-59 år Menn 60-69 år 70-79 år 80 år og eldre I alt menn 0-19 år 20-39 år 40-59 år Kvinner 60-69 år 70-79 år Kjelde: PANDA/SSB Molde 3 178 3 287 3 520 1 391 720 439 12 535 3 030 2 955 3 461 1 468 827 813 12 554 Ålesund 5 720 6 246 6 021 2 186 1 145 719 22 037 5 399 5 723 5 715 2 147 1 378 1 271 21 633 Kristiansund 2 957 3 106 3 305 1 442 659 355 11 824 2 768 2 781 3 276 1 405 773 743 11 746 Vanylven 419 350 524 258 143 81 1 775 372 303 447 223 140 157 1 642 Sande 335 331 406 150 110 55 1 387 284 239 335 138 126 116 1 238 Herøy 1 150 1 024 1 212 506 275 159 4 326 1 092 994 1 123 426 301 271 4 207 Ulstein 1 101 1 159 1 169 358 197 101 4 085 1 079 891 939 354 206 197 3 666 Hareid 681 667 686 232 136 87 2 489 635 610 612 243 168 175 2 443 Volda 1 186 1 061 1 128 492 260 161 4 288 1 142 1 036 1 104 472 279 334 4 367 Ørsta 1 369 1 334 1 407 565 322 227 5 224 1 320 1 193 1 294 543 377 422 5 149 Ørskog 279 243 308 150 53 43 1 076 240 245 272 142 57 88 1 044 Norddal 236 163 240 101 73 51 864 233 188 230 93 66 87 897 Stranda 570 554 642 251 178 112 2 307 576 482 538 281 202 189 2 268 Stordal 125 119 147 53 31 26 501 148 110 137 50 44 32 521 Sykkylven 1 023 953 1 085 420 206 160 3 847 1 032 905 995 395 255 233 3 815 Skodje 579 537 562 211 96 59 2 044 608 491 544 205 90 97 2 035 Sula 1 177 1 071 1 069 390 215 150 4 072 1 108 1 058 962 390 252 254 4 024 Giske 1 051 921 998 341 195 110 3 616 1 042 834 903 347 199 208 3 533 Haram 1 156 1 107 1 299 490 296 217 4 565 1 101 982 1 087 479 309 334 4 292 Vestnes 865 736 994 400 210 128 3 333 803 669 898 363 228 210 3 171 Rauma 925 850 1 055 482 233 173 3 718 876 765 964 433 293 351 3 682 Nesset 374 337 437 181 115 72 1 516 364 301 386 167 135 119 1 472 Midsund 280 217 262 128 75 53 1 015 256 199 230 103 83 82 953 Sandøy 182 151 194 74 34 40 675 147 139 163 74 61 73 657 Aukra 436 406 408 205 107 68 1 630 446 378 381 186 118 110 1 619 Fræna 1 257 1 183 1 339 539 262 131 4 711 1 243 1 076 1 204 539 280 271 4 613 Eide 501 425 467 181 95 60 1 729 485 413 431 174 98 108 1 709 Averøy 751 598 817 368 168 114 2 816 666 586 762 321 176 193 2 704 Gjemnes 327 294 361 189 88 49 1 308 319 287 326 150 83 109 1 274 Tingvoll 378 341 427 199 125 74 1 544 334 318 390 202 133 144 1 521 Sunndal 900 817 1 124 404 232 162 3 639 818 761 1 059 379 311 300 3 628 Surnadal 789 622 885 365 230 141 3 032 717 610 776 385 215 214 2 917 Rindal 270 226 265 130 87 65 1 043 253 187 256 119 94 109 1 018 Halsa 178 181 235 132 69 42 837 182 152 214 119 74 83 824 Smøla 232 226 322 152 90 56 1 078 236 198 294 132 94 105 1 059 Aure 416 378 533 248 133 84 1 792 398 343 460 241 131 158 1 731 Møre og Romsdal 33 353 32 221 35 853 14 364 7 663 4 824 128 278 31 752 29 402 33 168 13 888 8 656 8 760 125 626 Landet 639 184 666 928 681 158 259 638 135 112 78 829 2 460 849 606 149 641 712 650 523 259 537 159 211 142 324 2 459 456 80 år og eldre I alt kvinner www.mrfylke.no/statistikk 7

Folketal fordelt på aldersgrupper 1. januar 2011 i kommunane i Møre og Romsdal, fylket og landet I prosent Kjelde: PANDA/SSB 0-5 år 6-12 år 13-15 år 16-19 år 20-29 år 30-39 år 40-49 år 50-59 år Befolkning Molde 1 665 2 114 1 045 1 384 3 227 3 015 3 520 3 461 2 859 1 547 1 252 25 089 6,6 8,4 4,2 5,5 12,9 12,0 14,0 13,8 11,4 6,2 5,0 Ålesund 3 323 3 842 1 651 2 303 5 984 5 985 6 104 5 632 4 333 2 523 1 990 43 670 7,6 8,8 3,8 5,3 13,7 13,7 14,0 12,9 9,9 5,8 4,6 Kristiansund 1 630 1 957 888 1 250 2 908 2 979 3 311 3 270 2 847 1 432 1 098 23 570 6,9 8,3 3,8 5,3 12,3 12,6 14,0 13,9 12,1 6,1 4,7 Vanylven 160 298 141 192 320 333 469 502 481 283 238 3 417 4,7 8,7 4,1 5,6 9,4 9,7 13,7 14,7 14,1 8,3 7,0 Sande 146 237 96 140 278 292 387 354 288 236 171 2 625 5,6 9,0 3,7 5,3 10,6 11,1 14,7 13,5 11,0 9,0 6,5 Herøy 598 799 388 457 985 1 033 1 192 1 143 932 576 430 8 533 7,0 9,4 4,5 5,4 11,5 12,1 14,0 13,4 10,9 6,8 5,0 Ulstein 611 815 320 434 900 1 150 1 201 907 712 403 298 7 751 7,9 10,5 4,1 5,6 11,6 14,8 15,5 11,7 9,2 5,2 3,8 Hareid 373 437 218 288 663 614 655 643 475 304 262 4 932 7,6 8,9 4,4 5,8 13,4 12,4 13,3 13,0 9,6 6,2 5,3 Volda 623 768 392 545 1 168 929 1 132 1 100 964 539 495 8 655 7,2 8,9 4,5 6,3 13,5 10,7 13,1 12,7 11,1 6,2 5,7 Ørsta 788 914 423 564 1 316 1 211 1 340 1 361 1 108 699 649 10 373 7,6 8,8 4,1 5,4 12,7 11,7 12,9 13,1 10,7 6,7 6,3 Ørskog 138 192 83 106 244 244 263 317 292 110 131 2 120 6,5 9,1 3,9 5,0 11,5 11,5 12,4 15,0 13,8 5,2 6,2 Norddal 119 178 77 95 177 174 230 240 194 139 138 1 761 6,8 10,1 4,4 5,4 10,1 9,9 13,1 13,6 11,0 7,9 7,8 Stranda 286 407 196 257 544 492 640 540 532 380 301 4 575 6,3 8,9 4,3 5,6 11,9 10,8 14,0 11,8 11,6 8,3 6,6 Stordal 79 114 43 37 118 111 137 147 103 75 58 1 022 7,7 11,2 4,2 3,6 11,5 10,9 13,4 14,4 10,1 7,3 5,7 Sykkylven 573 748 312 422 889 969 1 046 1 034 815 461 393 7 662 7,5 9,8 4,1 5,5 11,6 12,6 13,7 13,5 10,6 6,0 5,1 Skodje 365 408 175 239 508 520 577 529 416 186 156 4 079 8,9 10,0 4,3 5,9 12,5 12,7 14,1 13,0 10,2 4,6 3,8 Sula 715 795 347 428 999 1 130 985 1 046 780 467 404 8 096 8,8 9,8 4,3 5,3 12,3 14,0 12,2 12,9 9,6 5,8 5,0 Giske 616 745 347 385 868 887 966 935 688 394 318 7 149 8,6 10,4 4,9 5,4 12,1 12,4 13,5 13,1 9,6 5,5 4,4 Haram 604 809 358 486 1 009 1 080 1 188 1 198 969 605 551 8 857 6,8 9,1 4,0 5,5 11,4 12,2 13,4 13,5 10,9 6,8 6,2 Vestnes 426 525 302 415 713 692 964 928 763 438 338 6 504 6,5 8,1 4,6 6,4 11,0 10,6 14,8 14,3 11,7 6,7 5,2 Rauma 464 611 318 408 814 801 1 013 1 006 915 526 524 7 400 6,3 8,3 4,3 5,5 11,0 10,8 13,7 13,6 12,4 7,1 7,1 Nesset 163 270 110 195 342 296 411 412 348 250 191 2 988 5,5 9,0 3,7 6,5 11,4 9,9 13,8 13,8 11,6 8,4 6,4 Midsund 139 202 94 101 171 245 258 234 231 158 135 1 968 7,1 10,3 4,8 5,1 8,7 12,4 13,1 11,9 11,7 8,0 6,9 Sandøy 98 117 52 62 127 163 170 187 148 95 113 1 332 7,4 8,8 3,9 4,7 9,5 12,2 12,8 14,0 11,1 7,1 8,5 Aukra 272 306 136 168 374 410 401 388 391 225 178 3 249 8,4 9,4 4,2 5,2 11,5 12,6 12,3 11,9 12,0 6,9 5,5 Fræna 706 860 391 543 1 140 1 119 1 299 1 244 1 078 542 402 9 324 7,6 9,2 4,2 5,8 12,2 12,0 13,9 13,3 11,6 5,8 4,3 Eide 291 343 151 201 417 421 444 454 355 193 168 3 438 8,5 10,0 4,4 5,8 12,1 12,2 12,9 13,2 10,3 5,6 4,9 Averøy 400 478 228 311 560 624 762 817 689 344 307 5 520 7,2 8,7 4,1 5,6 10,1 11,3 13,8 14,8 12,5 6,2 5,6 Gjemnes 177 253 77 139 276 305 311 376 339 171 158 2 582 6,9 9,8 3,0 5,4 10,7 11,8 12,0 14,6 13,1 6,6 6,1 Tingvoll 180 260 101 171 324 335 409 408 401 258 218 3 065 5,9 8,5 3,3 5,6 10,6 10,9 13,3 13,3 13,1 8,4 7,1 Sunndal 421 599 297 401 818 760 1 085 1 098 783 543 462 7 267 5,8 8,2 4,1 5,5 11,3 10,5 14,9 15,1 10,8 7,5 6,4 Surnadal 340 548 268 350 614 618 831 830 750 445 355 5 949 5,7 9,2 4,5 5,9 10,3 10,4 14,0 14,0 12,6 7,5 6,0 Rindal 111 189 107 116 219 194 280 241 249 181 174 2 061 5,4 9,2 5,2 5,6 10,6 9,4 13,6 11,7 12,1 8,8 8,4 Halsa 100 132 54 74 170 163 191 258 251 143 125 1 661 6,0 7,9 3,3 4,5 10,2 9,8 11,5 15,5 15,1 8,6 7,5 Smøla 125 165 70 108 217 207 277 339 284 184 161 2 137 5,8 7,7 3,3 5,1 10,2 9,7 13,0 15,9 13,3 8,6 7,5 Aure 196 299 134 185 350 371 486 507 489 264 242 3 523 5,6 8,5 3,8 5,3 9,9 10,5 13,8 14,4 13,9 7,5 6,9 Møre og Romsdal 18 021 22 734 10 390 13 960 30 751 30 872 34 935 34 086 28 252 16 319 13 584 253 904 7,1 9,0 4,1 5,5 12,1 12,2 13,8 13,4 11,1 6,4 5,4 Landet 368 576 424 638 192 810 259 309 632 126 676 514 711 974 619 707 519 175 294 323 221 153 4 920 305 7,5 8,6 3,9 5,3 12,8 13,7 14,5 12,6 10,6 6,0 4,5 60-69 år 70-79 år 80 år og eldre I alt 0-5 år 6-12 år 13-15 år 16-19 år 20-29 år 30-39 år 40-49 år 50-59 år 60-69 år 70-79 år 80 år og eldre 8 8

Færre yngre kvinner enn yngre menn i befolkninga Ved inngangen til 2011 var det noko fleire menn enn kvinner i Møre og Romsdal, høvesvis 128 278 menn og 125 626 kvinner. Relativt var 50,5 prosent av befolkninga i fylket menn. Kjønnsfordelinga i befolkninga blir påverka av at det blir fødd fleire gutar enn jenter. Samtidig er dødstala større for menn enn for kvinner, slik at overskotet av menn blir mindre med alderen. Samtidig lever kvinner lenger enn menn, noko som fører til at det er klart fleire eldre kvinner enn menn. Ved inngangen til 2011 var det i Møre og Romsdal fleire menn enn kvinner i alderen 0 66 år. Av dei 217 278 personane i denne aldersgruppa, var 51,8 prosent menn. I aldersgruppa frå 67 år og oppover var 56,8 prosent kvinner. Blant dei som er 80 år og eldre, var heile 64,5 prosent av befolkninga i denne gruppa kvinner. I aldersgruppa 90 år og eldre, var 74,3 prosent kvinner ved inngangen til 2011. I Noreg var det noko fleire menn enn kvinner i aldersgruppa 20 39 år ved inngangen til 2011. Det var også tilfellet i Møre og Romsdal, kor 61 623 personar var i denne aldersgruppa. Av desse var 47,7 prosent kvinner. Dette svarar til 91 kvinner per 100 menn. Til samanlikning var det tilsvarande talet for landet 96 kvinner per 100 menn. Oslo er fylket med høgast del kvinner i alderen 20 39 år. Her var det 101 kvinner per 100 menn. Deretter følgjer Akershus med 100 kvinner per 100 menn. Mellom fylka er Møre og Romsdal på ein desidert sisteplass med sine 91 kvinner per 100 menn. Ni av kommunane i Møre og Romsdal har fleire yngre kvinner i befolkninga enn landsgjennomsnittet. Samtidig er dette to fleire kommunar enn året før. Dei ni kommunane er Norddal, Ørskog, Sula, Surnadal, Averøy, Volda, Gjemnes, Eide og Herøy. Mellom desse er det berre i Norddal og Ørskog det er Kjelde: PANDA/SSB Kvinner per 100 menn 20-39 år fylkesvis (2011) Oslo Akershus Vestfold Østfold Buskerud Nord-Trøndelag Noreg Hedmark Vest-Agder Nordland Telemark Oppland Troms Aust-Agder Hordaland Sogn og Fjordane Finnmark Rogaland Sør-Trøndelag Møre og Romsdal 86 88 90 92 94 96 98 100 102 fleire kvinner enn menn i aldersgruppa 20 39 år, høvesvis 115 kvinner per 100 menn i Norddal og 101 kvinner per 100 menn i Ørskog. Størst kvinneunderskot i denne aldersgruppa finn vi i Sande og Ulstein, med 72 kvinner per 100 menn i Sande og 77 kvinner per 100 menn i Ulstein. Arbeidsinnvandringar frå utlandet er ein sentral årsak til dette. I 19 av fylket sine 36 kommunar var talet på yngre kvinner i befolkninga større enn fylkesgjennomsnittet. Trass situasjonen med færre yngre kvinner i befolkninga enn menn, så er utviklinga frå 1991 til 2011 positiv i 27 kommunar. Mellom kommunane med ei tydeleg negativ utvikling er dei tre store bykommunane, samt Sande og Ulstein. Kvinner per 100 menn 20-39 år kommunevis (2011) Kjelde: PANDA/SSB Norddal Ørskog Sula Surnadal Averøy Volda Gjemnes Eide Herøy Noreg Sykkylven Tingvoll Sunndal Aukra Stordal Sandøy Midsund Ålesund Hareid Skodje Møre og Romsdal Fræna Vestnes Aure Giske Rauma Molde Kristiansund Ørsta Nesset Haram Smøla Stranda Vanylven Halsa Rindal Ulstein Sande 70 80 90 100 110 120 www.mrfylke.no/statistikk 9

Innvandrarbefolkninga aukar Ved inngangen til 2011 bestod innvandrarbefolkninga* i Møre og Romsdal av 17 879 personar. Dette svarar til 7 prosent av befolkninga i fylket. Den tilsvarande prosenten for landet var 10,2. På same tid var 13 prosent av befolkninga i Stordal innvandrarar. Deretter følgjer Ulstein (12,5 prosent) og Sande (11,8 prosent). Heile fem kommunar har ein høgare del innvandrarar i befolkninga enn landsgjennomsnittet, 14 kommunar har ein høgare del enn fylkesgjennomsnittet. Rindal skil seg frå kommunane elles i fylket, med ei innvandrarbefolkning på knappe 0,6 prosent. I løpet av dei siste 10 åra har innvandrarbefolkninga i Møre og Romsdal auka frå 6 844 til 17 879 personar. Fordelinga mellom innvandrarbefolkninga, etter landbakgrunn, er om lag den same for innvandrarar frå Afrika, Nord-Amerika, Sør- og Mellom-Amerika og Oseania. Det er innvandrarar med europeisk bakgrunn som har hatt den største veksten dei siste 10 åra. Dei utgjer ved inngangen til 2011 nærare 66 prosent av den samla innvandrarbefolkninga i fylket. Dette gir ein auke på 12 prosentpoeng frå 2001. Innvandrarar frå Asia, inkl. Tyrkia, er dei som har gått mest tilbake, relativt sett. Det er om lag like mange menn og kvinner blant innvandrarane i Møre og Romsdal, 52,8 prosent menn og 47,2 prosent kvinner. For enkelte landgrupper er det likevel større skilnader mellom kjønna. Medan det blant dei europeiske innvandrarane er ein overvekt av menn, er det langt fleire kvinner enn menn blant innvandrarane frå Asia (inkl. Tyrkia) og Sør- og Mellom-Amerika. *) Def. innvandrarar Er personar som er fødd i utlandet av to utanladske fødd foreldre, og som på eit tidspunkt har innvandrarar til landet. Innvandrarbefolkninga i % av alle busette 2011 Innvandring 2010 Invandrarbefolkninga i alt Invandrarbefolkninga i % av folketalet Molde 375 1 674 6,7 Ålesund 772 3 378 7,7 Kristiansund 289 1 796 7,6 Vanylven 37 155 4,5 Sande 107 311 11,8 Herøy 186 560 6,6 Ulstein 249 972 12,5 Hareid 110 540 10,9 Volda 158 542 6,3 Ørsta 98 553 5,3 Ørskog 26 183 8,6 Norddal 15 127 7,2 Stranda 123 437 9,6 Stordal 16 133 13,0 Sykkylven 91 627 8,2 Skodje 34 265 6,5 Sula 89 492 6,1 Giske 128 463 6,5 Haram 146 882 10,0 Vestnes 95 432 6,6 Rauma 71 408 5,5 Nesset 5 96 3,2 Midsund 28 175 8,9 Sandøy 24 141 10,6 Aukra 50 256 7,9 Fræna 66 467 5,0 Eide 39 165 4,8 Averøy 57 323 5,9 Gjemnes 25 135 5,2 Tingvoll 63 207 6,8 Sunndal 118 433 6,0 Surnadal 33 159 2,7 Rindal 6 13 0,6 Halsa 22 65 3,9 Smøla 17 111 5,2 Aure 52 203 5,8 Møre og Romsdal 3 820 17 879 7,0 Heile landet 73 852 500 500 10,2 Afrika 7,4 % 16000 12000 8000 4000 0 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 Innvandrarar i Møre og Romsdal 1970 1980 1986 Oseania Sør- og Mellom-Amerika Nord-Amerika Asia med Tyrkia Afrika Europa unntatt Tyrkia Europa u/ Tyrkia 1988 1990 Afrika 1992 1994 1996 Asia m/tyrkia Opphavsland (verdsdel) 2011 Asia med Tyrkia 22,2 % Nord-Amerika 1,4 % Sør- og Mellom- Amerika 2,8 % Oseania 0,4 % Europa unntatt Tyrkia 65,9 % Opphavsland (verdsdel) 1970-2011 1998 2000 2002 Menn Nord- Amerika 2004 2006 Sør- og Mellom- Amerika 2008 Kvinner 2010 Etter kjønn 2011 Oseania 10 10

Innvandringa sikrar god vekst i folketalet Nettoflyttinga er ein viktig årsak til å forklare folketalsveksten i Møre og Romsdal. I 2010 var nettoflyttinga til Møre og Romsdal på 2 081 personar. Dette er ein auke frå 2009, då netto-flyttinga var på 1 857 personar. Kjelde: PANDA Samla inn- og utanlandsk nettoflytting, Møre og Romsdal etter alder i perioden 2000-2010 Utanlandsk Innlandsk Samla nettoflytting 500 0 I 2010 hadde 24 kommunar positive nettoflyttingstal. I absolutte tal var nettoflyttinga størst til Ålesund, med 471 personar. Deretter følgjer Kristiansund og Ulstein kommunar. Meir enn kvar 5. person som flytta til Møre og Romsdal i 2010 busette seg i Ålesund, og nesten kvar andre person som flytta til fylket valde å busette seg i ein av dei tre bykommunane Kristiansund, Molde eller Kristiansund. Innvandringa til Møre og Romsdal var i 2010 på 2 783 personar. I absolutte tal var innvandringa størst til Ålesund kommune, med 554 personar. Deretter følgjer Molde (234) og Kristiansund (193) kommunar. Men innvandringa var også stor til Ulstein (191) og Herøy (168). -500-1000 -1500 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 44 46 48 50 52 54 56 58 60 Alder Folketalsveksten i kommunane i Møre og Romsdal, fylket og landet i 2010 Netto innanlandsk flytting Netto innvandring Samla nettoflytting Fødselsoverskot Samla folketaltilvekst* Netto innanlandsk flytting Netto innvandring Samla nettoflytting Fødselsoverskot Samla folketaltilvekst* Det er innvandringa frå utlandet, og ikkje den innanlandske flyttinga, som forklarar folketalsveksten i fylket. Utan innvandring hadde nettoflyttingstala og befolkningsutviklinga i fylket og den enkelte kommune sett svært annleis ut. Utan innvandring hadde Møre og Romsdal hatt ein negativ utvikling i folketalet i 2010 (-141) og berre 12 av kommunane hadde hatt vekst i folketalet. Gitt denne føresetnaden, hadde Ålesund og Kristiansund hatt sterkast vekst i folketalet, målt i absolutte tal, medan Molde hadde hatt ein vekst som plasserte kommunen på ein 6. plass, etter Skodje, Sula og Ulstein. Tabellen viser korleis folkeveksten fordeler seg mellom flytting og fødselsoverskot. * markerer samla tal for folketilvekst frå SSB som ikkje samsvarer med summen av fødselsoverskot og nettoflytting. Dette kan skuldast forsenka rapportering. Molde -2 234 232 59 294* Vestnes -77 75-2 3-2* Ålesund -83 554 471 215 688* Rauma -66 53-13 1-13* Kristiansund 80 193 273 61 332* Nesset -65-2 -67-21 -86* Vanylven -50 17-33 -22-54* Midsund -11 21 10 7 16* Sande 21 91 112-3 107* Sandøy -4 23 19-5 12* Herøy -37 168 131 18 150* Aukra -9 41 32 20 53* Ulstein 46 191 237 53 290 Fræna -66 44-22 12-12* Hareid -25 90 65 8 73 Eide -1 35 34 23 56* Volda -30 111 81 10 82* Averøy 1 40 41-1 43* Ørsta -49 60 11 18 30* Gjemnes -29 17-12 -7-17* Ørskog -18 9-9 -9-18 Tingvoll -57 61 4-9 -6* Norddal -40 6-34 -6-40* Sunndal -118 99-19 -4-22* Stranda -44 101 57-10 44* Surnadal -31 24-7 -1-7* Stordal -14 6-8 0-8 Rindal 16 6 22-2 20 Sykkylven -8 36 28 42 73* Halsa -3 15 12-1 11 Skodje 81 20 101 34 135 Smøla -19 16-3 -3-6 Sula 26 60 86 77 165* Aure -13 47 34-13 21 Giske -5 102 97 20 120* Møre og Romsdal -702 2 783 2 081 561 2 642 Haram 1 119 120-3 118* Noreg 0 42 346 42 346 19 943 62 106 www.mrfylke.no/statistikk 11

Fylket sitt samla innanlandske flyttetap i 2010 var på 702 personar. Dette er fleire enn året før, og lågare enn det gjennomsnittlege innanlandske flyttetapet dei siste 10 åra (-1 086). I forhold til folketalet hadde Møre og Romsdal eit netto innanlandsk flyttetap på 0,28 prosent i 2010. Høgast netto flyttetap i forhold til folketalet hadde Sogn og Fjordane med 0,71 prosent, følgt av Troms (0,57 prosent) og Finnmark (0,55 prosent). I forhold til folketalet var den innanlandske nettoinnflyttinga høgast til Østfold (0,53 prosent). Møre og Romsdal sitt flyttetap var i 2010 størst til Sør-Trøndelag. Deretter følgjer Oslo og Østfold. I eit 10-årsperspektiv er det Oslo, Sør-Trøndelag og Hordaland som er dei fylka Møre og Romsdal har størst flyttetap til. Til saman har 7 532 personar flytta til desse tre fylka i perioden 2000 2010. Av desse flytta 3 816 personar, eller nesten kvar andre utflyttar, til Oslo. Trass innlandsk netto flyttetap, hadde fylket flyttegevinst til fleire fylke i 2010, mellom anna Sogn og Fjordane, Akershus og Finnmark. I eit 10-årsperspektiv er flyttegevinsten størst overfor Sogn og Fjordane, Nordland og Finnmark. Blant kommunane i fylket er det berre åtte som kan vise til positiv innanlandsk flytting i 2010. Skodje og Kristiansund kommunar skil seg ut med å ha innanlandsk flyttegevinst på 80 personar eller meir. Skodje skil seg også frå dei andre kommunane ved at den innanlandske tilflyttinga er større enn innvandringa frå utlandet og fødselsoverskotet til saman. Av kommunane er det berre Rindal, Kristiansund, Skodje og Sula som har hatt positiv innanlandsk nettoflytting kvart år i perioden 2008 2010. Som i landet elles, er det liten skilnad mellom kjønna sitt flyttemønster. I eit 10-års perspektiv er mobiliteten i befolkninga størst i dei yngre aldersgruppene, særleg i aldersgruppa 20 29 år. Den innanlandske flyttinga synest å flate ut med auka alder. Utviklinga er tydeleg alt frå 30-årsalderen. Netto innanlands flytting kommunevis 2008-2010 Kristiansund Skodje Sula Giske Rindal Averøy Halsa Smøla Sandøy Ulstein Stordal Midsund Molde Norddal Eide Ørskog Sande Volda Nesset Surnadal Ørsta Hareid Aure Gjemnes Aukra Sykkylven Ålesund Rauma Stranda Fræna Herøy Vestnes Haram Tingvoll Vanylven Sunndal -400-300 -200-100 0 100 200 300 Tal personar Nettoflytting frå Møre og Romsdal 2000-2010 Sande Sogn og Fjordane (561) Nordland (164) Finnmark (139) Troms (103) Nord-Trøndelag (-90) Aust-Agder (-119) Hedmark (-233) Buskerud (-254) Oppland (-255) Telemark (-297) Vest-Agder (-337) Akershus (-358) Vestfold (-577) Rogaland (-770) Østfold (-1001) Hordaland (-1710) Sør-Trøndelag (-2006) Oslo (-3816) -3500-2500 -1500-500 500 Tal personar Innanlands nettoflytting 2008-2010 Tal år med positiv innanlands nettoflytting i løpet av 2008-2010 Vanylven Giske 3 år 2 år 1 år 0 år Herøy Ulstein Sula Hareid Volda Ørsta Sandøy Haram Ålesund Sykkylven Aukra Midsund Skodje Ørskog Stranda Fræna Eide Vestnes Molde Stordal Averøy Norddal Kr.sund Rauma Smøla Gjemnes Tingvoll Nesset Aure Halsa Sunndal Surnadal Rindal 12 12

Nedgang i fødselstala I 2010 vart det fødd 2 816 barn i Møre og Romsdal, og det er 178 færre enn året før. Dette gir eit samla fødselstal (SFT) for kvinner på 1,98. Dette er ein nedgang på 0,16 frå året før og plasserer Møre og Romsdal på ein 9. plass mellom fylka. For landet var SFT for kvinner på 1,95 i 2010. Dette er ein nedgang på 0,03 frå 2009. Rogaland, Sogn og Fjordane og Nord-Trøndelag hadde samla fødselstal for kvinner på 2,09 eller meir. For at storleiken på befolkninga skal halde seg på sikt, må SFT vere 2,06 2,07 barn per kvinne. Gjennomsnittleg samla fødselstal i Møre og Romsdal siste 5 år er 2,0. Til samanlikning var landsgjennomsnittet i same periode 1,94. Samla fødselstal for menn var i 2010 på 1,75. Dette er 0,20 færre barn per mann enn kvinne, og skuldast mellom anna den store arbeidsinnvandringa blant menn i fruktbar alder. Fødselstalet blir for menn rekna for alderen 15 54 år og for kvinner 15 49 år. Frå 1991 og til 2010 er talet på fødde i Møre og Romsdal redusert med 15 prosent. Nedgangen heng først og fremst saman med at talet på kvinner i aldersgruppa 15 49 går ned, då SFT har halde seg høvesvis jamt mellom 1,95 2,0 dei siste 20 år. Medan denne aldersgruppa utgjorde 23,7 prosent av samla befolkning i fylket i 1991, var det tilsvarande talet 20,4 prosent ved inngangen til 2011. I absolutte tal var det 1 993 færre kvinner i denne aldersgruppa i 2011 enn i 1991. Fruktbarheit - gjennomsnitt barn per kvinne 2010 Rogaland Sogn og Fjordane Nord-Trøndelag Vest-Agder Aust-Agder Troms Akershus Sør-Trøndelag Møre og Romsdal Hordaland Finnmark Landet Nordland Oppland Østfold Telemark Buskerud Oslo Vestfold Hedmark 0,00 0,25 0,50 0,75 1,00 1,25 1,50 1,75 2,00 2,25 Kjelde:SSB 1800 1600 Fødde i Møre og Romsdal 1991-2010 Kjelde:SSB Utviklinga i talet på fødde viser at det blir fødd stadig færre barn i Møre og Romsdal. Sjølv om fødselstalet har vore høvesvis stabilt siste 5 år, var det fødd 498 færre barn i fylket i 2010 enn i 1991. I byane Ålesund, Molde og Kristiansund heldt fødselstala seg nokså stabile i denne 20 årsperioden, trass årlege svingingar. Trendlina viser like fullt ein svak nedgang i talet på fødde i Kristiansund og Molde og ein svak auke i Ålesund. I 2010 vart det fødd fleire barn i Ålesund enn i Molde og Kristiansund til saman. Dette gjeld for alle åra i perioden 2001 2010, unnateke 2003 og 2008. 1400 1200 0 Gutar Jenter 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 www.mrfylke.no/statistikk 13

Sentralisering, sjølv utan flytting Stadig fleire bur i tettbygde strøk. Tidlegare var nettoflyttinga til sentrale strøk utlikna av høge fødselstal i distrikta. I dag er fødselstala jamnare og geografisk meir likt fordelt. Konsekvensen er at mange område har ein nedgang i folketalet, grunna netto utflytting og ein reduksjon i samla fødselstal. Innvandringa frå utlandet vil for mange av desse områda vere avgjerande for folketalsutviklinga i åra som kjem. Det samla fødselstalet (SFT) i Møre og Romsdal er på veg ned. Fødselstalet er ikkje lenger stort nok til å reproduserer befolkninga. Saman med nettoutflytting har nedgangen i SFT ført til eit fall i det samla fødselsoverskotet. Målt i prosent av folketalet, har overskotet falle frå om lag 1,4 prosent til 0,25 prosent på 60 år. I same periode har nettoflyttinga i prosent av folketalet vore negativt kvart år, med nokre unntak, fram til 2006 då innvandringa frå utlandet skaut fart. Å oppretthalde dagens busettingsmønster i fylket vil, i tillegg til gode fødselstal og fødselsoverskot, krevje at unge som veks opp i meir sentrale strøk vel å flytte til fylket. Likeins vil talet på innvandrarane, kvar dei vel å busette seg og kvar dei vel å få sine barn, i stor grad påverke folketalsutviklinga. Folketalsutviklinga i Møre og Romsdal dei siste ti år er eit godt døme på dette. I perioden 2000 2010 er det 19 kommunar i fylket som har vekst i folketalet. Fleire av desse har nettoinnflytting til kommunen. Av desse er det 13 som har fødselsoverskot, medan eín kommune, Sandøy, har fødselsunderskot. I fem av kommunane med folketalsvekst, er det fødselsoverskotet åleine som forklarar veksten, då desse kommunane har netto utflytting. Blant kommunane med nedgang i folketalet i denne perioden, er det 15 kommunar som har netto utflytting. Av desse har fleirtalet fødselsunderskot, medan 5 kan syne til fødselsoverskot. Det er ytterlegare to kommunar som har opplevd befolkningsnedgang, nemleg Rauma og Rindal. Dette trass i netto innflytting til kommunen. I Rauma og Rindal har ikkje nettoinnflyttinga vore høg nok til å utjamne fødselsunderskotet i perioden. Prosent 1,50 1,00 0,50 0,00-0,50-1,00 Fødselsoverskot og nettoflytting i prosent av folketalet i Møre og Romsdal 1951-2010 1951 1953 1955 1957 1959 Befolkningsvekst med Befolkningsendring etter nettoflytting og naturleg tilvekst 2000-2010 Netto innflytting og fødselsoverskot Netto innflytting og fødselsunderskot Netto utflytting og fødselsoverskot Befolkningsnedgang med Netto innflytting og fødselsunderskot Netto utflytting og fødselsoverskot Netto utflytting og fødselsunderskot Sande Herøy Vanylven Giske Ulstein Sula Hareid Volda 1961 1963 1965 1967 1969 1971 1973 1975 1977 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 Ørsta Sandøy Haram Ålesund Aukra Midsund Skodje Sykkylven Ørskog Stranda Fræna Eide Vestnes Stordal Averøy Molde Norddal Kr.sund Rauma Smøla Gjemnes Fødselsoverskot i % av folketalet Nettoflytting i % av folketalet Tingvoll Nesset 1995 1997 1999 2001 2003 2005 Aure Halsa Sunndal Surnadal 2007 2009 2011 Rindal 14 14

Løfte om vekst i folketalet Folketalet i Møre og Romsdal er venta å auke med 1,2 prosent kvart år fram til 2016, noko som er 0,2 prosentpoeng svakare enn for landet elles i same periode og høgare enn folketalsveksten i fylket siste år. I femårperioden vil dette gje ein samla folketalsauke i fylket på 5,9 prosent, mot 6,9 for landet. Det er vidare venta at folketalet vil vekse i 29 av fylkets kommunar i perioden 2011 2016. Sterkast vekst er venta i Ulstein og Skodje kommunar. I 10 av kommunane er veksten venta å vere lik eller større enn fylkesgjennomsnittet. Føresetnaden er at utviklinga følgjer mellomalternativet* (MMMM) til SSB, som er definert som middels nasjonal vekst med føresetnader om middels fødselstal, middels levealder, middels innanlandsk mobilitet og middels netto innvandring. Veksten i fylket er venta å vere minimalt svakare om vi ser den i eit 10-årsperspektiv. Fram mot 2021 er folketalet venta å auke til 282 866. Dette er 28 757 fleire enn i dag og svarar til ein relativ auke på 11,3 prosent eller ein årleg tilvekst på 1,1 prosent. I dette perspektivet er det venta folketalsvekst i 31 av fylkets kommunar. Framskriving av folkemengda i kommunane i Møre og Romsdal, fylket og landet Middels nasjonal vekst Endring Middels nasjonal vekst Endring (Alternativ MMMM*) Tal Prosent (Alternativ MMMM*) Tal Prosent 2011 2016 2021 2011-21 2011-16 2011-21 2011 2016 2021 2011-21 2011-16 2011-21 Molde 25 089 26 467 27 960 2 871 5,5 11,4 Vestnes 6 504 6 617 6 774 270 1,7 4,2 Ålesund 43 670 47 591 51 176 7 506 9,0 17,2 Rauma 7 400 7 500 7 656 256 1,4 3,5 Kristiansund 23 570 25 453 27 175 3 605 8,0 15,3 Nesset 2 988 2 952 2 940-48 -1,2-1,6 Vanylven 3 417 3 393 3 294-123 -0,7-3,6 Midsund 1 968 2 049 2 111 143 4,1 7,3 Sande 2 625 2 825 2 937 312 7,6 11,9 Sandøy 1 332 1 438 1 531 199 8,0 14,9 Herøy 8 533 9 057 9 331 798 6,1 9,4 Aukra 3 249 3 424 3 607 358 5,4 11,0 Ulstein 7 751 9 120 10 225 2 474 17,7 31,9 Fræna 9 324 9 730 10 192 868 4,4 9,3 Hareid 4 932 5 489 5 878 946 11,3 19,2 Eide 3 438 3 565 3 713 275 3,7 8,0 Volda 8 655 9 133 9 634 979 5,5 11,3 Averøy 5 520 5 753 5 961 441 4,2 8,0 Ørsta 10 373 10 690 10 993 620 3,1 6,0 Gjemnes 2 582 2 539 2 511-71 -1,7-2,7 Ørskog 2 120 2 207 2 284 164 4,1 7,7 Tingvoll 3 065 3 041 3 068 3-0,8 0,1 Norddal 1 761 1 748 1 719-42 -0,7-2,4 Sunndal 7 267 7 389 7 582 315 1,7 4,3 Stranda 4 575 4 719 4 872 297 3,1 6,5 Surnadal 5 949 5 986 5 997 48 0,6 0,8 Stordal 1 022 1 062 1 097 75 3,9 7,3 Rindal 2 061 2 079 2 121 60 0,9 2,9 Sykkylven 7 662 7 977 8 250 588 4,1 7,7 Halsa 1 661 1 659 1 671 10-0,1 0,6 Skodje 4 079 4 624 5 148 1 069 13,4 26,2 Smøla 2 137 2 131 2 119-18 -0,3-0,8 Sula 8 096 8 867 9 597 1 501 9,5 18,5 Aure 3 523 3 565 3 587 64 1,2 1,8 Giske 7 149 7 796 8 396 1 247 9,1 17,4 M&R 253 904 268 866 282 661 28 757 5,9 11,3 Haram 8 857 9 231 9 554 697 4,2 7,9 Landet 4 920 305 5 262 039 5 597 203 676 898 6,9 13,8 Framskriving av folketalet i Møre og Romsdal 2011-2021 alt. MMMM *) Framskrivingane til SSB gir løfte om vekst i folketalet også i åra som kjem. Det som ikkje kjem like tydeleg fram, er at befolkninga også er venta å få eit høgare aldersgjennomsnitt, då framskrivingane indikerer at det blir færre i dei yngre alderskohortane og fleire i dei eldre. Framskrivingane peikar også mot at det relativt sett blir færre personar i aldersgruppa 20 44 år i befolkninga og at det vil vere klart fleire menn enn kvinner i denne aldersgruppa. Det kan indikere at folketalsveksten ikkje vil vere fullt så fruktbar som fylket vil vere tent med. Alder 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 10000 8000 6000 4000 2000 0 2000 4000 6000 8000 10000 Menn 2021 Menn 2011 Tal personar Kvinner 2011 Kvinner 2021 www.mrfylke.no/statistikk 15

Fleire hushald, stadig fleire bur åleine Ved inngangen til 2011 var det i alt 107 910 privathushald i Møre og Romsdal. Det er ein auke på 8,3 prosent frå 2001. Auken skuldast i all hovudsak folketalsauken. Det siste tiåret gjekk talet på personar per hushald ned frå 2,4 til 2,3. I 1960 var snittet på 3,6 personar per hushald. Det er dermed i gjennomsnitt blitt over eín person mindre per hushald i løpet av dei siste 50 år. Dette er den same utviklinga som i landet elles. Det er mest vanleg å bu i eit hushald med to personar, men mange bur også aleine. Om lag kvar 4. person i fylket bur i eit hushald med to personar. Dette er som i landet elles. Fylket skil seg frå landet elles med at det er meir vanleg med hushald med minst fem personar. Nærare 21 prosent av innbyggarane bur i slike hushald, og det er 4 prosentpoeng fleire enn i landet elles. Tyngdepunktet for denne hushaldstypen er på Sunnmøre. I Noreg er det mest vanleg å bu åleine i sentrale bykommunar. Høgaste andelen av åleinebuande var i Oslo, med 28 prosent. I Møre og Romsdal er det Sunndal, Smøla og dei tre store bykommunane, som har flest som bur aleine, alle stadane om lag 18 prosent. Strukturen i hushalda endrar seg. Det har dei siste åra vore ein sterk auke i talet på åleinebuande og par utan heimebuande born. Personar i privathushald i Møre og Romsdal 2011 Prosent Privat hushald 5 personar 1 person 2 personar 3 personar 4 personar eller fleire Molde 11 244 17,9 25,7 16,4 23,0 17,0 Ålesund 19 413 18,0 23,9 16,9 23,4 17,8 Kristiansund 10 755 18,1 27,4 17,3 22,4 14,8 Vanylven 1 437 15,1 24,4 16,5 19,7 24,3 Sande 1 095 15,5 22,6 17,3 20,2 24,4 Herøy 3 342 11,8 22,6 17,7 23,0 24,9 Ulstein 3 132 14,2 20,6 15,6 24,3 25,3 Hareid 2 006 14,0 22,1 18,6 24,2 21,1 Volda 3 600 15,3 23,4 14,4 22,5 24,3 Ørsta 4 244 14,2 23,5 16,1 22,5 23,8 Ørskog 858 13,3 23,1 17,4 24,4 21,8 Norddal 704 14,2 21,3 16,7 19,1 28,7 Stranda 1 902 15,3 23,5 15,3 21,1 24,8 Stordal 416 14,3 22,7 16,4 18,7 27,9 Sykkylven 3 197 14,1 24,4 17,1 22,6 21,9 Skodje 1 606 11,8 22,1 17,9 26,1 22,1 Sula 3 153 11,6 22,2 17,6 24,5 24,0 Giske 2 681 11,0 20,8 15,8 22,8 29,5 Haram 3 672 14,3 24,1 16,1 21,9 23,5 Vestnes 2 744 15,8 22,6 17,7 21,5 22,4 Rauma 3 211 16,3 25,9 17,1 19,9 20,8 Nesset 1 199 13,5 22,5 16,5 24,1 23,4 Midsund 798 13,6 25,6 14,7 18,4 27,7 Sandøy 562 15,0 24,8 16,9 22,5 20,8 Aukra 1 294 12,0 25,9 15,2 22,7 24,2 Fræna 3 816 13,4 24,1 18,0 22,2 22,3 Eide 1 400 14,0 21,4 17,7 22,7 24,2 Averøy 2 271 13,0 26,1 19,6 20,4 20,9 Gjemnes 1 045 13,6 24,0 15,8 22,9 23,7 Tingvoll 1 356 17,5 23,8 16,5 23,0 19,2 Sunndal 3 285 18,3 27,1 15,7 22,0 16,9 Surnadal 2 438 13,1 25,9 17,2 20,9 22,9 Rindal 835 14,3 23,6 15,0 19,8 27,3 Halsa 706 16,4 25,2 14,5 17,9 26,0 Smøla 960 18,1 27,4 16,7 16,8 21,1 Aure 1 533 16,2 27,2 15,6 20,9 20,0 Møre og Romsdal 107 910 15,6 24,3 16,8 22,5 20,9 Landet 2 201 787 17,9 25,1 17,1 23,0 16,9 16 16

Stadig fleire bur i tettbygde strøk I Møre og Romsdal er det 87 tettstader. Til saman utgjer desse 144,3 km 2. Ved inngangen til 2011 budde 69,1 prosent av befolkninga i Møre og Romsdal i tettbygde strøk. Dette er nærare 4 prosentpoeng fleire enn i 2001. Samtidig er det relativt færre som bur i tettstader i Møre og Romsdal enn i Noreg sett under eitt (79,2 prosent). Ålesund, Sula og Molde kommunar har størst del av befolkninga i tettbygde strøk. Heile 95.4 prosent av befolkninga i Ålesund budde i tettbygde strøk ved inngangen til 2011. Blant kommunane i Møre og Romsdal er det fem som har fleire busette i tettbygde strøk enn landsgjennomsnittet, medan ni kommunar har like mange eller fleire busett i tettbygde strøk enn fylkesgjennomsnittet. I 16 kommunar er det fleire som bur spreidd enn tettbygd. I perioden 2001 2011 auka talet på busette i tettstader med om lag 18 000. I denne perioden har talet på innbyggarar per km 2 auka med 18,3 personar. Delen av busette i tettstader aukar med storleik på tettstaden. Nærare 50 prosent bur i tettstader med 10 000 innbyggarar eller fleire. Nærare 80 prosent bur i tettstader med fleire enn 2 000 innbyggarar. Samtidig utgjer desse tettstadane berre ein liten del av alle tettstadane i fylket, knappe 21 prosent. Flest tettstadar er i kategorien 200 499 busette, heile 47 prosent. Også talet på innbyggarar per km 2 aukar med storleiken på tettstaden. Dei store tettstadane i bykommunane skil seg klart ut, særleg gjeld dette tettstaden Kristiansund, som har 2 219 innbyggarar per km 2. Definisjon på tettstad frå SSB: Ei samling hus der det bur minst 200 menneske og avstanden mellom bygningane normalt ikkje er meir enn 50 meter. Folketal i alt Areal og befolkning i tettstader i Møre og Romsdal 2011 pst.vis del som bur i tettbygdstrøk pst.vis del som bur spreiddbygdstrøk Areal av tettstad (km²) Folketal i alt pst.vis del som bur i tettbygdstrøk pst.vis del som bur spreiddbygdstrøk Molde 25 089 89,0 11,0 14,4 Vestnes 6 504 59,0 41,0 4,7 Ålesund 43 670 95,4 4,6 23,6 Rauma 7 400 61,1 38,9 5,7 Kristiansund 23 570 88,5 11,5 10,8 Nesset 2 988 38,0 62,0 1,9 Vanylven 3 417 22,5 77,5 1,5 Midsund 1 968 25,6 74,4 0,6 Sande 2 625 21,0 79,0 0,7 Sandøy 1 332 39,3 60,7 0,7 Herøy 8 533 63,9 36,1 6,5 Aukra 3 249 35,8 64,2 1,4 Ulstein 7 751 76,5 23,5 4,5 Fræna 9 324 51,1 48,9 4,8 Hareid 4 932 85,7 14,3 4,2 Eide 3 438 38,6 61,4 1,8 Volda 8 655 68,2 31,8 4,0 Averøy 5 520 18,6 81,4 1,7 Ørsta 10 373 68,5 31,5 6,5 Gjemnes 2 582 21,4 78,6 0,9 Ørskog 2 120 58,3 41,7 1,5 Tingvoll 3 065 33,7 66,3 1,5 Norddal 1 761 23,0 77,0 0,7 Sunndal 7 267 70,0 30,0 4,6 Stranda 4 575 67,0 33,0 3,4 Surnadal 5 949 42,8 57,2 3,4 Stordal 1 022 61,9 38,1 0,8 Rindal 2 061 33,1 66,9 1,0 Sykkylven 7 662 73,2 26,8 5,5 Halsa 1 661 0,0 100,0 0,0 Skodje 4 079 63,4 36,6 2,4 Smøla 2 137 0,0 100,0 0,0 Sula 8 096 90,8 9,2 7,9 Aure 3 523 18,8 81,2 0,7 Giske 7 149 74,4 25,6 4,8 Møre og Romsdal 253 904 69,1 30,9 144,3 Haram 8 857 57,5 42,5 5,1 Landet 4 920 305 79,2 20,8 Møre og Romsdal - Utviklinga 2000-2011 Areal av tettstader (km²) Busette Innbyggar per (km²) 2000 131,4 15 7428 1 198,0 2002 135,1 16 2793 1 204,7 2003 137,0 16 4240 1 198,8 2004 135,2 16 4205 1 214,9 2005 135,1 16 4501 1 217,3 2006 136,9 16 5268 1 207,7 2007 138,3 16 6374 1 202,6 2008 140,4 16 8761 1 202,3 2009 140,7 17 0374 1 211,3 2011 144,3 17 5444 1 216,2 Endringar 2000-2011 12,8 18 016 18,3 Møre og Romsdal - Tettstader etter størrelse Tal tettstadar Innbyggarar Areal km 2 Innb.per km 2 Areal av tettstad (km²) 200-499 busette 41 13 576 19,5 696,9 7,7 500-999 busette 20 12 603 14,6 863,2 7,2 1000-1999 8 10 770 12,6 853,4 6,1 2000-9999 15 53 563 48,2 1 111,3 30,5 10000 og større 3 84 932 49,4 1 721,0 48,4 I alt 87 175 444 144,25 1 216,2 100,0 Prosentvis del 2 TETTSTADER www.mrfylke.no/statistikk 17

3 sysselsetting Auke i sysselsettinga I Møre og Romsdal auka talet på sysselsette personar med 0,7 prosent frå 4. kvartal i 2009 til 4. kvartal i 2010. Denne auken er noko svakare enn i landet elles. Størst var auken i Rogaland, med 1,6 prosent. Telemark var einaste fylke med ein reduksjon i sysselsettinga. Dei største næringsgruppene i Møre og Romsdal er næringane innan sørvis 1), industri og andre sekundærnæringar og helse- og sosialtenestene. Dette er som i landet elles, men sysselsettinga er i Møre og Romsdal klart større innan industrien og andre sekundærnæringar (26,3 mot 19,7 prosent) og klart lågare innan sørvis (33,5 mot 39,4 prosent). For landet under eitt hadde primærnæringane ein nedgang i sysselsettinga på 4,5 prosent. Nedgangen kom i hovudsak innanfor jordbruket. Det var nedgang i alle fylka, sterkast var den i Aust-Agder. I Møre og Romsdal var nedgangen på 1,9 prosent. Innan sekundærnæringane var det for landet under eitt ein nedgang i sysselsettinga på 0,2 prosent frå 2009 til 2010. Den prosentvise nedgangen var størst i Oslo. I Møre og Romsdal var auken på 0,3 prosent. Det var nedgang i industrisysselsettinga i alle fylke med unntak av Troms. I Møre og Romsdal var den relative nedgangen på 3,2 prosent, noko som svarar til 708 færre industriarbeidsplassar samanlikna med 2009. Veksten innan sekundærnæringane kom i stor grad innan bergverksdrift og utvinning 2) og bygg- og anleggsverksemda. For dei ulike tenesteytande næringane var det i 2010 samla sett ein auke i sysselsettinga i alle fylka i landet. I Møre og Romsdal auka sysselsettinga i sørvisnæringane med 0,1 prosent frå 2009 til 2010. Dette er svakare enn for landet elles. Også innan offentleg administrasjon og undervisning var veksten svakare i Møre og Romsdal enn i landet. Fylket skil seg frå landet elles ved å ha ein sterkare vekst innan personleg tenesteyting 3). Ser vi nærare på dei tre største næringsgruppene i fylket og koplar desse mot kommunane, er Stordal og Sykkylven blant kommunane som har høgast relativ sysselsetting innan industri og andre sekundærnæringar. Sysselsettinga innan sørvisnæringane er størst i Ålesund og Kristiansund, medan sysselsettinga innan helse- og sosialtenester er størst i Volda og Norddal. Prosent 45,0 40,0 35,0 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0 Jordbruk, skogbruk og fiske Næringsstruktur Møre og Romsdal og landet 2010 Industri, Bygg-og anlegg, Kraft- og vassforsyn (Sekundærnæringar) Møre og Romsdal Noreg Varehandel, hotell og rest., samferdsel, finans., forret.messig ten., eiendom (Sørvisnæringar) Offentleg administrasjon, forsvar, sosialforsikring Undervisning *Sekundærnæringar (omfattar): Industri, kraft og vasssforsyning og bygg- og anleggs virsomheit ** Sørvisnæringar (omfattar): Varehandel, hotell og restaurant, samferdsel, finans, forretningsmessig tenesteyting og eiendom Sysselsette per 4. kvartal etter næring og arbeisdstad Helse- og sosialtenester Personleg tenesteyting 2009 2010 Tal Prosent 01-03 Jordbruk, skogbruk og fiske 6 323 6 202-121 -1,9 05-43 Sekundærnæringar* 33 284 33 373 89 0,3 45-82 Varehandel, hotell og restaurant, samferdsel, finanstjen., forretningsmessig tjen., eiendom 42 481 42 523 42 0,1 84 Offentleg administrasjon, forsvar, sosialforsikring 5 419 5 458 39 0,7 85 Undervisning 9 419 9 560 141 1,5 86-88 Helse- og sosialtenester 25 252 25 763 511 2,0 90-99 Personleg tenesteyting 3 190 3 286 96 3,0 00 Uoppgitt 470 600 130 27,7 Møre og Romsdal 125 838 126 765 927 0,7 01-03 Jordbruk, skogbruk og fiske 75 248 71 835-3413 -4,5 05-43 Sekundærnæringar* 497 139 496 263-876 -0,2 45-82 Varehandel, hotell og restaurant, samferdsel, finanstjen., forretningsmessig tjen., eiendom 986 262 990 944 4682 0,5 84 Offentleg administrasjon, forsvar, sosialforsikring 149 027 150 920 1893 1,3 85 Undervisning 196 495 200 620 4125 2,1 86-88 Helse- og sosialtenester 490 088 499 672 9584 2,0 90-99 Personleg tenesteyting 91 196 92 348 1152 1,3 00 Uoppgitt 11 545 14 398 2853 24,7 Heile landet 2 497 000 2 517 000 20 000 0,8 Endring 18

Prosentdelen av sysselsette i Møre og Romsdal var i 2010 71,3 prosent, mot 72 prosent i 2009. I Noreg gjekk den relative delen av sysselsette i befolkninga ned frå 69,7 til 69,1 prosent i same periode. Dette skjer til tross for ein auke i talet på sysselsette og har samanheng med at folketalsveksten er sterkare enn veksten i tal sysselsette. Blant dei sysselsette er det klart fleire menn enn kvinner, både i Noreg og i Møre og Romsdal. I 2010 var 53,3 prosent av dei sysselsette i fylket menn. Dette er 0,7 prosentpoeng fleire enn i Noreg sett under eitt. Det betyr dessutan at det er noko færre sysselsette kvinner i Møre og Romsdal enn i landet elles. Gjennomsnittsalder for dei sysselsette var i 2010 på 41,4 år, det same som i 2009. Oslo var lågast med 39,4 år. I Møre og Romsdal var gjennomsnittsalderen 42,1 år. Samanlikna med landet, var ein større del av dei sysselsette i Møre og Romsdal i aldersgruppene 40 54 år, 55 66 år og 67 74 år. Dette var situasjonen også i 2008 og 2009. 1) I dette omgrepet finn vi næringar som varehandel, hotell og restaurant, samferdsel, finanstenester, forretningsmessig tenesteyting og eigedom. 2) Noko av auken kan forklarast med endring i klassifisering av verksemder som tidlegare var plassert i industrien. 3) Kulturell virksomheit, underhaldning, fritidsaktivitetar og anna tenesteyting Endring i sysselsettinga etter fylke 2009-2010 Rogaland Akershus Finnmark Aust-Agder Sør-Trøndelag Vest-Agder Landet Oppland Nordland Møre og Romsdal Sogn og Fjordane Østfold Oslo Hedmark Nord-Trøndelag Buskerud Troms Vestfold Hordaland Telemark -0,5 0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 prosent Møre og Romsdal Sysselsette personar etter arbeidsstad og alder 2010 Menn Kvinner I alt Prosentvis del i kvar aldersgr. Relativ del menn Relativ del kvinner I alt Menn Kvinner 15-74 år 67 614 59 151 126 765 100,0 100,0 53,3 46,7 100,0 15-19 år 3 520 3 678 7 198 5,2 6,2 2,8 2,9 5,7 20-24 år 5 599 4 564 10 163 8,3 7,7 4,4 3,6 8,0 25-39 år 19 283 16 984 36 267 28,5 28,7 15,2 13,4 28,6 40-54 år 22 975 20 955 43 930 34,0 35,4 18,1 16,5 34,7 55-66 år 14 153 11 763 25 916 20,9 19,9 11,2 9,3 20,4 67-74 år 2 084 1 207 3 291 3,1 2,0 1,6 1,0 2,6 Landet Menn Kvinner I alt Prosentvis del i kvar aldersgr. Relativ del menn Relativ del kvinner I alt Menn Kvinner 15-74 år 1 324 998 1 192 002 2 517 000 100 100 52,6 47,4 100,0 15-19 år 59 293 62 439 121 732 4,5 5,2 2,4 2,5 4,8 20-24 år 112 801 106 916 219 717 8,5 9,0 4,5 4,2 8,7 25-39 år 421 881 381 461 803 342 31,8 32,0 16,8 15,2 31,9 40-54 år 449 429 409 363 858 792 33,9 34,3 17,9 16,3 34,1 55-66 år 245 191 210 465 455 656 18,5 17,7 9,7 8,4 18,1 67-74 år 36 403 21 358 57 761 2,7 1,8 1,4 0,8 2,3 Prosent 20,0 18,0 16,0 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 Sysselsette personar i Møre og Romsdal etter aldersgrupper og kjønn 2010 15-19 år 20-24 år 25-39 år 40-54 år 55-66 år 67-74 år Menn Kvinner www.mrfylke.no/statistikk 19

Sysselsette personar etter arbeidsstad 4. kvartal 2010 Jordbruk, skogbruk og fiske Bergverksdrift og utvinning Industri Elektrisitet, vatn og renovasjon Bygge- og anleggsvirksomheit Varehandel, motorvognreparasjonar Transport og lagring Informasjon og kommunikasjon Finansiering og forsikring Teknisk tenesteyting, eigedomsdrift Overnattingsog serveringsvirksomheit Forretningsmessig tenesteyting Offentleg administrasjon, forsvar, sosialforsikring Undervisning Helse- og sosialtenester Personlege tenesteyting Uoppgitt I alt Molde 120 427 1 873 220 1 244 2 551 918 495 265 241 849 602 1 407 1 229 3 573 600 52 16 666 Ålesund 445 0 2 070 329 1 782 4 789 2 130 1 033 702 786 1 454 1 282 1 207 1 907 5 874 869 118 26 777 Kristiansund 226 384 884 219 766 1 749 1 175 452 129 153 601 617 499 832 2 469 327 51 11 533 Vanylven 193 130 114 15 80 162 144 6 9 10 27 17 59 144 272 22 7 1 411 Sande 83 7 471 0 54 72 94 5 1 9 23 12 31 82 263 27 10 1 244 Herøy 417 0 595 80 216 453 551 68 25 32 253 104 125 281 623 96 23 3 942 Ulstein 60 13 1 968 27 204 645 250 106 70 64 267 74 119 340 593 123 17 4 940 Hareid 46 0 790 33 148 219 184 23 6 16 34 59 55 126 298 42 10 2 089 Volda 180 0 253 7 296 451 304 67 61 67 86 156 145 694 1 378 104 20 4 269 Ørsta 305 11 752 158 406 663 289 104 87 77 200 77 219 362 750 115 18 4 593 Ørskog 42 0 47 33 94 138 82 32 15 15 28 13 36 88 251 18 5 937 Norddal 159 8 10 56 63 107 24 21 4 17 17 19 31 52 256 22 3 869 Stranda 125 2 798 33 237 172 110 123 9 10 68 45 70 197 340 64 13 2 416 Stordal 24 0 209 0 95 34 19 18 0 2 12 10 19 31 81 9 3 566 Sykkylven 81 2 1 814 41 245 450 205 34 23 34 96 45 76 226 503 51 16 3 942 Skodje 39 0 188 0 151 200 119 5 0 16 34 24 42 111 305 23 6 1 263 Sula 94 0 495 0 266 449 157 21 13 15 49 51 74 175 583 60 15 2 517 Giske 313 0 396 0 136 168 314 75 7 12 47 86 80 185 558 55 19 2 451 Haram 188 0 2 105 6 166 331 260 54 33 22 90 105 88 273 619 64 15 4 419 Vestnes 146 4 624 44 202 319 134 65 7 29 60 49 64 219 741 59 22 2 788 Rauma 226 6 587 56 350 661 376 84 49 26 84 88 121 222 569 63 14 3 582 Nesset 103 6 91 21 125 89 30 18 2 21 27 10 43 83 249 23 7 948 Midsund 113 0 112 0 101 60 66 9 4 8 22 19 22 63 204 12 6 821 Sandøy 54 0 221 13 26 43 39 34 0 6 5 41 24 35 126 13 1 681 Aukra 81 94 267 0 90 93 83 24 4 8 15 22 55 121 265 16 9 1 247 Fræna 313 10 569 7 309 403 377 43 2 56 43 78 156 292 689 77 23 3 447 Eide 73 49 206 12 157 160 63 7 5 20 31 24 48 90 256 22 6 1 229 Averøy 268 3 426 24 263 179 174 48 23 6 58 96 55 146 389 37 14 2 209 Gjemnes 436 1 123 1 70 48 32 17 0 7 17 2 54 106 220 17 4 1 155 Tingvoll 134 0 83 0 122 108 51 23 2 14 49 32 54 112 264 35 9 1 092 Sunndal 109 0 1 131 137 240 378 176 70 41 34 109 99 90 252 695 96 12 3 669 Surnadal 321 5 347 52 208 392 166 64 12 38 141 77 104 239 638 57 24 2 885 Rindal 112 1 196 0 145 68 25 9 4 17 22 8 39 51 193 11 6 907 Halsa 133 0 134 0 43 54 43 9 0 9 15 15 34 38 179 12 7 725 Smøla 223 0 97 22 47 83 125 32 9 6 39 27 41 58 182 16 8 1 015 Aure 217 0 239 11 121 110 170 44 0 3 32 53 72 98 315 29 7 1 521 Møre og Romsdsal 6 202 1 163 21 285 1 657 9 268 17 051 9 459 3 342 1 623 1 906 5 004 4 138 5 458 9 560 25 763 3 286 600 126 765 Landet 71 835 52 713 227 189 27 866 188 495 364 403 141 444 79 390 86 511 49 583 148 664 120 949 150 920 200 620 499 672 92 348 14 398 2 517 000 20 20

Sysselsette personar etter arbeidsstad 4. kvartal 2010 i prosent Jordbruk, skogbruk og fiske Bergverksdrift og utvinning Industri Elektrisitet, vatn og renovasjon Bygge- og anleggsvirksomheit Varehandel, motorvognreparasjonar Transport og lagring Informasjon og kommunikasjon Finansiering og forsikring Teknisk tenesteyting, eigedomsdrift Overnattingsog serveringsvirksomheit Forretningsmessig tenesteyting Offentleg administrasjon, forsvar, sosialforsikring Undervisning Helse- og sosialtenester Personlege tenesteyting Uoppgitt Molde 0,7 2,6 11,2 1,3 7,5 15,3 5,5 3,0 1,6 1,4 5,1 3,6 8,4 7,4 21,4 3,6 0,3 Ålesund 1,7 0,0 7,7 1,2 6,7 17,9 8,0 3,9 2,6 2,9 5,4 4,8 4,5 7,1 21,9 3,2 0,4 Kristiansund 2,0 3,3 7,7 1,9 6,6 15,2 10,2 3,9 1,1 1,3 5,2 5,3 4,3 7,2 21,4 2,8 0,4 Vanylven 13,7 9,2 8,1 1,1 5,7 11,5 10,2 0,4 0,6 0,7 1,9 1,2 4,2 10,2 19,3 1,6 0,5 Sande 6,7 0,6 37,9 0,0 4,3 5,8 7,6 0,4 0,1 0,7 1,8 1,0 2,5 6,6 21,1 2,2 0,8 Herøy 10,6 0,0 15,1 2,0 5,5 11,5 14,0 1,7 0,6 0,8 6,4 2,6 3,2 7,1 15,8 2,4 0,6 Ulstein 1,2 0,3 39,8 0,5 4,1 13,1 5,1 2,1 1,4 1,3 5,4 1,5 2,4 6,9 12,0 2,5 0,3 Hareid 2,2 0,0 37,8 1,6 7,1 10,5 8,8 1,1 0,3 0,8 1,6 2,8 2,6 6,0 14,3 2,0 0,5 Volda 4,2 0,0 5,9 0,2 6,9 10,6 7,1 1,6 1,4 1,6 2,0 3,7 3,4 16,3 32,3 2,4 0,5 Ørsta 6,6 0,2 16,4 3,4 8,8 14,4 6,3 2,3 1,9 1,7 4,4 1,7 4,8 7,9 16,3 2,5 0,4 Ørskog 4,5 0,0 5,0 3,5 10,0 14,7 8,8 3,4 1,6 1,6 3,0 1,4 3,8 9,4 26,8 1,9 0,5 Norddal 18,3 0,9 1,2 6,4 7,2 12,3 2,8 2,4 0,5 2,0 2,0 2,2 3,6 6,0 29,5 2,5 0,3 Stranda 5,2 0,1 33,0 1,4 9,8 7,1 4,6 5,1 0,4 0,4 2,8 1,9 2,9 8,2 14,1 2,6 0,5 Stordal 4,2 0,0 36,9 0,0 16,8 6,0 3,4 3,2 0,0 0,4 2,1 1,8 3,4 5,5 14,3 1,6 0,5 Sykkylven 2,1 0,1 46,0 1,0 6,2 11,4 5,2 0,9 0,6 0,9 2,4 1,1 1,9 5,7 12,8 1,3 0,4 Skodje 3,1 0,0 14,9 0,0 12,0 15,8 9,4 0,4 0,0 1,3 2,7 1,9 3,3 8,8 24,1 1,8 0,5 Sula 3,7 0,0 19,7 0,0 10,6 17,8 6,2 0,8 0,5 0,6 1,9 2,0 2,9 7,0 23,2 2,4 0,6 Giske 12,8 0,0 16,2 0,0 5,5 6,9 12,8 3,1 0,3 0,5 1,9 3,5 3,3 7,5 22,8 2,2 0,8 Haram 4,3 0,0 47,6 0,1 3,8 7,5 5,9 1,2 0,7 0,5 2,0 2,4 2,0 6,2 14,0 1,4 0,3 Vestnes 5,2 0,1 22,4 1,6 7,2 11,4 4,8 2,3 0,3 1,0 2,2 1,8 2,3 7,9 26,6 2,1 0,8 Rauma 6,3 0,2 16,4 1,6 9,8 18,5 10,5 2,3 1,4 0,7 2,3 2,5 3,4 6,2 15,9 1,8 0,4 Nesset 10,9 0,6 9,6 2,2 13,2 9,4 3,2 1,9 0,2 2,2 2,8 1,1 4,5 8,8 26,3 2,4 0,7 Midsund 13,8 0,0 13,6 0,0 12,3 7,3 8,0 1,1 0,5 1,0 2,7 2,3 2,7 7,7 24,8 1,5 0,7 Sandøy 7,9 0,0 32,5 1,9 3,8 6,3 5,7 5,0 0,0 0,9 0,7 6,0 3,5 5,1 18,5 1,9 0,1 Aukra 6,5 7,5 21,4 0,0 7,2 7,5 6,7 1,9 0,3 0,6 1,2 1,8 4,4 9,7 21,3 1,3 0,7 Fræna 9,1 0,3 16,5 0,2 9,0 11,7 10,9 1,2 0,1 1,6 1,2 2,3 4,5 8,5 20,0 2,2 0,7 Eide 5,9 4,0 16,8 1,0 12,8 13,0 5,1 0,6 0,4 1,6 2,5 2,0 3,9 7,3 20,8 1,8 0,5 Averøy 12,1 0,1 19,3 1,1 11,9 8,1 7,9 2,2 1,0 0,3 2,6 4,3 2,5 6,6 17,6 1,7 0,6 Gjemnes 37,7 0,1 10,6 0,1 6,1 4,2 2,8 1,5 0,0 0,6 1,5 0,2 4,7 9,2 19,0 1,5 0,3 Tingvoll 12,3 0,0 7,6 0,0 11,2 9,9 4,7 2,1 0,2 1,3 4,5 2,9 4,9 10,3 24,2 3,2 0,8 Sunndal 3,0 0,0 30,8 3,7 6,5 10,3 4,8 1,9 1,1 0,9 3,0 2,7 2,5 6,9 18,9 2,6 0,3 Surnadal 11,1 0,2 12,0 1,8 7,2 13,6 5,8 2,2 0,4 1,3 4,9 2,7 3,6 8,3 22,1 2,0 0,8 Rindal 12,3 0,1 21,6 0,0 16,0 7,5 2,8 1,0 0,4 1,9 2,4 0,9 4,3 5,6 21,3 1,2 0,7 Halsa 18,3 0,0 18,5 0,0 5,9 7,4 5,9 1,2 0,0 1,2 2,1 2,1 4,7 5,2 24,7 1,7 1,0 Smøla 22,0 0,0 9,6 2,2 4,6 8,2 12,3 3,2 0,9 0,6 3,8 2,7 4,0 5,7 17,9 1,6 0,8 Aure 14,3 0,0 15,7 0,7 8,0 7,2 11,2 2,9 0,0 0,2 2,1 3,5 4,7 6,4 20,7 1,9 0,5 Møre og Romsdsal 4,9 0,9 16,8 1,3 7,3 13,5 7,5 2,6 1,3 1,5 3,9 3,3 4,3 7,5 20,3 2,6 0,5 Landet 2,9 2,1 9,0 1,1 7,5 14,5 5,6 3,2 3,4 2,0 5,9 4,8 6,0 8,0 19,9 3,7 0,6 www.mrfylke.no/statistikk 21

Fleire sysselsette innvandrarar I Møre og Romsdal auka talet på sysselsette innvandrarar med 1 523 personar frå 2009 til 2010. Sidan innvandrarbefolkninga også auka, vart sysselsettinga i denne gruppa likevel redusert frå 69,3 prosent til 68,4 prosent. I heile befolkninga i fylket gjekk sysselsettinga ned frå 72,0 prosent til 71,3 prosent. Berre Finnmark har høgare sysselsetting i innvandrarbefolkninga enn Møre og Romsdal. Delen var 69,7 prosent i Finnmark, noko som er 1,3 prosentpoeng fleire enn i Møre og Romsdal. Østfold var på botn, med ei sysselsetting i innvandrarbefolkninga på 54,3 prosent. Grad av sysselsetting varierer mellom dei ulike innvandrargruppene i fylket. Blant innvandrarane frå EU/EFTA, Nord- Amerika, Australia og New Zealand var sysselsettinga på 75,1 prosent. Blant innvandrarane frå verda elles var sysselsettinga på 58,8 prosent. Sjølv om den relative sysselsettinga gjekk ned i begge gruppene frå 2009 til 2010, var det innanfor begge gruppene ein klar auke i tal på sysselsette. Samanlikna med landet elles er dessutan sysselsettinga i begge innvandrargruppene klart høgare i Møre og Romsdal. Mannlege innvandrarar i Møre og Romsdal hadde ein større sysselsettingsprosent enn kvinnlege innvandrarar i 2010. Dette er det same mønsteret som vi ser i landet elles. I Møre og Romsdal var 73 prosent av mennene og 63,3 prosent av kvinnene sysselsett i 2010. Om vi samanliknar sysselsettinga blant innvandrarane med sysselsettinga i heile befolkninga, er avstanden større blant innvandrarkvinner (5 prosentpoeng) enn blant innvandrarmenn (1,1 prosentpoeng). Samtidig er avstanden i sysselsettinga i Møre og Romsdal klart mindre enn i Noreg sett under eitt. Møre og Romsdal Sysselsette innvandrarar, etter landbakgrunn 2008 2009 2010 Sysselsette Sysselsette i prosent av kvar gruppe Sysselsette Sysselsette i prosent av kvar gruppe Heile befolkninga 131 948 73,5 130 977 72,0 13 1801 71,3 Befolkninga eksklusiv innvandrarar 123 831 73,6 121 819 72,2 121 120 71,6 Alle innvandrarar 8 117 71,6 9 158 69,3 10 681 68,4 Gr. 1: EU/EFTA, Nord-Amerika, Australia og New Zealand 4 668 78,3 5 613 76,1 6 929 75,1 Sysselsette Sysselsette i prosent av kvar gruppe Gr. 2: Asia, Tyrkia, Afrika, Latin-Amerika, Europa utenom EU/EFTA, Oseania utenom Australia og... 3 449 64,2 3 545 60,6 3 752 58,8 Menn 4 424 77,4 5 105 74,1 6 066 73,0 Kvinner 3 693 65,7 4 053 64,0 4 615 63,3 Heile landet Heile befolkninga 2 525 000 71,6 2 497 000 69,7 2 517 000 69,1 Befolkninga eksklusiv innvandrarar 2 283 964 72,4 2 245 866 70,7 2 242 174 70,1 Alle innvandrarar 241 036 64,2 251 134 61,7 274 826 61,6 Gr. 1: EU/EFTA, Nord-Amerika, Australia og New Zealand 115 821 73,7 124 609 71,8 141 660 71,6 Gr. 2: Asia, Tyrkia, Afrika, Latin-Amerika, Europa utenom EU/EFTA, Oseania utenom Australia og... 125 215 57,3 126 525 54,2 133 166 53,6 Menn 134 964 69,3 139 012 65,9 152 462 65,8 Kvinner 106 072 58,7 112 122 57,1 122 364 57,1 Sysselsetting i innvandrarbefolkninga 2010 Innvandringar til Møre og Romsdal i 2010 etter innvandringsgrunn Finnmark Møre og Romsdal Rogaland Sogn og Fjordane Troms Akershus Hordaland Nordland Sør-Trøndelag Buskerud Oppland Vestfold Vest-Agder Oslo Aust-Agder Hedmark Nord-Trøndelag Telemark Østfold 0 10 20 30 40 50 60 70 prosent Anna 1 % Utdanning 5 % Flukt 11 % Arbeid 54 % Familie 29 % 22 22

Fleire arbeidstakarar enn arbeidsplassar Arbeidsplassdekninga i Møre og Romsdal var i 2010 på 96,2 prosent. Dette er om lag som året før og betyr at fylket har færre arbeidsplassar enn arbeidstakarar. Møre og Romsdal er på ein 9. plass blant fylka. Det er Oslo som har flest arbeidsplassar i Noreg. Her var arbeidsplassdekninga i 2010 på 133,2 prosent, deretter følgjer Sør-Trøndelag og Vest-Agder. I botn ligg Akershus med ei arbeidsplassdekning på 87,1 prosent. Akershus er samtidig ein del av bu- og arbeidsmarknaden i Stor-Oslo regionen. Blant kommunane i Møre og Romsdal er det Molde som har det største overskotet i talet på arbeidsplassar. Her var arbeidsplassdekninga i 2010 på 124,2 prosent. Deretter følgjer kommunane Ulstein med 119,5 prosent og Ålesund med 114,2 prosent. Også Stordal og Sunndal har fleire arbeidsplassar enn sysselsette arbeidstakarar innan eigne kommunegrenser. Det er Skodje og Sula som har lågast arbeidsplassdekning. Begge desse kommunane har høg utpendling til nabokommunane. Koplar vi arbeidsplassdekninga saman med pendlingsstraumane, får vi eit bilete av kor integrert dei ulike bu- og arbeidsmarknadane i fylket er. I eit slikt bilete ser vi at dei to regionane Indre, nordre Sunnmøre og Romsdal, inkl. Eide og Gjemnes har ei arbeidsplassdekning på over 97 prosent. Dekningsgraden er større enn for fylket sett under eitt og kan indikere at arbeidsmarknaden innan desse to einingane både er meir variert og komplett enn på Ytre, søre Sunnmøre og på Nordmøre. Arbeidsplassdekning per region 2010 Sysselsette personar bosatt i regionen Sysselsette personar med arbeidsstad i regionen Arbeidsplassdekning i prosent Arbeidsplass over- eller underskot Vanylven 1 700 1 411 83,0-289 Sande 1 323 1 244 94,0-79 Herøy 4 365 3 942 90,3-423 Ulstein 4 134 4 940 119,5 806 Hareid 2 515 2 089 83,1-426 Volda 4 351 4 269 98,1-82 Ørsta 5 246 4 593 87,6-653 Sum region 23 634 22 488 95,0-1 146 Ørskog 1 136 937 82,5-199 Norddal 913 869 95,2-44 Stranda 2 470 2 416 97,8-54 Stordal 535 566 105,8 31 Sykkylven 4 170 3 942 94,5-228 Skodje 2 150 1 263 58,7-887 Sula 4 150 2 517 60,7-1 633 Giske 3 736 2 451 65,6-1 285 Haram 4 544 4 419 97,2-125 Ålesund 23 452 26 777 114,2 3 325 Sandøy 706 681 96,5-25 Sum region 47 962 46 838 97,7-1 124 Vestnes 3 254 2 788 85,7-466 Rauma 3 829 3 582 93,5-247 Nesset 1 536 948 61,7-588 Midsund 994 821 82,6-173 Aukra 1 670 1 247 74,7-423 Gjemnes 1 385 1 155 83,4-230 Eide 1 795 1 229 68,5-566 Fræna 4 920 3 447 70,1-1 473 Molde 13 416 16 666 124,2 3 250 Sum region 32 799 31 883 97,2-916 Averøy 2 849 2 209 77,5-640 Tingvoll 1 480 1 092 73,8-388 Sunndal 3 539 3 669 103,7 130 Surnadal 3 047 2 885 94,7-162 Rindal 1 068 907 84,9-161 Halsa 819 725 88,5-94 Smøla 1 056 1 015 96,1-41 Aure 1 753 1 521 86,8-232 Kristiansund 11 795 11 533 97,8-262 Sum region 27 406 25 556 93,2-1 850 Møre og Romsdal 131 801 126 765 96,2-5 036 Landet 2 517 000 2 517 000 100 0 Arbeidsplassdekning kommunevis 2010 Molde Ulstein Ålesund Stordal Sunndal Volda Stranda Kristiansund Haram Sandøy Møre og Romsdal Smøla Norddal Surnadal Sykkylven Sande Rauma Herøy Halsa Ørsta Aure Vestnes Rindal Gjemnes Hareid Vanylven Midsund Ørskog Averøy Aukra Tingvoll Fræna Eide Giske Nesset Sula Skodje 0 20 40 60 80 100 120 140 Prosent www.mrfylke.no/statistikk 23

4 industri Industrifylket Møre og Romsdal var ved utgangen av 2010 det største industrifylket i Noreg målt i prosent. Berre Rogaland og Hordaland var større i absolutte tal. Om lag kvar tiande industriarbeidsplass i Noreg finn vi her i fylket, og nesten 17 prosent av dei sysselsette i fylket arbeider i bedrifter som etter SSB sin standard vert rekna som industri. Sjølv om det har vore ein nedgang i industrisysselsettinga i fylket dei seinare åra, er denne nedgangen langt svakare enn for landet elles. Nedgangen kan ikkje åleine forklarast med mindre aktivitet i industrien, men har nok deler av si forklaring i endra organisering og ein overgang frå produksjon til engineering, design osv. Ein ingeniør som før var tilsett i ei industribedrift, er no kanskje i eit designfirma som ikkje er klassifisert under industri i SSB sine statistikkar. Relativ del (%) industriarbeidsplassar av alle arbeidsplassar i 2008 og 2010 etter fylke Møre og Romsdal Vest-Agder Østfold Buskerud Sogn og Fjordane Vestfold Telemark Aust-Agder Rogaland Hordaland Nord-Trøndelag Relativ del (%) industriarbeidsplassar av alle arbeidsplassar i Møre og Romsdal 2010 Haram Sykkylven Ulstein Sande Hareid Stordal Stranda Sandøy Sunndal Vestnes Rindal Aukra Sula Averøy Ser vi på kommunane i fylket, varierer industrisysselsettinga frå 1,2 prosent av samla sysselsetting i Norddal til heile 47,6 prosent i Haram. Ser ein sysselsette i absolutte tal, og ikkje berre i prosent, er det framleis Haram som er på topp, med over 2 000 arbeidsplassar i industrien, men òg Ålesund, Molde og Sykkylven ligg like i nærleiken av 2 000. Sunndal, eit tradisjonsrikt industrisamfunn, har over tre gonger så høg industrisysselsetting som landet elles, men ligg likevel noko lågare enn dei nemnde kommunane når det gjeld talet på industriarbeidsplassar, med noko over 1 100. I heile 29 av kommunane utgjer industrien ein større del av sysselsettinga enn landsgjennomsnittet. I ni av kommunane er meir enn kvar fjerde arbeidsplass i industrien, noko som klart viser at mange lokalsamfunn er svært avhengig av industriell verksemd. Fleire av dei store industrikommunane er òg prega av stor innpendling, slik at også mange av nabokommunane er avhengig av industrien i høve til sysselseting. Oppland Hedmark Nordland Sør-Trøndelag Akershus Troms Finnmark Oslo 2010 2008 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 Prosent Møre og Romsdal er eit leiande industrifylke. Store deler av fylket er i dag svært avhengig av aktiviteten i industrien. Dette gjeld ikkje berre dei mindre kommunane, men også i stor grad byane i fylket. Halsa Møre og Romsdal Eide Fræna Rauma Ørsta Giske Aure Herøy Skodje Midsund Surnadal Molde Gjemnes Nesset Smøla Landet Vanylven Ålesund Kristiansund Industrien i Møre og Romsdal gir ringverknader langt utover det andre deler av arbeidsmarknaden har, i form av underleverandørar, støttetenester, transporttenester osv.. Industrien er i stor grad eksportretta, noko som gjer oss avhengige av og sårbare for endringar i internasjonale konjunkturar. Tingvoll Volda Ørskog Norddal 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 Prosent 24

Eksportfylket Møre og Romsdal størst på fisk Møre og Romsdal var i 2010 landets tredje største eksportfylke, med ein eksport av tradisjonelle varer til ein verdi av 33,5 milliardar kroner eller 10 prosent av den nasjonale eksporten dette året. Frå 2009 til 2010 auka eksportbedriftene inntektene sine med 6,6 milliardar kroner, noko som svarar til ein auke på 24,4 prosent. Landets største eksportfylke i 2010 var Hordaland, følgt av Rogaland. Eksporten frå Fastlands-Noreg enda på 333,7 milliardar kroner i 2010. Av dette eksporterte vestlandsfylka varer til ein verdi av kr. 127 milliardar kroner, eller 38 prosent av den nasjonale eksporten. Industriproduserte varer og fisk utgjorde om lag 95 prosent av eksporten frå fylket i 2010. Det vart eksportert industriproduserte varer til ein verdi av 16,5 milliardar kroner. Størstedelen av dette var frå aluminium. Same år var verdien på eksportert sjømat frå Møre og Romsdal på 15,3 milliardar kroner, noko som er ein auke på 5,8 milliardar kroner frå året før (eller 60,7 prosent). Verdien av den nasjonale sjømateksporten var i 2010 på 52,4 milliardar kroner. Møre og Romsdal var landets største sjømateksportør, framfor Hordaland og Nordland. Verdien av sjømateksporten frå Møre og Romsdal var større enn den samla verdien av sjømateksporten frå Hordaland og Nordland dette året. Verdien av eksporten frå Møre og Romsdal syner årlege variasjonar, men trendlina er stigande frå 2005 og eksportverdien frå 2010 på 33,5 milliardar kroner er ny rekord for fylket. Ei samanstilling av eksportverdien i perioden januar august 2010 og 2011, viser at verdien av eksporten frå fylket har auka med 3,1 prosent, frå 20,2 til 20,8 milliardar kroner. For landet er auken på 9,6 prosent i same periode. Eksport etter produksjonsfylke og varesektor Tradisjonelle varer. Mill. kroner 2006 2007 2008 2009 2010 Østfold 14 065 16 510 16 587 15 172 14 392 Akershus 9 008 9 529 9 909 10 072 11 055 Oslo 7 847 8 385 8 658 8 560 10 264 Hedmark 3 480 4 017 3 922 3 187 3 663 Oppland 4 571 4 951 5 011 4 398 4 941 Buskerud 13 005 12 783 14 359 14 772 13 642 Vestfold 22 826 23 591 25 965 17 512 22 117 Telemark 17 307 19 381 22 534 17 564 21 834 Aust-Agder 2 833 2 712 3 455 3 298 3 324 Vest-Agder 28 558 37 785 27 769 24 108 29 547 Rogaland 29 951 33 082 37 435 27 159 34 425 Hordaland 48 966 50 084 55 896 47 749 45 368 Sogn og Fjordane 12 186 12 240 12 128 11 475 13 398 Møre og Romsdal 25 973 27 630 28 148 26 944 33 520 Sør-Trøndelag 8 507 9 486 10 793 9 023 9 744 Nord-Trøndelag 3 411 3 429 4 679 3 522 3 872 Nordland 15 111 17 457 20 222 16 034 16 540 Troms 2 633 3 156 4 100 3 708 4 264 Finnmark 2 076 2 155 2 206 2 529 4 223 Svalbard 1 067 1 850 3 118 1 657 1 004 Norske varer med opprinnelse fra flere fylker 9 951 8 329 11 949 9 500 8 190 Prod. i utlandet/ direkte transitt 14 787 20 915 23 919 22 489 18 943 Ukjent fylkesopprinnelse 3 815 5 095 5 526 4 526 5 458 16 000 14 000 12 000 10 000 8 000 6 000 4 000 2 000 0 Møre og Romsdal Hordaland Nordland Eksport av sjømat 2009 og 2010 Sogn og Fjordane Sør- Trøndelag Eksport av tradisjonelle varer per fylke i perioden jan-aug 2010 og 2011, i mill kroner Hordaland Rogaland Møre og Romsdal Vest-Agder Vestfold Nordland Telemark Østfold Sogn og Fjordane Buskerud Sør-Trøndelag Oslo Akershus Oppland Troms Finnmark Hedmark Nord-Trøndelag Aust-Agder 0 5000 10000 15000 20000 25000 30000 35000 40000 Mill kroner Troms Finnmark Rogaland 2011 2010 2009 2010 Nord- Trøndelag 5 Eksport www.mrfylke.no/statistikk 25

6 Nyetableringar Høg overlevingsgrad i nyetablerte føretak Totalt 1 815 nyetableringar vart registrert i Møre og Romsdal i 2010. Dette er ein auke på 240 nyetableringar frå året før, eller 14,9 prosent. Dette er ein sterkare auke enn i landet elles, kor talet på nyetableringar auka med 9,3 prosent frå 2009 til 2010. Heile 771 eller 41,6 prosent av dei nye føretaka vart etablert anten i Ålesund, Molde eller Kristiansund. Nærare halvparten av desse, 378, vart etablert i Ålesund. Etableringsgrad er eit mål som vert nytta for å samanlikne etableringsaktiviteten i ulike område, og vert definert som talet på nyregistrerte føretak i forhold til eksisterande føretak. I 2010 var etableringsgraden i Møre og Romsdal 10,9 prosent. Dette er om lag 2 prosentpoeng lågare enn i landet elles. Blant kommunane i Møre og Romsdal var etableringsgraden høgast i Midsund i 2010. Lågast var den i Tingvoll. I Møre og Romsdal er det 19 kommunar som hadde ein etableringsgrad lik eller større enn den gjennomsnittlege etableringsgraden i fylket, medan seks kommunar har ein etableringsgrad lik eller høgare enn den nasjonale på 12,8 prosent. Overlevingsgraden til bedriftene vert målt ved å sjå på talet etablerte føretak som er i drift etter fire år. I Noreg var overlevingsgraden i 2008 på 35,5 prosent. Den var høgast i Sogn og Fjordane, med 45 prosent. Deretter følgjer Møre og Romsdal, med 42,2 prosent. Lågast overlevingsgrad hadde føretaka i Oslo, med 29 prosent. I Møre og Romsdal var overlevingsgraden til føretaka høgast i Nesset, med 72,2 prosent. Nedst på overlevingsskalaen var Stordal, med ein overlevingsgrad på 28,6 prosent. Overlevingsgraden er lik eller større enn 50 prosent i 11 av fylkets kommunar. Målt i føretak per 1 000 innbyggar, var talet på føretak i Møre og Romsdal mindre enn for landet sett under eitt. Flest føretak per innbyggarar var det i Stordal, medan Giske hadde færrast føretak målt i høve til folketalet. * Oversikta omrattar ikkje primærnæringane og offentleg administrasjon ** Del av nyetableringar i forhold til foretak Tal føretak, nyetableringar* og etableringsgrad 2010, og overlevelsesgrad 4 år etter oppstart Foretak Nyetableringer Etableringsgrad** Føretak per 1000 innb Føretak etablert i 2004 som fortsatt var i drift etter 4 år Molde 1 782 213 12,0 71,0 38,1 Ålesund 3 291 378 11,5 75,4 41,6 Kristiansund 1 559 180 11,5 66,1 43,2 Vanylven 239 26 10,9 69,9 45,0 Sande 147 17 11,6 56,0 41,7 Herøy 632 69 10,9 74,1 51,4 Ulstein 564 56 9,9 72,8 47,0 Hareid 278 38 13,7 56,4 29,6 Volda 510 52 10,2 58,9 40,4 Ørsta 670 52 7,8 64,6 38,7 Ørskog 162 18 11,1 76,4 50,0 Norddal 152 16 10,5 86,3 38,9 Stranda 325 36 11,1 71,0 57,1 Stordal 84 9 10,7 82,2 28,6 Sykkylven 508 56 11,0 66,3 29,7 Skodje 238 34 14,3 58,3 36,4 Sula 444 45 10,1 54,8 38,9 Giske 335 47 14,0 46,9 39,5 Haram 451 53 11,8 50,9 37,1 Vestnes 473 58 12,3 72,7 39,5 Rauma 592 56 9,5 80,0 44,9 Nesset 194 18 9,3 64,9 72,2 Midsund 132 22 16,7 67,1 63,6 Sandøy 74 10 13,5 55,6 33,3 Aukra 157 14 8,9 48,3 50,0 Fræna 523 50 9,6 56,1 38,9 Eide 247 14 5,7 71,8 37,5 Averøy 347 40 11,5 62,9 38,2 Gjemnes 177 14 7,9 68,6 43,8 Tingvoll 213 10 4,7 69,5 40,9 Sunndal 391 50 12,8 53,8 50,0 Surnadal 416 40 9,6 69,9 47,7 Rindal 152 8 5,3 73,8 62,5 Halsa 108 11 10,2 65,0 60,0 Smøla 161 18 11,2 75,3 57,1 Aure 222 23 10,4 63,0 52,2 Møre og Romsdal 16 950 1 851 10,9 66,8 42,2 Landet 359 359 45 981 12,8 72,7 35,5 Del av bedriftene som vart etablert i 2004 som er i drift etter 4 år Sogn og Fjordane Møre og Romsdal Nord-Trøndelag Hedmark Aust-Agder Oppland Vest-Agder Vestfold Buskerud Nordland Rogaland Østfold Finnmark Telemark Hordaland Landet Sør-Trøndelag Troms Akershus Oslo 0 10 20 30 40 50 prosent Nyetableringar per 1000 personar. Gjennomsnitt for perioden 2008-2010 (3 år) Oslo Akershus Vest-Agder Buskerud Vestfold Sør-Trøndelag Hordaland Østfold Rogaland Telemark Aust-Agder Troms Møre og Romsdal Oppland Nord-Trøndelag Nordland Hedmark Sogn og Fjordane Finnmark 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 26

Svak nedgang i hotell- og campingovernattingar Samanlikna med perioden januar-august 2010 ser vi i 2011 ein nedgang i hotell- og campingovernattingar i Møre og Romsdal på i underkant av ein prosent. Det er færre utanlandske gjestar som forklarar endringane frå i fjor. Det er i hovudsak tre land vi opplever lågare besøkstal frå; Sverige, Danmark og Polen. Av desse er det polske gjestar som står for det største fallet. Samanlikna med same periode i fjor gjekk overnattingar frå polske borgarar ned med om lag 30.000, eller 63 prosent. Industrien i fylket nyttar innleidd arbeidskraft frå blant anna Polen, og noko av svingningane i overnattingar mellom år kan forklarast med industrien sin varierande bruk av innleigd arbeidskraft. Medan vi opplever lågare besøkstal for nokre land, er det ein positiv vekst frå fleire andre land. Frå Spania, Russland, USA og Sveits har vi vekst i overnattingar på nær 30 prosent samanlikna med 2010. For desse fire landa har Møre og Romsdal no ein større marknadsdel enn tilfellet var i 2010. Når det gjeld besøkande frå USA, Russland og Sveits er dette andre året på rad med vekst i tal på overnattingar. Fjord Noreg omfattar fylka Rogaland, Hordaland, Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal. For Fjord Noreg totalt sett er det vekst i overnattingar og dette skuldast ei god utvikling for Rogaland, som har over 160.000 fleire overnattingar samanlikna med same periode i 2010. Hordaland har ein svak positiv vekst, medan Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal opplever ein svak nedgang. I Møre og Romsdal har Ålesund-regionen ein vekst på om lag 3,6 prosent samanlikna med same periode i 2010. Dei andre regionane opplever nedgang, størst er den i Molde-regionen, med ein nedgang på 5,1 prosent. Oversikt over cruisepassasjerar, sjå kap. samferdsel. Utviklinga i reiselivsnæringa basert på registrerte overnattingsdøgn Overnattingar januar - august Samla overnattingar Møre og Romsdal fordelt på marknad Overnattingar januar - august Endringar frå 2010 til 2011 januar - august Endringar frå 2010 til 2011 januar - august Marknadsandelar januar - august 2011 2010 Endring Endring i prosent 2011 i prosent 2010 i prosent Landet 22 210 287 21 844 531 365 756 1,67 Kjelde: Statistikknett reiseliv Fjord-Norge 5 569 511 5 402 357 167 154 3,09 25,08 24,73 Rogaland 1 454 119 1 292 306 161 805 12,52 6,55 5,92 Hordaland 1 920 742 1 901 878 18 823 0,99 8,65 8,71 Sogn og Fjordane 1 092 966 1 097 444-4 480-0,41 4,92 5,02 Møre og Romsdal 1 101 684 1 110 677-8 994-0,81 4,96 5,08 Destinasjonsselskap* Molde-region 303 191 319 593-16 402-5,1 1,4 1,5 Ålesund region 372 968 360 154 12 814 3,6 1,7 1,7 Geirangerfj/Trollstig 201 044 203 352-2 308-1,1 0,9 0,9 Kr.sund/Nordmøre 208 205 210 025-1 820-0,9 0,9 1,0 Vandreheimar i Møre og Romsdal 16 276 17 553-1 277 *) Her er ikkje tal for overnattingar i vandreheimar med Kjelde: Statistikknett reiseliv Marknadsandelar januar - august 2011 2010 Tal overnattingar Prosent 2011 i prosent 2010 i prosent I alt 1 101 684 1 110 677-8 993-0,8 5,0 5,1 Noreg 667 942 664 896 3 046 0,5 4,3 4,4 Utlandet i alt 433 742 445 781-12 039-2,7 6,6 6,7 Tyskland 136 732 132 244 4 488 3,4 9,5 9,0 Nederland 46 914 47 455-541 -1,1 6,8 6,4 Sverige 37 651 42 232-4 581-10,8 5,2 5,7 Storbritannia 27 722 27 945-223 -0,8 7,3 7,0 Frankrike 19 982 17 925 2 057 11,5 7,2 6,3 Polen 18 125 48 429-30 304-62,6 10,7 27,1 Danmark 16 526 19 025-2 499-13,1 2,2 2,4 Spania 15 178 11 807 3 371 28,6 6,7 5,6 Russland 10 743 8 270 2 473 29,9 6,8 5,6 USA 10 437 8 168 2 269 27,8 4,2 3,4 Italia 10 026 9 722 304 3,1 5,7 5,2 Resten av Europa 9 092 7 719 1 373 17,8 5,1 5,4 Sveits 8 302 6 125 2 177 35,5 6,6 5,2 Tsjekkia 8 239 7 289 950 13,0 9,9 9,1 Japan 8 096 7 737 359 4,6 10,0 9,4 Resten av Asia 8 078 6 318 1 760 27,9 5,3 4,9 7 Reiseliv www.mrfylke.no/statistikk 27

8 Fiskeri og Havbruk Størst på sjømat Fisk er den tredje største eksportartikkelen frå Noreg etter olje/gass og metall. I 2010 vart det eksportert sjømat for nesten 54 mrd. kroner, noko som utgjer 5,7 prosent av den totale norske eksportverdien. Av den totale sjømateksporten utgjorde eksportverdien frå havbruksnæringa (oppdrett) heile 62 prosent i same tidsrommet. Møre og Romsdal er det største sjømatfylket og det tredje største fylket når det gjeld mengde oppdrettslaks. Tilsettingsveksten innan fiskeoppdrett var på om lag 20 prosent frå i fjor. Over 150 land importerer villfanga og oppdretta sjømat frå Noreg. Størsteparten av vår eksport går til Danmark, Russland, Frankrike og Japan. Ein stadig større del av verdien av den eksporterte sjømaten kjem frå havbruk, men fiskeria er framleis store og er saman med havbruk eit viktig næringsgrunnlag for Noreg. Norske fiskebåtar leverte 6 prosent meir i 2010 enn året før. Førstehandsverdien auka med 17 prosent, til 13,2 milliardar kroner. Verdien frå oppdretta laks auka med 7,7 mrd. til 31,4 mrd. kroner frå året før. Dette gjer Noreg til den største eksportøren av laks i verda. Både innan fiskeri og havbruk går trenden mot færre, men større aktørar. For 2010 er den rekna eksportverdien for laks frå Møre og Romsdal 5,4 mrd. kroner. Ved inngangen til 2010 var det registrert 110 konsesjonar til matfiskproduksjon av laks og regnbogeaure i vårt fylke (11 prosent av totalt konsesjonstal). Nytt i 2010 er at Troms har gått forbi Møre og Romsdal i eksportverdi på laks, slik at fylket er det fjerde største når det kjem til eksportverdi på laks. Troms får meir ut av mindre. Av positive trendar ser vi at tap av laks innan matfiskproduksjon i fylket har minka og er no midt på treet i høve til andre lakseproduserande fylke. Verdi og mengd av slakta fisk og skalldyr frå havbruket i 2010 Fisk Skalldyr Verdi 1000 kr Kvantum Tonn Verdi 1000 kr Kvantum Tonn Finnmark 1 788 465 56 301 6 943 47 Troms 3 644 851 116 300 3 1 Nordland 5 916 265 198 272 2 291 587 Nord-Trøndelag 2 143 453 77 823 2 497 608 Sør-Trøndelag 3 273 560 108 980 2 472 522 Møre og Romsdal 3 574 362 120 474 2 353 9 Sogn og Fjordane 2 693 876 87 837 203 66 Hordaland 4 906 096 162 473 1 044 31 Rogaland 2 009 748 65 617 307 52 Øvrige fylker 335 696 11 933 632 78 I alt 30 286 371 1 006 009 18 746 2 001 Konsesjonar og sysselsette i havbruket i 2010 Settefisk Matfisk Stamfisk FoU 1) Andre marine artar Sysselsett i akvakulturnæringa Menn Kvinner Totalt Finnmark 4 90 0 1 33 260 30 290 Troms 11 94 1 3 21 426 39 464 Nordland 31 160 4 6 179 801 125 926 Nord-Trøndelag 16 70 1 3 16 323 52 375 Sør-Trøndelag 21 93 5 4 16 394 101 495 Møre og Romsdal 35 110 6 4 76 568 126 694 Sogn og Fjordane 23 89 2 0 54 336 69 405 Hordaland 60 157 4 6 62 949 215 1 164 Rogaland 21 61 5 10 39 350 84 434 Øvrige fylker 27 67 5 3 17 113 25 138 I alt 249 991 33 40 513 4 520 864 5 383 1) Forskning og undervisning Kjelde: Fiskeridirektoratet Fangst landa i Møre og Romsdal etter fangstår og fiskesortgruppe 2007-2010 Kvantum rundvekt Tonn Kjelde: Fiskeridirektoratet 2007 2008 2009 2010 Fangstverdi 1000 kr Kvantum rundvekt Tonn Fangstverdi 1000 kr Kvantum rundvekt Tonn Fangstverdi 1000 kr Kjelde: Fiskeridirektoratet Kvantum rundvekt Tonn Fangstverdi 1000 kr Torsk og torskeartet 190 235 1 849 865 196 731 1 687 810 202 644 1 623 574 214 209 1 995 810 Skall- og bløtdyr 1 623 34 273 817 12 899 979 15 605 971 15 953 Pelagisk fisk 377 194 1 205 125 385 021 1 476 140 370 107 1 336 859 362 577 1 617 259 Flat- og bunnfisk 21 077 210 698 12 827 161 955 13 438 157 924 14 374 190 846 Dypvannsfisk 204 997 244 1 238 307 1 579 442 1 949 Annet og uspes. 341 15 348 342 17 793 292 27 380 394 41 318 Totalt 590 674 3 316 306 595 981 3 357 835 587 767 3 162 921 592 967 3 863 134 Del levert av norskregistrert fartøy 91,0 91,0 93,4 90,6 90,7 88,0 92,2 91,8 Innan lakse- og regnbogeaureoppdrett er det tre store aktørar i fylket. Gjennom oppkjøp av konsesjonar har det blitt færre mellomstore og små selskap. 28

Møre og Romsdal er eitt av dei største fiskerifylka. Totalt landa kvantum villfanga fisk i Møre og Romsdal i 2010 var nesten 600 000 tonn til ein verdi av 3,9 mrd. kroner, noko som utgjorde om lag 29 prosent av førstehandsverdien på landsbasis. Heile 95 prosent av norsk klippfisk blir produsert i fylket, til ein verdi av om lag 3 mrd. kroner. Fiskeflåten i fylket er blant dei fremste i verda og har den mest allsidige og moderne fartøystrukturen. I 2010 var det registrert 700 fiskefartøy frå Møre og Romsdal, av desse var 78 havgåande fiskefartøy (over 28 m). Dette utgjer 31 prosent av den norske havgåande fiskeflåten. Same året var det registrert 2 196 fiskarar som har fiske som hovudyrke i Møre og Romsdal, i tillegg var det registert 350 fiskarar som har fiske som attånæring. Det har vore ein jamn reduksjon for denne yrkesgruppa dei siste åra. Kjelde: Fiskeridirektoratet Fiskefartøy etter lengde Møre og Romsdal Fiskarar som har fiske som hovudyrke. Fordelt på fylke. 2000-2010 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Østfold 161 157 151 149 141 129 112 110 104 107 100 Akershus 20 24 25 31 27 31 20 18 23 21 33 Oslo 53 62 76 67 57 20 26 34 42 37 34 Hedmark 2 11 22 18 16 17 19 16 Oppland 7 9 10 12 8 11 12 13 Buskerud 19 22 20 20 16 19 13 8 14 17 12 Vestfold 85 84 79 78 73 69 62 59 63 66 55 Telemark 64 63 54 58 57 64 47 46 46 50 53 Aust-Agder 112 107 102 106 112 110 97 87 80 73 68 Vest-Agder 267 269 271 278 256 241 218 209 206 205 206 Rogaland 561 548 536 550 533 469 428 406 368 381 387 Hordaland 1 028 994 987 985 964 943 903 853 835 799 858 Sogn og Fjordane 924 894 851 819 779 677 610 607 584 578 608 Møre og Romsdal 3 411 3 187 3 303 3 003 2 795 2 548 2 361 2 313 2 202 2 207 2 196 Sør-Trøndelag 400 386 413 405 400 377 362 379 396 410 420 Nord-Trøndelag 294 287 309 302 265 229 217 233 237 236 225 Nordland 3 363 3 305 3 378 3 279 3 170 2 991 2 791 2 646 2 573 2 504 2 394 Troms 2 139 1 998 2 000 1 827 1 724 1 574 1 516 1 522 1 488 1 433 1 314 Finnmark 1 363 1 287 1 286 1 205 1 149 1 088 1 025 993 986 973 932 I alt 14 264 13 674 13 841 13 171 12 538 11 611 10 838 10 547 10 275 10 128 9 924 Kjelde: Fiskeridirektoratet Fiskarar (hovudyrke) frå Møre og Romsdal fordelt etter aldersgrupper i prosent Kjelde: Fiskeridirektoratet 2006 2007 2008 2009 2010 40 35 1990 2000 2010 Under 10 meter største lengde 444 420 399 382 371 10-10,99 meter største lengde 137 134 134 132 141 11-14,99 meter største lengde 95 87 87 81 84 15-20,99 meter største lengde 18 18 12 14 10 21-27,99 meter største lengde 31 34 26 22 16 28 meter største lengde og over 87 76 73 76 78 I alt 812 769 731 707 700 prosent 30 25 20 15 10 5 0 < 20 20-29 30-39 40-49 50-59 60-66 67 - og eldre Aldersgrupper www.mrfylke.no/statistikk 29

9 Landbruk Fokus på flåttborne sjukdommar og alveld Møre og Romsdal har store utfordringar når det gjeld lammetap. Det er liten skilnad i tapsprosent mellom prioriterte område for rovvilt og i område der vi ikkje har vesentlege tap til rovvilt. Dette viser at utfordringane er samansette og vi må jobbe på fleire felt for å berge sauenæringa. Eit beiteprosjekt i Møre og Romsdal 2010 har gjort undersøkingar kring flåttborne sjukdommar og alveld i Rauma, Tingvoll, Aure og Vestnes. Måla med prosjektet er mellom anna å prøve ut elektronisk overvaking av sau på utmarksbeite for å sjå om det kan redusere tap, forenkle tilsynet og bidra til å stadfeste tapsårsak. I tillegg ønskjer ein å kartlegge flåttbestanden i fylket med omsyn til mengde flått og kor stor grad flåtten er berar av smittsame bakteriar. Vidare ønskjer ein å prøve ut tiltak for å redusere tap pga. sjukdom, i hovudsak flåttborne sjukdommar. Gjennom analysar og vurderingar av innsamla materiale frå feltsesongen 2009, håper ein dessutan å komme nærmare eit svar når det gjeld årsaksforholda til sjukdommen alveld. Aukande del leigejord Omfanget av leigejord har auka i heile etterkrigstida. I dag er om lag halvparten av jorda som vert driven her i fylket leigejord. Det er store skilnader mellom fylka når det gjeld kor mykje av jordbruksarealet i drift som er leigejord. Møre og Romsdal er av fylka som har den største delen leigejord nesten 50 prosent. Frå 1999 til 2008 har arealet av leigejord auka med 27 prosent. Lammetap i rovviltkommunar i Møre og Romsdal samanlikna med andre kommunar og snitt for landet Prosent lammetap 14 12 10 8 6 4 2 0 60 50 40 Kjelde: Fylkesmannen i Møre og Romsdal/Organisert beitebruk Snitt rovviltkommunar Snitt andre kommunar 2008 2009 2010 Landet Rovvilt kommunar: Kommunar med mål om yngling av jerv, og der det årvist er vesentlig tap til jerv Rindal, Surnaldal, Sunndal, Nesset, Rauma og Nordal 15,0 10,0 5,0 0,0 Lammetap Møre og Romsdal - landet 1970-2010 % 1970 1980 Del leigd jordbruksareal 1979-2008 Kjelde: Fylkesmannen i Møre og Romsdal/Organisert beitebruk Møre og Romsdal Landet 1990 2000 2002 2004 2006 2008 1979 1989 1999 2008 2010 Kjelde: Norsk institutt for skog og landskap/ssb Undersøkingar gjort av Skog og landskap viser at det er skilnad i skjøtselen mellom eigd og leigd jord: Leigd jord vert dårlegare vedlikehalden. Dette reduserer kvaliteten på areala (manglande grøfting og vedlikehald av hydrotekniske anlegg, manglande kalking) Leigd jord vert utsett for dårlegare skjøtsel med større fare for gjengroing (manglande slått, meir ugras) Marginale og tungt drivne areal går lettare ut av bruk dersom jorda er bortleigd (småareal, kantareal, bakkar vert ikkje slått) 30 20 10 0 Møre og Romsdal Landet Aust-Agder Nord-Trøndelag 30

Hogstrekord og auke i skogsvegbygginga Vi begynner for alvor å sjå resultat av den første skogreisinga som kom i gang her i fylket, på starten av 50-talet. Ser vi vekk frå hogsten etter orkanen i 1992, har det aldri tidlegare vore hogd så mykje gran her i fylket. Møre og Romsdal, som har vore eit tradisjonsrikt furufylke, avverkar no over fire gonger så mykje gran som furu. Sett i høve til optimalt hogsttidspunkt, blir grana hogd for tidleg, medan vi i langt større grad kunne hogd meir furu. God økonomi ved hogst av gran er hovudårsaka til dette. Ein annan tendens er at kommunar som historisk sett ikkje har vore av dei største skogkommunane no ligg på topp på avverkingsstatistikken. I 2010 hadde Vestnes den største avverkinga, og det aller meste av dette blei hogd i Tomrefjorden, ei bygd som historisk sett ikkje har hatt dei store skogressursane. Den positive trenden med auka interesse for skogsvegbygging held fram. Også i 2010 var søknadsmassen større enn tilskotet vi hadde til rådvelde. Over 4 mill. kr vart løyvd til nye vegprosjekt og vel 2,8 mill. kr vart utbetalt. Det vart ferdigstilt nærare 12 km skogsbilveg og vel 3 km traktorveg i fylket. m 3 100 000 90 000 80 000 70 000 60 000 50 000 40 000 30 000 20 000 10 000 0 10 Avverking fordelt på treslag 1995-2010 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 Gran Furu Ved Kjelde: Fylkesmannen i Møre og Romsdal/Skogdata Bygde skogsbilvegar i Møre og Romsdal 2002-2010, kilometer Kjelde: Fylkesmannen i Møre og Romsdal/Skogdata 9 8 7 6 Kilometer 5 4 3 2 1 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 www.mrfylke.no/statistikk 31

10 Offentlege arbeidsplassar Låg sysselsetting i statleg forvalting Sysselsettinga innan statleg, fylkeskommunal og kommunal forvalting er 29,5 prosent i Møre og Romsdal og 30 prosent for landet sett under eitt. Fylket skil seg frå landet elles gjennom høgare sysselsetting i kommunal forvalting og lågare sysselsetting i statleg forvalting. Blant kommunane er det Volda (47,7 prosent) og Tingvoll (43,8 prosent) som har høgast relativ sysselsetting innan den offentlege forvaltinga. Ulstein (17,2 prosent) og Sykkylven (18,1 prosent) har lågast sysselsetting i offentleg forvalting. Sysselsettinga i offentleg forvalting er viktig for sysselsettinga i heile landet, også for Møre og Romsdal, då den er mindre konjunkturutsett og dermed ein stabilisator i arbeidsmarknaden. Blant kommunane i fylket var det i 2010 20 som hadde ei sysselsetting i offentleg forvalting som var større enn fylkesgjennomsnittet på 29,5 prosent. Vidare hadde 15 kommunar ei høgare sysselsetting i offentleg forvaltning enn landet elles. Møre og Romsdal har relativt få arbeidsplassar innan statleg forvalting. I alt 7,5 prosent av den samla sysselsettinga i fylket var innan statleg forvalting i 2010, mot 10,6 prosent for landet elles. Det er berre Rogaland som har færre arbeidsplassar innan statleg forvalting. Frå 2008 til 2010 har landet hatt ein auke på 12 687 arbeidsplassar innan statleg forvalting, eller 5 prosent. Av desse vart 4 078 eller 32,1 prosent oppretta i Oslo og 1 304 eller 10,3 prosent i Sør-Trøndelag. Størst relativ endring i sysselsettinga innan statleg forvalting har likevel kome i Østfold og Hedmark, med høvesvis 7,5 og 7,4 prosent. Møre og Romsdal har i denne perioden hatt ein auke på 328 arbeidsplassar innan statleg forvalting, noko som svarar til ei endring på 3,6 prosent. Dette er ei svakare utvikling enn for landet elles. Volda er den kommunen i fylket med høgast del av statlege Del statlege arbeidsplassar av alle arbeidsplassar 2010 Troms Oslo Sør-Trøndelag Finnmark Nordland Hedmark Hordaland Landet Vestfold Nord-Trøndelag Oppland Østfold Telemark Aust-Agder Sogn og Fjordane Vest-Agder Akershus Buskerud Møre og Romsdal Rogaland 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 Prosent arbeidsplassar, med 23,7 prosent. Deretter følgjer Molde og Ålesund. Målt i absolutte tal er det flest arbeidsplassar innan statleg forvalting i Ålesund. Sysselsette personar etter arbeidsstad 2010 Alle sektorar Statleg forvaltnig Del statlege arbeidsplassar av alle arbeidsplassar (%) Molde 16 666 2 678 16,1 Ålesund 26 777 3 619 13,5 Kristiansund 11 533 1 101 9,5 Vanylven 1 411 14 1,0 Sande 1 244 36 2,9 Herøy 3 942 44 1,1 Ulstein 4 940 53 1,1 Hareid 2 089 10 0,5 Volda 4 269 1 012 23,7 Ørsta 4 593 119 2,6 Ørskog 937 56 6,0 Norddal 869 6 0,7 Stranda 2 416 28 1,2 Stordal 566 2 0,4 Sykkylven 3 942 30 0,8 Skodje 1 263 12 1,0 Sula 2 517 30 1,2 Giske 2 451 30 1,2 Haram 4 419 24 0,5 Vestnes 2 788 65 2,3 Rauma 3 582 73 2,0 Nesset 948 12 1,3 Midsund 821 7 0,9 Sandøy 681 4 0,6 Aukra 1 247 13 1,0 Fræna 3 447 105 3,0 Eide 1 229 10 0,8 Averøy 2 209 17 0,8 Gjemnes 1 155 12 1,0 Tingvoll 1 092 54 4,9 Sunndal 3 669 36 1,0 Surnadal 2 885 53 1,8 Rindal 907 10 1,1 Halsa 725 12 1,7 Smøla 1 015 11 1,1 Aure 1 521 62 4,1 Møre og Romsdal 1 26 765 9 460 7,5 Landet 2 517 000 2 66 564 10,6 32

Ein av fire sysselsette pendlar Pendling er definert som ei arbeidsreise der arbeidstakar krys- Tal pendlarar til og frå dei enkelte kommunane i 2010 Kjelde: PANDA/SSB Pendling per kommune per 4. kvartal 2010 sar minst ei kommunegrense. Pendling blir skapt der det er underskot på arbeidsplassar i forhold til arbeidsstyrken. I 2010 var det 131 801 sysselsette personar busett i Møre og Romsdal og 126 765 sysselsette med arbeidsstad i fylket. Dette gav ei underdekning på arbeidsplassar på 5 036. I 2010 var det 9 278 personar som arbeidspendla ut av fylket, medan 4 242 personar pendla inn. I prosent gav dette ei utpendling på 7 prosent av alle sysselsette busett i fylket og ei innpendling på 3,3 prosent av sysselsette med arbeidsstad i fylket. Blant pendlarane var det dessutan fleire menn enn kvinner som pendla. I Møre og Romsdal er det relativt høg arbeidspendling, og pendlarmatrisa indikerer at det er høg utveksling av arbeidskraft mellom kommunane. Om lag ein av fire sysselsette var i 2010 pendlarar. Målt i absolutte tal var innpendlinga størst til Ålesund, med 7 386 personar. Deretter følgjer Molde, Ulstein og Kristiansund kommunar. Målt i forhold til arbeidsplassar var innpendlinga størst til Ulstein, med 42,1 prosent. Det betyr at nærare kvar andre arbeidstakar i Ulstein arbeidspendla til kommunen i 2010. I 2010 var det 4 061 personar som pendla ut frå Ålesund. Også frå Sula og Fræna var det stor utpendling. I prosent var utpendlinga størst frå Skodje, med 63,5 prosent. Blant kommunane var det sju kommunar som hadde ei utpendling på om lag 45 prosent eller meir. At arbeidspendlinga er høg i Møre og Romsdal kjem også til uttrykk ved at dei fleste kommunane i fylket hadde netto utpendling i 2010. Unntaka var Molde, Ålesund, Ulstein, Stordal og Sunndal. Dette er kommunar med høg arbeidsplassdekking, altså med fleire arbeidsplassar enn sysselsette busett i kommunen. Pendlingsmatrisa viser at det er høg innpendling til desse fem kommunane frå omkring liggande kommunar. 5000 4000 Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure 3000 Utpendling 2000 1000 0 Innpendling 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 8000 Personar som pendler ut av kommunen Personar som pendlar inn i kommunen Innpendling i % av sysselsette Utpendling i % av busette Molde 1 968 5 218 31,3 14,7 Ålesund 4 061 7 386 27,6 17,3 Kristiansund 1 902 1 640 14,2 16,1 Vanylven 456 167 11,8 26,8 Sande 429 350 28,1 32,4 Herøy 1 131 708 18,0 25,9 Ulstein 1 273 2 079 42,1 30,8 Hareid 1 120 694 33,2 44,5 Volda 1 446 1 364 32,0 33,2 Ørsta 1 734 1 081 23,5 33,1 Ørskog 531 332 35,4 46,7 Norddal 230 186 21,4 25,2 Stranda 444 390 16,1 18,0 Stordal 163 194 34,3 30,5 Sykkylven 710 482 12,2 17,0 Skodje 1 366 479 37,9 63,5 Sula 2 343 710 28,2 56,5 Giske 1 642 357 14,6 44,0 Haram 1 130 1 005 22,7 24,9 Vestnes 810 344 12,3 24,9 Rauma 701 454 12,7 18,3 Nesset 718 130 13,7 46,7 Midsund 266 93 11,3 26,8 Sandøy 82 57 8,4 11,6 Aukra 701 278 22,3 42,0 Fræna 2 211 738 21,4 44,9 Eide 849 283 23,0 47,3 Averøy 965 325 14,7 33,9 Gjemnes 684 454 39,3 49,4 Tingvoll 504 116 10,6 34,1 Sunndal 455 585 15,9 12,9 Surnadal 603 441 15,3 19,8 Rindal 340 179 19,7 31,8 Halsa 232 138 19,0 28,3 Smøla 145 104 10,2 13,7 Aure 438 206 13,5 25,0 Møre og Romsdal 9 278 4 242 3,3 7,0 Menn 6 261 3 042 4,5 8,8 Kvinner 3 017 1 200 2,0 4,9 11 Pendling www.mrfylke.no/statistikk 33

Fordelinga av innpendlarar til ein kommune etter næring speglar først og fremst næringsstrukturen i kommunen. Blant dei fem kommunane med netto innpendling i 2010, var meir enn 40 prosent av innpendlarane til Ulstein, Stordal og Sunndal sysselsett i industrien. I Ulstein var 51,7 prosent av innpendlarane sysselsett i denne næringa. I Ålesund og Molde var det flest innpendlarar innan offentleg forvalting og anna tenesteyting. Blant innpendlarane til Ulstein og Sunndal var det også relativt mange innafor offentleg forvalting og anna tenesteyting. Ålesund skil seg frå dei andre fire kommunane ved at varehandel, hotell og restaurantverksemd var den nest viktigaste næringa for sysselsetting blant innpendlarane (med 23,1 prosent). I Molde var det industrinæringa som fekk denne plasseringa (21,4 prosent). Ser vi på dei tre kommunane med høgast netto utpendling ser vi den andre sida, kor dei bynære kommunane forsyner byane med arbeidstakarar. Giske, Fræna og Sula har høgast netto utpendling i absolutte tal, og de har alle tre høgast del av utpendling innan næringa offentleg forvaltning og anna tenesteyting. Også dei andre næringane som er store i byane utgjer ein stor del av utpendlinga i dei tre kommunane. Den næringa med nest-høgast utpendling frå Fræna er industri, medan varehandel, hotell og restaurantverksemd utgjer nest-høgast del av utpendling frå Giske og Sula. Enkelte kommunar i fylket skil seg ut med at både innpendlinga og utpendlinga er relativt låg. Det er fleire kommunar kor pendlingsstraumane er under 20 prosent, både for inn- og utpendlinga. Dette gjeld Vanylven, Stranda, Sykkylven, Rauma, Sandøy, Sunndal og Smøla. Kommunen med både lågast innpendling og utpendling i 2010 var Sandøy. Omlegging av avløysarordninga og organiserignga av den, kan i ein del tilfelle gi store utslag for primærnæringane, t.d Gjemnes kommune. Pendling etter næring i kommunane i Møre og Romsdal, 4. kvartal 2010 Jordbruk, skogbruk og fiske Industri m.m Bygge- og anleggsvirksomheit Varehandel, hotell og resturantvirksomheit Transport og kommunikasjon Finans og forretningsmessig tenesteyting Offentleg forvaltning og annen tenesteyting Inn Ut Inn Ut Inn Ut Inn Ut Inn Ut Inn Ut Inn Ut Inn Ut Molde 7 32 1 116 398 530 176 930 305 384 200 610 268 1 627 581 5 218 1 968 Ålesund 68 55 754 1 238 531 271 1 706 818 853 327 1 160 511 2 298 826 7 386 4 061 Kristiansund 46 45 314 535 120 146 283 302 182 177 267 328 425 363 1 640 1 902 Vanylven 22 21 45 142 9 32 21 45 2 50 14 42 52 122 167 456 Sande 3 14 201 150 17 27 4 67 4 35 8 40 110 96 350 429 Herøy 62 17 181 451 37 66 74 169 55 73 125 102 172 248 708 1 131 Ulstein 0 16 1 075 499 62 56 307 143 107 85 169 159 357 306 2 079 1 273 Hareid 0 13 442 340 40 46 56 197 14 65 22 171 117 286 694 1 120 Volda 18 43 94 318 96 133 154 248 138 80 118 151 746 467 1 364 1 446 Ørsta 32 69 234 324 140 120 190 210 54 142 141 151 288 715 1 081 1 734 Ørskog 9 6 44 129 31 54 55 88 66 35 14 60 113 158 332 531 Norddal 58 4 12 59 18 30 24 35 0 29 16 16 58 57 186 230 Stranda 7 21 61 124 75 39 54 64 50 45 25 45 115 102 390 444 Stordal 1 13 83 24 54 14 9 38 10 10 7 8 30 54 194 163 Sykkylven 3 8 250 125 33 47 55 143 48 87 26 98 63 198 482 710 Skodje 4 11 106 299 56 104 115 288 42 115 28 110 127 439 479 1 366 Sula 6 10 187 409 108 181 188 530 27 189 27 305 166 717 710 2 343 Giske 24 33 95 261 19 94 35 349 28 189 16 324 138 388 357 1 642 Haram 18 25 619 241 45 67 65 236 50 103 51 159 156 296 1 005 1 130 Vestnes 22 25 110 165 33 72 43 150 5 100 22 102 109 194 344 810 Rauma 10 44 115 152 55 88 80 96 116 60 26 85 52 175 454 701 Nesset 7 35 29 211 25 89 6 129 2 50 10 44 50 160 130 718 Midsund 21 1 9 68 22 22 4 48 2 25 5 21 30 80 93 266 Sandøy 0 4 27 17 10 3 10 8 0 20 1 15 9 15 57 82 Aukra 9 11 141 136 34 69 11 142 6 50 4 85 71 206 278 701 Fræna 12 70 152 523 70 243 92 404 102 165 36 221 272 583 738 2 211 Eide 4 33 72 194 49 118 34 116 12 59 21 75 89 252 283 849 Averøy 30 38 67 214 83 70 32 158 27 87 36 125 48 271 325 965 Gjemnes 287 11 48 160 18 101 12 97 7 62 5 62 77 191 454 684 Tingvoll 13 28 5 118 18 49 13 57 6 61 14 66 46 125 116 504 Sunndal 8 34 255 106 50 43 43 55 93 20 39 94 96 103 585 455 Surnadal 77 13 74 186 20 74 60 85 40 69 53 46 114 129 441 603 Rindal 3 59 59 53 42 33 5 39 9 34 6 32 55 90 179 340 Halsa 36 27 31 43 6 15 9 25 3 18 9 19 42 85 138 232 Smøla 48 8 9 33 6 11 9 26 8 16 11 20 13 31 104 145 Aure 16 34 90 110 22 56 19 65 22 43 9 62 28 65 206 438 I alt 34 34

Bustad Pendlingsstraumar mellom kommunane i Møre og Romsdal 4 kvartal 2010 Arbeidsstad Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure Molde 118 104 0 0 0 17 1 13 2 3 3 0 0 1 0 4 3 11 57 71 32 42 4 108 314 37 16 45 2 9 4 0 2 1 0 Ålesund 161 31 15 7 48 225 69 34 71 81 16 61 13 197 198 517 239 375 26 30 0 10 10 2 10 2 1 1 0 3 0 0 0 2 0 Kristiansund 286 64 0 0 2 3 0 7 1 0 0 2 0 0 0 0 4 2 2 17 5 5 0 14 19 8 125 39 23 23 8 0 4 23 31 Vanylven 4 60 3 51 21 55 8 40 22 0 0 1 0 0 1 1 6 2 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 1 Sande 3 29 2 10 110 112 41 9 8 1 0 0 0 1 4 1 2 3 28 1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 5 0 Herøy 4 97 5 6 76 521 101 37 17 0 0 4 0 2 9 4 0 3 8 0 0 0 3 2 0 0 1 6 0 0 0 0 0 0 0 Ulstein 6 152 4 8 166 238 342 54 42 1 1 5 0 3 0 5 1 13 1 0 0 0 0 1 0 0 0 4 0 0 0 0 0 0 0 Hareid 10 146 4 1 21 75 624 22 19 3 0 4 0 0 1 9 1 7 3 1 0 0 1 2 0 0 0 0 0 0 1 0 0 3 0 Volda 16 128 2 39 5 31 108 11 683 4 0 4 0 4 6 9 1 2 0 4 0 1 1 0 0 0 1 17 0 0 1 0 0 1 1 Ørsta 30 174 0 5 4 49 136 16 896 0 0 5 0 10 2 21 1 6 3 2 0 0 1 0 4 1 3 35 0 0 0 0 1 1 0 Ørskog 14 222 1 0 2 1 4 1 3 1 9 3 53 6 58 6 3 47 24 0 0 0 1 0 1 1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 Norddal 17 44 0 1 0 0 0 1 1 2 10 50 33 6 4 2 0 4 2 0 0 0 3 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 Stranda 7 57 2 0 1 0 1 4 8 7 8 67 25 102 0 3 0 10 3 1 0 0 2 0 1 1 0 1 0 2 0 0 0 0 0 Stordal 3 47 0 0 0 0 0 1 1 1 27 21 10 4 5 3 0 4 7 1 0 0 2 0 0 0 2 1 0 0 0 0 0 0 0 Sykkylven 19 290 3 0 0 0 3 2 2 19 8 1 85 7 10 10 5 13 1 3 0 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 Skodje 17 810 4 2 0 1 7 4 4 6 92 10 5 15 14 23 11 200 7 3 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 Sula 23 1811 5 2 1 7 50 30 8 15 4 1 10 3 26 30 24 51 2 3 0 1 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 Giske 18 1205 5 0 0 9 33 16 6 1 0 8 5 8 2 11 17 49 4 2 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Haram 31 582 5 7 1 4 30 7 6 7 37 13 8 8 8 95 13 8 26 3 1 3 14 3 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Vestnes 302 111 5 0 0 3 3 3 2 2 32 4 2 8 4 6 6 1 55 54 0 1 1 2 10 0 3 14 0 0 0 0 0 0 1 Rauma 235 46 7 0 0 2 1 0 4 1 2 0 1 4 4 2 1 1 2 72 4 2 0 3 12 1 1 30 1 4 1 0 0 0 0 Nesset 309 9 10 0 0 0 1 0 2 1 0 5 1 0 0 1 0 0 3 7 42 1 0 1 9 0 4 35 4 150 4 0 0 0 0 Midsund 173 12 3 0 0 1 0 0 0 0 8 0 0 0 0 0 0 0 18 2 0 0 0 3 6 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 Sandøy 11 22 0 0 0 3 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 8 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Aukra 405 13 16 0 0 1 2 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 0 9 1 2 0 6 2 44 0 4 4 0 0 3 0 0 0 0 Fræna 1418 57 46 0 0 0 3 0 2 6 0 1 2 1 0 0 0 1 1 6 13 3 4 1 89 112 50 68 0 6 3 0 2 1 3 Eide 382 15 30 0 0 0 0 0 0 1 1 2 1 0 0 0 1 1 0 3 2 0 1 0 7 178 43 38 1 1 2 0 0 1 0 Averøy 62 26 477 0 0 1 0 0 1 2 0 0 0 0 2 0 0 1 0 0 1 0 1 0 6 48 57 19 3 4 0 0 1 2 3 Gjemnes 366 8 82 0 0 0 3 0 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0 3 2 3 42 0 1 2 18 14 5 11 9 0 0 6 0 1 Tingvoll 45 3 172 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0 1 2 0 5 0 1 0 0 3 2 5 23 101 13 0 15 1 1 Sunndal 62 9 23 0 0 0 0 0 4 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 2 21 2 0 1 5 1 1 28 21 28 0 1 1 0 Surnadal 35 7 40 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 2 0 0 1 0 2 0 1 4 5 7 115 97 54 1 1 Rindal 2 0 4 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 9 188 4 0 1 Halsa 13 1 42 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 1 1 5 5 75 1 1 8 Smøla 3 3 47 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 2 2 0 0 0 0 2 10 Aure 26 3 115 0 0 1 0 0 1 3 0 1 0 0 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 1 0 0 6 10 1 3 9 1 14 7 www.mrfylke.no/statistikk 35

Arbeidsløysa redusert Arbeidsløysa i Møre og Romsdal går nedover, trass i stor øko- Arbeidsløysa i september 2011 i prosent av arbeidsstyrken Kjelde: NAV Innvandrarar registrert arbidsledige etter bustadsfylke i prosent av arbeidsstyrken i mai 2011 12 arbidsløyse / sjukefråvær nomisk utrykkleik i store delar av verda elles. Per september 2011 var arbeidsløysa på 2 prosent av arbeidsstyrken. På same tid var den 2,5 prosent i Noreg. Blant fylka var arbeidsløysa minst i Sogn og Fjordane (1,6 prosent) og høgast i Telemark (3,3 prosent). Møre og Romsdal var på ein delt 3. plass blant fylka. Det er ein viss variasjon i arbeidsløysetala mellom kommunane. Størst er den i Stordal, med 3,7 prosent. Deretter følgjer Hareid, Vestnes og Kristiansund. I desse kommunane er arbeidsløysa større enn i landet elles. Arbeidsløysa var lågast i Norddal. Her var 0,9 prosent av arbeidsstyrken arbeidsledig. Også i Rindal, Averøy og Gjemnes var arbeidsløysa låg. Utviklinga i perioden 2000 2010 viser årlege variasjonar. Arbeidsløysa hadde sitt toppnivå i 2004, deretter fall ho årleg fram til 2008. Frå 2008 til 2010 steig arbeidsløysa att, frå 1,3 prosent til 2,4 prosent. I heile denne perioden har arbeidsløysa i Møre og Romsdal aldri vore høgare enn i landet elles. Dei fleste åra har ho vore om lag 0,5 prosentpoeng lågare. Som i landet elles, var arbeidsløysa høgast blant menn i 2010. Medan 2,7 prosent av mennene og 1,8 prosent av kvinnene i arbeidsstyrken i fylket var arbeidslaus i 2010, var den for menn og kvinner i Noreg høvesvis 3,4 og 2,3 prosent. Avstanden i sysselsettinga mellom kvinner i Møre og Romsdal og landet elles, er noko større enn mellom menn. I perioden 2005 til 2008 var arbeidsløysa større blant kvinner enn blant menn i Møre og Romsdal. Nasjonalt går den registrerte arbeidsløysa blant busette innvandrarar ned. Arbeidsløysa blant innvandrarane i Møre og Romsdal var ved utgangen av mai 2011 nærare 6 prosent. Dette er klart høgare enn arbeidsløysa i den samla arbeidsstyrken i fylket, men lågare enn i landet elles. Det er i Hareid og Eide at arbeidsløysa blant innvandrarane er høgast. Stordal Hareid Vestnes Kristiansund Landet Halsa Fræna Nesset Ørsta Sande Sunndal Ørskog Smøla Eide Rauma Møre og Romsdal Haram Vanylven Ålesund Skodje Herøy Molde Tingvoll Aukra Giske Aure Surnadal Sykkylven Sandøy Sula Midsund Volda Stranda Ulstein Gjemnes Averøy Rindal Norddal 0 1 2 3 4 prosent Landet Østfold Telemark Aust-Agder Oppland Vestfold Hedmark Nordland Vest-Agder Sogn og Fjordane Nord-Trøndelag Oslo Buskerud Sør-Trøndelag Hordaland Møre og Romsdal Prosent Akershus Finnmark Troms Rogaland 0 2 4 6 8 10 prosent Kjelde: NAV Registrert arbeidsløyse etter kjønn Møre og Romsdal og landet i perioden 2005-2010 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 Landet Menn Møre og Romsdal Menn Landet Kvinner Møre og Romsdal Kvinner 2005 2006 2007 2008 2009 2010 36

Svak auke i sjukefråværet Det legemeldte sjukefråværet i Møre og Romsdal auka frå 5,6 prosent til 5,8 prosent frå 2. kvartal 2010 til 2. kvartal 2011. I Noreg auka sjukefråværet frå 5,5 prosent til 5,7 prosent i same periode. Sjukefråværet for kvinner auka med 0,3 prosentpoeng, til 7,7 prosent i denne perioden. For menn var det legemeldte sjukefråværet 4,3 prosent og uendra i perioden. Sjukefråværet var per 2. kvartal i 2011 lågast i Halsa, med 4,0 prosent, og høgast på Smøla med 7.0 prosent. Det legemeldte sjukefråværet fordelt på kjønn viser at sjukefråværet blant menn var høgast i Eide, med 5,6 prosent. Lågast sjukefråvær blant menn var i Norddal med 2,9 prosent. Dette utgjer ein skilnad på 2,7 prosentpoeng. For kvinner utgjer den tilsvarande skilnaden 5,5 prosentpoeng. Det legemeldte sjukefråværet for kvinner var høgast på Smøla, med 9,8 prosent, og lågast i Halsa med 4,3 prosent. Størst skilnad mellom menn og kvinner innanfor ein kommune var i Herøy, med 5,4 prosentpoeng. Den samla utviklinga i sjukefråværet i fylket over tid, viser store kvartalsvise variasjonar, men trendlina viser at sjukefråværet har gått ned frå 2. kvartal 2009 til 2. kvartal 2011. Dette er også tilfelle i 26 av fylkets kommunar. Legemeldte sjukefråvær for arbeidstakarar (prosent) per 2. kvartal /NAV 2008 2009 2010 2011 Begge kjønn Menn Kvinner Begge kjønn Menn Kvinner Begge kjønn Menn Kvinner Begge kjønn Menn Kvinner Molde 6,0 4,2 8,3 6,9 5,0 9,2 6,0 4,2 8,1 5,8 4,3 7,6 Ålesund 5,6 4,1 7,4 6,0 4,8 7,4 5,3 3,9 6,9 5,5 4,0 7,3 Kristiansund 7,0 5,3 9,3 6,9 5,5 8,7 6,3 5,0 8,0 6,9 5,4 8,9 Vanylven 5,7 3,5 9,3 6,1 4,7 8,4 5,4 4,1 7,4 5,7 5,2 6,5 Sande 6,0 4,5 8,0 6,2 4,8 8,4 6,2 5,4 7,3 6,0 4,1 9,2 Herøy 6,5 4,5 9,3 6,6 5,4 8,3 6,1 4,2 8,6 6,4 4,1 9,5 Ulstein 5,5 3,8 8,1 5,1 3,9 6,9 4,5 3,3 6,5 4,7 3,0 7,4 Hareid 6,2 4,1 9,3 6,3 4,6 8,6 5,5 4,0 7,7 5,8 4,5 7,7 Volda 6,6 4,8 9,0 6,1 5,2 7,3 5,3 4,5 6,3 6,4 5,2 7,8 Ørsta 6,5 5,3 8,3 7,5 5,5 10,2 6,7 5,6 8,3 6,2 4,9 7,9 Ørskog 5,8 3,5 8,7 6,8 5,2 8,7 6,1 4,6 7,8 6,1 4,5 8,0 Norddal 4,5 3,8 5,4 6,0 3,5 8,8 5,0 3,3 7,0 4,4 2,9 6,1 Stranda 5,1 3,5 7,2 5,2 4,4 6,3 5,1 4,1 6,3 5,0 3,6 6,9 Stordal 5,9 5,3 6,6 5,3 4,4 6,2 4,5 2,4 7,0 4,7 4,7 4,7 Sykkylven 5,8 4,2 7,9 6,3 4,3 8,9 5,9 5,1 7,0 6,1 4,5 8,0 Skodje 5,7 4,0 8,0 6,5 3,9 9,9 6,7 5,1 8,8 5,8 4,2 7,8 Sula 5,9 4,3 8,0 6,7 5,4 8,4 5,8 4,5 7,5 6,3 5,1 7,8 Giske 5,0 3,8 6,5 5,2 3,8 6,9 5,4 4,1 6,9 5,9 4,4 7,7 Haram 5,4 4,0 7,5 5,4 3,7 7,8 5,3 4,1 7,0 5,5 4,0 7,8 Vestnes 6,7 5,1 8,9 6,7 5,7 8,0 6,2 5,0 7,8 6,5 5,2 8,1 Rauma 5,7 4,0 8,1 6,2 5,5 7,1 5,4 4,3 7,0 5,0 4,2 6,2 Nesset 6,9 6,0 8,5 6,4 5,7 7,5 5,7 3,9 8,1 5,9 5,1 6,8 Midsund 5,2 3,8 7,2 5,7 4,5 7,4 5,7 3,0 9,3 5,3 4,0 7,0 Sandøy 3,6 2,4 5,5 4,0 4,0 4,1 4,2 3,6 5,1 4,9 3,2 7,5 Aukra 7,1 4,5 10,5 7,0 4,5 10,2 5,5 4,1 7,4 4,9 3,2 7,0 Fræna 5,6 3,8 7,9 6,9 5,2 9,1 5,7 4,3 7,6 6,3 4,7 8,4 Eide 6,4 4,0 9,6 6,8 4,6 9,5 6,1 4,2 8,6 6,8 5,6 8,3 Averøy 6,3 3,5 10,1 6,6 4,4 9,7 6,2 4,3 8,7 6,2 4,4 8,9 Gjemnes 4,9 3,3 7,2 5,6 4,7 6,7 5,6 4,6 6,8 5,7 4,0 7,9 Tingvoll 5,8 4,8 7,0 7,2 6,7 7,9 5,7 5,1 6,5 5,7 3,6 8,3 Sunndal 4,9 3,3 7,1 4,6 3,4 6,1 4,5 3,6 5,6 4,7 3,0 6,7 Surnadal 6,2 4,5 8,5 6,2 4,5 8,3 5,1 4,1 6,4 5,3 3,5 7,7 Rindal 6,7 5,1 8,8 5,8 5,1 6,7 5,0 4,1 6,2 6,0 4,9 7,4 Halsa 7,2 7,4 6,8 7,2 5,8 8,8 6,9 6,3 7,8 4,0 3,9 4,3 Smøla 7,0 4,8 9,8 5,6 3,7 8,0 6,8 4,5 9,5 7,0 4,8 9,8 Aure 6,0 4,6 8,0 5,6 4,1 7,7 4,9 4,3 5,8 5,2 3,9 7,0 Møre og Romsdal 6,0 4,3 8,1 6,3 4,8 8,1 5,6 4,3 7,4 5,8 4,3 7,7 Landet 6,0 4,5 7,8 6,3 5,0 7,9 5,5 4,3 7,1 5,7 4,3 7,4 www.mrfylke.no/statistikk 37

13 Forsking og utvikling Sterk vekst i FoU-utgiftene I 2009 vart det totalt brukt 870 millionar kroner på forsking og utviklingsarbeid i Møre og Romsdal. Dette er ein auke på vel 100 millionar frå 2007. FoU-utgiftene i Møre og Romsdal utgjorde 2,1 prosent av dei totale FoU-utgiftene i Noreg i 2009, mot 1,6 prosent i 1999. I løpet av tiårsperioden 1999-2009 var det ein gjennomsnittleg årleg realvekst i utgiftene til FoU i Møre og Romsdal på nesten 7 prosent. Berre Nordland fylke hadde ein sterkare vekst per år i FoU-utgiftene i denne perioden. Det er store variasjonar mellom fylka når det gjeld utgifter til FoU og det er eit typisk kjenneteikn ved FoU-aktiviteten at den er sentrert rundt dei største universitetsbyane. Oslo hadde dei høgaste totale FoU-utgiftene i 2009, følgd av Sør- Trøndelag, Akershus og Hordaland. Heile 85 prosent av FoUarbeidet vart utført i dei fylka som har eit universitet. Dersom vi ser på totale FoU-utgifter per innbyggar, er det Sør- Trøndelag som nyttar mest til FoU, tett følgd av Oslo. Møre og Romsdal ligg på ein 11.-plass av alle fylka og på ein 4.-plass av fylka utan universitet, med 3 500 kr per innbyggar til FoU i 2009. Landet sett under eitt brukte 8 700 kr på FoU per innbyggar i 2009. Det er næringslivet som står for den største delen av den totale FoU-aktiviteten i Møre og Romsdal (74 prosent i 2009) og som kan vise til den største veksten. Næringslivssektoren har blitt stadig større i høve til universitets- og høgskolesektoren og instituttsektoren dei siste 20 åra. Sjølv om det også har vore vekst i desse to utførande sektorane, er dei små samanlikna med næringslivssektoren. På landsbasis står næringslivssektoren for 43 prosent av den totale FoU-aktiviteten. Næringslivet i Møre og Romsdal brukte totalt 645 millionar kroner på eigenutført FoU i 2009 og det vart utført 584 FoUårsverk. FoU-innsats i næringslivet per sysselsett utgjorde Totale FoU-utgifter i 2009 etter fylke og utførande sektor Totalt Næringslivet Instituttsektoren Universitets- og høgskolesektoren Per capita1* Mill. kr Mill. kr Mill. kr Mill. kr Kr Oslo 12 897,7 4 984,0 2 861,8 5 051,9 22 412 Sør-Trøndelag 6 908,5 1 905,0 2 161,5 2 842,0 24 094 Akershus 5 939,4 3 345,0 1 793,8 800,6 11 257 Hordaland 4 628,8 1 136,0 1 530,0 1 962,8 9 855 Rogaland 2 018,2 1 278,0 291,0 449,2 4 799 Troms 1 895,7 222,0 436,0 1 237,7 12 187 Buskerud 1 222,1 1 120,0 43,7 58,4 4 799 Agderfylkene 1 151,2 806,0 144,0 201,2 4 177 Vestfold 1 043,3 856,0 126,8 60,5 4 553 Møre og Romsdal 871,2 645,0 129,6 96,6 3 503 Telemark 777,2 636,0 78,6 62,6 4 639 Østfold 645,6 331,0 260,4 54,2 2 404 Nordland 484,1 236,0 90,1 158,0 2 057 Oppland 465,6 279,0 104,8 81,8 2 526 Sogn og Fjordane 276,7 192,0 41,6 43,1 2 599 Nord-Trøndelag 245,1 117,0 71,9 56,2 1 875 Hedmark 178,7 75,0 28,5 75,2 940 Svalbard 126,9 24,0 31,7 71,2.. Finnmark 108,6 15,0 36,6 57,0 1 498 Landet 41 884,6 18 202,0 10 262,4 13 420,2 8 727 *) Innbyggarar per 01.01.2009 Mill kr 1000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 FoU-utgifter i Møre og Romsdal fordelt på utførande sektor 1991-2009 /NIFU, FoU-statistikk /NIFU, FoU-statistikk Næringslivet Instituttsektoren Universitets- og høgskolesektoren 0 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 38

17 100 kroner i 2009 og av fylka var det berre Akershus og Sør- Trøndelag som brukte meir (landsgjennomsnittet var 27 100 kroner). Av dei økonomiske regionane i fylket var Ålesund og Ulsteinvik klart størst i volum på FoU-verksemd i næringslivet, medan Sunndalsøra har høgast FoU-aktivitet i næringslivet målt i FoU per sysselsett, med 33 400 kroner. Av dei totale FoU-utgiftene i Møre og Romsdal i 2009 vart størstedelen (69 prosent) finanisert av næringslivet. Dette er den tredje høgaste delen næringslivsfinansiering i landet, etter Buskerud og Telemark. For Noreg totalt er offentlege kjelder, med 46 prosent av totale FoU-utgifter i 2009, den viktigaste finansieringskjelda. Møre og Romsdal har ein låg del offentleg finansiering, offentlege kjelder finaniserte 24 prosent av FoUutgiftene i 2009. SkatteFUNN er ei viktig finansieringskjelde for næringslivet, spesielt for små og mellomstore bedrifter. Ordninga vart oppretta i 2002, og er ein rett som gjeld for alle bedrifter som er skattepliktige i Noreg. Dei prosjekta som tilfredstiller krava får dekt opp til 20 prosent av kostnadene som støtte i form av skattefrådrag. For 2010 er det registrert 222 aktive prosjekt i Møre og Romsdal, med ein budsjettert prosjektkostnad på totalt 455,3 millionar kroner. Budsjettert skattefrådrag på desse prosjekta er 83,5 millionar kroner. Med dette kjem næringslivet i Møre og Romsdal på ein 6.-plass blant fylka. Dei fleste SkatteFUNN-prosjekta i Møre og Romsdal i 2010 finn vi innanfor maritim sektor og i sektor marin/sjømat. Møre og Romsdal har sidan SkatteFUNN vart etablert i 2002 vore det fylket med flest prosjekt i maritim sektor og dominerer i 2010 med 71 aktive prosjekt (Hordaland kjem nærmast med 41 prosjekt). Møre og Romsdal er også det største fylket i landet innanfor marin/sjømat, med 71 aktive prosjekt i 2010. Her er Nordland nest største fylke, med 52 aktive prosjekt. Hovudtal for FoU-verksemd i næringslivet etter økonomisk region i Møre og Romsdal 2009 Totalt eigenutført FoU Antal FoU-årsverk FoU per sysselsett Mill. kr 1000 kr Molde 118 123 12,8 Kristiansund 58 48 14,6 Ålesund 195 167 14,0 Ulsteinvik 181 164 27,2 Ørsta/Volda 32 35 21,9 Sunndalsøra 52 38 33,4 Surnadal 8 9 9,0 Møre og Romsdal 645 584 17,1 Landet 18202 15673 27,1 Kjelde: Forskningsrådet/SkatteFunn SkatteFunn: Aktive prosjekt i 2010 fylkesvis. Budsjettert frådrag i mill kr i parantes Rogaland Hordaland Sør-Trøndelag Møre og Romsdal Buskerud Vestfold Nordland Vest-Agder Sogn og Fjordane Hedmark Nord-Trøndelag Aust-Agder Oslo (381,9) Akershus (184,4) Østfold Troms Telemark Oppland Finnmark (8,0) (50,0) (52,3) (49,0) (43,9) (42,9) (38,1) (33,2) (26,3) (24,0) (19,7) (83,5) (75,3) (78,9) (168,5) (178,8) (151,6) Kjelde: NIFU, FoU-statistikk 0 100 200 300 400 500 600 700 Møre og Romsdal Sogn og Fjordane FoU-utgifter fordelt etter finansieringskjelde og fylke i 2009 Buskerud Telemark Vestfold Vest-Agder Aust-Agder Rogaland Østfold Oppland Akershus Nordland Nord-Trøndelag Sør-Trøndelag Oslo Svalbard Hedmark Hordaland Finnmark Troms Landet Kjelde: NIFU, FoU-statistikk 0 20 40 60 80 100 Prosent Næringslivet Andre kjelder Offentlege kjelder Utlandet www.mrfylke.no/statistikk 39

14 Utdanning 40 Kvar femte har høgare utdanning På landsbasis har 26,2 prosent av befolkninga 16 år eller eldre høgare utdanning, lang eller kort. I Møre og Romsdal er den same delen 21,4 prosent, ein skilnad på 4,8 prosentpoeng. Om lag kvar femte innbyggar i fylket, har høgare utdaning. Veksten i delen som har høgare utdanning har vore god i eit 5-årsperspektiv, men ser ut til å svekkjast noko dei siste åra. Delen som har grunnskule eller vidaregåande skule som høgste fullførte utdanning er noko høgare her i fylket enn i landet elles. I Møre og Romsdal er delen med grunnskuleutdanning 29,3 prosent, mot 27,7 prosent på landsbasis. Delen med vidaregåande skule er 44,2 prosent her, medan den er 40,2 prosent for landet. Sjølv om vi framleis har eit lågare utdanningsnivå enn landsgjennomsnittet, er det verdt å trekkje frem at vi har ein lågare del av befolkninga som ikkje har utdanning eller ikkje oppgitt utdanning. Møre og Romsdal har såleis ein lågare del høgt utdanna, men ein høgare del med utdanning samanlikna med landet elles.ei viktig årsak til dette er nok næringsstrukturen i fylket. Delen av dei sysselsette med lang høgare utdanning er lågare i Møre og Romsdal enn noko anna fylke i landet. I 2000 var delen sysselsette med lang høgare utdanning 2,9 prosent her i fylket, lågast av alle fylka den gongen. Frå 2000 til 2010 var det ein auke på 41,5 prosent, den nest høgaste auken blant fylka, opp til 4,1 prosent. Men framleis er delen sysselsette med lang høgare utdanning lågare her enn i noko anna fylke i landet, og delen sysselsette med lang høgare utdanning har vore lågast i Møre og Romsdal i heile perioden. På landsbasis er delen sysselsette med lang høgare utdanning 7,9 prosent, og har auka med 48,3 prosent frå 2000. Det fylket som har høgast del er Oslo, med 16,7 prosent, følgt av Akershus (10,3 prosent) og Sør-Trøndelag (10,1 prosent). *) Universitet- og høgskolenivå kort: omfattar høgare utdanning t.o.m. 4 år. **) Meir en fire år, samt forskarutdanning Personar 16 år og eldre etter utdanningsnivå i Møre og Romsdal 2010 I alt Grunnskolenivå Personar 16 år og over Universitets- og høgskolenivå kort* Universitets- og høgskolenivå lang** Uoppgitt eller ingen fullført utdanning Grunnskolenivå Videregåendeskole-nivå Videregåendeskole-nivå Prosent Universitets- og høgskolenivå kort* Universitets- og høgskolenivå lang** Uoppgitt eller ingen fullført utdanning Molde 20 293 4 997 8 235 4 817 1 362 882 24,6 40,6 23,7 6,7 4,3 Ålesund 34 759 8 963 14 412 7 823 1 687 1 874 25,8 41,5 22,5 4,9 5,4 Kristiansund 19 071 5 732 8 350 3 376 657 956 30,1 43,8 17,7 3,4 5,0 Vanylven 2 852 930 1 396 371 43 112 32,6 48,9 13,0 1,5 3,9 Sande 2 148 729 896 280 22 221 33,9 41,7 13,0 1,0 10,3 Herøy 6 721 2 249 3 136 958 104 274 33,5 46,7 14,3 1,5 4,1 Ulstein 5 988 1 386 2 544 1 196 189 673 23,1 42,5 20,0 3,2 11,2 Hareid 3 903 1 185 1 782 592 78 266 30,4 45,7 15,2 2,0 6,8 Volda 6 890 1 624 2 851 1 734 441 240 23,6 41,4 25,2 6,4 3,5 Ørsta 8 243 2 449 3 783 1 516 212 283 29,7 45,9 18,4 2,6 3,4 Ørskog 1 701 400 784 358 65 94 23,5 46,1 21,0 3,8 5,5 Norddal 1 392 423 664 211 30 64 30,4 47,7 15,2 2,2 4,6 Stranda 3 700 1 148 1 702 483 89 278 31,0 46,0 13,1 2,4 7,5 Stordal 799 236 360 101 15 87 29,5 45,1 12,6 1,9 10,9 Sykkylven 6 040 1 988 2 572 1 000 111 369 32,9 42,6 16,6 1,8 6,1 Skodje 3 122 925 1 392 575 69 161 29,6 44,6 18,4 2,2 5,2 Sula 6 238 1 918 2 714 1 181 128 297 30,7 43,5 18,9 2,1 4,8 Giske 5 427 1 603 2 450 965 124 285 29,5 45,1 17,8 2,3 5,3 Haram 7 090 2 148 3 282 1 013 134 513 30,3 46,3 14,3 1,9 7,2 Vestnes 5 284 1 787 2 336 697 99 365 33,8 44,2 13,2 1,9 6,9 Rauma 6 025 1 960 2 803 886 126 250 32,5 46,5 14,7 2,1 4,1 Nesset 2 471 842 1 228 309 30 62 34,1 49,7 12,5 1,2 2,5 Midsund 1 539 530 685 189 27 108 34,4 44,5 12,3 1,8 7,0 Sandøy 1 063 335 500 138 8 82 31,5 47,0 13,0 0,8 7,7 Aukra 2 531 828 1 064 443 45 151 32,7 42,0 17,5 1,8 6,0 Fræna 7 395 2 728 3 255 984 138 290 36,9 44,0 13,3 1,9 3,9 Eide 2 668 935 1 198 372 53 110 35,0 44,9 13,9 2,0 4,1 Averøy 4 447 1 486 1 998 682 85 196 33,4 44,9 15,3 1,9 4,4 Gjemnes 2 075 628 990 334 45 78 30,3 47,7 16,1 2,2 3,8 Tingvoll 2 534 699 1 215 399 103 118 27,6 47,9 15,7 4,1 4,7 Sunndal 5 974 1 659 2 958 925 207 225 27,8 49,5 15,5 3,5 3,8 Surnadal 4 807 1 560 2 308 705 131 103 32,5 48,0 14,7 2,7 2,1 Rindal 1 656 527 860 226 33 10 31,8 51,9 13,6 2,0 0,6 Halsa 1 384 414 695 205 29 41 29,9 50,2 14,8 2,1 3,0 Smøla 1 787 686 791 212 20 78 38,4 44,3 11,9 1,1 4,4 Aure 2 889 905 1 409 400 51 124 31,3 48,8 13,8 1,8 4,3 Møre og Romsdal 202 906 59 542 89 598 36 656 6 790 10 320 29,3 44,2 18,1 3,3 5,1 Landet 3 937 850 1 090 905 1 583 736 782 284 249 906 231 019 27,7 40,2 19,9 6,3 5,9

Høgskolar i eige fylke framleis mest populært Tala frå hovudopptaket 2011 viser at høgskolane i Møre og Romsdal framleis er dei mest populære for søkjarar til høgare utdanning i fylket. Høgskolane tok imot nærare 3 000 søknader frå søkjarar frå eige fylke, ein auke på om lag 13 prosent eller 333 søknadar. Det var også ein auke i søknadar til Sør-Trøndelag og Rogaland, på 6,2 og 9,4 prosent, medan Hordaland og Oslo opplevde ein lågare vekst i søkartala frå Møre og Romsdal. Etter eige fylke søkjer møringane seg til Sør-Trøndelag (2 426 søknader), Hordaland (2 024 søknader) og Oslo (1 952 søknader). Nøkkeltal for høgskolane, viser at det frå 2009 til 2010 var ein auke på 5,2 prosent i talet på registrerte studentar ved høgskolane i fylket. I alt var det 6 050 registrerte studentar ved haustsemesteret 2010, ein oppgang på 300 studentar frå året før. Samstundes opplevde høgskolane også vekst i søkartala. Samla for fylket var det ein auke på 13,5 prosent, frå 2 734 i 2010 til 3 104 i 2011, ein vekst på 370 søknader. Volda er framleis den største høgskulen målt i tal tilsette, studentar og søkjarar, medan Molde er den minste. Høgskolane sin vitskaplege produksjon vert målt i såkalla publikasjonspoeng. Frå 2009 til 2010 auka produksjonen ved Høgskolen i Molde med over 50 prosent, frå 37,8 poeng til 58. Høgskulen i Volda har framleis høgaste vitskaplege produksjon, med 78,9 poeng i 2010, medan høgskulen i Ålesund fekk 16,3 publikasjonspoeng i fjor. Høgskolane i Ålesund og Volda hadde i 2010 ein nedgang på høvesvis 9,9 og 6,7 prosent, men med den kraftige auken ved Høgskolen i Molde blir den samla utviklinga for fylket positiv, med ein vekst på 9 prosent. Høgskolen i Molde vart 01.01.2010 akkreditert som vitskapleg høgskule innafor fagfeltet logistikk, noko som gir skulen universitetsstatus på fagfeltet. Det er i alt ni vitskaplege høgskular i landet. 3 500 3 000 2 500 2 000 1 500 1 000 500 0 Søkarar til høgare utdanning frå Møre og Romsdal 2009-2010 Kjelde: Samordna opptak 2009 2010 Møre og Romsdal Sør-Trøndelag Hordaland Oslo Rogaland Oppland Troms Resten av landet Kjelde: NSD/Samordna opptak Registrerte studentar, søkjartal og tilsette og publikasjonspoeng ved høgskolane i Møre og Romsdal Endring 2009-2010 2005 2006 2007 2008 2009 2010 I tal I prosent Registrerte studentar* Høgskolen i Molde 1 409 1 470 1 402 1 494 1 492 1 608 116 7,7 Høgskolen i Ålesund 1 530 1 564 1 555 1 623 1 790 1 788-2 -0,1 Høgskolen i Volda 2 703 2 501 2 329 2 398 2 468 2 655 187 7,6 Totalt i Møre og Romsdal 5 641 5 535 5 286 5 515 5 750 6 050 300 5,2 * Studenttal oppgitt i heiltidsekvivalentar for haustsemesteret. Tilsette ved høgskolane Høgskolen i Molde 158 155 157 160 170 176 6 3,5 Høgskolen i Ålesund 150 160 165 165 174 177 3 1,7 Høgskulen i Volda 239 253 265 281 296 299 3 1,0 Totalt i Møre og Romsdal 547 568 587 606 640 652 12 1,9 Publikasjonspoeng Høgskolen i Molde 22,9 38,5 42,3 37,8 37,8 58 20,2 53,4 Høgskolen i Ålesund 8,7 7,6 12,1 13,2 18,1 16,3-1,8-9,9 Høgskulen i Volda 47,1 46 52,8 87,8 84,6 78,9-5,7-6,7 Totalt i Møre og Romsdal 78,7 92,1 107,2 138,8 140,5 153,2 12,7 9,0 2006 2007 2008 2009 2010 2011 I tal I prosent Søkertal ved høgskolane** Høgskolen i Molde 641 558 592 688 717 822 105 14,6 Høgskolen i Ålesund 804 732 842 938 829 946 117 14,1 Høgskulen i Volda 1 302 1 161 1 270 1 253 1 188 1 332 144 12,1 Totalt i Møre og Romsdal 2 747 2 451 2 704 2 879 2 734 3 104 370 13,5 ** Taket på søknader på førstevalet, 2011-hoved. www.mrfylke.no/statistikk 41

Få mannlege lærarar i grunnskolen I 2010 var det i alt 4 147 lærarar sysselsett i grunnskolane i Møre og Romsdal, av desse var 2 557, eller om lag 62 prosent, sysselsett i heiletidstillingar. Av lærarane i fylket er det 3 044 (73 prosent) kvinner, medan det er 1103 (27 prosent) menn. På landsbasis er fordelinga 75 prosent kvinner og 25 prosent menn. Læraryrket har såleis eit underskot på mannlege lærarar, noko som ein ser både på landsbasis og her i fylket. Dei kommunane kor det er høgast del kvinnelege lærarar (og såleis lågast del menn) er Rindal (89 prosent), Eide (83 prosent), Norddal (82 prosent), Giske (81 prosent) og Ulstein (80 prosent). Høgast del mannlege lærarar er det i Midsund (37 prosent), Sandøy (35 prosent), og Tingvoll og Ørskog med 34 prosent. Til samanlikning er det 17 039 (51,4 prosent) gutar og 16 085 (48,6 prosent) jenter i aldersgruppa 6-15 år i Møre og Romsdal. Av lærarane i fylket er 59 prosent under 50 år (2 464 lærarar), medan 41 prosent er over 50 år (1 683 lærarar). På landsbasis er talet lærarar under 50 år noko høgare, med 65 prosent, medan delen over 50 år er 35 prosent. Tala syner at ein del kommunar har ein høg del lærarar over 60 år, noko som på sikt kan representere ei utfordring knytt til rekruttering av nye lærarar. Både Ørskog og Gjemnes har over dobbelt så høg del lærarar over 60 år som talet for Møre og Romsdal. Det er i alt 206 kommunale grunnskular i Møre og Romsdal, med i alt 32 635 elevar. Om ein tek med elevar ved private grunnskular, kjem talet opp i 33 210 elevar. Fordelt på desse elevane er det i alt 9 426 datamaskinar, noko som tilsvarar omtrent ei maskin kvar tredje elev. Tal lærarar, etter alder og kjønn, per kommune, fylke og landet 2010 I alt 40 år og yngre Lærarar i grunnskolen 41-49 år 50-59 år 60 år og eldre Kvinner Tal og prosent Menn Tal og prosent Molde 328 132 62 88 46 237 72 91 28 Ålesund 623 303 119 137 64 468 75 155 25 Kristiansund 372 137 76 111 48 260 70 112 30 Vanylven 77 30 14 18 15 57 74 20 26 Sande 54 24 9 15 6 39 72 15 28 Herøy 140 54 21 41 24 107 76 33 24 Ulstein 152 62 24 41 25 121 80 31 20 Hareid 70 24 16 24 6 54 77 16 23 Volda 167 73 41 32 21 126 75 41 25 Ørsta 167 73 31 43 20 127 76 40 24 Ørskog 44 9 7 14 14 29 66 15 34 Norddal 38 15 10 7 6 31 82 7 18 Stranda 85 33 23 12 17 64 75 21 25 Stordal 24 11 5 5 3 16 67 8 33 Sykkylven 121 31 18 41 31 84 69 37 31 Skodje 73 33 13 16 11 52 71 21 29 Sula 126 50 24 41 11 90 71 36 29 Giske 138 60 28 36 14 112 81 26 19 Haram 150 62 32 39 17 104 69 46 31 Vestnes 113 30 27 39 17 78 69 35 31 Rauma 120 46 22 41 11 84 70 36 30 Nesset 48 20 9 11 8 38 79 10 21 Midsund 35 16 7 7 5 22 63 13 37 Sandøy 26 6 4 11 5 17 65 9 35 Aukra 65 28 12 18 7 47 72 18 28 Fræna 142 47 22 47 26 99 70 43 30 Eide 58 29 14 11 4 48 83 10 17 Averøy 80 28 13 29 10 59 74 21 26 Gjemnes 42 10 2 16 14 30 71 12 29 Tingvoll 58 30 3 16 9 38 66 20 34 Sunndal 138 59 29 36 14 101 73 37 27 Surnadal 98 40 23 21 14 77 79 21 21 Rindal 44 22 9 7 6 39 89 5 11 Halsa 30 14 6 7 3 20 67 10 33 Smøla 32 13 5 10 4 23 72 9 28 Aure 69 20 10 23 16 46 67 23 33 Møre og Romsdal 4 147 1 674 790 1 111 572 3 044 73 1 103 27 Landet 72 806 32 370 15 169 16 965 8 329 54 675 75 18 131 25 42 42

Stadig fleire barn går i barnehage Frå 2000 og fram til 2010 har delen barn 1-5 år i barnehagar auka med om lag 60 prosent. I 2000 var delen barn 1-5 år med barnehageplass 57,2 prosent, mot 91,7 i 2010. Frå 2005 har delen barn 1-5 år som går i barnehage auka med 45 prosent eller i alt 2 326 barn, frå 11 605 1-5-åringar i 2005 til 13 931 i 2010. I alt har 14 074 barn barnehageplass i Møre og Romsdal, av dei er 12 prosent i barnehagen mellom 0-32 timar, medan dei resterande er i barnehagen 33 timar eller meir per uke. Talet på barn i barnehagar har auka kvart år sidan 2000, og sidan 2005 har auken vore på om lag 20 prosent (2 389 barn). Trass auken både i del og tal barn i barnehage, har talet på barnehagar halde seg relativt stabilt. Sidan 2001 har talet på barnehagar i fylket berre auka med ni barnehagar (om lag 3 prosent). Det har i same periode vore ein nedgang i talet på offentlege barnehagar på om lag 10 prosent, frå 198 i 2001 til 178 i 2010. Talet på private barnehagar auka i same periode med 26 prosent, frå 113 i 2001 til 142 i 2010. Dekningsgraden for barn 1-5 år er gjennomsnittleg høgare i Møre og Romsdal enn den er for heile landet. Møre og Romsdal har ein gjennomsnittleg dekningsgrad på 91,7 prosent, medan den er 89,3 for landet. Det er berre fire andre fylke som har ein høgare dekningsgrad, Sør-Trøndelag, Nord-Trøndelag, Nordland og Troms. Til saman er det 4 502 tilsette i barnehagane i fylket (både offentlege og private barnehagar). Av dei er det 1 312 som har godkjent førskulelærarutdanning. Delen av tilsette med føre skulelærarutdanning i Møre og Romsdal (29,1 prosent) er blant dei lågaste i landet. Berre tre andre fylke har lågare del med førskulelærar; Oslo, Akershus og Rogaland. Høgast del tilsette med førskulelærarutdanning er det i Sunndal kommune, med 45,5 prosent, medan den er lågast i Stordal, med 14,3 prosent. I alt Barnehager - tal barn med plass, per kommune, fylke og landet Tal barnehagar Barn, etter avtalt oppholdstid per uke Tilsette Offentlege Private I alt 33 timer eller meir 0-32 timer Barn med plass i åpen barnehage Molde 31 14 17 1 344 1 286 58 34 95,1 396 107 Ålesund 51 15 36 2 645 2 477 168 0 93,8 766 214 Kristiansund 23 11 12 1 251 1 171 80 20 90,7 398 135 Vanylven 5 4 1 123 78 45 0 96,1 54 13 Sande 5 4 1 109 89 20 0 87,6 40 12 Herøy 10 4 6 486 391 95 0 95,8 169 41 Ulstein 10 1 9 517 445 72 50 98,7 169 41 Hareid 5 4 1 247 228 19 0 79,7 76 26 Volda 15 7 8 536 485 51 0 99,4 195 61 Ørsta 12 8 4 608 534 74 0 91,0 203 84 Ørskog 2 2 0 110 101 9 0 91,7 45 12 Norddal 3 3 0 92 60 32 0 88,5 28 7 Stranda 7 5 2 222 191 31 0 92,0 77 17 Stordal 1 1 0 65 43 22 0 91,2 21 3 Sykkylven 9 5 4 431 381 50 0 88,9 130 39 Skodje 4 3 1 257 230 27 0 82,0 81 15 Sula 10 4 6 533 489 44 32 89,1 151 48 Giske 8 2 6 480 422 58 0 89,6 153 35 Haram 11 5 6 476 398 78 0 91,1 154 42 Vestnes 8 5 3 319 225 94 0 88,9 98 23 Rauma 10 8 2 361 306 55 13 92,4 125 32 Nesset 4 3 1 112 89 23 0 81,2 54 16 Midsund 4 3 1 105 90 15 0 91,3 39 7 Sandøy 1 1 0 72 58 14 0 82,6 22 7 Aukra 6 5 1 216 191 25 0 89,4 68 17 Fræna 9 3 6 544 485 59 0 87,9 166 44 Eide 4 4 0 198 182 16 0 83,1 69 14 Averøy 8 4 4 283 222 61 0 82,9 99 30 Gjemnes 7 5 2 163 140 23 0 102,5 58 12 Tingvoll 4 4 0 137 116 21 0 90,7 49 17 Sunndal 9 9 0 366 343 23 0 101,7 110 50 Surnadal 9 8 1 275 185 90 0 95,8 108 48 Rindal 3 3 0 92 70 22 0 97,8 30 10 Halsa 3 3 0 71 50 21 0 82,6 27 9 Smøla 4 4 0 91 67 24 0 91,9 38 13 Aure 5 4 1 137 93 44 0 82,0 36 11 Møre og Romsdal 320 178 142 14 074 12 411 1 663 149 91,7 4 502 1 312 Landet 6 579 3 046 3 533 277 139 254 527 22 612 6 610 89,3 87 401 28 007 Dekningsgrad 1-5 år I alt Med førskolelærerutd. www.mrfylke.no/statistikk 43

15 Kultur Stor kulturpendling i Møre og Romsdal Svært mange nyttar kultur- og fritidstilboda i Møre og Romsdal*. Det kulturtilbodet flest deltek på er konsert, dansegalla, festival eller liknande. Men også kino, idrettsarrangement, teater og revy er mykje nytta kulturtilbod. I tillegg er bruken av tilrettelagde turvegar/merka turstiar høg. Det er dei lokale kultur- og fritidstilboda som er viktigast, men mange nyttar også kultur- og fritidstilbodet utanfor eigen kommune. Eit overslag peikar i retning av at 40 prosent, eller nærare kvar andre person i undersøkinga, kultur- og fritidspendlar til andre kommunar for å bruke kulturtilbod eller anlegg tilrettelagde for ulike former for fritidsaktivitet ein gong i månaden i snitt. Sjølv om kulturpendlinga går i ulike retningar, er tilboda i byane viktige trekkplaster for eigne omland. Det er særleg to merkesteinar som skil seg ut; Molde Internasjonale Jazzfestival og Atlanterhavsparken Ålesund Akvarium. Desse har ei særstilling, også hos det regionale publikummet. Blant byane skil Molde seg ut, ved å ha ein sterk posisjon blant romsdalskommunane. Nærare halvparten av deltakarane i undersøkinga gir uttrykk for at tilbodet i Molde er viktigare for dei enn tilbodet i eigen kommune. Tilsvarande er det 22 prosent av sunnmøringane som opplever Ålesund som den viktigaste kulturkommunen i Møre og Romsdal, medan 13 prosent av nordmøringane opplever Kristiansund som den viktigaste kulturkommunen i fylket. Det kan tyde på at Romsdal i større grad synest å vere ein integrert kultur- og fritidsregion. Det er høgskule- eller universitetsutdanna som i større grad enn andre brukar dei kultur- og fritidstilboda som finst. Likeins kvinner i større grad enn menn. Dette er interessant i forhold til busetting og vidare utvikling av næringslivet og arbeidsmarknaden i fylket. Både private og offentlege bedrifter i Møre og Romsdal har aukande behov for å rekrut- Deltaking/besøk på ulike kulturtilbod Atlanterhavsparken Ålesund Jazzfestivalen Molde Matfestivalen Ålesund Eliteseriekamp Aker Stadion, Molde Eliteseriekamp Color Line Stadion Ålesund Framsyning av Regionteatereti Møre og Romsdal Tahiti-festivalen Kristiansund Operaen Kristiansund Dei nynorske festspela Ørsta/Volda Bjørnsonfestivalen Molde Sommarfesten Giske Gurispelet Giske Raumarock Åndalsnes Nordic Light fotofestival Kristiansund Norsk fjellfestival Åndalsnes Vårsøghelga Surnadal Minst ein gong Siste tolv månadar Tidligare 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Prosent Deltaking og besøk ved utvalde arrangement, festivalar, kulturtilbod og liknande i Møre og Romsdal. Prosent Prosent Prosent 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Ålesund N=85 Ålesund N=85 Konsert- og festivalpublikum N=429 Jazzfestivalen i Molde Sunnmøre elles N=158 Molde N=58 Romsdal elles N=48 Kr.sund N=36 Atlanterhavsparken, Ålesund Sunnmøre elles N=158 Molde N=58 Romsdal elles N=48 Kr.sund N=36 Publikum på arrangement Kinopublikum N=427 Idrettspublikum N=429 Kjelde: Møreforsking (Alle figurar) Teater og revypublikum N=427 Nordmøre elles N=46 Respondentar i ulike delar av Møre og Romsdal som har vore publikum på Jazzfestivalen i Molde minst ein gong. Nordmøre elles N=46 Respondentar i ulike delar av Møre og Romsdal som har vore gjest på Atlanterhavsparken minst ein gong. Museumsog utstillingspublikum N=427 Deltakar i annen kommune minst ein gong siste tolv månader Respondentar som har vore publikum på ulike kulturarrangement minst ein gong i løpet av dei tolv siste månadane. 44

tere høgare utdanna arbeidskraft. Samtidig har fylket klare demografiske utfordringar, som t.d. færre yngre kvinner enn yngre menn i befolkninga. I ein slik samanheng vil kultur- og fritidstilbodet vere ein sentral faktor for den vidare utviklinga i fylket. 50 40 Kulturpendlarar Molde som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal 100 90 80 Kjelde: Møreforsking (Alle figurar) 30 70 * Kultur- og fritidstilbod for alle om kulturpendlarar, fritidspendlarar og andre kulturbrukarar i Møre og Romsdal. Båtevik, Møreforsking 2011. Alle figurane err henta frå publikasjonen. Prosent 20 Prosent 60 50 40 10 30 20 0 Konsert- og festivalpublikum N=428 Kinopublikum N=419 Idrettspublikum N=423 Teater og revypublikum N=420 Museumsog utstillingspublikum N=421 10 0 Molde Romsdal elles Kr.sund Nordmøre elles Ålesund Sunnmøre elles Deltakar i annen kommune minst ein gong siste tolv månader Bukommune Kulturpendlarar fordelt etter aktivitet. Registrering av dei som minimum ein gong i løpet av tolv månader har publikum ved ulike arrangement. Dei som opplever Molde som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal, fordelt etter kvar dei bur av befolkninga busett i ulike deler av fylket. Godt nøgd med kulturtilbod i eigen kommune Ålesund som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal Kristiansund som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal 100 100 100 90 90 90 80 80 80 70 70 70 60 60 60 Prosent 50 40 Prosent 50 40 Prosent 50 40 30 30 30 20 20 20 10 10 10 0 Ålesund N=85 Enig Sunnmøre elles N=157 Molde N=55 Romsdal elles N=48 Kr.sund N=36 Nøytral Ueinig Veit ikkje Nordmøre elles N=46 Alle N=427 Kor nøgd er den enkelte med kulturtilbodet i eigen kommune, fordelt etter kvar i fylket ein bur. 0 Ålesund Sunnmøre elles Molde Romsdal elles Bukommune Kr.sund Nordmøre elles Dei som opplever Ålesund som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal, fordelt etter kvar dei bur av befolkninga busett i ulike deler av fylket. 0 Kr.sund Nordmøre elles Romsdal elles Sunnmøre elles Bukommune Molde Ålesund Dei som opplever Kristiansund som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal, fordelt etter kvar dei bur av befolkninga busett i ulike deler av fylket. www.mrfylke.no/statistikk 45

Spelemidlar 2011 I 2011 er det gitt tilsegn på spelemidlar for nærare 44,6 millionar kroner. Fylkeskommunen registrerte 201 søknader til desse midlane. Av desse vart 63 tilrådd. Mesteparten av midlane vart tildelt det som er kalla ordinære anlegg. Tabellane viser tildeling av spelemidlar i Møre og Romsdal for åra 2008, 2009 og 2010 etter anlegg og kommunar. Spelemiddeltildeling 2011 Møre og Romsdal Tal søknadar Tal godkjende søknadar Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune Godkjend søknad sum i 1000 kroner Tilrådd tal søknadar Tilrådd sum tilskot* i 1000 kroner Dekning i prosent Nærmiljøanlegg 65 50 9 417 24 4 565 48,5 Ordinære 136 114 175 798 39 37 532 21,3 anlegg Sum 201 164 185 215 63 42 097 22,7 *) sum tal utan renter og overførte midlar frå tidlegare år Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune Prosentvis tilsegn til dei særskilte anleggskategoriane Godkjent søknadssum i 1000 kroner Tilrådd sum tilskot i 1000 kroner Dekning i prosent Fotballanlegg 69 093 18 175 26,3 Fleirbrukshallar 52 596 12 724 24,2 Aktivitetsanlegg 4 510 1 920 42,6 Skianlegg 3 977 1 467 36,9 Friidrettsanlegg 3 925 1 952 49,7 Skytteranlegg 3 736 245 6,6 Friluftslivsanlegg 3 376 2 991 88,6 Nærmiljøanlegg Nærmiljø forenkla ordning Ordinære anlegg Tilsegn på spelemidlar 2009-2011 Møre og Romsdal Innstilt 2011 Nærmiljøanlegg Nærmiljøanlegg forenkla ordning Molde 390 000 40 000 6 560 000 6 990 000 400 000 0 2 370 000 2 770 000 400 000 80 000 4 299 000 4 779 000 Ålesund 200 000 40 000 3 600 000 3 840 000 400 000 0 3 520 000 3 920 000 400 000 21 000 6 571 000 6 992 000 Kristiansund 200 000 0 3 600 000 3 800 000 400 000 0 683 000 1 083 000 400 000 0 2 531 000 2 931 000 Vanylven 111 000 0 367 000 478 000 200 000 0 70 000 270 000 200 000 0 700 000 900 000 Sande 0 0 611 000 611 000 0 0 500 000 500 000 0 0 0 0 Herøy 200 000 0 788 000 988 000 400 000 0 0 400 000 200 000 0 1 818 000 2 018 000 Ulstein 200 000 0 500 000 700 000 200 000 0 0 200 000 200 000 0 500 000 700 000 Hareid 75 000 40 000 1 272 000 1 387 000 75 000 28 000 1 000 000 1 103 000 200 000 0 500 000 700 000 Volda 200 000 0 1 062 000 1 262 000 200 000 0 1 950 000 2 150 000 200 000 0 2 005 000 2 205 000 Ørsta 0 0 505 000 505 000 0 0 1 230 000 1 230 000 200 000 0 520 000 720 000 Ørskog 162 000 40 000 2 301 000 2 503 000 200 000 35 000 2 300 000 2 535 000 0 0 2 399 000 2 399 000 Norddal 0 0 0 0 0 0 787 000 787 000 200 000 0 700 000 900 000 Stranda 0 0 0 0 350 000 0 700 000 1 050 000 0 0 980 000 980 000 Stordal 0 0 910 000 910 000 0 0 1 105 000 1 105 000 0 0 1 757 000 1 757 000 Sykkylven 0 0 1 745 000 1 745 000 0 0 1 150 000 1 150 000 0 38 000 1 175 000 1 213 000 Skodje 0 0 0 0 200 000 0 263 000 463 000 0 0 8 200 000 8 200 000 Sula 0 40 000 1 140 000 1 180 000 0 0 1 150 000 1 150 000 0 0 1 302 000 1 302 000 Giske 200 000 0 0 200 000 200 000 0 436 000 636 000 200 000 0 700 000 900 000 Haram 0 0 1 680 000 1 680 000 0 25 000 1 500 000 1 525 000 0 0 876 000 876 000 Vestnes 0 0 450 000 450 000 0 0 1 145 000 1 145 000 199 000 0 2 700 000 2 899 000 Rauma 200 000 0 697 000 897 000 294 000 115 000 213 000 622 000 425 000 60 000 1 683 000 2 168 000 Nesset 200 000 0 678 000 878 000 301 000 35 000 0 336 000 200 000 112 000 0 312 000 Midsund 0 0 242 000 242 000 141 000 0 750 000 891 000 92 000 0 750 000 842 000 Sandøy 0 0 0 0 0 0 700 000 700 000 200 000 0 700 000 900 000 Aukra 110 000 60 000 1 250 000 1 420 000 200 000 0 1 325 000 1 525 000 0 0 0 0 Fræna 593 000 240 000 1 061 000 1 894 000 571 000 0 2 718 000 3 289 000 862 000 0 2 446 000 3 308 000 Eide 200 000 40 000 277 000 2 411 000 0 80 000 328 000 408 000 160 000 0 0 160 000 Averøy 200 000 0 1 222 000 1 422 000 0 80 000 0 80 000 0 40 000 0 40 000 Gjemnes 200 000 18 000 0 218 000 200 000 40 000 184 000 424 000 234 000 0 100 000 334 000 Tingvoll 45 000 0 0 45 000 137 000 0 423 000 560 000 0 103 000 334 000 437 000 Sunndal 600 000 0 795 000 1 395 000 200 000 0 795 000 995 000 600 000 0 450 000 1 050 000 Surnadal 200 000 0 130 000 330 000 200 000 0 1 039 000 1 239 000 200 000 0 945 000 1 145 000 Rindal 0 0 80 000 80 000 0 0 113 000 113 000 0 0 0 0 Halsa 0 0 140 000 140 000 0 40 000 0 40 000 0 0 415 000 415 000 Smøla 79 000 0 3 869 000 3 948 000 0 0 3 964 000 3 964 000 0 0 3 067 000 3 067 000 Aure 0 40 000 0 40 000 0 40 000 395 000 435 000 0 80 000 395 000 475 000 Ordinære anlegg Innstilt 2010 44 589 000 40 793 000 58 024 000* Nærmiljøanlegg Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune Nærmiljøanlegg forenkla ordning Ordinære anlegg Innstilt 2009 *Total tildeiing for 2009 er høgare enn vanleg med bakgrunn i sysselsettingsmidlar frå Regjeringa, til idrettsanlegg vart det gjeve kr 13 030 000 til fire idrettsanlegg. Det ordinære spelemidlane var kr 44 994 000 46 46

Folkebiblioteka Folkebiblioteka i Møre og Romsdal registrerte 1 066 850 utlån i 2010. Dette er ein nedgang på vel 14 000 eller 1,3 prosent frå 2009. Det vart også registrert 768 000 besøk, mot 891 000 i 2009. Utlån til barn var 491 000. Dette er om lag som i 2009. Det er ein generell tendens over heile landet at registrerte utlån går ned. Hos oss er det også ei følgje av at ein kommune (Skodje) held biblioteket stengt i fleire månader pga. flytting. Vi registrerer også uforklarlege store negative utlånstal i tre kommunar, som i den eine kommunen kan skuldast skifte av biblioteksystem. Barn og unge er framleis aktive lesarar. Saman med utlånet frå skulebiblioteka, lånte kvart barn i Møre og Romsdal under 15 år i gjennomsnitt 12 bøker kvar. Dette syner at den bevisste satsinga som bibliotek og skule har gjort dei siste åra gjev langsiktige resultat og gir stabilt høgare utlån til barn enn for nokre år sidan. Statistikken syner at det frå folkebiblioteka vart lånt ut 491 000 bøker/film/lydbøker til barn. Stordal folkebibliotek er igjen tilbake på utlånstoppen, med 7,8 utlån pr. innbyggar. Deretter kjem Sula og Norddal, med 7,2 utlån. Biblioteket i Sandøy kan syne til stor auke på 42 prosent, medan Vanylven har ein nedgang i utlånet på 51 prosent. Også biblioteka i Halsa, Vestnes og Sande kan vise til stor auke i utlån. Utlånet av bøker pr. innbyggar går ned, og det er utlån av fagbøker for både vaksne og barn som går ned. Utlånet av skjønnlitteratur er meir stabil og aukar også i fleire kommunar. Ein annan tendens er at fjernlån (lån mellom bibliotek) aukar. I rapporteringsåret vart det lånt inn i overkant av 17 000 titlar frå folkebiblioteka i Møre og Romsdal, i hovudsak frå fylkesbiblioteket og Nasjonalbiblioteket. Tilsvarande tal frå 10 år tilbake var ca 11 000. Fag Utlån bøker til barn Skjønn Totalt i høve 2009 % Utlån frå folkebiblioteka i 2010 Fag Utlån bøker til vaksne Skjønn Totalt i høve 2009 % Total utlån av bøker 2010 i høve 2009 % Utlån av andre media til barn til vaksne Kjelde: Fylkesbiblioteket Totalt utlån Molde 6 396 36 095 42 491 1,8 14 246 21 667 35 913-2,6 78 404-0,3 11 434 22 156 112 840-1,4 Ålesund 7 949 47 935 55 884 6,0 30 090 47 067 77 157 3,9 133 041 4,8 18 839 35 710 197 027 4,9 Kristiansund 4 272 23 479 27 751 6,6 13 019 23 317 36 336-6,3 64 087-1,1 11 911 15 643 92 804 0,2 Vanylven 563 3 452 4 015-62,8 1 060 4 694 5 754-50,2 9 769-56,3 531 251 12 113-50,9 Sande 133 931 1 064 23,6 237 1 810 2 047 65,3 3 111 48,2 199 191 3 534 33,8 Herøy 1 262 6 711 7 973-12,4 2 609 7 912 10 521-4,4 18 494-8,1 3 118 2 861 26 051-3,7 Ulstein 1 778 9 201 10 979-1,0 2 348 7 120 9 468-10,7 20 447-5,8 3 954 4 799 29 331-7,1 Hareid 1 335 6 598 7 933 42,3 1 839 7 399 9 238 24,6 17 171 32,2 1 814 2 085 21 723 13,4 Volda 1 701 9 916 11 617-10,9 3 022 7 835 10 857-12,2 22 474-11,5 3 951 2 777 29 547-14,4 Ørsta 1 926 19 458 21 384-0,8 5 428 11 176 16 604-9,3 37 988-4,7 4 526 5 575 48 149 0,1 Ørskog 392 1 181 1 573-19,5 719 2 309 3 028 15,7 4 601 0,6 1 192 1 573 7 595-21,0 Norddal 328 2 159 2 487-0,6 1 186 6 646 7 832-1,8 10 319-1,5 814 1 079 12 584-3,6 Stranda 514 4 624 5 221 1,4 845 6 942 7 904-38,0 13 125-26,7 898 1 470 15 816-21,4 Stordal 845 3 673 4 518 17,8 481 1 848 2 329-5,2 6 847 8,8 582 567 8 002 1,7 Sykkylven 1 275 7 625 8 900 26,0 2 873 7 603 10 476 8,8 19 376 16,1 2 720 4 878 26 983 14,5 Skodje 1 691 6 736 8 427-26,2 617 1 040 1 657-31,8 10 084-27,2 530 253 10 905-28,2 Sula 4 811 26 500 31 311 20,2 6 323 10 807 17 130 9,5 48 441 16,2 4 851 4 130 58 468 15,4 Giske 1 009 6 180 7 189 15,4 1 495 2 996 4 491-10,3 11 680 3,9 1 583 998 14 418 3,7 Haram 3 159 9 874 13 033 21,6 6 272 18 362 24 634 4,0 37 667 9,5 4 217 7 841 50 216 5,0 Vestnes 1 370 6 344 7 714 44,4 1 817 7 026 8 843 2,0 16 557 18,2 4 617 4 607 26 029 38,2 Rauma 6 340 23 505 29 845-8,0 5 194 9 173 14 367-4,4 44 212-6,9 3 255 4 915 52 705-6,7 Nesset 670 3 607 4 277-31,9 1 257 3 921 5 178 17,8 9 455-11,4 1 138 716 12 405-2,0 Midsund 211 1 744 1 955-16,4 426 1 060 1 486-9,7 3 441-13,7 568 260 4 304-15,9 Sandøy 1 550 2 829 4 379 150,7 404 1 932 2 336-35,2 6 715 25,4 236 135 8 150 42,4 Aukra 442 2 906 3 348 9,0 1 024 3 436 4 460-1,0 7 808 3,1 1 689 1 815 11 356 7,2 Fræna 3 323 14 760 18 083 5,0 5 549 7 891 13 440-7,7 31 523-0,8 2 505 4 656 38 768-0,9 Eide 372 2 017 2 389-6,8 553 2 158 2 711-12,8 5 100-10,1 513 489 6 355-12,6 Averøy 1 201 5 594 6 795 0,8 2 058 6 712 8 770-15,6 15 565-9,2 1 966 1 584 19 157-8,6 Gjemnes 251 1 975 2 226-48,5 418 2 478 2 896-24,1 5 122-37,1 401 388 5 931-35,9 Tingvoll 834 3 594 4 428-1,9 780 2 150 2 930-9,9 7 358-5,2 453 1 023 9 264-6,5 Sunndal 1 820 8 139 9 959-32,9 4 186 12 201 16 387-14,4 26 346-22,5 3 950 6 328 37 906-19,6 Surnadal 959 3 998 4 957-7,0 3 474 5 101 8 575-6,5 13 532-6,7 1 627 2 512 18 116-4,7 Rindal 999 3 467 4 466-5,7 874 1 907 2 781-5,8 7 247-5,7 1 036 560 8 927-3,6 Halsa 489 2 340 2 829 87,4 1 164 2 496 3 660 20,2 6 489 42,5 340 521 8 376 39,4 Smøla 261 1 411 1 672-7,2 1 110 4 195 5 305 30,6 6 977 19,0 374 615 8 032 23,9 Aure 793 3 471 4 264 0,0 2 223 3 652 5 875 5,4 10 139 3,1 1 513 1 470 13 163 4,0 Møre og Romsdal 63 224 324 029 387 253 0,2 127 220 276 039 403 259-4,3 790 512-2,2 103 845 147 431 1 066 850-1,3 2010 i høve 2009 % www.mrfylke.no/statistikk 47

16 Samferdsel Fleire reiser kollektivt I 2010 vart det gjennomført om lag 20,4 millionar kollektivreiser i Møre og Romsdal. Det tilsvarar om lag 81 turar per innbyggar i fylket. Av alle kollektivreiser er delen bilruter 59 prosent, fylkesvegferjer 38 prosent og fire prosent er båtruter. Tal reiser per innbyggar i Møre og Romsdal ligg omtrent på landsgjennomsnittet. Oslo er det fylket kor flest reiser kollektivt, både i del og tal reiser, med over 200 millionar kollektivreiser, gjennomsnittleg 346 reiser per person i 2010. Samla tilskot til samferdselssektoren i 2010 var på om lag 9 145 MNOK, ein auke frå året før på om lag 19 prosent eller 1 433 MNOK. Det samla tilskotet utgjer om lag 29 kroner per produsert rutekilometer. Møre og Romsdal fekk eit tilskot på omtrent 620 MNOK, noko som tilsvarar 30 kroner per produsert rutekilometer. Høgast tilskot per produsert rutekilometer fekk Rogaland, med 53 kroner, følgt av Troms med 52 kroner. Brutto driftsutgifter per kilometer fylkesveg utgjorde gjennomsnittleg 110 000 kroner per kilometer fylkesveg for landet utanom Oslo. I Møre og Romsdal kosta fylkesvegane 138 000 per kilometer i 2010. Høgaste driftsutgifter per kilometer fylkesveg i 2010 hadde Akershus med 177 000 kroner, følgt av Vestfold (171 000 kroner) og Hordaland (146 000 kroner). Kollektivreiser i alt Samferdselssektoren - Nokre nøkkeltal etter fylke, 2010 Bilruter tal reiser Kollektiv reiser per innbyggar Tilskot totalt, i 1000 kroner Ruteprodusert i km, totalt Tilskot (kr) per rutekilometer Ruteproduksjon i km per innbyggar Brutto driftsutgifter per km fylkesveg i 1000 kr Østfold 8 674 482 8 600 000 32 325 224 28 11 720 000 42,6 110 Akershus 35 019 606 32 395 606 65 520 720 19 27 960 885 51,2 177 Oslo 203 167 134 81 023 639 346 1 397 630 28 50 586 754 84,4 0 Hedmark 7 100 000 7 100 000 37 416 878 45 9 300 000 48,5 66 Oppland 8 632 379 8 593 679 47 360 880 30 12 211 956 65,6 86 Buskerud 11 720 690 11 543 277 45 259 187 21 12 110 434 46,4 140 Vestfold 9 117 000 9 057 000 39 185 836 20 9 257 500 39,6 171 Telemark 5 124 954 4 747 683 30 222 137 23 9 554 181 56,5 105 Aust-Agder 5 118 380 5 118 380 47 87 229 12 7 522 000 68,4 78 Vest-Agder 11 469 973 11 174 966 67 223 204 17 13 449 598 78,0 96 Rogaland 27 225 247 23 214 400 64 944 662 53 17 783 250 40,8 109 Hordaland 44 664 877 36 699 000 94 1 240 391 35 35 509 000 73,3 146 Sogn og Fjordane 5 022 161 4 262 665 47 420 268 35 11 849 621 110,0 106 Møre og Romsdal 20 414 167 11 990 700 81 620 982 30 20 445 846 80,5 138 Sør-Trøndelag 27 301 620 24 171 200 94 447 549 23 19 456 715 66,2 93 Nord-Trøndelag 5 127 328 4 597 560 39 305 912 39 7 805 202 59,1 91 Nordland 10 401 332 8 864 919 44 316 234 19 16 588 996 69,9 98 Troms 12 371 361 10 386 037 79 612 172 52 11 677 463 74,1 122 Finnmark 1 714 076 1 539 000 24 238 813 42 5 703 200 77,7 133 Landet 459 386 767 305 079 711 95 9 145 908 29 310 492 601 63,1 - Landet utan Oslo 256 219 633 224 056 072 60 7 748 278 30 259 905 847 60,1 110 Tilskot per innbyggar etter fylke 2010 /KOSTRA /KOSTRA Nordland Akershus Vestfold Sør-Trøndelag Telemark Finnmark Østfold Hordaland Landet Møre og Romsdal Aust-Agder Vest-Agder Buskerud Hedmark Oppland Sogn og Fjordane Oslo Troms Nord-Trøndelag 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 Kroner 48

Vekst i flypassasjertala i fylket I 2010 snudde den negative utviklinga i talet på passasjerar ved lufthamnene i fylket. Dei to føregåande åra har det vore ein (låg) nedgang i det samla talet på passasjerar, men i 2010 snudde utviklinga. Den samla veksten frå 2009 til 2010 var på 6,8 prosent for fylket under eitt. Molde Lufthamn Årø auka mest, med 11,5 prosent, følgt av Ørsta-Volda Hovden, 8,8 prosent og Ålesund, Vigra 7,7 prosent. Flyplassen i Kristiansund, Kvernberget, opplevde ein nedgang på 2,3 prosent. Gardermoen, Noregs hovedlufthamn opplevde ein auke på 5,5 prosent. Særleg i chartertrafikken opplevde flyplassane ein auke i passasjertala. Samla auka chartertrafikken med 19,0 prosent i Møre og Romsdal. Årø opplevde ein auke passasjertala i chartertrafikken på 30,6 prosent, Vigra hadde ein auke på 14,9 prosent, medan på Kvernberget gjekk chartertrafikken ned med 15,4 prosent. Samla utgjorde chartertrafikken 5,7 prosent av dei samla passasjertala ved lufthamnene i fylket, opp 0,6 prosentpoeng frå 2009. Kristiansund Lufthamn Kvernberget er Møre og Romsdals offshore-lufthamn, og tok i 2010 14,3 prosent av den samla offshore trafikken i landet. I 2010 opplevde Kvernberget ein nedgang på om lag 9 prosent i talet på passasjerar i offshoretrafikken, frå 88 810 i 2009 til 80 526 i 2010. Lufttransport - Passasjerar og godsmengde - Gardermoen og dei største flyplassane i fylket (2010) Samla trafikk Innlandsk Ruteflygning Chaterflygning Transit** Transfer** Passasjerar i alt Gods og post Oslo, Gardermoen 14 712 159 1 170 895 16 734 3 191 248 19 091 036 85 738 Møre og Romsdal 1 479 991 84 642 23 063 5 680 1 593 376 3 431 Ålesund, Vigra 753 644 56 062 20 408 3 420 833 534 985 Molde, Årø 368 093 22 804 1 162 842 392 901 2 194 Kristiansund, Kvernberget* 260 933 4 099 616 1 376 267 024 215 Ørsta-Volda, Hovden 97 321 1 677 877 42 99 917 36 Oslo, Gardermoen 7 029 956 12 469 - - 7 042 425 29 819 Møre og Romsdal 1 431 304 1 431 - - 1 432 735 3 378 Ålesund, Vigra 704 985 751 - - 705 736 972 Molde, Årø 368 093 151 - - 368 244 2 168 Kristiansund, Kvernberget* 260 905 529 - - 261 434 201 Ørsta-Volda, Hovden 97 321 0 - - 97 321 36,359 *) Offshore ikkje medrekna **) Sumtala inkluderar transfer- og transitpassasjerar, mao. passasjerar som mellomlandar og enten skiftar fly eller flyg direkte vidare. Tala kjem berre fram i den samla oversikta. Desse passasjerane utgjer i alt 28 743 passasjerar i Møre og Romsdal, og i hovudsak er det knytt til transitt i Ålesund (23 828). For Gardermoen er det omvendt, der var det om lag 3,2 millionar transferpassasjerar og berre 16 734 transitpassasjerar. Cruisepassasjerar Tal passasjerar Prosentvis auke Kjelde: Avinor Cruisehamner 2011 2010 2006 2010-2011 Siste fem år 1 Bergen 350 248 291 877 218 185 20 61 2 Oslo* 315 000 261 000 206 233 21 53 3 Geirangerfjorden 229 220 210 105 139 693 9 64 4 Stavanger 215 026 175 325 62 128 23 246 5 Flåm 156 907 136 908 115 342 15 36 6 Molde & Åndalsnes 93 357 86 902 32 304 7 189 7 Ålesund 93 301 76 709 41 821 22 123 * Tal for 2011 ikkje endelege Auke i cruisepassasjerar Cruiseindustrien opplever ein auke for landet totalt på 12 prosent samanlikna med 2010, frå om lag 1,8 millionar til i overkant av 2 millionar passasjerar i 2011. Møre og Romsdal har tre av dei mest besøkte cruisehamnene i Noreg, og Geirangerfjorden er Noregs tredje største cruisehamn sett ut frå tal på passasjerar. www.mrfylke.no/statistikk 49

Færre reiser med TIMEkspressen Tilbodet med TIMEkspressen starta opp i mai 2005 og fram til 1. september 2011 hadde 3 348 989 reisande nytta seg av tilbodet. I løpet av same perioden vart det køyrt inn nærare 141,9 millionar kroner. 30 000 000 25 000 000 20 000 000 Tal innkjørte kroner og tal passasjerar, TIMEkspressen, 2006-2010. Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune 600 000 500 000 400 000 I 2010 hadde TIMEkspressen 499 436 reisande. Dette er 52 577 færre reisande enn i 2006 og 55 726 færre reisande enn i 2007, som var toppåret. I 2006, 2007 og 2008 var det over 550 000 reisande kvart år. Frå 2008 til 2010 har talet på reisande gått jamt nedover. Frå 2009 til 2010 gjekk talet på reisande ned med 33 443, noko som gir ei endring på 6,2 prosent. 15 000 000 10 000 000 5 000 000 300 000 200 000 100 000 Talet på innkøyrte kroner har auka årleg i perioden 2006 2010, frå 21 millioner kroner i 2006 til 23,9 millioner kroner i 2010. I perioden 2006 2010 har det i snitt vore 538 047 reisande per år. Dette er fleire enn dei som faktisk reiste med TIMEkspressen, både i 2009 og i 2010. 0 0 2006 2007 2008 2009 2010 Innkøyrte kroner Tal passasjerar Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune 3000 Trygt heim for en 50-lapp - kommunevis passasjertal 2005-1. august 2011 50 50 Trygt heim for ein 50-lapp brukt i 28 kommunar Ordninga Trygt heim for ein 50-lapp starta opp i 2005 og fram til 1. august 2011 har 12 193 reisande brukt denne ordninga. Tilbodet er tilgjengeleg i 28 av fylkets 36 kommunar. Talet på reisande i kvar kommune, varierer. Frå 1. januar til 1. august 2011 var det 483 som brukte ordninga i Gjemnes. Deretter følgjer Sykkylven med 318 reisande. Blant kommunane som tilbyr ordninga, er det berre i Aukra at ingen hadde brukt ho i løpet av denne perioden. Dei kommunevise trafikktala for perioden 2005 1. august 2011 viser at talet på reisande er størst i Gjemnes. Deretter følgjer Sykkylven og Sunndal. Tal reisande 2500 2000 1500 1000 500 0 Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stordal Sykkylven Sula Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Aukra Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Aure Halsa Smøla

Om lag halvegs i grusvegpakken for 2009 2010 «Grusvegpakken» er midlar som er løyva til asfaltering av grusvegar i fylket, og har i 2010 finansiert asfaltering av om lag 30 kilometer veg. Hittil i 2011 er litt over 15 kilometer blitt asfaltert. I 2009 var i alt nærare 38 kilometer asfaltert. Tala synar at det har vore ein nedgang i asfaltert lengde dei siste åra. Etter 2011 vil det vere att om lag 86 kilometer grusveg som skal asfalterast. Færre drepne i trafikken I snitt er 15,3 personar drepne i vegtrafikkulykker siste ti år. Det er gjennomgåande høge dødstal i fylket, med nokre unntak. Året 2007 var eit lyspunkt med berre fem drepne. Året etter var talet 24. I 2010 var tala noko lågare igjen, med 8 trafikkdrepne. På landsbasis omkom 208 personar i trafikken i 2010, ein nedgang på fire personar frå 2009. Samstundes er tala dei lågaste for eitt år i perioden 2001 2010. Talet på personskadar etter vegtrafikkulykker gjekk opp med 4,45 prosent frå 2009 til 2010. Nedgangen i talet på drepne og lettare skadde blei motverka av større auke i tal svært alvorleg skadd og alvorleg skadd. Samstundes har Møre og Romsdal ein høg del med ikkje oppgitt skadegrad. Det er ikkje mogleg å seie noko om skadeomfanget til personane i denne gruppa, men det er lite truleg at det er omkomne i desse tala. Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune Grusvegpakken 2009-2011 Kommune 2009 2010 2011 Attstående etter 2011 Molde 14 374 Ålesund 3 501 Volda 7 994 Ørsta 1 768 2 520 Ørskog 2 508 3 488 Haram 3 100 Rauma 12 112 Nesset 8 092 1 879 Fræna 4 673 3 380 Eide 5 468 8 350 Averøy 15 400 Gjemnes 12 682 Tingvoll 12 004 Sunndal 13 129 Halsa 11 736 Smøla 6 545 Aure 13 355 Sum i meter 37 876 29 144 15 400 85 638 Drepne Rest på grusvegpakken (i meter) pr 1. januar 2012 Kat Lengde Stad frå-til Volda F 7 994 Hunneset X651 - Vatne Ørskog F 3 488 Solnørdalen - Furlia Haram F 3 100 Skorastranda - Skoravika Nesset F 1 879 Åsagarden - Toven Nord X666 Fræna F 3 380 Tornes - Eidem X663 Eide F 2 650 Bolliskiftet Xf276 - Sandnesskog Xf241 Eide F 5 700 Halåsen X64 - Sorsetbrua Gjemnes F 7 041 Berge Xkv - Bergsøya V Xe39 Gjemnes F 4 861 Øre Kyrkje X666 - Myklebostad X666 Gjemnes F 780 Skei Xf288 - Larssetra Sunndal F 7 425 Hovin - Vinnavollbrekka X70 Sunndal F 4 413 Løykjabekken - Rødhjul Sunndal F 1 291 Gikling - Falelykkja X70 Halsa F 1 622 Innreiten - Innreitan Halsa F 10 114 Skålvik - Takneskrysset Xe39 Aure F 4 022 Lesund Skole - Sæterneset Aure F 9 333 Sagvågen X680 - Fuglvågen Smøla F 6 545 Edøy Gl Krk - Varden Sum 85 638 Vegtrafikkulykker med personskade - etter fylke (2010) Meget alvorlig skadd Alvorleg skadd Lettare skadd Uoppgitt skadegrad Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune Vegtrafikkulykker med personskade i alt Del av ulykker med uoppgitt skadegrad Østfold 13 2 31 494 67 607 11,0 Akershus 18 4 63 641 88 814 10,8 Oslo 5 6 47 891 204 1 153 17,7 Hedmark 17 4 45 327 47 440 10,7 Oppland 13 6 48 317 26 410 6,3 Buskerud 14 2 34 317 17 384 4,4 Vestfold 3 0 20 415 46 484 9,5 Telemark 9 6 20 433 38 506 7,5 Aust-Agder 7 0 21 212 32 272 11,8 Vest-Agder 12 4 17 248 22 303 7,3 Rogaland 8 10 51 466 81 616 13,1 Hordaland 21 3 53 789 42 908 4,6 Sogn og Fjordane 4 1 22 163 13 203 6,4 Møre og Romsdal 8 7 44 316 188 563 33,4 Sør-Trøndelag 11 7 44 507 43 612 7,0 Nord-Trøndelag 11 1 14 145 20 191 10,5 Nordland 22 3 39 355 68 487 14,0 Troms 9 0 19 202 37 267 13,9 Finnmark 3 1 15 81 18 118 15,3 Noreg 208 67 647 7 319 1 097 9 338 11,7 Skadde og drepne personar, Møre og Romsdal (2001-2010) 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Drept 20 16 19 7 15 19 5 24 20 8 Meget alvorlig skadd 13 6 4 2 10 7 3 6 4 7 Alvorlig skadd 51 59 62 66 51 39 58 44 33 44 Lettere skadd 467 544 482 459 530 521 571 444 352 316 Uoppgitt skadegrad 23 36 68 100 31 48 138 102 130 188 www.mrfylke.no/statistikk 51

17 Helse, sosial og barnevern Fleire barn får hjelp frå barnevernet Det var 2 813 barn i Møre og Romsdal som fekk hjelp frå barnevernet i løpet av 2010. Dette var 145 fleire barn enn året før, ein auke på 5,4 prosent. Til samanlikning var auken på 1,7 prosent frå 2008 til 2009. Veksten i Møre og Romsdal var svakare enn veksten på landsbasis, som var på 7,1 prosent siste år. Ved utgangen av 2010 var det i fylket 29 barn med barnevernstiltak per 1 000 barn 0-22 år. Det tilsvarande talet på landsbasis var 26. Det er store skilnader mellom kommunane. Skodje, Halsa og Hareid har flest barn med tiltak i høve til barnebefolkninga, med høvesvis 47, 45 og 44 klientar per 1 000 barn. Aukra har færrast barn med tiltak, med 13 per 1 000 barn, men også Norddal og Fræna har få, med 15 klientar per 1 000 barn. Av dei tre største byane i fylket er det Kristiansund som har flest barn med tiltak målt i høve til barnebefolkninga (35 per 1 000 barn), men Ålesund ligg like bak (32 per 1 000 barn). Dei fleste (84 prosent) av barna i fylket som fekk tiltak frå barnevernet, tok imot såkalla hjelpetiltak*. Talet på barn i Møre og Romsdal med hjelpetiltak auka med 5,1 prosent frå 2009 til 2010. I tillegg til dei på hjelpetiltak, kjem 447 barn som fekk omsorgstiltak** i løpet av 2010. Ved utgangen av 2010, var aldersgruppa 6-12 år den største gruppa barn med barnevernstiltak i Møre og Romsdal. Denne gruppa er størst både om ein ser på barn med tiltak i høve til folketalet (39 per 1 000 barn) og størst i absolutte tal (889 barn). På landsbasis er det i aldersgruppa 13-17 år ein finn flest barn med barnevernstiltak per 1 000 barn. Sett i forhold til landet under eitt har Møre og Romsdal eit høgare tal barn med barnevernstiltak per 1 000 barn i dei tre yngste aldersgruppene. *Hjelpetiltak kan t.d. vere økonomisk bistand, barnehage, støttekontakt, tilsyn, besøksheim/avlastningsheim, heimekonsulent, avlastningsinstitusjon og liknande. **Omsorgstiltak vil seie at barnevernet tek over omsorga for barnet i t.d. beredskapsheim, fosterheim, barne-/ungdomsheim, bu-/arbeidskollektiv, rusmiddelinstitusjon, barne- og ungdomspsykiatrisk institusjon og liknande. Barn med barnevernstiltak i løpet av året 2007-2010, per kommune, fylke og landet 2007 2008 2009 2010 2010 Omsorgstiltak 2010 Hjelpetiltak Barn 0-22 år med tiltak per 31.12. per 1 000 barn 2007 2008 2009 2010 2010 Omsorgstiltak 2010 Hjelpetiltak Barn 0-22 år med tiltak per 31.12. per 1 000 barn Molde 173 166 168 209 38 171 21 Vestnes 115 96 85 70 18 52 21 Ålesund 498 475 500 516 70 446 32 Rauma 82 85 77 79 9 70 29 Kristiansund 251 269 258 286 54 232 35 Nesset 25 28 36 25 2 23 15 Vanylven 36 36 43 38 9 29 38 Midsund 17 16 11 16 1 15 17 Sande 39 38 33 33 3 30 32 Sandøy 11 12 15 11 2 9 24 Herøy 85 74 86 86 10 76 25 Aukra 16 21 15 19 3 16 13 Ulstein 93 99 84 95 14 81 33 Fræna 76 61 66 68 26 42 15 Hareid 56 57 72 81 10 71 44 Eide 40 40 40 54 10 44 40 Volda 94 117 111 116 20 96 33 Averøy 60 64 59 70 18 52 34 Ørsta 75 84 89 98 18 80 23 Gjemnes 18 21 18 27 16 11 31 Ørskog 14 17 21 24 3 21 29 Tingvoll 21 24 31 34 5 29 33 Norddal 13 8 8 8 1 7 15 Sunndal 67 79 87 88 5 83 34 Stranda 39 36 38 39 4 35 19 Surnadal 63 71 76 73 7 66 30 Stordal 8 12 13 8 0 8 22 Rindal 12 17 21 16 1 15 22 Sykkylven 85 90 108 106 5 101 32 Halsa 16 20 14 23 2 21 45 Skodje 67 68 62 77 6 71 47 Smøla 27 31 37 27 5 22 36 Sula 100 107 103 103 22 81 27 Aure 32 27 32 34 2 32 31 Giske 50 45 57 76 6 70 26 Møre og Romsdal 2 586 2 623 2 668 2 813 447 2 366 29 Haram 112 112 94 80 22 58 19 Landet 42 626 44 167 46 487 49 781 8 073 41 708 26 0-2 år 3-5 år 6-12 år 13-17 år 18-22 år Barn med barnevernstiltak per 30.12 per 1000 barn etter aldersgrupper 2009-2010 0-22 år Møre og Romsdal 2010 Møre og Romsdal 2009 Noreg 2010 Noreg 2009 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 52

Fleire sosialhjelpsmottakarar Ved utgangen av 2010 var det 4 896 mottakarar av økonomisk sosialhjelp i Møre og Romsdal, eller 172 fleire enn året før. Frå 2003 har talet på sosialhjelpsmottakarar gått tilbake år for år, men i 2009 snudde denne trenden (også på landsbasis). Frå 2008 til 2010 auka talet på personar i fylket som tok imot sosialhjelp med 18 prosent og dette er ein sterkare auke enn landet totalt (8 prosent auke). Om ein ser på delen sosialhjelpsmottakarar i alderen 20-66 år i forhold til innbyggarar 20-66 år, har Møre og Romsdal ein låg del, med 3,1 mottakarar per 100 innbyggarar i 2010. Talet på landsbasis er 3,9. Av alle fylka var det Møre og Romsdal og Sogn og Fjordane som hadde færrast sosialhjelpsmottakarar i alderen 20-66 år samanlikna med folketalet i denne gruppa. Av kommunane i fylket er det Sandøy og Stranda som har lågast del mottakarar og Stordal og Smøla som har den høgaste. Sosialhjelp er mest utbreidd blant dei yngste. I aldersgruppa 18-24 år fekk 54 av 1 000 innbyggarar i Møre og Romsdal sosialhjelp i 2010, og i aldersgruppa 25-29 var det 50 av 1 000 innbyggarar som tok imot stønad. Dei tilsvarande tala på landsbasis var 59 og 53. I alle aldersgrupper var bruken av sosialhjelp høgare for landet sett under eitt enn det var i Møre og Romsdal (med unntak av gruppa 16-17 år, men her er tala svært lave). Det var ved utgangen av 2010 registrert totalt 220 årsverk i sosialtenesta i Møre og Romsdal. Dette var ein auke på 15 årsverk, eller 7 prosent frå 2009. Ser ein talet på årsverk i forhold til talet på innbyggarar, var det 0,82 årsverk per 1 000 innbyggarar i Møre og Romsdal. Landsgjennomsnittet var på 1,11 årsverk per 1 000 innbyggarar. Av fylka var det Oslo som hadde best dekning i forhold til folketalet, med 2,38 årsverk per 1 000 innbyggarar. Nøkkeltal sosialtenesta 2010 Sosialhjelpsmottakarar 1) /KOSTRA Prosent sosialhjelpsmottakarar 20-66 år av innbyggarane 20-66 år Årsverk i sosialtenesten per 1000 innbyggarar Molde 584 3,5 1,36 Ålesund 979 3,4 1,14 Kristiansund 706 4,4 1,36 Vanylven 47 2,3 0,73 Sande 45 2,7 0,46 Herøy 176 3,3 0,54 Ulstein 168 3,5 0,63 Hareid 122 3,5 0,32 Volda 132 2,5 0,29 Ørsta 195 2,7 0,59 Ørskog 55 4,0 0,42 Norddal 17 1,4 0,57 Stranda 33 1,1 0,98 Stordal 32 5,5 0,54 Sykkylven 99 2,1 0,33 Skodje 79 3,0 0,48 Sula 77 1,5 0,28 Giske 101 2,4 0,53 Haram 113 2,0 0,45 Vestnes 101 2,3 0,96 Rauma 154 3,2 0,41 Nesset 66 3,6 0,5 Midsund 36 3,0 0,51 Sandøy 9 0,9 0,45 Aukra 37 2,0 0,92 Fræna 233 3,9 0,59 Eide 110 5,2 1,16 Averøy 101 2,9 0,36 Gjemnes 28 1,8 0,35 Tingvoll 61 3,1 0,6 Sunndal 205 4,5 1,1 Surnadal 76 2,1 0,5 Rindal 19 1,7 0,58 Halsa 46 4,7 0,9 Smøla 71 5,4 0,8 Aure 61 2,5 0,53 Møre og Romsdal 4 896 3,1 0,82 Landet 119 444 3,9 1,11 Talet på sosialhjelpsmottakarar og sosialhjelpsmottakarar 20-66 år i % av innbyggarara 20-66 år Tal sosialhjelpsmottakarar 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 60 50 40 30 20 10 0 0 I % av innbyggarane 20-66 år Møre og Romsdal: Sosialhjelpsmottakarar Noreg: Prosent sosialhjelpmottakarar 20-66 år Møre og Romsdal: Prosent sosialhjelpmottakarar 20-66 år 2002 2003* 2004* 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Stønadsmottakarar per 1000 innbyggarar i 2010 fordelt på aldersgrupper. Møre og Romsdal og landet Alder i alt Landet /KOSTRA * Tal for 2003 er inkludert mottakarar av introduksjonsstønad. ** For 2004 er mottakarar av introduksjonsstønad berre inkludert for nokre kommunar. /KOSTRA 16-17 år 18-24 år 25-29 år 30-39 år 40-49 år 50-66 år 67 år eller eldre 6 5 4 3 2 1 0 Møre og Romsdal 1)Talet på mottakarar per kommune kan ikkje bli summert direkte opp til eit fylke-/landsstal. Dette skyldast at enkelte mottakarar i løpet av året har motteke stønad i meir enn ein kommune. Ved direkte å leggje saman mottakarar frå alle kommunar vil desse personane telle med fleire gangar. www.mrfylke.no/statistikk 53

Sterk vekst i talet på yngre mottakarar av heimetenester i pleie og omsorg Talet på heimetenestemottakarar i Møre og Romsdal auka med 3 prosent frå 2009, og det var i 2010 godt over 10 000 brukarar. På landsbasis var talet på mottakarar av heimetenestar tilnærma uendra. Majoriteten av kommunane i fylket hadde ein vekst i talet på brukarar og den største prosentvise veksten var i Smøla kommune. Her auka talet på heimetenestemottakarar med heile 42,3 prosent. Ser ein på aldersgrupper, er det i gruppa under 67 år at auken er størst. Totalt i fylket var det vel 4 100 heimetenestemottakarar under 67 år i 2010, ein auke på 5,1 prosent frå året før. Veksten i mottakarar i alderen 67 år og over var på 1,7 prosent. Talet på plassar i institusjon for eldre og funksjonshemma i Møre og Romsdal viser ein liten auke frå 2009. Medan talet på plassar i sjukeheimar går litt opp, går talet på plassar i aldersheimar ned. Slik er også trenden på landsbasis. Dei fleste kommunane hadde ingen endringar i talet på plassar. Det er relativt stor variasjon mellom kommunane i dekningsgrad for institusjonsplassar. I Stordal kommune er det 32,8 plassar per 100 innbyggarar i aldersgruppa 80 år og over, medan tilsvarande tal i Sula kommune er 5. Talet på bebuarar i institusjon i fylket gjekk litt ned siste året, med 0.5 prosent, og nedgangen nasjonalt var på 2.1 prosent. I følgje SSB kjem nedgangen truleg av opprydding i kommunane sine register. Det var totalt vel 7 700 årsverk innanfor pleie og omsorg i Møre og Romsdal ved utgangen av 2010, ein auke på 1,4 prosent frå året før. Nasjonalt var veksten i årsverk sterkare, med ein auke på 2,2 prosent. I fylket var det i snitt 21,1 årsverk per 100 innbyggarar 67 år og over, og det tilsvarande talet på landsbasis var 19,8. I kommunane varierte talet mellom 14,9 og 37,6 prosent. Kommunane Vestnes, Norddal, Skodje og Ørskog har flest årsverk samanlikna med talet på eldre i befolkninga, og Hareid, Rauma, Tingvoll og Vanylven har det lågaste talet. Mottakarar heimetenester Tal Prosentvis endring 2009-2010 Nøkkeltal pleie- og omsorgssektoren 2010 I prosent av innbyggarar 67 år + Plassar i institusjonar for eldre/funksjonshemma Tal Prosentvis endring 2009-2010 I prosent av innbyggarar 80 år + Bebuarar institusjon for eldre/funksjonshemma Tal Prosentvis endring 2009-2010 I prosent av innbyggarar 67 år + Tal /KOSTRA Årsverk Prosentvis endring 2009-2010 I prosent av innbyggarar 67 år + Molde 818 5,0 23,7 239 0,0 19,1 266 1,1 7,7 770 9,2 22,3 Ålesund 1667 4,6 30,5 355 0,0 17,8 359 0,0 6,6 1223 1,7 22,4 Kristiansund 896 9,7 28,1 194 2,6 17,7 205 1,0 6,4 669 1,6 21,0 Vanylven 188-1,6 29,4 61-4,7 25,6 58-17,1 9,1 107-5,7 16,7 Sande 129 0,8 27,2 32 10,3 18,7 42 0,0 8,8 106 5,2 22,3 Herøy 299 7,2 24,3 103 0,0 24,0 105 22,1 8,6 214-6,1 17,4 Ulstein 306 5,9 34,8 42-4,5 14,1 49 0,0 5,6 163 0,7 18,5 Hareid 230 2,2 33,9 56 0,0 21,4 50 2,0 7,4 101 6,3 14,9 Volda 387-9,6 30,5 74 0,0 14,9 83-1,2 6,5 266 0,9 21,0 Ørsta 424 6,3 26,5 144 6,7 22,2 150 0,0 9,4 276 0,5 17,2 Ørskog 142 2,2 46,1 36 0,0 27,5 27-15,6 8,8 83-4,8 27,1 Norddal 83-1,2 25,6 34 0,0 24,6 33 3,1 10,2 92-13,8 28,5 Stranda 182-21,2 22,2 42 0,0 14,0 50 8,7 6,1 140 0,8 17,1 Stordal 47 11,9 28,3 19 0,0 32,8 14 7,7 8,4 36 3,8 21,5 Sykkylven 300 8,3 28,8 34 3,0 8,7 35 0,0 3,4 176 1,2 17,0 Skodje 137 7,9 31,6 24 20,0 15,4 25-10,7 5,8 118-4,3 27,3 Sula 367 12,2 34,7 20-20,0 5,0 26-16,1 2,5 201-1,9 19,0 Giske 242-3,2 27,2 30 0,0 9,4 31-3,1 3,5 202 5,2 22,6 Haram 446 8,0 32,1 92 0,0 16,7 97 0,0 7,0 241-1,4 17,4 Vestnes 294-8,4 31,3 93 2,2 27,5 87 8,8 9,3 353 1,3 37,6 Rauma 410 7,3 32,0 130 0,0 24,8 125-3,1 9,8 194-2,8 15,2 Nesset 147-11,4 28,4 56-1,8 29,3 54-5,3 10,4 114-0,9 22,1 Midsund 95 25,0 27,1 30 7,1 22,2 30 7,1 8,6 82 1,3 23,4 Sandøy 77 4,1 31,7 22 0,0 19,5 23-4,2 9,5 57 15,2 23,5 Aukra 133 0,0 26,5 44 0,0 24,7 44 12,8 8,8 92-11,3 18,4 Fræna 386-0,8 32,1 105 0,0 26,1 120 5,3 10,0 281-0,3 23,4 Eide 173 2,4 38,6 38-2,6 22,6 45 7,1 10,0 98 3,6 21,9 Averøy 237-7,8 28,6 72 0,0 23,5 88-3,3 10,6 150 3,9 18,1 Gjemnes 126-2,3 31,8 30-16,7 19,0 33-2,9 8,3 101 46,6 25,6 Tingvoll 154-23,8 26,3 37 2,8 17,0 49-19,7 8,4 95 1,8 16,2 Sunndal 374 10,0 31,1 118 0,0 25,5 117-0,8 9,7 307 1,4 25,6 Surnadal 244-0,8 24,2 87 0,0 24,5 93 10,7 9,2 238-3,3 23,6 Rindal 132 8,2 31,6 43 0,0 24,7 43 2,4 10,3 92 1,1 22,0 Halsa 92 27,8 27,3 26 0,0 20,8 25-47,9 7,4 62-3,6 18,4 Smøla 195 42,3 45,5 34 0,0 21,1 33 3,1 7,7 87 3,2 20,2 Aure 196-5,3 31,1 34 0,0 14,1 53-8,6 8,4 128-0,9 20,3 Møre og Romsdal 10 755 3,0 29,4 2 630 0,3 19,4 2 767-0,5 7,6 7 714 1,4 21,1 Landet 174 659 0,1 27,9 41 318 0,6 18,7 43 457-2,1 7,0 126 227 2,2 19,8 54 54

91 prosent av 5-åringane nytta tannhelsetenesta Den offentlege tannhelsetenesta er eit viktig tilbod til innbyggarane i Møre og Romsdal. Det er Møre og Romsdal fylkeskommune som har ansvaret for den offentlege tannhelsetenesta i Møre og Romsdal. Tannhelsetenesta gjev fri tannbehandling til mellom anna barn og unge opp til og med det året ein fyller 18 år, til psykisk utviklingshemma og til eldre og funksjonshemma i institusjon og i heimesjukepleie. Klinikkane tek også imot vaksne, betalande pasientar så langt dei har kapasitet. I alt fekk nærare 54 500 personar behandling eller undersøking av dei offentlege tannhelseklinikkane. Til saman er talet på personar som er under offentleg tilsyn nærare 73 500, i Møre og Romsdal. I 2010 blei 2 790 5-åringar, 2 860 12-åringar og 2 884 18-åringar behandla. Det vil sei at 90,6 prosent av femåringane, 86,9 prosent av 12-åringane og 83,5 prosent av 18-åringane. Målt i prosent er Møre og Romsdal det fylket som har hatt flest 5-åringar inne til undersøking/behandling i 2010. Delen 12- og 18-åringar ligg høvesvis 10 og 7 prosent over gjennomsnittet for alle fylkeskommunane. Netto driftsutgifter for tannhelsetenesta per innbyggar i fylket ligg om lag på nivå med gjennomsnitt for alle fylkeskommunar utanom Oslo, med 415 kr i Møre og Romsdal mot 414kr for landet utanom Oslo. Medan netto driftsutgifter per innbyggar gjekk ned med om lag 1,9 prosent i Møre og Romsdal auka dei med 3,8 prosent for alle fylkeskommunar utanom Oslo. Klientell fordelt på grupper i forhold til prioritering i lov om tannhelsetjenester Totalt tal personar i gruppene per 31.12. i rapportåret Tal personar i ulike grupper som var undersøkt/behandla i rapportåret Tal personar som var planlagt ikkje innkalt i rapportåret Etterslep -personar som ikkje er innkalt til planlagt tid Sum personar under ilsyn Årsaker til at personar i gruppe A til F ikkje er under tilsyn i rapportåret Gruppe A Barn og ungdom i alderen 3 til 18 år 38157 5951 5992 50100 484 1016 Gruppe B Psykisk utviklingshemmede over 18 år 929 678 95 859 25 11 Gruppe C 1 Eldre, langtidssjuke og uføre i institusjonspleie 1270 404 313 1987 73 3 Gruppe C 2 Eldre, langtidssjuke og uføre i heimesjukepleie 1768 380 379 2527 237 35 Gruppe D Ungdom i alderen 19 til 20 år 3188 719 795 4702 348 249 Fengselsinnsatte 75 0 0 75 0 0 Gruppe E Andre prioriterte grupper 218 78 12 17 107 0 4 Gruppe F Øvrige vaksne befolkning 9289 1562 2326 13177 64 Sum alle grupper for heile fylket 1147 54503 9123 9908 73534 1167 1382 Kroner 800 700 600 500 400 300 Netto driftsutgifter tannhelse per innbyggar i kroner 2006-2010 Takka nei til tilbodet /KOSTRA Innkalt, ikkje møtt /KOSTRA 18 offentleg tannhelse 200 100 Sogn og Fjordane fylkeskommune Møre og Romsdal fylkeskommune Gj.snitt fylkeskommunar utanom Oslo Sør-Trøndelag fylkeskommune 0 2006 2007 2008 2009 2010 www.mrfylke.no/statistikk 55

19 Val Fylkestingsvalet 2011 Arbeidarpartiet er framleis det største partiet i fylket med 25,7 prosent oppslutning og 12 representantar i fylkestinget, men Høgre er no nesten jamstor, med 11 representantar. Høgre fekk 22 prosent av røystene ved valet og gjorde dermed sitt beste fylkestingsval i Møre og Romsdal sidan 1979, då dei fekk 22,4 prosent. Framstegspartiet var etter førre val det nest største partiet i fylket, men mista to mandat og må no sjå seg slått av Høgre, som vann fire mandat i årets val. Senterpartiet, Venstre og Kristeleg Folkeparti er jamstore parti, med fire representantar kvar. I tillegg har Sunnmørslista tre mandat og Sosialistisk Venstreparti eitt mandat i det nye fylkestinget. Det er totalt åtte parti som har representantar i fylkestinget i den komande perioden. Av dei totalt 47 representantane i fylkestinget er 27 menn og 20 kvinner, med andre ord er 57 prosent menn og 43 prosent kvinner. Prosent 25 20 15 10 5 0 Resultat fylkestingsval Møre og Romsdal 2007 og 2011 Kjelde: valgresultat.no, nrk.no/valg2011/valgresultat/ssb 12 mandat 11 mandat 8 mandat Val 2011 Val 2007 4 mandat 4 mandat 4 mandat 3 mandat 1 mandat 0 mandat 0 mandat RØDT SV A SP V KRF H FRP SUNML ANDRE Valdeltakinga ved fylkestingsvalet i Møre og Romsdal i år var 56,7 prosent opp 0,4 prosentpoeng frå førre fylkestingsval. Valdeltakinga er den høgaste sidan 1991, men det var venta at oppslutninga ved dette valet ville auke og mange hadde truleg venta ein større auke. Årets val er det tredje på rad med auka deltaking, etter at deltakinga var på knappe 53,1 prosent i 1999. Deltakinga ved fylkestingsvala i Møre og Romsdal har auka med 3,6 prosentpoeng frå 1999 til 2011. På landsbasis var deltakinga på 59,2 prosent ved årets fylkestingsval, samanlikna med 57,5 prosent i 2007. Prosent 70 60 50 40 30 60,9 Valdeltaking fylkestingsval Møre og Romsdal 1991-2011 Kjelde: valgresultat.no, nrk.no/valg2011/valgresultat/ssb 55,3 56,3 56,7 53,1 53,5 20 10 0 1991 1995 1999 2003 2007 2011 56

Kommunestyrevalet 2011 Resultata frå kommunestyrevalet viser at Høgre vart største parti i 12 av kommunane og Arbeidarpartiet vart størst i ni av kommunane. Framstegspartiet vart størst i fem kommunar, Senterpartiet i fire kommunar og Kristeleg Folkeparti vart størst i tre kommunar. I to av kommunane vart lokale lister største parti. I Rauma kommune vart Arbeidarpartiet og Senterpartiet akkurat like store. Vi finn dei fleste Høgre- og Framstegsparti -kommunane sør i fylket og dei fleste Arbeidarpartiog Senterparti-kommunane nord i fylket, medan det er meir blanda i kommunane i Romsdal. I tre av kommunane i fylket fekk eitt parti reint fleirtal. Dette skjedde i Rindal (Sp), Sunndal (Ap) og Kristiansund (Ap). Andre kommunar der eitt parti fekk spesielt stor del av røystene, var i Surnadal (Ap), Stordal (H) og Herøy (H). Forhandlingane om ordførarverv er ikkje over i alle kommunar, men Høgre ser ut til å få flest ordførarar i fylket, med 15 ordførarar. Arbeidarpartiet og Senterpartiet får 6 ordførarar kvar og Framstegspartiet og Kristeleg Folkeparti får fire kvar. Gjennomsnittleg deltaking i kommunevalet i Møre og Romsdal var på 63,4 prosent, noko som er litt svakare enn snittet på landsbasis, som var på 64,6 prosent. Frammøtet auka med 1,8 prosentpoeng i Møre og Romsdal samanlikna med førre kommunestyreval, i 2007, og er den høgaste valdeltakinga sidan kommunestyrevalet i 1991 då den var på 64,1 prosent. Høgaste frammøte i fylket finn vi i kommunane Volda, Smøla, Rindal, Gjemnes og Stranda, som alle hadde eit frammøte på 70 prosent eller meir. Lågast valdeltaking var det i Fræna, Rauma og Ålesund. Parti Største parti Oppslutning Endring frå 2007 Resultat kommuneval 2011 Parti Nest største parti Oppslutning Endring frå 2007 Kjelde: valgresultat.no, nrk.no/valg2011/valgresultat Molde H 36,8 9,6 AP 18,0-3,4 H V 63,3 Ålesund H 28,0 10,6 AP 23,3 3,0 H FRP 59,9 Kristiansund AP 50,8 4,7 FRP 17,4-1,2 AP AP 62,6 Vanylven SP 22,3 8,2 FRP 20,6 1,2 KRF AP 65,9 Sande H 37,1 10,6 TVLKS_V 19,6-3,0 H TVLKS_V 69,5 Herøy H 45,1 1,1 AP 17,3 2,5 H H 62,3 Ulstein H 32,1 10,0 AP 22,1-4,0 H FRP 67,0 Hareid FOHAR 24,8 1,0 H 22,8 4,5 H FOHAR 64,4 Volda KRF 18,1-0,8 FRP 16,4-0,8 KRF H 72,1 Ørsta H 22,8 17,2 AP 22,2-0,7 H KRF 65,4 Ørskog FRP 31,2 6,0 AP 23,2 1,4 FRP V 68,1 Norddal NOLI 31,9 0,7 AP 27,4 7,1 AP SP 68,0 Stranda FRP 33,2-14,3 SP 30,2 12,9 SP KRF 70,3 Stordal H 48,6 4,4 AP 22,2 6,9 H AP 65,7 Sykkylven H 24,9 7,5 FRP 23,6-1,5 H FRP 64,3 Skodje FRP 22,9-12,3 H 20,4 4,1 FRP V 62,9 Sula FRP 30,1-6,0 H 18,6 10,1 H AP 62,4 Giske KRF 36,2-6,9 H 21,9 6,8 KRF H 65,3 Haram H 28,3 2,2 SP 16,8 0,2 H FRP 62,8 Vestnes H 20,4 6,6 V 18,7 13,3 * * 64,0 Rauma AP 23,1-0,1 SP 23,1 1,2 H AP 58,2 Nesset AP 33,1 5,5 H 31,5 10,8 H SP 64,3 Midsund FRP 28,1 28,1 H 23,7-13,7 FRP H 63,8 Sandøy H 39,2 8,3 AP 30,0-4,1 H V 66,6 Aukra AP 36,8 12,2 AUKRA 13,6 13,6 AP KRF 66,0 Fræna H 25,0 10,3 SP 23,4 5,0 FRP H 58,3 Eide AP 32,4 3,0 H 31,7 0,3 H V 66,2 Averøy AP 31,5 6,9 FRP 17,7-4,8 SP FRP 63,9 Gjemnes KRF 25,8 6,4 AP 20,4 3,1 KRF H 70,4 Tingvoll AP 30,5-0,9 SP 26,5 3,7 SP H 64,7 Sunndal AP 57,9 13,3 FRP 11,4-3,4 AP AP 66,0 Surnadal AP 48,2 9,4 SP 29,9-2,7 AP AP 61,5 Rindal SP 58,9 17,6 AP 28,6-14,4 SP SP 70,7 Halsa SP 43,5 7,4 AP 18,9-5,5 SP AP 67,5 Smøla AP 33,7 20,4 H 30,2 0,8 AP V 72,1 Aure SP 28,3 0,5 AP 26,4 5,9 SP AP 62,8 Ordførar Varaordførar Frammøte FOHAR = Folkelista for Hareid kommune / NOLI = Norddalslista / TVLKS_V = Tverrpolitisk liste for Kvamsøy, Sandsøy og Voksa / AUKRA = Aukralista tverrpolitisk liste * Val av ordførar og varaordførar ikkje gjort per 24.10.11 www.mrfylke.no/statistikk 57

20 kommunal økonomi Kommunal økonomi Alle kommunar skal rapportere informasjon om si verksemd til Statistisk sentralbyrå (SSB) gjennom Kommune-Statrapporteringa (Kostra). Hjå SSB vert tala registrert og samanstilt, for å gje relevant informasjon til avgjerdstakarane og andre, både nasjonalt, regional og lokalt. Informasjonen skal tene som grunnlag for analyse, planlegging og styring. I tabellane her er det den finansielle situasjonen og driftskostnadane i kommunane som er vektlagt. I Kostra er det grundig informasjon om kommunal verksemd innanfor alle sektorar. I tabellane er det nytta konserntal, slik at kommunen, kommunale føretak, kommunale samarbeid og interkommunale selskap er med i tala. Tabellen over dei økonomiske indikatorane syner dei viktigaste nøkkeltala når det gjeld kommunane sin økonomiske situasjon. Netto driftsresultat vert sett på som den viktigaste enkeltståande indikatoren for korleis den økonomiske situasjonen i ein kommune er. Netto driftsresultat er det kommunane har igjen etter at drifts- og finansutgiftene er betalt. Det er tilrådd at netto driftsresultat er på om lag 3 prosent av driftsinntektene over tid, for at kommunane sin formue skal verte ivareteken. Tabellen syner at netto driftsresultat for kommunane i Møre og Romsdal dei to siste åra har vore likt med gjennomsnittet til alle kommunane i Noreg utanom Oslo. I 2010 vart netto driftsresultat på nivå med tilrådinga. Sjølv om netto driftsresultat isolert tilseier at den økonomiske situasjonen for kommunane i Møre og Romsdal er lik med kommunane elles i landet, er det fleire indikatorar som kan gje eit meir utfyllande bilete. Brutto driftsresultat seier kor mykje av dei årlege inntektene som kommunane har nytta til tenesteproduksjonen det året. Kommunane i Møre og Romsdal har eit høgare brutto driftsresultat enn kommunane i Noreg utanom Oslo. Det vil seie at dei har igjen meir pengar til andre formål. Brutto driftsresultat i prosent av brutto driftsinntekter, konsern Økonomiske indikatorar Netto finans og avdrag i prosent av brutto driftsinntekter, konsern Netto driftsresultat i prosent av brutto driftsinntekter, konsern Netto lånegjeld i prosent av brutto driftsinntekter, konsern /KOSTRA Disposisjonsfond i prosent av brutto driftsinntekter, konsern 2009 2010 2009 2010 2009 2010 2009 2010 2009 2010 Molde 3,5 4,9 5,3 5,9 2,8 3,4 114,0 116,5 0,9 1,1 Ålesund 1,4 0,5 2,9 5,2 2,6-0,5 74,6 81,5 2,7 2,6 Kristiansund 2,9 3,0 5,2 5,5 1,4 1,5 72,9 75,4 0,1-0,9 Vanylven -0,1-3,0 3,2 3,1 0,4-2,2 52,4 47,1 0,9 0,7 Sande 3,2 3,3 1,3 1,9 5,8 5,4 80,0 76,9 0,3 0,1 Herøy 1,4 7,6 1,0 3,2 4,3 8,6 91,8 86,1 1,8 3,2 Ulstein 1,1 0,6 4,6 6,6 0,4-1,4 119,7 119,1 8,3 6,1 Hareid 1,2-1,9 7,6 7,0-0,3-2,5 104,4 105,2 0,0 0,0 Volda 0,6 3,1 4,2 3,8 0,9 3,4 101,6 100,2 3,2 4,4 Ørsta 0,5 0,4 3,8 3,7 0,6 0,3 91,2 89,8 1,0 0,6 Ørskog 2,6 1,8 2,7 3,9 3,5 1,4 59,0 63,7 8,9 8,7 Norddal 2,1 2,2 2,7 4,3 4,2 2,6 89,9 95,5 31,9 5,8 Stranda 3,6 6,8 7,8 10,6 0,1-3,0 153,5 203,0 2,0 2,4 Stordal 3,9 2,8 3,1 1,3 0,8 3,4 58,0 56,0 10,5 17,9 Sykkylven -2,2 2,0 3,3 4,1-1,5 2,0 86,2 91,3 0,3 0,3 Skodje 4,0 4,6-0,2 2,4 8,2 3,4 77,4 77,7 12,0 18,9 Sula 1,8 2,7 3,1 3,0 2,8 4,1 71,0 72,0 5,4 7,4 Giske -2,6 0,0 1,5 2,5 0,7 2,1 104,3 112,5 7,4 10,0 Haram -0,9 0,2-0,5 0,9 4,6 4,1 115,9 116,7 0,4 0,1 Vestnes -1,0 1,2 1,1 1,5 1,6 3,5 77,9 77,9 0,0 0,0 Rauma -2,4 2,2 0,2 1,1 0,5 4,1 42,2 51,3 0,5 1,0 Nesset 5,0 5,5 1,9 3,4 5,2 4,1 66,5 77,9 1,4 4,7 Midsund 2,5 2,1 3,8 3,4 1,1 1,1 67,0 66,9 0,2 0,2 Sandøy 5,1 2,0-2,2-0,4 9,9 6,8 70,7 66,9 21,9 27,1 Aukra 21,9 20,2 1,5 1,3 23,4 22,4 32,6 30,7 18,2 14,3 Fræna 0,1 2,6 2,0 2,1 1,3 4,0 89,5 86,7 0,4 0,5 Eide 3,3 3,7 1,7 2,7 5,2 5,4 115,1 116,3 11,1 15,2 Averøy 3,5 6,4 5,1 4,8 1,7 4,8 85,3 102,8 2,8 2,4 Gjemnes -3,1-6,5 5,2 5,8-4,3-7,6 79,7 85,3 1,0 0,1 Tingvoll 7,4 5,2 7,2 8,5 3,8 0,9 93,5 95,8 5,0 5,5 Sunndal 4,6-0,5 1,2 1,3 5,9 1,3 39,3 62,6 6,6 7,7 Surnadal 2,3 3,9 3,7 3,9 2,3 4,0 67,7 68,4 5,6 10,0 Rindal 3,8 2,4 4,0 3,6 4,6 3,8 60,9 57,6 9,6 11,3 Halsa 2,0 1,5 3,8 3,6 1,4 1,3 45,4 50,1 0,1-0,4 Smøla 8,7 5,5 4,2 7,2 10,4 4,0 72,2 74,4 4,7 5,2 Aure 7,8 6,0 4,2 3,8 3,5 5,8 48,8 63,0 4,9 7,4 Gj.snitt Møre og Romsdal 2,4 2,8 3,3 4,2 3,0 2,6 82,8 87,6 3,6 3,7 Gj.snitt Noreg utanom Oslo 1,7 1,8 2,7 3,3 3,0 2,6 68,7 72,5 5,5 5,5 58

Netto lånegjeld er definert som langsiktig gjeld (utanom pensjonsforpliktingar) fråtrekt totale utlån og unytta lånemidlar. Netto lånegjeld for kommunane i Møre og Romsdal er høgare enn snittet i Noreg utanom Oslo. Det vil seie at kommunane i Møre og Romsdal må nytte meir pengar til å betale renter og avdrag, og mindre til tenesteproduksjonen, enn kommunane i Noreg utanom Oslo. Tabellen syner vidare at kommunane i Møre og Romsdal har mindre oppsparte midlar på disposisjonsfond enn kommunane i Noreg utanom Oslo. Midlane på disposisjonsfond er frie midlar som kommunane kan nytte etter eige ønskje, til dømes som eigenfinansiering i investeringar eller til å dekkje inntektssvikt eller uventa utgifter. Tabellen over netto driftsutgifter i prosent av totale netto driftsutgifter syner kva kommunane har nytta av eigne frie midlar i dei ymse sektorane. Gjennomsnittstala for kommunane i Møre og Romsdal og for Noreg utanom Oslo syner at det er lite variasjonar i kor mykje kommunane nyttar på dei ymse sektorane. Studerer ein tala på kommunenivå, ser ein at tala kan variere meir. Den sektoren som kommunane i Møre og Romsdal nyttar mest av midlane sine på, er pleie og omsorg. Det er òg den største sektoren i Noreg utanom Oslo. Den nest største sektoren er grunnskolen, både i Møre og Romsdal og i Noreg utanom Oslo. Netto driftsutgifter i % av totale netto driftsutgifter fordelt på sektor, 2010 (konsern) Netto driftsutg, adm, styring, fellesutg, i prosent av totale netto driftsutg, k Netto driftsutgifter, barnehage, i prosent av totale netto driftsutgifter, konse Netto driftsutgifter, grunnskoleopplæring, i prosent av totale netto driftsutgif Netto driftsutgifter, kommunehelse, i prosent av totale netto driftsutgifter, ko Netto driftsutgifter, pleie og omsorg, i prosent av totale netto driftsutg., ko Molde 6,0 2,3 28,9 5,1 40,5 7,2 2,5 1,1 4,2 1,7-1,5-0,2 Ålesund 7,8 3,1 29,5 4,4 37,1 4,8 3,8 1,3 3,8 1,5-0,6 0,2 Kristiansund 5,5 0,5 30,0 5,0 38,9 5,9 4,3 1,1 5,2 2,0-1,2-0,1 Vanylven 11,7 3,7 31,2 4,6 33,4 1,7 3,7 1,4 3,0 2,8 0,4-0,2 Sande 10,5 2,7 31,0 4,8 42,7 0,2 1,7 1,3 1,8 2,9-0,6-0,1 Herøy 13,6 1,5 36,3 5,5 38,2 3,9 3,3 1,2 4,8 3,8 0,1 0,7 Ulstein 11,9 2,8 36,6 3,6 29,3 3,3 3,8 1,5 3,5 2,6-1,0 0,6 Hareid 11,6 1,9 32,7 3,4 35,2 3,8 3,5 1,3 4,0 2,7-1,3-0,4 Volda 7,8 1,8 34,4 4,4 37,6 3,1 3,7 1,2 3,3 2,6-1,4-0,6 Ørsta 7,6 2,5 30,7 4,5 38,7 3,7 3,0 1,3 2,8 3,8 0,0-0,8 Ørskog 8,8 3,9 25,3 5,0 41,2 2,1 1,9 1,7 4,0 2,9-0,3 0,8 Norddal 11,5 2,7 26,2 6,1 35,4 0,6 0,7 3,3 4,6 6,6 2,7-5,0 Stranda 11,0 1,1 33,5 8,1 32,3 2,0 1,4 1,8 3,1 1,4-0,8-1,4 Stordal 15,3 1,3 29,0 6,7 30,7 1,6 1,7 2,0 3,2 4,5-0,3 2,4 Sykkylven 6,8 3,3 31,6 5,1 34,0 3,6 2,6 1,2 4,4 3,5 0,2 0,4 Skodje 9,8 2,2 34,0 6,3 36,0 1,9 3,7 0,7 2,2 2,4-1,2 0,4 Sula 8,6 2,2 35,6 4,9 36,6 1,5 4,4 1,4 2,7 1,8-1,4 0,2 Giske 8,2 3,4 34,4 5,2 34,6 2,7 2,3 1,3 2,9 2,4-0,5 0,4 Haram 10,1 2,4 32,2 5,6 34,8 3,2 3,2 0,7 4,1 2,6-1,2 0,8 Vestnes 3,6 2,6 22,3 3,7 55,6 2,2 3,0 0,7 2,5 1,4 0,0 0,7 Rauma 9,0 2,1 29,1 4,3 37,7 2,7 2,4 1,1 5,0 2,9 0,0-0,1 Nesset 10,3 3,6 32,8 5,6 43,9 2,4 1,1 1,3 3,7 2,5-0,3-11,0 Midsund 9,3 3,0 28,0 5,6 44,3 2,0 1,9-0,1 2,1 1,4-0,8-0,1 Sandøy 14,5 2,0 27,2 4,8 43,6 0,8 1,7 1,2 6,2 2,0-1,0-7,5 Aukra 10,2 3,7 27,5 4,6 29,5 1,7 2,9 1,6 4,9 2,9 0,7 0,2 Fræna 9,6-0,3 34,0 4,6 39,7 2,8 3,9 1,3 2,2 3,0-0,6 0,3 Eide 13,0 3,4 35,3 3,7 36,4 2,1 4,2 0,5 3,1 2,2-1,1-5,1 Averøy 8,4 0,9 31,2 4,2 38,1 2,1 5,4 1,1 3,0 2,5-0,2 1,0 Gjemnes 8,0 3,9 27,0 4,5 38,4 1,4 4,8 0,9 4,4 1,9 0,1 1,2 Tingvoll 10,2 1,1 28,9 4,2 36,3 3,4 3,6 0,7 4,3 2,7-1,0 1,2 Sunndal 9,1 2,7 26,8 3,1 41,0 6,4 1,6 1,0 5,1 2,4 0,0-0,2 Surnadal 8,8 3,2 30,0 4,1 41,3 1,8 2,8 1,9 5,0 3,3 0,2-4,4 Rindal 13,9 1,9 25,4 4,3 40,2 0,7 2,2 1,3 5,9 2,3-1,4 0,8 Halsa 16,6 1,7 24,0 5,8 35,8 1,6 1,6 2,2 2,9 3,2 0,7 1,2 Smøla 13,7 2,1 27,0 6,7 35,2 2,4 2,5 2,7-0,2 2,1 0,8 3,7 Aure 12,1 2,6 27,1 6,8 35,9 1,4 1,7 1,0 3,3 5,0-0,8 1,3 Gj.snitt Møre og Romsdal 8,7 2,3 30,4 4,8 38,1 3,7 3,1 1,2 3,8 2,4-0,6-0,3 Netto driftsutgifter, sosialtj., i prosent av totale netto driftsutgifter, konse Netto driftsutgifter, barnevern, i prosent av totale netto driftsutgifter, konse Netto driftsutg, fys.planl./kult. minne/natur/nærmiljø, i prosent av totale netto Netto driftsutgifter, kultur, i prosent av totale netto driftsutgifter, konsern Netto driftsutgifter, samferdsel, i prosent av totale netto driftsutgifter, kons /KOSTRA Gj.snitt Noreg utanom Oslo 8,5 2,7 30,1 4,8 35,8 5,2 3,5 1,3 4,4 1,9-0,1-0,5 Netto driftsutgifter, bolig, i prosent av totale netto driftsutgifter, konsern Netto driftsutgifter, næring, i prosent av totale netto driftsutgifter, konsern www.mrfylke.no/statistikk 59

21 Lovbrot Få meldte lovbrot i Møre og Romsdal I 2010 vart det meldt om 45,2 lovbrot per 1 000 innbyggar i Møre og Romsdal. Dette er langt færre enn i landet elles, kor det tilsvarande talet var 79,3. Det var berre i Sogn og Fjordane at det vart meldt færre lovbrot enn i Møre og Romsdal. Det vart meldt om flest lovbrot i Oslo, 149,6 lovbrot per 1 000 innbyggar. Dette er meir enn tre gonger så mange meldte lovbrot som i Møre og Romsdal, og nesten dobbelt så mange som i landet sett under eitt. Ålesund, Molde, Kristiansund og Ørskog skil seg klart frå dei andre kommunane i fylket når det gjeld talet på meldte lovbrot. Dei tre bykommunane har om lag 66 meldte lovbrot per 1 000 innbyggar i 2010. Dette er klart høgare enn gjennomsnittstalet for fylket (45,2) og 31,6 fleire meldte lovbrot per 1000 innbyggar enn i Sandøy. Her vart det meldt om 13,6 lovbrot per 1000 innbyggar i 2010. Både i Møre og Romsdal og i Noreg sett under eitt var talet på meldte forbrytelser klart høgare enn talet på meldte forseelser. I 2010 vart det meldt om 28,7 forbrytelser og 16,5 forseelser per 1 000 innbyggar i Møre og Romsdal. Til samanlikning var dei tilsvarande tala for Noreg 54,3 forbrytelser og 25 forseelser per 1 000 innbyggar. Talet på meldte forbrytelser var høgare enn meldte forseelser i dei fleste kommunane i fylket i 2010. Unntaka var Gjemnes, Rauma, Nesset, Midsund og Rindal, kor det vart meldt om fleire forseelser enn forbrytelsar. Blant desse fem kommunane skil Gjemnes seg klart ut, fordi det her vart meldt om 14,2 forbrytelser og 23,1 forseelser per 1 000 innbyggar i 2010. Frå 2008 til 2010 har talet på meldte lovbrot gått ned i Møre og Romsdal, frå 43,3 i 2008, via 45,8 i 2009 til 45,2 i 2010. Dette er same utviklinga som i landet elles. I denne perioden har talet på meldte forbrytelser auka i Møre og Romsdal, medan talet på meldte forseelser har gått ned. I Noreg sett un- Anmeldte lovbrot per 1 000 innbyggarar i Møre og Romsdal To års gjennomsnitt 2007-2008 2008-2009 2009-2010 I alt Forbrytelse Forseelse I alt Forbrytelse Forseelse I alt Forbrytelse Forseelse Molde 68,5 43,8 24,7 67,6 45,5 22,1 66,2 45,8 20,4 Ålesund 70,6 46,2 24,4 65,8 44,0 21,7 66,3 44,6 21,7 Kristiansund 67,4 42,2 25,1 66,4 43,7 22,7 66,2 44,8 21,3 Vanylven 19,4 9,1 10,3 20,3 12,3 8,3 19,6 12,7 7,2 Sande 20,6 10,6 10,0 22,4 13,4 9,4 21,0 13,9 7,1 Herøy 26,6 12,4 14,2 24,0 13,2 10,8 24,0 12,4 11,6 Ulstein 33,0 17,0 16,0 34,3 19,4 14,9 39,1 23,2 15,9 Hareid 38,4 18,5 19,9 33,2 17,0 16,4 32,9 17,3 15,8 Volda 32,7 21,1 11,6 36,3 25,1 11,2 36,5 24,8 11,8 Ørsta 31,7 14,6 17,1 34,1 17,0 17,2 30,9 16,5 14,4 Ørskog 60,6 23,8 36,8 62,6 29,9 33,1 62,2 31,3 30,9 Norddal 33,8 19,6 14,2 25,4 15,3 10,2 17,8 12,2 5,6 Stranda 26,2 16,4 9,8 29,1 19,4 9,7 34,2 23,4 10,8 Stordal 22,0 10,2 11,7 29,0 19,0 11,0 32,0 25,2 7,8 Sykkylven 30,2 19,0 11,2 28,7 18,1 10,7 25,7 16,7 9,0 Skodje 40,1 19,5 20,7 40,5 18,5 22,3 39,8 20,5 19,3 Sula 27,8 17,1 10,7 31,1 20,2 11,1 28,6 18,3 10,3 Giske 37,7 21,8 15,9 34,3 20,2 14,1 36,3 22,3 13,9 Haram 27,8 19,1 8,6 28,3 19,3 9,0 22,9 16,0 7,0 Vestnes 36,1 22,3 13,8 39,4 25,8 13,6 35,7 22,4 13,2 Rauma 44,0 20,8 23,2 46,2 23,7 22,5 43,4 21,6 21,9 Nesset 27,8 12,3 15,5 37,1 17,2 20,2 44,6 19,5 25,0 Midsund 16,0 8,9 7,1 13,5 7,3 6,2 12,3 5,6 6,7 Sandøy 11,7 4,7 7,0 13,8 7,7 6,9 13,6 6,8 6,8 Aukra 24,1 15,1 9,0 18,9 10,4 8,5 20,3 10,6 9,7 Fræna 43,8 25,5 18,3 43,2 25,3 17,9 40,5 24,9 15,6 Eide 40,5 25,7 14,7 35,9 23,8 12,4 36,1 22,8 13,3 Averøy 33,3 17,2 16,1 33,6 17,8 15,8 35,8 20,4 15,3 Gjemnes 45,3 16,3 29,0 45,1 18,3 26,7 37,3 14,2 23,1 Tingvoll 35,4 19,6 15,7 35,3 20,6 14,7 29,6 15,6 14,0 Sunndal 45,9 31,0 15,0 47,5 29,7 18,0 43,8 26,1 17,8 Surnadal 31,0 16,8 14,2 37,0 22,3 14,8 41,5 26,9 14,6 Rindal 19,8 7,3 12,5 25,5 10,3 15,2 26,0 11,8 14,7 Halsa 47,0 17,7 29,3 40,7 17,6 23,1 39,4 22,4 17,0 Smøla 26,4 12,6 13,8 25,0 15,1 10,4 26,6 14,9 12,1 Aure 22,0 12,7 9,2 25,9 15,1 11,1 28,0 15,1 13,1 Møre og Romsdal 46,3 27,8 18,5 45,8 28,6 17,2 45,2 28,7 16,5 Landet 80,8 54,7 26,1 79,6 54,4 25,1 79,3 54,3 25,0 60

der eitt, har både talet på forbrytelser og forseelser gått ned i denne perioden. I Møre og Romsdal er det to politidistrikt. I 2010 vart det meldt om 43,3 lovbrot per 1 000 innbyggar i Sunnmøre politidistrikt. Dette er 3 færre lovbrot per 1 000 innbyggar enn året før. I Nordmøre og Romsdal politidistrikt vart det meldt om 51,8 lovbrot per 1 000 innbyggar. Dette er 0,8 fleire lovbrot per 1 000 innbyggar enn året før. I perioden 2008 2010 har talet på meldte lovbrot vore klart lågare i Sunnmøre politidistrikt enn i Nordmøre og Romsdal politidistrikt. Samtidig har den årlege variasjonen vore klart større i Sunnmøre politidistrikt enn i Nordmøre og Romsdal politidistrikt. Meldte lovbrot, etter lovbrotskategori og -grupper per politidistrikt 2010 Per 1 000 innbyggar I alt Forbrytelser Forseelser Økonomisk kriminalitet Lovbrotsgruppe Politidistrikt Hordaland 72,4 49,9 22,6 1,6 34,1 5,2 1,0 8,3 2,9 0,4 0,2 9,6 9,2 Sogn og Fjordane 40,8 22,8 18,0 0,6 11,6 3,1 0,8 4,0 2,6 0,9 0,2 10,9 6,0 Sunnmøre 43,3 27,7 15,6 1,0 15,5 3,6 0,6 5,1 3,1 1,1 0,2 7,6 5,6 Nordmøre og Romsdal 51,8 33,5 18,3 1,3 17,9 3,9 0,7 6,2 3,1 1,3 0,2 10,8 6,3 Sør-Trøndelag 72,5 51,2 21,3 1,1 35,2 4,7 1,0 6,9 4,9 0,3 0,1 11,3 6,9 Nord-Trøndelag 57,0 35,4 21,6 0,8 20,7 4,6 1,0 6,5 3,1 0,7 0,1 13,1 6,4 Lovbrot i alt (landet) 81,1 55,7 25,4 1,6 36,4 5,3 0,9 9,3 4,4 0,5 0,1 12,7 9,7 Skadeverk Annen vinningskriminalitet Voldskriminalitet Seksualkriminalitet Narkotikakriminalitet Miljøkriminalitet Arbeidsmiljøkriminalitet Trafikkkriminalitet Annen kriminalitet I begge politidistrikta var talet på forbrytelser klart høgare enn forseelser. Medan det vart meldt om 33,5 forbrytelser og 18,3 forseelser per 1 000 innbyggar i Nordmøre og Romsdal politidistrikt i 2010, var dei tilsvarande tala for Sunnmøre politidistrikt 27,7 forbrytelser og 15,6 forseelser. Etter lovbrotsgruppe var det i 2010 flest meldte lovbrot per innbyggar innan annen vinningskriminalitet og trafikk-kriminalitet i begge politidistrikta. I alt (Landet) Oslo Aust-Agder Telemark Vest-Agder Østfold Vestfold Finnmark Hedmark Akershus Rogaland Sør-Trøndelag Hordaland Buskerud Troms Nordland Oppland Nord-Trøndelag Møre og Romsdal Sogn og Fjordane Meldte lovbrot per 1000 innbyggarar 2010 Forbrytelser Forseelser 0 20 40 60 80 100 120 140 160 www.mrfylke.no/statistikk 61

22 Bustadbygging Færre sette i gang med bustadbygging Frå 2009 til 2010 gjekk bygging av nye bustader ned i Møre og Romsdal med 3,6 prosent, eller 44 bustader. Sidan ein bustad i statistikken både kan vere ein einebustad, eit rekkehus eller ei blokk, kan nedgangen bety meir om nedgangen er høgast i igangsetting av bygginga av blokker. Nedgangen i Møre og Romsdal kom som følgje av ein nedgang i igangsetting av bygging av einebustader på 10 prosent, ein auke i bygginga av rekkehus m.v. på 13 prosent og ein nedgang i igangsetting av nye blokker m.v. på 21 prosent. Samstundes gjekk igangsettinga av såkalla andre bustader, det vil seie bu- og sørvissenter, bufellesskap, studentbustader og hybelhus, opp med 190 prosent (frå 10 i 2009 til 29 i 2010). På landsbasis gjekk igangsettinga av einebustader ned med 16 prosent, rekkehus m.v. opp 10 prosent, blokker m.v opp 47 prosent og andre bustader opp 30 prosent. Samla sett gjekk igangsettinga av nye bustader opp med 7,1 prosent for heile landet. Igangsetting av bygging av bustader fordeler seg i Møre og Romsdal mellom 44 prosent einebustader, 38 prosent rekkehus m.v., 15,5 prosent blokker m.v. og 2,5 prosent andre bustader. Samanlikna med heile landet, ser vi at det blir bygd fleire einebustader og rekkehus m.v. i Møre og Romsdal enn i landet elles. Dette skuldast truleg høgare del nye blokker og andre bustader i dei store byane. Av byane i Møre og Romsdal hadde Ålesund og Kristiansund ein auke i bygginga på høvesvis 51 og 31 prosent, medan igangsettinga i Molde gjekk ned med 15 prosent. Om ein ser på igangsetting av bygging av bustadar utanom dei tre byane i fylket, gjekk igangsettinga ned med om lag 18 prosent. Byggjeaktiviteten er høgast i Ålesund, følgt av Molde og Kristiansund. I alt vart det sett i gang bygging av 330 bustader i Ålesund, 161 bustader i Molde og 59 i Kristiansund. Dei tre byane utgjer til saman 47 prosent av alle igangsett bustadbygging i 2010. Bustadbygging, igangsette bustader kommunevis, samla for fylket og landet 2010 Igangsette bustader Møre og Romsdal 2008-2010 Igangsette bustader etter type Møre og Romsdal 2010 2008 2009 2010 Einebustader Rekkehus m.v Blokker m.v Andre bustader Molde 122 191 161 47 31 68 15 Ålesund 219 219 330 124 155 50 1 Kristiansund 54 45 59 26 30 0 3 Vanylven 23 3 9 9 0 0 0 Sande 7 10 9 1 8 0 0 Herøy 37 42 39 14 25 0 0 Ulstein 83 58 46 13 20 13 0 Hareid 13 17 11 7 4 0 0 Volda 67 20 20 3 12 0 5 Ørsta 41 62 35 18 17 0 0 Ørskog 5 2 34 16 12 6 0 Norddal 2 0 5 3 2 0 0 Stranda 3 25 5 5 0 0 0 Stordal 2 0 0 0 0 0 0 Sykkylven 3 50 9 7 2 0 0 Skodje 41 36 42 16 26 0 0 Sula 76 40 42 23 19 0 0 Giske 51 53 47 24 23 0 0 Haram 24 34 19 10 9 0 0 Vestnes 17 42 29 17 11 0 1 Rauma 45 36 22 10 2 10 0 Nesset 5 2 4 3 1 0 0 Midsund 12 20 22 5 0 17 0 Sandøy 9 21 3 3 0 0 0 Aukra 30 56 7 7 0 0 0 Fræna 59 36 30 20 10 0 0 Eide 23 12 5 5 0 0 0 Averøy 3 34 26 18 8 0 0 Gjemnes 24 4 5 5 0 0 0 Tingvoll 32 2 19 13 6 0 0 Sunndal 25 10 18 8 10 0 0 Surnadal 20 17 15 7 0 8 0 Rindal 1 4 19 8 7 0 4 Halsa 9 1 4 4 0 0 0 Smøla 7 6 4 4 0 0 0 Aure 10 9 21 11 0 10 0 Møre og Romsdal 1 204 1 219 1 175 514 450 182 29 Landet 25 950 19 748 21 145 7 485 5 442 5 843 2 375 Tabellen viser: Einebustader inkluderar våningshus og einebustader med hybelleiligheit o.l. Rekkehus m.v. inkluderer tomannsbustader, terrassehus, kjedehus og andre småhus med meir enn tre bustader. Blokker m.v. Omfattar også andre store bustadbygg. Andre bustader: Omfattar bu- og servicesenter, bufellesskap, studentbustader, hybelhus og andre bygg enn boligbygg. 62

Rekord i bustadmarknaden Det vart sett nye rekordar i bustadmarknaden i Møre og Romsdal i 2010. Både talet omsetningar og den gjennomsnittlege kjøpesummen har aldri vore høgare. Bustadeigedom omfattar einebustad, tomannsbustad, rekkje- og kjedehus, blokkhusvær og anna, inkl. leigebustader og liknande*. I alt var det registert 3 980 omsetnader med heimelsoverføring av grunn (tomt) i Møre og Romsdal i 2010, ein auke på 13 prosent frå 2009. Talet omsetnader har ein sterk vekst her i fylket, samanlikna med utviklinga for heile landet. Frå 2008 til 2010 var veksten på nærare 25 prosent i Møre og Romsdal, medan den var på om lag fire prosent på landsbasis. I 2010 var det flest omsetnader i Ålesund (990), Molde (442) og Kristiansund (441). Byane står for om lag 47 prosent av alle omsetnader av bustadeigedommar i fylket. Auken i omsetnader i absolutte tal var størst i Ålesund og Molde, med ein auke på høvesvis 162 og 100 fleire omsetnader, medan Haram (+97), Sula (+37) og Giske (+37) òg har opplevd god vekst i talet på omsetnader. Den samla kjøpesummen for bustadeigedommar i fylket sette ny rekord i fjor, med i overkant av 7,5 milliardar kroner. Gjennomsnittleg kjøpesum hadde også ein kraftig vekst samanlikna med talet for landet. Gjennomsnittleg kjøpesum per omsetnad var i 2010 1 893 043 kroner, ein auke på 205 888 kroner eller 12 prosent for året før. For landet er gjennomsnittleg kjøpesum høgare, med 2 450 642 kroner, opp om lag 6 prosent frå 2009. Den gjennomsnittlege kjøpesummen for landet er omtrent 30 prosent høgare enn i Møre og Romsdal. Molde er framleis den einaste kommunen kor gjennomsnittleg kjøpesum er høgare enn kva den er for landet, med 2 730 801 kroner. Gjennomsnittleg kjøpesum i dei andre byane er 2 277 324 kroner i Ålesund og 2 009 807 kroner i Kristiansund. Den samla kjøpesummen for Møre og Romsdal utgjer omtrentleg fire prosent av samla kjøpesum for heile landet. Dette er ei auke på om lag 27 prosent frå 2009 til 2010, noko som er omtrentleg dobbelt så kraftig vekst som for landet (14 prosent). *Samansetjinga av omsett bustadmasse varierer over tid. I enkelte tilfelle kan ein omsetnad omfatte fleire bustader. Bustadeigedommar utan oppgjeven kjøpesum er ikkje tekne med i tala. Med andre ord kan tala vere noko upresise. Samstundes dannar dei eit bilete som kan illustrere skilnaden i bustadprisane i fylket og landet. Tal bustadsal, samla kjøpesum og gjennomsnittleg kjøpesum per omsetning kommunevis Møre og Romsdal Omsetning 2008 2009 2010 Endring 2009-2010 Endring i prosent Samla kjøpesum 2010 Gj.snittleg kjøpesum per omsetning 2010 Molde 294 342 442 100 29,2 1 207 014 000 2 730 801 Ålesund 783 828 990 162 19,6 2 254 551 000 2 277 324 Kristiansund 315 434 441 7 1,6 886 325 000 2 009 807 Vanylven 20 15 22 7 46,7 20 805 000 945 682 Sande 18 18 22 4 22,2 26 275 000 1 194 318 Herøy 90 114 126 12 10,5 210 057 000 1 667 119 Ulstein 158 111 115 4 3,6 214 484 000 1 865 078 Hareid 92 81 68-13 -16,0 93 035 000 1 368 162 Volda 98 138 131-7 -5,1 208 921 000 1 594 817 Ørsta 99 171 156-15 -8,8 262 925 000 1 685 417 Ørskog 28 24 46 22 91,7 60 385 000 1 312 717 Norddal 8 11 6-5 -45,5 4 691 000 781 833 Stranda 33 46 30-16 -34,8 38 249 000 1 274 967 Stordal 7 11 9-2 -18,2 9 209 000 1 023 222 Sykkylven 90 74 79 5 6,8 125 688 000 1 590 987 Skodje 78 77 90 13 16,9 160 442 000 1 782 689 Sula 116 120 157 37 30,8 268 036 000 1 707 236 Giske 99 74 111 37 50,0 174 759 000 1 574 405 Haram 109 93 185 92 98,9 294 844 000 1 593 751 Vestnes 53 60 75 15 25,0 121 809 000 1 624 120 Rauma 92 89 88-1 -1,1 121 192 000 1 377 182 Nesset 21 22 17-5 -22,7 16 965 000 997 941 Midsund 11 25 21-4 -16,0 26 190 000 1 247 143 Sandøy 14 21 6-15 -71,4 7 320 000 1 220 000 Aukra 39 48 57 9 18,8 92 960 000 1 630 877 Fræna 123 121 115-6 -5,0 185 104 000 1 609 600 Eide 50 43 35-8 -18,6 50 352 000 1 438 629 Averøy 56 70 70 0 0,0 104 574 000 1 493 914 Gjemnes 17 24 21-3 -12,5 25 901 000 1 233 381 Tingvoll 23 28 34 6 21,4 26 296 000 773 412 Sunndal 54 61 74 13 21,3 89 725 000 1 212 500 Surnadal 40 50 64 14 28,0 70 041 000 1 094 391 Rindal 13 16 20 4 25,0 17 048 000 852 400 Halsa 8 11 12 1 9,1 9 370 000 780 833 Smøla 23 17 16-1 -5,9 12 510 000 781 875 Aure 23 33 29-4 -12,1 36 261 000 1 250 379 Møre og Romsdal 3 195 3 521 3 980 459 13,0 7 534 312 000 1 893 043 Landet 73 321 70 674 76 241 5 567 7,9 186 839 418 000 2 450 642 Gjelder omsetninger med hjemmelsoverføring av grunn (tomt). Boligeiendom omfatter enebolig, tomannsbolig, rekke- og kjedehus, blokkleilighet og annen, inkl. leiegårder o.l. Sammensetningen av omsatt boligmasse varierer over tid. Tallene behøver derfor ikke å gi et riktig bilde av prisutviklingen av bestemte boligtyper. I enkelte tilfeller kan en omsetning omfatte flere boliger. Boligeiendommer uten oppgitt kjøpesum er ikke tatt med i tabellen. www.mrfylke.no/statistikk 63

23 Personinntekter Store skilnader mellom menn og kvinner i personinntekt Oversikta over brutto personinntekt (lønnsinntekt, trygd og kapitalinntekt) frå likninga for personar 17 år og eldre frå 2009 synar at skilnaden mellom menn og kvinnar har blitt noko lågare frå året før. Skilnadane er framleis store, og gjennomsnittleg bruttoinntekt for kvinner var i gjennomsnitt 62,4 prosent av den gjennomsnittlege bruttoinntekta til menn i Møre og Romsdal. Skilnaden i Møre og Romsdal er litt høgare enn det ein ser for landet under eitt, kor kvinners bruttoinntekt er 65,7 prosent av gjennomsnittleg bruttoinntekt for menn. Den gjennomsnittlege bruttoinntekta for menn i Møre og Romsdal var i 2009 410 300 kr, mot 419 100 på landsbasis. For kvinna var gjennomsnittleg bruttoinntekt i fylket 255 900, medan den var 275 400 på landsbasis. Gjennomsnittsinntekta på landsbasis var såleis 7,6 prosent høgare for kvinner og 2,1 prosent høgare for menn enn i Møre og Romsdal. Medianinntekta (beløpet som deler ei gruppe i to like store delar når inntekta blir sortert aukande eller fallande, dvs. at det vil være like mange over og under) er i Møre og Romsdal 297 500 kr, 2,5 prosent lågare enn for heile landet, kor medianinntekta er 305 000 kr. Det er fem kommunar i Møre og Romsdal kor gjennomsnittleg bruttoinntekt for begge kjønn er høgare enn på landsbasis. Dei fem kommunane er Ulstein, Ålesund, Herøy, Sandøy og Ulstein. Dei fem kommunane i fylket med lågast gjennomsnittleg bruttoinntekt for begge kjønn er Nesset, Halsa, Surnadal, Tingvoll og Rindal. Av fylka er det Akershus som har den høgaste gjennomsnittleg bruttoinntekta for begge kjønn, med Oslo, Rogaland og Hordaland bak seg. Dei fire fylka er dei einaste som ligg over landsgjennomsnittet. Møre og Romsdal ligg på ein sjuandeplass. Hovudpostar frå likninga for busette personar 17 år og eldre i 2009 Gjennomsnittleg bruttoinntekt Begge kjønn Menn Kvinner Gj. inntekt kvinner i prosent av gj. inntekt menn Bruttoinntekt median Molde 350 300 415 400 286 400 68,9 323 000 Ålesund 356 400 439 600 273 900 62,3 313 800 Kristiansund 337 500 419 000 257 000 61,3 293 800 Vanylven 316 700 403 300 228 000 56,5 272 600 Sande 318 900 412 800 224 200 54,3 275 800 Herøy 355 800 477 000 232 500 48,7 288 900 Ulstein 370 500 468 600 266 700 56,9 312 900 Hareid 336 100 433 200 240 300 55,5 288 200 Volda 314 100 379 400 251 200 66,2 288 900 Ørsta 314 200 384 300 243 500 63,4 286 700 Ørskog 319 200 380 200 258 100 67,9 292 900 Norddal 306 200 361 600 251 600 69,6 277 700 Stranda 310 500 361 800 258 400 71,4 289 800 Stordal 302 700 356 200 248 900 69,9 263 900 Sykkylven 320 500 379 300 260 500 68,7 307 600 Skodje 332 700 413 700 251 400 60,8 307 200 Sula 328 400 406 800 251 200 61,8 297 800 Giske 342 000 439 700 241 900 55,0 298 300 Haram 337 300 428 500 239 600 55,9 296 500 Vestnes 317 100 385 400 245 600 63,7 280 000 Rauma 312 600 378 700 247 100 65,2 286 400 Nesset 301 700 362 800 238 400 65,7 273 700 Midsund 333 500 437 700 225 100 51,4 284 200 Sandøy 355 400 482 000 231 600 48,0 291 500 Aukra 340 400 425 600 254 000 59,7 304 700 Fræna 323 400 396 500 249 500 62,9 296 100 Eide 326 400 394 800 257 300 65,2 297 700 Averøy 324 600 402 200 243 900 60,6 283 300 Gjemnes 317 700 384 800 247 900 64,4 293 000 Tingvoll 288 900 341 400 237 500 69,6 261 800 Sunndal 327 700 402 300 253 900 63,1 300 300 Surnadal 290 900 344 800 235 400 68,3 273 800 Rindal 286 800 334 600 238 700 71,3 269 300 Halsa 291 100 342 900 238 200 69,5 267 600 Smøla 312 400 384 700 238 200 61,9 265 000 Aure 307 100 369 700 242 500 65,6 270 300 Møre og Romsdal 333 300 410 300 255 900 62,4 297 500 Landet 346 700 419 100 275 400 65,7 305 000 64

Molde er den einaste kommunen kor gjennomsnittleg bruttoinntekt for kvinner er høgare enn kva den er på landsbasis, medan Ålesund, Ulstein, Sykkylven og Stranda kjem etter Molde, men ligg noko under landsgjennomsnittet for kvinner. Lågast gjennomsnittleg bruttoinntekt for kvinner er det i Herøy, Sandøy, Vanylven, Misund og Sande. På topp blant fylka ligg Oslo, Akershus, Rogaland og Finnmark, medan Møre og Romsdal ligg på 12. plass. I ni av dei 36 kommunane i fylket tener mennene over det som er gjennomsnittleg bruttoinntekt for menn på landsbasis. Menn i Sandøy kommune tener mest i fylket. Deretter kjem fire sunnmørskommunar; Herøy, Ulstein, Giske og Ålesund. Fire av dei fem kommunane kor menn tener minst ligg på Nordmøre; Surnadal, Halsa, Tingvoll og Rindal. Den femte kommunen er Stordal, på Sunnmøre. Rogaland, Akershus, Oslo, Hordaland og Vest-Agder toppar fylkesoversikta, medan Møre og Romsdal kjem på sjuandeplass. I 12 av kommunane i fylket er kvinneinntekta i prosent av mannens inntekt lik eller høgare enn landstala. Av dei fem kommunane kor kvinneinntekta er høgast i prosent av mannsinntekta i fylket, er tre frå Sunnmøre og to frå Nordmøre. Dei fem kommunane er Stranda, Stordal, Norddal, Rindal og Tingvoll. Dei fem kommunane kor kvinneinntekta er lågast samanlikna med mannsinntekta er Giske, Sande, Midsund, Herøy og Sandøy, altså tre på Sunnmøre og to i Romsdal. Hovudpostar frå likninga for busette personar 17 år og eldre, 2009 Gjennomsnittleg bruttoinntekt - kroner Begge kjønn Menn Kvinner Medianinntekt Østfold 314 400 377 200 254 000 283 500 Akershus 394 800 482 400 309 900 339 000 Oslo 389 900 463 800 318 800 335 500 Hedmark 300 600 350 700 252 300 277 400 Oppland 305 400 357 700 254 400 282 200 Buskerud 342 100 416 000 270 200 304 300 Vestfold 330 300 404 300 259 500 291 300 Telemark 320 400 390 400 252 900 285 600 Aust-Agder 327 600 405 500 250 800 284 900 Vest-Agder 335 300 421 500 250 500 291 200 Rogaland 386 000 489 100 281 200 323 200 Hordaland 352 800 432 400 273 600 310 800 Sogn og Fjordane 319 600 380 000 258 300 295 800 Møre og Romsdal 333 300 410 300 255 900 297 500 Sør-Trøndelag 330 000 391 400 268 800 301 700 Nord-Trøndelag 302 900 357 400 248 600 281 000 Nordland 312 200 364 300 260 400 290 900 Troms 321 400 367 600 274 900 301 300 Finnmark 313 100 348 700 276 100 293 700 Landet 346 700 419 100 275 400 305 000 /KOSTRA Utvikling i gjennomsnittleg bruttoinntekt 1993-2009 fordelt på kjønn. Møre og Romsdal og landet 450000 400000 Om vi ser på medianinntekta, så ser vi at den er høgast i Molde, medan Ålesund, Ulstein, Sykkylven og Skodje kjem etter på toppen. Dei fem kommunane er også dei kor medianinntekta er høgare enn på landsbasis. På botn kjem Tingvoll, Stordal, Smøla, Halsa og Rindal, fire kommunar på Nordmøre og ein på Sunnmøre. Ikkje overraskande er det også storbyregionane som ligg på topp når det kjem til medianinntekt; Akershus, Oslo, Rogaland og Hordaland ligg over landsgjennomsnittet på toppen. Møre og Romsdal ligg på åttande-plass. Kroner 350000 300000 250000 200000 150000 100000 50000 0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Landet Menn Møre og Romsdal Menn Landet Kvinner Møre og Romsdal Kvinner www.mrfylke.no/statistikk 65

Høgast inntekt i Giske Tabellen viser inntekt etter skatt etter ulike formar for hushald. Som ein kan sjå ut av tabellen, er det par med barn som har høgast inntekt etter skatt (645 000 kroner), etterfølgt av par utan barn (473 000 kroner), einsleg mor/far med barn (342 000 kroner) og til slutt dei aleinebuande (218 000 kroner). Den gjennomsnittlege inntekta etter skatt for eit hushald i Møre og Romsdal var i 2009 415 000 kroner. Dette er om lag 18 000 kroner høgare enn talet for landet, og skuldast at det i Møre og Romsdal er ein lågare del av befolkninga som er aleinebuande eller einsleg forelder enn i landet elles. I alt er det 105 837 hushald i Møre og Romsdal. Av dei er 36,3 prosent aleinebuande, 24,6 prosent bur som par utan barn, 23,4 prosent som par med barn i alderen 0 17 år, medan 4,8 prosent bur som einsleg mor/far med barn i alderen 0 17 år. Dei ulike delane kan ikkje summerast til 100 prosent sidan enkelte hushald er haldne utanom oversikten, til dømes studentar og aleinebuande under 18 år. Den lågaste gjennomsnittlege inntekta etter skatt for alle hushald finn ein i Smøla, med 364 000 kroner. Dette utgjer 74,6 prosent av den gjennomsnittlege inntekta etter skatt for alle hushald på Giske, kor den er høgast i fylke, med 488 000 kroner. Aleinebuande tener mest i Molde, med 235 000 kroner, medan dei tener minst i Rindal, med 176 000 kroner. Dei same kommunane ligg også på topp og botn for par utan barn. I Molde tener dei mest, med 513 000 kroner, medan dei i Rindal tener 406 000 kroner. Sandøy er kommunen kor par med barn har høgast inntekt, med 715 000 kroner, medan Stordal kjem på botn, med 555 000 kroner etter skatt. Aleineforeldre har høgast inntekt i Midsund med 366 000 kroner, medan dei har lågast i Stordal med 273 000 kroner. Inntekt etter skatt, median (kroner) 2009 Alle hushald Aleineboende Par utan barn Par med barn 0-17 år Einsleg mor/far med barn 0-17 år Molde 412 000 235 000 513 000 659 000 358 000 Ålesund 403 000 230 000 496 000 662 000 341 000 Kristiansund 385 000 216 000 479 000 653 000 340 000 Vanylven 403 000 186 000 453 000 630 000 327 000 Sande 430 000 197 000 443 000 648 000 357 000 Herøy 478 000 218 000 467 000 689 000 337 000 Ulstein 442 000 221 000 484 000 705 000 350 000 Hareid 441 000 223 000 459 000 667 000 341 000 Volda 404 000 200 000 485 000 636 000 341 000 Ørsta 424 000 211 000 449 000 619 000 336 000 Ørskog 448 000 218 000 478 000 603 000 348 000 Norddal 405 000 197 000 463 000 591 000 325 000 Stranda 415 000 219 000 459 000 622 000 316 000 Stordal 389 000 197 000 450 000 555 000 273 000 Sykkylven 424 000 222 000 481 000 599 000 317 000 Skodje 464 000 227 000 477 000 622 000 349 000 Sula 462 000 215 000 469 000 638 000 337 000 Giske 488 000 230 000 462 000 662 000 351 000 Haram 435 000 217 000 471 000 656 000 344 000 Vestnes 409 000 209 000 454 000 637 000 349 000 Rauma 392 000 214 000 450 000 618 000 335 000 Nesset 417 000 201 000 432 000 623 000 333 000 Midsund 405 000 201 000 418 000 660 000 366 000 Sandøy 437 000 193 000 503 000 715 000 323 000 Aukra 470 000 221 000 488 000 653 000 354 000 Fræna 441 000 213 000 477 000 641 000 339 000 Eide 429 000 209 000 455 000 635 000 323 000 Averøy 429 000 205 000 454 000 658 000 354 000 Gjemnes 440 000 209 000 448 000 615 000 326 000 Tingvoll 373 000 203 000 440 000 595 000 302 000 Sunndal 386 000 226 000 470 000 637 000 349 000 Surnadal 388 000 201 000 416 000 585 000 334 000 Rindal 390 000 176 000 406 000 596 000 339 000 Halsa 370 000 182 000 409 000 615 000 335 000 Smøla 364 000 198 000 450 000 631 000 324 000 Aure 369 000 200 000 426 000 646 000 335 000 Møre og Romsdal 415 000 218 000 473 000 645 000 342 000 Hele landet 397 000 225 000 485 000 644 000 341 000 Studenthusholdninger er ikke inkludert. Par omfatter ektepar, samboerpar og registrerte partnere. Husholdningstype: Aleneboende barn under 18 år er tatt ut av datagrunnlaget. De fleste av disse er trolig feilklassifisert på grunn av mangler i datagrunnlaget. Dette kan være personar under 18 år som bor sammen med andre voksne enn foreldrene, for eksempel fosterbarn og barn som bor på barnehjem og lignende. 66 66

Auka omsetning i detaljhandelen I 2010 var omsetninga i detaljhandelen i Møre og Romsdal på 70 247 kroner per innbyggar. Dette var 2 157 kroner meir enn året før og svarar til ein relativ auke på 3,2 prosent. I Noreg var omsetninga på 71 517 kroner per innbyggar, noko som utgjer ein auke på 694 kroner eller 1 prosent frå året før. Omsetninga per innbyggar i fylket var dermed lågare enn i landet elles, men auken var sterkare enn i landet. Utviklinga siste år viser auka omsetning i detaljhandelen i 20 av kommunane i fylket. I seks av desse var omsetninga større enn landet elles. Dette var - i tillegg til bykommunane Molde, Ålesund og Kristiansund - Ulstein, Sunndal og Surnadal kommunar. Høgast omsetning per innbyggar var det i Ålesund, med 109 100 kroner, følgt av Molde og Ulstein. Lågast omsetning var det i Sande, med 23 940 kroner. Omsetninga per innbyggar var 52,6 prosent over landsgjennomsnittet i Ålesund og 66,5 prosent under landsgjennomsnittet i Sande. Relativt sett var omsetningsveksten i detaljhandelen i 2010 størst i Gjemnes med 9 prosent, følgt av Sula, Sunndal og Midsund kommunar. Størst omsetningssvikt i detaljhandelen siste år var i Sandøy, både absolutt og relativt. Her gjekk omsetninga ned frå 40 949 til 35 170 kroner, noko som utgjer ein reduksjon på 5 779 kroner eller 14,1 prosent. Omsetning per innbyggar i detaljhandel (kr), etter kommune, fylke og landet 2009 2010 Omsetning Omsetning Endring i omsetning per innbyggar frå 2009-2010 Kroner Molde 102 981 105 231 2 250 2,2 Ålesund 107 671 109 100 1 429 1,3 Kristiansund 80 908 80 394-514 -0,6 Vanylven 52 827 55 078 2 251 4,3 Sande 24 406 23 940-466 -1,9 Herøy 55 053 55 779 726 1,3 Ulstein 97 067 97 333 266 0,3 Hareid 33 677 35 217 1 540 4,6 Volda 71 112 71 007-105 -0,1 Ørsta 66 703 66 233-470 -0,7 Ørskog 39 610 34 708-4 902-12,4 Norddal 60 748 62 363 1 615 2,7 Stranda 49 649 51 167 1 518 3,1 Stordal 31 753 32 653 900 2,8 Sykkylven 48 253 48 269 16 0,0 Skodje 24 588 25 587 999 4,1 Sula 31 722 33 560 1 838 5,8 Giske 36 546 35 747-799 -2,2 Haram 39 414 39 357-57 -0,1 Vestnes 53 491 54 407 916 1,7 Rauma 59 297 58 327-970 -1,6 Nesset 39 745 39 825 80 0,2 Midsund 37 292 39 114 1 822 4,9 Sandøy 40 949 35 170-5 779-14,1 Aukra 28 926 28 210-716 -2,5 Fræna 47 392 45 396-1 996-4,2 Eide 40 298 41 654 1 356 3,4 Averøy 46 706 45 026-1 680-3,6 Gjemnes 27 186 29 636 2 450 9,0 Tingvoll 47 213 48 425 1 212 2,6 Sunndal 69 733 73 141 3 408 4,9 Surnadal 73 806 71 564-2 242-3,0 Rindal 33 417 33 251-166 -0,5 Halsa 41 765 42 292 527 1,3 Smøla 59 234 58 657-577 -1,0 Aure 49 036 47 236-1 800-3,7 Møre og Romsdal 68 090 70 247 2 157 3,2 Heile landet 70 823 71 517 694 1,0 Prosent Omsetning per innbyggar i detaljhandel (kr) etter kommune, fylke og landet Møre og Romsdal Landet Ålesund Molde Ulstein Kristiansund Sunndal Surnadal Volda Ørsta Norddal Smøla Rauma Herøy Vanylven Vestnes Stranda Tingvoll Sykkylven Aure Fræna Averøy Halsa Eide Nesset Haram Midsund Giske Hareid Sandøy Ørskog Sula Rindal Stordal Gjemnes Aukra Skodje Sande 0 20 000 40 000 60 000 80 000 2010 2009 100 000 120 000 24 Detaljhandel www.mrfylke.no/statistikk 67

Møre og Romsdal fylkeskommune Plan- og analyseavdelinga Fylkeshusa 6404 Molde Telefon: 71 25 80 00 E-post: post@mrfylke.no www.mrfylke.no www.mrfylke.no/statistikk EKH.no miljømerket trykksak 241 690