Fylkesstatistikk 2011

Transkript

1 Ein tydeleg medspelar Fylkesstatistikk 2011 Møre og Romsdal

2 Innvandringa sikrar god vekst i folketalet Framleis god vekst i folketale Færre yngre kvinner enn yngre menn Eksportfylket Færre unge fleire eldre Rekord i bustadmarknaden Sentralisering, sjølv utan flytting Stadig fleire bur åleine Attraktive høgskular i fylket Ein av fire sysselsette pendlar Industrifylket Få mannlege lærarar i grunnskolen Kvar femte har høgare utdanning Auke i sysselsettinga Demografi 4 Landbruk 30 Helse, sosial og barnevern 52 Tettstader 17 Offentlege arbeidsplassar Offentleg tannhelse 55 Sysselsetting 18 Pendling 33 Val 56 Industri 24 Arbidsløyse / sjukefråvær 36 Kommunal økonomi Ekspor t 25 Forsking og utvikling 38 Lovbrot 60 Nyetableringar 26 Utdanning 40 Bustadbygging 62 Reiseliv 27 Kultur 44 Personinntekter 64 Fiskeri og havbruk Samferdsel 48 Detaljhandel

3 FYLKESSTATISTIKK 2011 viser at mykje gjekk bra her i fylket i 2010; folketalsveksten var rekordhøg, det var framleis vekst i innvandringa, sysselsettinga auka, det var sterk vekst i FOU-utgiftene, arbeidsløysa gjekk ned og det var færre drepne i trafikken enn på mange år. Men sjølvsagt avslører tala også utfordringar; fødselstala held fram med å gå ned, det innanlandske flytteunderskotet auka, vi har få mannlege lærarar i grunnskolen og det er sterk vekst i talet på yngre mottakarar av heimetenester i pleie og omsorg. Av andre spennande trekk i samfunnsutviklinga kan vi nemne at kvar fjerde arbeidstakar pendlar til arbeid her i fylket, stadig fleire bur åleine, fleire bur i tettbygde strøk og vi konstaterer ein sterk auke i detaljhandelen. Dette er smakebitar av kva du kan finne i årets utgåve av FYLKESSTATISTIKK. FYLKESSTATISTIKKEN er først og fremst meint som eit referanse- og oppslagsverk for politikarar og administrasjon i kommunane, for presse og for samfunnsinteresserte generelt. Vi får også tilbakemeldingar om at den vert nytta i skoleverket, noko vi synest er positivt. Er det tema eller område du gjerne skulle sett var med i FYLKESSTATISTIKK, tek vi gjerne imot innspel på det, og skal sjå kva som let seg gjere i framtidige utgåver. Årets utgåve av FYLKESSTATISTIKK er meir omfattande enn nokon gong. Ta deg tid til å studere tabellane og figurane, så finn du heilt sikkert fleire spennande og interessante trekk ved fylket vårt! Vil du vite meir, sjekk nettsidene våre Her finn du også årets nyheit kommunestatistikk der utviklingstrekk i den enkelte kommune vert presentert i ferdige presentasjonar og der grunnlagstala ligg ved i eigne filer. Ole Helge Haugen fylkesplansjef

4 1 DEMOGRAFI Sterk folketalsvekst siste 10 år, men svakare enn landet elles Frå 2001 til 2011 auka folketalet i Møre og Romsdal frå til personar. Dette gir ein relativ auke på 4,1 prosent. Folketalet i Noreg auka med 9,3 prosent i same periode. I denne perioden var det vekst i 20 av fylkets kommunar. Ulstein hadde den største relative veksten med 17,2 prosent. Deretter følgjer Skodje og Sula kommunar. Blant dei 16 kommunane med nedgang i folketalet, hadde seks kommunar ein nedgang i folketalet på over 5 prosent. Størst var nedgangen i Sande, Smøla og Norddal kommunar. Folketalsveksten i Møre og Romsdal siste 10 år var sterkare enn i perioden Ei viktig årsak til dette er den store auken i innvandringa frå utlandet frå Medan folketalet i Møre og Romsdal vaks med 2,3 prosent frå 1991 til 2001, var den tilsvarande veksten for landet 6 prosent. At Møre og Romsdal har ein svakare folketalsvekst enn landet elles, fører også til at stadig færre av innbyggarane i landet er heimehøyrande i fylket. Medan fylkets innbyggarar utgjorde 5,6 prosent av samla folketal i Noreg i 1991, utgjer møringane 5,2 prosent i Framleis god vekst i folketalet Ved inngangen til 2011 budde det personar i Møre og Romsdal. Dette er ei auke på personar eller 1,1 prosent frå Til samanlikning auka folketalet i Noreg med 1,3 prosent i same periode. I 2010 var det folketalsvekst i alle fylka. Møre og Romsdal fekk med sine 1,1 prosent ein 10. plass mellom fylka. Sterkast var veksten i Oslo, Rogaland, Akershus og Hordaland. Nærare 60 prosent av den samla folketilveksten i landet i 2010 kom i desse fire fylka. Folketalsutvikling i kommunane, fylket og landet Tal per 1. januar Endring Kjelde: PANDA/SSB pst. innb. i 2011 % % Tal % 67 år + Molde ,8 5, ,2 13,8 Ålesund ,2 11, ,6 12,5 Kristiansund ,1 5, ,4 13,5 Vanylven ,3-3, ,6 18,7 Sande ,0-13, ,2 18,1 Herøy ,7 2, ,8 14,4 Ulstein ,0 17, ,9 11,3 Hareid ,8 3,5 73 1,5 13,8 Volda ,9 4,0 82 1,0 14,7 Ørsta ,1 1,1 30 0,3 15,5 Ørskog ,7 1, ,8 14,5 Norddal ,6-9, ,2 18,4 Stranda ,3-1,7 44 1,0 17,9 Stordal ,4-4,5-8 -0,8 16,2 Sykkylven ,2 3,8 73 1,0 13,6 Skodje ,8 15, ,4 10,6 Sula ,2 14, ,1 13,1 Giske ,1 11, ,7 12,5 Haram ,8 0, ,4 15,7 Vestnes ,1 0,3-2 0,0 14,4 Rauma ,2-0, ,2 17,3 Nesset ,7-8, ,8 17,3 Midsund ,8-0,4 16 0,8 17,8 Sandøy ,6 1,1 12 0,9 18,2 Aukra ,4 9,5 53 1,7 15,4 Fræna ,7 3, ,1 12,9 Eide ,9 6,6 56 1,7 13,0 Averøy ,3 1,7 43 0,8 15,0 Gjemnes ,6-2, ,7 15,3 Tingvoll ,1-2,0-6 -0,2 19,1 Sunndal ,3-2, ,3 16,5 Surnadal ,2-4,8-7 -0,1 16,9 Rindal ,5-2,7 20 1,0 20,3 Halsa ,0-7,4 11 0,7 20,3 Smøla ,8-11,2-6 -0,3 20,1 Aure ,8-7,0 21 0,6 17,9 Møre og Romsdal ,3 4, ,1 14,4 Noreg ,0 9, ,3 12,9 Møre og Romsdal i % av landet 5,6 5,5 5,4 5,3 5,2 5,2 4

5 Det var folketalsvekst i 23 av fylkets 36 kommunar i Den relative veksten var sterkast i Sande med 4,2 prosent. Deretter følgjer Ulstein og Skodje. I absolutte tal var veksten sterkast i Ålesund med 688 personar. Deretter følgjer Kristiansund og Molde. Endringar i folketalet (01.01) i prosent Kjelde: PANDA/SSB Av kommunane i fylket var det 13 som har ein folketalsvekst større enn fylkessnittet. Mellom desse er det heile ni sunnmørskommunar. Samtidig var det 12 kommunar som hadde ein nedgang i folketalet i Størst var folketalsnedgangen i Nesset kommune, både i relative og absolutte tal. +5,0% > 0,0 - +4,9% Sterk vekst Svak/moderat vekst Smøla Aure** Befolkningsvekst siste året (2010) i prosent 0,0 - -4,9% -5,0% > Svak/moderat nedgang Sterk nedgang Averøy Kr.sund*** Tingvoll Halsa Rindal Oslo Rogaland Sandøy Aukra Fræna Eide Gjemnes Surnadal Akershus Hordaland Aust-Agder Buskerud Noreg Sør-Trøndelag Vest-Agder Østfold Møre og Romsdal Vestfold Herøy *Sande Giske Haram Vestnes Skodje Ålesund Ørskog Ulstein Sula Hareid Sykkylven Stordal Ørsta Midsund Stranda Molde Norddal Rauma Nesset Sunndal Finnmark Troms Sogn og Fjordane Telemark Hedmark Oppland Nord-Trøndelag Vanylven Volda Nordland 0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 Prosent Landsgjennomsnitt: 9,3 % * Delar av Sande kommune over til Vanylven kommune ** 1. jan 2006 blei Tustna og Aure ei kommune - Aure kommune *** 1. jan 2008 blei Kristiansund og Frei ei kommune - Kristiansund kommune 5

6 Færre unge fleire eldre Ved inngangen til 2011 talde Noregs befolkning personar. Dette er eit auke på personar sidan Folketalsveksten i 2010 var på 1,3 prosent. I absolutte tal var dette den høgaste folketalsveksten i perioden Den gjennomsnittlege nasjonale veksten i perioden var på 0,8 prosent, og klart lågare enn veksten i Til samanlikning var folketalsveksten i Møre og Romsdal i 2010 på 1,1 prosent, medan den årlege gjennomsnittlege folketilveksten var på 0,3 prosent i perioden. Folketalsveksten i Noreg skuldast at det er fleire som blir fødde enn som døyr og at fleire flyttar til enn frå Noreg. Samtidig har fødsels- og dødstala gått tilbake i Noreg. Saman med innvandringa frå utlandet, har dette påverka aldersstrukturen i befolkninga. Befolkning Endring i prosentpoeng Kjelde: PANDA/SSB Endring av samla folketalsauke i % Aldersgrupper Absolutte tal Endring Aldersgruppa sin del av samla folketal Møre og Romsdal ,1 25,6-2,5-11, år Noreg ,3 25,3-1,0 19,1 Møre og Romsdal ,9 24,3-4,6-45, år Noreg ,3 26,6-3,7 3,2 Møre og Romsdal ,4 27,2 5,8 115, år Noreg ,5 27,1 4,5 55,9 Møre og Romsdal ,5 11,1 1,6 35, år Noreg ,5 10,6 1,1 17,4 Møre og Romsdal ,1 11,8-0,3 7,1 70 år og eldre Noreg ,4 10,5-1,0 4,4 Møre og Romsdal ,2 5,4 1,2 23,6 80 år og eldre Noreg ,8 4,5 0,7 9,2 Møre og Romsdal Samla folketal Noreg Ved inngangen til 2011 var 25,3 prosent av befolkninga i Noreg yngre enn 20 år. For 20 år sidan var prosenten 26,3. Dette gir ein nedgang på -1 prosentpoeng siste 20 år. For Møre og Romsdal er tala noko annleis. 25,6 prosent av befolkninga i fylket var yngre enn 20 år i Dette er 2,5 prosentpoeng færre enn i I absolutte tal svarar dette til færre unge under 20 år. Samtidig har folketalet i fylket auka med personar, eller 6,6 prosent, frå 1991 til I Noreg auka talet på unge i alderen år med personar frå 1991 til Denne gruppa utgjer i dag 26,6 prosent av befolkninga i Noreg. Trass auken er gruppa sin relative del av befolkninga 3,7 prosentpoeng mindre i 2011 enn i Denne utviklinga ser vi også i Møre og Romsdal. Ved inngangen til 2011 var 24,3 prosent av befolkninga i denne aldersgruppa. Dette er færre personar enn i 1991, då 28,9 prosent av befolkninga var i denne aldersgruppa. Utviklinga svarar til ein nedgang på 4,6 prosentpoeng. I løpet av dei siste 20 år har talet på personar som er 70 år og eldre auka, både i Møre og Romsdal og i landet sett under prosent Molde Ålesund Befolkninga fordelt på aldersgrupper 2011, i prosent 0-19 år år år år 80 år og eldre Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure Kjelde: PANDA/SSB Møre og Romsdal Noreg

7 eitt. Ved inngangen til 2011 var 10,5 prosent av befolkninga i Noreg i denne aldersgruppa, noko som gir ein nedgang på 1 prosentpoeng frå På same var tidspunkt 11,8 prosent av befolkninga i Møre og Romsdal i denne aldersgruppa. Dette er 0,3 prosentpoeng færre enn i Like fullt; talet på personar eldre enn 70 år har auka med personar frå 1991 til 2011 i Noreg. I Møre og Romsdal var auken på personar i same periode. Medan 4,4 prosent av folketalsveksten i landet kom i denne gruppa, er den tilsvarande prosenten for Møre og Romsdal 7,1 prosent. Talet på eldre over 80 år har auka mykje dei siste åra. For landet forklarar veksten i denne aldersgruppa 9,2 prosent av folketalsauken. For Møre og Romsdal svarar auken i talet eldre over 80 år til 23,6 prosent av folketalsauken siste 20 år. I Noreg har folketalsveksten vore størst i gruppa år. Ved inngangen til 2011 utgjer desse 27,1 prosent av befolkninga i Noreg, mot 22,5 prosent i Dette gir ein auke på 4,5 prosentpoeng eller personar siste 20 år. Denne utviklinga ser vi også i Møre og Romsdal. Ved inngangen til 2011 var 27,2 prosent av befolkninga i denne aldersgruppa, noko som er personar fleire enn i Dette svarar til ein auke på 5,8 prosentpoeng frå 1991, då 21,4 prosent av befolkninga i fylket var i denne aldersgruppa. Medan 55,9 prosent av folketalsveksten i landet kom i denne aldersgruppa, svarar auken i aldersgruppa til 115,2 prosent av samla folketalsauke i Møre og Romsdal siste 20 år. Folketal etter aldersgrupper og kjønn 1. januar 2011 i kommunane i Møre og Romsdal, fylket og landet 0-19 år år år Menn år år 80 år og eldre I alt menn 0-19 år år år Kvinner år år Kjelde: PANDA/SSB Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure Møre og Romsdal Landet år og eldre I alt kvinner 7

8 Folketal fordelt på aldersgrupper 1. januar 2011 i kommunane i Møre og Romsdal, fylket og landet I prosent Kjelde: PANDA/SSB 0-5 år 6-12 år år år år år år år Befolkning Molde ,6 8,4 4,2 5,5 12,9 12,0 14,0 13,8 11,4 6,2 5,0 Ålesund ,6 8,8 3,8 5,3 13,7 13,7 14,0 12,9 9,9 5,8 4,6 Kristiansund ,9 8,3 3,8 5,3 12,3 12,6 14,0 13,9 12,1 6,1 4,7 Vanylven ,7 8,7 4,1 5,6 9,4 9,7 13,7 14,7 14,1 8,3 7,0 Sande ,6 9,0 3,7 5,3 10,6 11,1 14,7 13,5 11,0 9,0 6,5 Herøy ,0 9,4 4,5 5,4 11,5 12,1 14,0 13,4 10,9 6,8 5,0 Ulstein ,9 10,5 4,1 5,6 11,6 14,8 15,5 11,7 9,2 5,2 3,8 Hareid ,6 8,9 4,4 5,8 13,4 12,4 13,3 13,0 9,6 6,2 5,3 Volda ,2 8,9 4,5 6,3 13,5 10,7 13,1 12,7 11,1 6,2 5,7 Ørsta ,6 8,8 4,1 5,4 12,7 11,7 12,9 13,1 10,7 6,7 6,3 Ørskog ,5 9,1 3,9 5,0 11,5 11,5 12,4 15,0 13,8 5,2 6,2 Norddal ,8 10,1 4,4 5,4 10,1 9,9 13,1 13,6 11,0 7,9 7,8 Stranda ,3 8,9 4,3 5,6 11,9 10,8 14,0 11,8 11,6 8,3 6,6 Stordal ,7 11,2 4,2 3,6 11,5 10,9 13,4 14,4 10,1 7,3 5,7 Sykkylven ,5 9,8 4,1 5,5 11,6 12,6 13,7 13,5 10,6 6,0 5,1 Skodje ,9 10,0 4,3 5,9 12,5 12,7 14,1 13,0 10,2 4,6 3,8 Sula ,8 9,8 4,3 5,3 12,3 14,0 12,2 12,9 9,6 5,8 5,0 Giske ,6 10,4 4,9 5,4 12,1 12,4 13,5 13,1 9,6 5,5 4,4 Haram ,8 9,1 4,0 5,5 11,4 12,2 13,4 13,5 10,9 6,8 6,2 Vestnes ,5 8,1 4,6 6,4 11,0 10,6 14,8 14,3 11,7 6,7 5,2 Rauma ,3 8,3 4,3 5,5 11,0 10,8 13,7 13,6 12,4 7,1 7,1 Nesset ,5 9,0 3,7 6,5 11,4 9,9 13,8 13,8 11,6 8,4 6,4 Midsund ,1 10,3 4,8 5,1 8,7 12,4 13,1 11,9 11,7 8,0 6,9 Sandøy ,4 8,8 3,9 4,7 9,5 12,2 12,8 14,0 11,1 7,1 8,5 Aukra ,4 9,4 4,2 5,2 11,5 12,6 12,3 11,9 12,0 6,9 5,5 Fræna ,6 9,2 4,2 5,8 12,2 12,0 13,9 13,3 11,6 5,8 4,3 Eide ,5 10,0 4,4 5,8 12,1 12,2 12,9 13,2 10,3 5,6 4,9 Averøy ,2 8,7 4,1 5,6 10,1 11,3 13,8 14,8 12,5 6,2 5,6 Gjemnes ,9 9,8 3,0 5,4 10,7 11,8 12,0 14,6 13,1 6,6 6,1 Tingvoll ,9 8,5 3,3 5,6 10,6 10,9 13,3 13,3 13,1 8,4 7,1 Sunndal ,8 8,2 4,1 5,5 11,3 10,5 14,9 15,1 10,8 7,5 6,4 Surnadal ,7 9,2 4,5 5,9 10,3 10,4 14,0 14,0 12,6 7,5 6,0 Rindal ,4 9,2 5,2 5,6 10,6 9,4 13,6 11,7 12,1 8,8 8,4 Halsa ,0 7,9 3,3 4,5 10,2 9,8 11,5 15,5 15,1 8,6 7,5 Smøla ,8 7,7 3,3 5,1 10,2 9,7 13,0 15,9 13,3 8,6 7,5 Aure ,6 8,5 3,8 5,3 9,9 10,5 13,8 14,4 13,9 7,5 6,9 Møre og Romsdal ,1 9,0 4,1 5,5 12,1 12,2 13,8 13,4 11,1 6,4 5,4 Landet ,5 8,6 3,9 5,3 12,8 13,7 14,5 12,6 10,6 6,0 4, år år 80 år og eldre I alt 0-5 år 6-12 år år år år år år år år år 80 år og eldre 8 8

9 Færre yngre kvinner enn yngre menn i befolkninga Ved inngangen til 2011 var det noko fleire menn enn kvinner i Møre og Romsdal, høvesvis menn og kvinner. Relativt var 50,5 prosent av befolkninga i fylket menn. Kjønnsfordelinga i befolkninga blir påverka av at det blir fødd fleire gutar enn jenter. Samtidig er dødstala større for menn enn for kvinner, slik at overskotet av menn blir mindre med alderen. Samtidig lever kvinner lenger enn menn, noko som fører til at det er klart fleire eldre kvinner enn menn. Ved inngangen til 2011 var det i Møre og Romsdal fleire menn enn kvinner i alderen 0 66 år. Av dei personane i denne aldersgruppa, var 51,8 prosent menn. I aldersgruppa frå 67 år og oppover var 56,8 prosent kvinner. Blant dei som er 80 år og eldre, var heile 64,5 prosent av befolkninga i denne gruppa kvinner. I aldersgruppa 90 år og eldre, var 74,3 prosent kvinner ved inngangen til I Noreg var det noko fleire menn enn kvinner i aldersgruppa år ved inngangen til Det var også tilfellet i Møre og Romsdal, kor personar var i denne aldersgruppa. Av desse var 47,7 prosent kvinner. Dette svarar til 91 kvinner per 100 menn. Til samanlikning var det tilsvarande talet for landet 96 kvinner per 100 menn. Oslo er fylket med høgast del kvinner i alderen år. Her var det 101 kvinner per 100 menn. Deretter følgjer Akershus med 100 kvinner per 100 menn. Mellom fylka er Møre og Romsdal på ein desidert sisteplass med sine 91 kvinner per 100 menn. Ni av kommunane i Møre og Romsdal har fleire yngre kvinner i befolkninga enn landsgjennomsnittet. Samtidig er dette to fleire kommunar enn året før. Dei ni kommunane er Norddal, Ørskog, Sula, Surnadal, Averøy, Volda, Gjemnes, Eide og Herøy. Mellom desse er det berre i Norddal og Ørskog det er Kjelde: PANDA/SSB Kvinner per 100 menn år fylkesvis (2011) Oslo Akershus Vestfold Østfold Buskerud Nord-Trøndelag Noreg Hedmark Vest-Agder Nordland Telemark Oppland Troms Aust-Agder Hordaland Sogn og Fjordane Finnmark Rogaland Sør-Trøndelag Møre og Romsdal fleire kvinner enn menn i aldersgruppa år, høvesvis 115 kvinner per 100 menn i Norddal og 101 kvinner per 100 menn i Ørskog. Størst kvinneunderskot i denne aldersgruppa finn vi i Sande og Ulstein, med 72 kvinner per 100 menn i Sande og 77 kvinner per 100 menn i Ulstein. Arbeidsinnvandringar frå utlandet er ein sentral årsak til dette. I 19 av fylket sine 36 kommunar var talet på yngre kvinner i befolkninga større enn fylkesgjennomsnittet. Trass situasjonen med færre yngre kvinner i befolkninga enn menn, så er utviklinga frå 1991 til 2011 positiv i 27 kommunar. Mellom kommunane med ei tydeleg negativ utvikling er dei tre store bykommunane, samt Sande og Ulstein. Kvinner per 100 menn år kommunevis (2011) Kjelde: PANDA/SSB Norddal Ørskog Sula Surnadal Averøy Volda Gjemnes Eide Herøy Noreg Sykkylven Tingvoll Sunndal Aukra Stordal Sandøy Midsund Ålesund Hareid Skodje Møre og Romsdal Fræna Vestnes Aure Giske Rauma Molde Kristiansund Ørsta Nesset Haram Smøla Stranda Vanylven Halsa Rindal Ulstein Sande

10 Innvandrarbefolkninga aukar Ved inngangen til 2011 bestod innvandrarbefolkninga* i Møre og Romsdal av personar. Dette svarar til 7 prosent av befolkninga i fylket. Den tilsvarande prosenten for landet var 10,2. På same tid var 13 prosent av befolkninga i Stordal innvandrarar. Deretter følgjer Ulstein (12,5 prosent) og Sande (11,8 prosent). Heile fem kommunar har ein høgare del innvandrarar i befolkninga enn landsgjennomsnittet, 14 kommunar har ein høgare del enn fylkesgjennomsnittet. Rindal skil seg frå kommunane elles i fylket, med ei innvandrarbefolkning på knappe 0,6 prosent. I løpet av dei siste 10 åra har innvandrarbefolkninga i Møre og Romsdal auka frå til personar. Fordelinga mellom innvandrarbefolkninga, etter landbakgrunn, er om lag den same for innvandrarar frå Afrika, Nord-Amerika, Sør- og Mellom-Amerika og Oseania. Det er innvandrarar med europeisk bakgrunn som har hatt den største veksten dei siste 10 åra. Dei utgjer ved inngangen til 2011 nærare 66 prosent av den samla innvandrarbefolkninga i fylket. Dette gir ein auke på 12 prosentpoeng frå Innvandrarar frå Asia, inkl. Tyrkia, er dei som har gått mest tilbake, relativt sett. Det er om lag like mange menn og kvinner blant innvandrarane i Møre og Romsdal, 52,8 prosent menn og 47,2 prosent kvinner. For enkelte landgrupper er det likevel større skilnader mellom kjønna. Medan det blant dei europeiske innvandrarane er ein overvekt av menn, er det langt fleire kvinner enn menn blant innvandrarane frå Asia (inkl. Tyrkia) og Sør- og Mellom-Amerika. *) Def. innvandrarar Er personar som er fødd i utlandet av to utanladske fødd foreldre, og som på eit tidspunkt har innvandrarar til landet. Innvandrarbefolkninga i % av alle busette 2011 Innvandring 2010 Invandrarbefolkninga i alt Invandrarbefolkninga i % av folketalet Molde ,7 Ålesund ,7 Kristiansund ,6 Vanylven ,5 Sande ,8 Herøy ,6 Ulstein ,5 Hareid ,9 Volda ,3 Ørsta ,3 Ørskog ,6 Norddal ,2 Stranda ,6 Stordal ,0 Sykkylven ,2 Skodje ,5 Sula ,1 Giske ,5 Haram ,0 Vestnes ,6 Rauma ,5 Nesset ,2 Midsund ,9 Sandøy ,6 Aukra ,9 Fræna ,0 Eide ,8 Averøy ,9 Gjemnes ,2 Tingvoll ,8 Sunndal ,0 Surnadal ,7 Rindal ,6 Halsa ,9 Smøla ,2 Aure ,8 Møre og Romsdal ,0 Heile landet ,2 Afrika 7,4 % Innvandrarar i Møre og Romsdal Oseania Sør- og Mellom-Amerika Nord-Amerika Asia med Tyrkia Afrika Europa unntatt Tyrkia Europa u/ Tyrkia Afrika Asia m/tyrkia Opphavsland (verdsdel) 2011 Asia med Tyrkia 22,2 % Nord-Amerika 1,4 % Sør- og Mellom- Amerika 2,8 % Oseania 0,4 % Europa unntatt Tyrkia 65,9 % Opphavsland (verdsdel) Menn Nord- Amerika Sør- og Mellom- Amerika 2008 Kvinner 2010 Etter kjønn 2011 Oseania 10 10

11 Innvandringa sikrar god vekst i folketalet Nettoflyttinga er ein viktig årsak til å forklare folketalsveksten i Møre og Romsdal. I 2010 var nettoflyttinga til Møre og Romsdal på personar. Dette er ein auke frå 2009, då netto-flyttinga var på personar. Kjelde: PANDA Samla inn- og utanlandsk nettoflytting, Møre og Romsdal etter alder i perioden Utanlandsk Innlandsk Samla nettoflytting I 2010 hadde 24 kommunar positive nettoflyttingstal. I absolutte tal var nettoflyttinga størst til Ålesund, med 471 personar. Deretter følgjer Kristiansund og Ulstein kommunar. Meir enn kvar 5. person som flytta til Møre og Romsdal i 2010 busette seg i Ålesund, og nesten kvar andre person som flytta til fylket valde å busette seg i ein av dei tre bykommunane Kristiansund, Molde eller Kristiansund. Innvandringa til Møre og Romsdal var i 2010 på personar. I absolutte tal var innvandringa størst til Ålesund kommune, med 554 personar. Deretter følgjer Molde (234) og Kristiansund (193) kommunar. Men innvandringa var også stor til Ulstein (191) og Herøy (168) Alder Folketalsveksten i kommunane i Møre og Romsdal, fylket og landet i 2010 Netto innanlandsk flytting Netto innvandring Samla nettoflytting Fødselsoverskot Samla folketaltilvekst* Netto innanlandsk flytting Netto innvandring Samla nettoflytting Fødselsoverskot Samla folketaltilvekst* Det er innvandringa frå utlandet, og ikkje den innanlandske flyttinga, som forklarar folketalsveksten i fylket. Utan innvandring hadde nettoflyttingstala og befolkningsutviklinga i fylket og den enkelte kommune sett svært annleis ut. Utan innvandring hadde Møre og Romsdal hatt ein negativ utvikling i folketalet i 2010 (-141) og berre 12 av kommunane hadde hatt vekst i folketalet. Gitt denne føresetnaden, hadde Ålesund og Kristiansund hatt sterkast vekst i folketalet, målt i absolutte tal, medan Molde hadde hatt ein vekst som plasserte kommunen på ein 6. plass, etter Skodje, Sula og Ulstein. Tabellen viser korleis folkeveksten fordeler seg mellom flytting og fødselsoverskot. * markerer samla tal for folketilvekst frå SSB som ikkje samsvarer med summen av fødselsoverskot og nettoflytting. Dette kan skuldast forsenka rapportering. Molde * Vestnes * Ålesund * Rauma * Kristiansund * Nesset * Vanylven * Midsund * Sande * Sandøy * Herøy * Aukra * Ulstein Fræna * Hareid Eide * Volda * Averøy * Ørsta * Gjemnes * Ørskog Tingvoll * Norddal * Sunndal * Stranda * Surnadal * Stordal Rindal Sykkylven * Halsa Skodje Smøla Sula * Aure Giske * Møre og Romsdal Haram * Noreg

12 Fylket sitt samla innanlandske flyttetap i 2010 var på 702 personar. Dette er fleire enn året før, og lågare enn det gjennomsnittlege innanlandske flyttetapet dei siste 10 åra (-1 086). I forhold til folketalet hadde Møre og Romsdal eit netto innanlandsk flyttetap på 0,28 prosent i Høgast netto flyttetap i forhold til folketalet hadde Sogn og Fjordane med 0,71 prosent, følgt av Troms (0,57 prosent) og Finnmark (0,55 prosent). I forhold til folketalet var den innanlandske nettoinnflyttinga høgast til Østfold (0,53 prosent). Møre og Romsdal sitt flyttetap var i 2010 størst til Sør-Trøndelag. Deretter følgjer Oslo og Østfold. I eit 10-årsperspektiv er det Oslo, Sør-Trøndelag og Hordaland som er dei fylka Møre og Romsdal har størst flyttetap til. Til saman har personar flytta til desse tre fylka i perioden Av desse flytta personar, eller nesten kvar andre utflyttar, til Oslo. Trass innlandsk netto flyttetap, hadde fylket flyttegevinst til fleire fylke i 2010, mellom anna Sogn og Fjordane, Akershus og Finnmark. I eit 10-årsperspektiv er flyttegevinsten størst overfor Sogn og Fjordane, Nordland og Finnmark. Blant kommunane i fylket er det berre åtte som kan vise til positiv innanlandsk flytting i Skodje og Kristiansund kommunar skil seg ut med å ha innanlandsk flyttegevinst på 80 personar eller meir. Skodje skil seg også frå dei andre kommunane ved at den innanlandske tilflyttinga er større enn innvandringa frå utlandet og fødselsoverskotet til saman. Av kommunane er det berre Rindal, Kristiansund, Skodje og Sula som har hatt positiv innanlandsk nettoflytting kvart år i perioden Som i landet elles, er det liten skilnad mellom kjønna sitt flyttemønster. I eit 10-års perspektiv er mobiliteten i befolkninga størst i dei yngre aldersgruppene, særleg i aldersgruppa år. Den innanlandske flyttinga synest å flate ut med auka alder. Utviklinga er tydeleg alt frå 30-årsalderen. Netto innanlands flytting kommunevis Kristiansund Skodje Sula Giske Rindal Averøy Halsa Smøla Sandøy Ulstein Stordal Midsund Molde Norddal Eide Ørskog Sande Volda Nesset Surnadal Ørsta Hareid Aure Gjemnes Aukra Sykkylven Ålesund Rauma Stranda Fræna Herøy Vestnes Haram Tingvoll Vanylven Sunndal Tal personar Nettoflytting frå Møre og Romsdal Sande Sogn og Fjordane (561) Nordland (164) Finnmark (139) Troms (103) Nord-Trøndelag (-90) Aust-Agder (-119) Hedmark (-233) Buskerud (-254) Oppland (-255) Telemark (-297) Vest-Agder (-337) Akershus (-358) Vestfold (-577) Rogaland (-770) Østfold (-1001) Hordaland (-1710) Sør-Trøndelag (-2006) Oslo (-3816) Tal personar Innanlands nettoflytting Tal år med positiv innanlands nettoflytting i løpet av Vanylven Giske 3 år 2 år 1 år 0 år Herøy Ulstein Sula Hareid Volda Ørsta Sandøy Haram Ålesund Sykkylven Aukra Midsund Skodje Ørskog Stranda Fræna Eide Vestnes Molde Stordal Averøy Norddal Kr.sund Rauma Smøla Gjemnes Tingvoll Nesset Aure Halsa Sunndal Surnadal Rindal 12 12

13 Nedgang i fødselstala I 2010 vart det fødd barn i Møre og Romsdal, og det er 178 færre enn året før. Dette gir eit samla fødselstal (SFT) for kvinner på 1,98. Dette er ein nedgang på 0,16 frå året før og plasserer Møre og Romsdal på ein 9. plass mellom fylka. For landet var SFT for kvinner på 1,95 i Dette er ein nedgang på 0,03 frå Rogaland, Sogn og Fjordane og Nord-Trøndelag hadde samla fødselstal for kvinner på 2,09 eller meir. For at storleiken på befolkninga skal halde seg på sikt, må SFT vere 2,06 2,07 barn per kvinne. Gjennomsnittleg samla fødselstal i Møre og Romsdal siste 5 år er 2,0. Til samanlikning var landsgjennomsnittet i same periode 1,94. Samla fødselstal for menn var i 2010 på 1,75. Dette er 0,20 færre barn per mann enn kvinne, og skuldast mellom anna den store arbeidsinnvandringa blant menn i fruktbar alder. Fødselstalet blir for menn rekna for alderen år og for kvinner år. Frå 1991 og til 2010 er talet på fødde i Møre og Romsdal redusert med 15 prosent. Nedgangen heng først og fremst saman med at talet på kvinner i aldersgruppa går ned, då SFT har halde seg høvesvis jamt mellom 1,95 2,0 dei siste 20 år. Medan denne aldersgruppa utgjorde 23,7 prosent av samla befolkning i fylket i 1991, var det tilsvarande talet 20,4 prosent ved inngangen til I absolutte tal var det færre kvinner i denne aldersgruppa i 2011 enn i Fruktbarheit - gjennomsnitt barn per kvinne 2010 Rogaland Sogn og Fjordane Nord-Trøndelag Vest-Agder Aust-Agder Troms Akershus Sør-Trøndelag Møre og Romsdal Hordaland Finnmark Landet Nordland Oppland Østfold Telemark Buskerud Oslo Vestfold Hedmark 0,00 0,25 0,50 0,75 1,00 1,25 1,50 1,75 2,00 2,25 Kjelde:SSB Fødde i Møre og Romsdal Kjelde:SSB Utviklinga i talet på fødde viser at det blir fødd stadig færre barn i Møre og Romsdal. Sjølv om fødselstalet har vore høvesvis stabilt siste 5 år, var det fødd 498 færre barn i fylket i 2010 enn i I byane Ålesund, Molde og Kristiansund heldt fødselstala seg nokså stabile i denne 20 årsperioden, trass årlege svingingar. Trendlina viser like fullt ein svak nedgang i talet på fødde i Kristiansund og Molde og ein svak auke i Ålesund. I 2010 vart det fødd fleire barn i Ålesund enn i Molde og Kristiansund til saman. Dette gjeld for alle åra i perioden , unnateke 2003 og Gutar Jenter

14 Sentralisering, sjølv utan flytting Stadig fleire bur i tettbygde strøk. Tidlegare var nettoflyttinga til sentrale strøk utlikna av høge fødselstal i distrikta. I dag er fødselstala jamnare og geografisk meir likt fordelt. Konsekvensen er at mange område har ein nedgang i folketalet, grunna netto utflytting og ein reduksjon i samla fødselstal. Innvandringa frå utlandet vil for mange av desse områda vere avgjerande for folketalsutviklinga i åra som kjem. Det samla fødselstalet (SFT) i Møre og Romsdal er på veg ned. Fødselstalet er ikkje lenger stort nok til å reproduserer befolkninga. Saman med nettoutflytting har nedgangen i SFT ført til eit fall i det samla fødselsoverskotet. Målt i prosent av folketalet, har overskotet falle frå om lag 1,4 prosent til 0,25 prosent på 60 år. I same periode har nettoflyttinga i prosent av folketalet vore negativt kvart år, med nokre unntak, fram til 2006 då innvandringa frå utlandet skaut fart. Å oppretthalde dagens busettingsmønster i fylket vil, i tillegg til gode fødselstal og fødselsoverskot, krevje at unge som veks opp i meir sentrale strøk vel å flytte til fylket. Likeins vil talet på innvandrarane, kvar dei vel å busette seg og kvar dei vel å få sine barn, i stor grad påverke folketalsutviklinga. Folketalsutviklinga i Møre og Romsdal dei siste ti år er eit godt døme på dette. I perioden er det 19 kommunar i fylket som har vekst i folketalet. Fleire av desse har nettoinnflytting til kommunen. Av desse er det 13 som har fødselsoverskot, medan eín kommune, Sandøy, har fødselsunderskot. I fem av kommunane med folketalsvekst, er det fødselsoverskotet åleine som forklarar veksten, då desse kommunane har netto utflytting. Blant kommunane med nedgang i folketalet i denne perioden, er det 15 kommunar som har netto utflytting. Av desse har fleirtalet fødselsunderskot, medan 5 kan syne til fødselsoverskot. Det er ytterlegare to kommunar som har opplevd befolkningsnedgang, nemleg Rauma og Rindal. Dette trass i netto innflytting til kommunen. I Rauma og Rindal har ikkje nettoinnflyttinga vore høg nok til å utjamne fødselsunderskotet i perioden. Prosent 1,50 1,00 0,50 0,00-0,50-1,00 Fødselsoverskot og nettoflytting i prosent av folketalet i Møre og Romsdal Befolkningsvekst med Befolkningsendring etter nettoflytting og naturleg tilvekst Netto innflytting og fødselsoverskot Netto innflytting og fødselsunderskot Netto utflytting og fødselsoverskot Befolkningsnedgang med Netto innflytting og fødselsunderskot Netto utflytting og fødselsoverskot Netto utflytting og fødselsunderskot Sande Herøy Vanylven Giske Ulstein Sula Hareid Volda Ørsta Sandøy Haram Ålesund Aukra Midsund Skodje Sykkylven Ørskog Stranda Fræna Eide Vestnes Stordal Averøy Molde Norddal Kr.sund Rauma Smøla Gjemnes Fødselsoverskot i % av folketalet Nettoflytting i % av folketalet Tingvoll Nesset Aure Halsa Sunndal Surnadal Rindal 14 14

15 Løfte om vekst i folketalet Folketalet i Møre og Romsdal er venta å auke med 1,2 prosent kvart år fram til 2016, noko som er 0,2 prosentpoeng svakare enn for landet elles i same periode og høgare enn folketalsveksten i fylket siste år. I femårperioden vil dette gje ein samla folketalsauke i fylket på 5,9 prosent, mot 6,9 for landet. Det er vidare venta at folketalet vil vekse i 29 av fylkets kommunar i perioden Sterkast vekst er venta i Ulstein og Skodje kommunar. I 10 av kommunane er veksten venta å vere lik eller større enn fylkesgjennomsnittet. Føresetnaden er at utviklinga følgjer mellomalternativet* (MMMM) til SSB, som er definert som middels nasjonal vekst med føresetnader om middels fødselstal, middels levealder, middels innanlandsk mobilitet og middels netto innvandring. Veksten i fylket er venta å vere minimalt svakare om vi ser den i eit 10-årsperspektiv. Fram mot 2021 er folketalet venta å auke til Dette er fleire enn i dag og svarar til ein relativ auke på 11,3 prosent eller ein årleg tilvekst på 1,1 prosent. I dette perspektivet er det venta folketalsvekst i 31 av fylkets kommunar. Framskriving av folkemengda i kommunane i Møre og Romsdal, fylket og landet Middels nasjonal vekst Endring Middels nasjonal vekst Endring (Alternativ MMMM*) Tal Prosent (Alternativ MMMM*) Tal Prosent Molde ,5 11,4 Vestnes ,7 4,2 Ålesund ,0 17,2 Rauma ,4 3,5 Kristiansund ,0 15,3 Nesset ,2-1,6 Vanylven ,7-3,6 Midsund ,1 7,3 Sande ,6 11,9 Sandøy ,0 14,9 Herøy ,1 9,4 Aukra ,4 11,0 Ulstein ,7 31,9 Fræna ,4 9,3 Hareid ,3 19,2 Eide ,7 8,0 Volda ,5 11,3 Averøy ,2 8,0 Ørsta ,1 6,0 Gjemnes ,7-2,7 Ørskog ,1 7,7 Tingvoll ,8 0,1 Norddal ,7-2,4 Sunndal ,7 4,3 Stranda ,1 6,5 Surnadal ,6 0,8 Stordal ,9 7,3 Rindal ,9 2,9 Sykkylven ,1 7,7 Halsa ,1 0,6 Skodje ,4 26,2 Smøla ,3-0,8 Sula ,5 18,5 Aure ,2 1,8 Giske ,1 17,4 M&R ,9 11,3 Haram ,2 7,9 Landet ,9 13,8 Framskriving av folketalet i Møre og Romsdal alt. MMMM *) Framskrivingane til SSB gir løfte om vekst i folketalet også i åra som kjem. Det som ikkje kjem like tydeleg fram, er at befolkninga også er venta å få eit høgare aldersgjennomsnitt, då framskrivingane indikerer at det blir færre i dei yngre alderskohortane og fleire i dei eldre. Framskrivingane peikar også mot at det relativt sett blir færre personar i aldersgruppa år i befolkninga og at det vil vere klart fleire menn enn kvinner i denne aldersgruppa. Det kan indikere at folketalsveksten ikkje vil vere fullt så fruktbar som fylket vil vere tent med. Alder Menn 2021 Menn 2011 Tal personar Kvinner 2011 Kvinner

16 Fleire hushald, stadig fleire bur åleine Ved inngangen til 2011 var det i alt privathushald i Møre og Romsdal. Det er ein auke på 8,3 prosent frå Auken skuldast i all hovudsak folketalsauken. Det siste tiåret gjekk talet på personar per hushald ned frå 2,4 til 2,3. I 1960 var snittet på 3,6 personar per hushald. Det er dermed i gjennomsnitt blitt over eín person mindre per hushald i løpet av dei siste 50 år. Dette er den same utviklinga som i landet elles. Det er mest vanleg å bu i eit hushald med to personar, men mange bur også aleine. Om lag kvar 4. person i fylket bur i eit hushald med to personar. Dette er som i landet elles. Fylket skil seg frå landet elles med at det er meir vanleg med hushald med minst fem personar. Nærare 21 prosent av innbyggarane bur i slike hushald, og det er 4 prosentpoeng fleire enn i landet elles. Tyngdepunktet for denne hushaldstypen er på Sunnmøre. I Noreg er det mest vanleg å bu åleine i sentrale bykommunar. Høgaste andelen av åleinebuande var i Oslo, med 28 prosent. I Møre og Romsdal er det Sunndal, Smøla og dei tre store bykommunane, som har flest som bur aleine, alle stadane om lag 18 prosent. Strukturen i hushalda endrar seg. Det har dei siste åra vore ein sterk auke i talet på åleinebuande og par utan heimebuande born. Personar i privathushald i Møre og Romsdal 2011 Prosent Privat hushald 5 personar 1 person 2 personar 3 personar 4 personar eller fleire Molde ,9 25,7 16,4 23,0 17,0 Ålesund ,0 23,9 16,9 23,4 17,8 Kristiansund ,1 27,4 17,3 22,4 14,8 Vanylven ,1 24,4 16,5 19,7 24,3 Sande ,5 22,6 17,3 20,2 24,4 Herøy ,8 22,6 17,7 23,0 24,9 Ulstein ,2 20,6 15,6 24,3 25,3 Hareid ,0 22,1 18,6 24,2 21,1 Volda ,3 23,4 14,4 22,5 24,3 Ørsta ,2 23,5 16,1 22,5 23,8 Ørskog ,3 23,1 17,4 24,4 21,8 Norddal ,2 21,3 16,7 19,1 28,7 Stranda ,3 23,5 15,3 21,1 24,8 Stordal ,3 22,7 16,4 18,7 27,9 Sykkylven ,1 24,4 17,1 22,6 21,9 Skodje ,8 22,1 17,9 26,1 22,1 Sula ,6 22,2 17,6 24,5 24,0 Giske ,0 20,8 15,8 22,8 29,5 Haram ,3 24,1 16,1 21,9 23,5 Vestnes ,8 22,6 17,7 21,5 22,4 Rauma ,3 25,9 17,1 19,9 20,8 Nesset ,5 22,5 16,5 24,1 23,4 Midsund ,6 25,6 14,7 18,4 27,7 Sandøy ,0 24,8 16,9 22,5 20,8 Aukra ,0 25,9 15,2 22,7 24,2 Fræna ,4 24,1 18,0 22,2 22,3 Eide ,0 21,4 17,7 22,7 24,2 Averøy ,0 26,1 19,6 20,4 20,9 Gjemnes ,6 24,0 15,8 22,9 23,7 Tingvoll ,5 23,8 16,5 23,0 19,2 Sunndal ,3 27,1 15,7 22,0 16,9 Surnadal ,1 25,9 17,2 20,9 22,9 Rindal ,3 23,6 15,0 19,8 27,3 Halsa ,4 25,2 14,5 17,9 26,0 Smøla ,1 27,4 16,7 16,8 21,1 Aure ,2 27,2 15,6 20,9 20,0 Møre og Romsdal ,6 24,3 16,8 22,5 20,9 Landet ,9 25,1 17,1 23,0 16,

17 Stadig fleire bur i tettbygde strøk I Møre og Romsdal er det 87 tettstader. Til saman utgjer desse 144,3 km 2. Ved inngangen til 2011 budde 69,1 prosent av befolkninga i Møre og Romsdal i tettbygde strøk. Dette er nærare 4 prosentpoeng fleire enn i Samtidig er det relativt færre som bur i tettstader i Møre og Romsdal enn i Noreg sett under eitt (79,2 prosent). Ålesund, Sula og Molde kommunar har størst del av befolkninga i tettbygde strøk. Heile 95.4 prosent av befolkninga i Ålesund budde i tettbygde strøk ved inngangen til Blant kommunane i Møre og Romsdal er det fem som har fleire busette i tettbygde strøk enn landsgjennomsnittet, medan ni kommunar har like mange eller fleire busett i tettbygde strøk enn fylkesgjennomsnittet. I 16 kommunar er det fleire som bur spreidd enn tettbygd. I perioden auka talet på busette i tettstader med om lag I denne perioden har talet på innbyggarar per km 2 auka med 18,3 personar. Delen av busette i tettstader aukar med storleik på tettstaden. Nærare 50 prosent bur i tettstader med innbyggarar eller fleire. Nærare 80 prosent bur i tettstader med fleire enn innbyggarar. Samtidig utgjer desse tettstadane berre ein liten del av alle tettstadane i fylket, knappe 21 prosent. Flest tettstadar er i kategorien busette, heile 47 prosent. Også talet på innbyggarar per km 2 aukar med storleiken på tettstaden. Dei store tettstadane i bykommunane skil seg klart ut, særleg gjeld dette tettstaden Kristiansund, som har innbyggarar per km 2. Definisjon på tettstad frå SSB: Ei samling hus der det bur minst 200 menneske og avstanden mellom bygningane normalt ikkje er meir enn 50 meter. Folketal i alt Areal og befolkning i tettstader i Møre og Romsdal 2011 pst.vis del som bur i tettbygdstrøk pst.vis del som bur spreiddbygdstrøk Areal av tettstad (km²) Folketal i alt pst.vis del som bur i tettbygdstrøk pst.vis del som bur spreiddbygdstrøk Molde ,0 11,0 14,4 Vestnes ,0 41,0 4,7 Ålesund ,4 4,6 23,6 Rauma ,1 38,9 5,7 Kristiansund ,5 11,5 10,8 Nesset ,0 62,0 1,9 Vanylven ,5 77,5 1,5 Midsund ,6 74,4 0,6 Sande ,0 79,0 0,7 Sandøy ,3 60,7 0,7 Herøy ,9 36,1 6,5 Aukra ,8 64,2 1,4 Ulstein ,5 23,5 4,5 Fræna ,1 48,9 4,8 Hareid ,7 14,3 4,2 Eide ,6 61,4 1,8 Volda ,2 31,8 4,0 Averøy ,6 81,4 1,7 Ørsta ,5 31,5 6,5 Gjemnes ,4 78,6 0,9 Ørskog ,3 41,7 1,5 Tingvoll ,7 66,3 1,5 Norddal ,0 77,0 0,7 Sunndal ,0 30,0 4,6 Stranda ,0 33,0 3,4 Surnadal ,8 57,2 3,4 Stordal ,9 38,1 0,8 Rindal ,1 66,9 1,0 Sykkylven ,2 26,8 5,5 Halsa ,0 100,0 0,0 Skodje ,4 36,6 2,4 Smøla ,0 100,0 0,0 Sula ,8 9,2 7,9 Aure ,8 81,2 0,7 Giske ,4 25,6 4,8 Møre og Romsdal ,1 30,9 144,3 Haram ,5 42,5 5,1 Landet ,2 20,8 Møre og Romsdal - Utviklinga Areal av tettstader (km²) Busette Innbyggar per (km²) , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,2 Endringar , ,3 Møre og Romsdal - Tettstader etter størrelse Tal tettstadar Innbyggarar Areal km 2 Innb.per km 2 Areal av tettstad (km²) busette ,5 696,9 7, busette ,6 863,2 7, ,6 853,4 6, , ,3 30, og større , ,0 48,4 I alt , ,2 100,0 Prosentvis del 2 TETTSTADER 17

18 3 sysselsetting Auke i sysselsettinga I Møre og Romsdal auka talet på sysselsette personar med 0,7 prosent frå 4. kvartal i 2009 til 4. kvartal i Denne auken er noko svakare enn i landet elles. Størst var auken i Rogaland, med 1,6 prosent. Telemark var einaste fylke med ein reduksjon i sysselsettinga. Dei største næringsgruppene i Møre og Romsdal er næringane innan sørvis 1), industri og andre sekundærnæringar og helse- og sosialtenestene. Dette er som i landet elles, men sysselsettinga er i Møre og Romsdal klart større innan industrien og andre sekundærnæringar (26,3 mot 19,7 prosent) og klart lågare innan sørvis (33,5 mot 39,4 prosent). For landet under eitt hadde primærnæringane ein nedgang i sysselsettinga på 4,5 prosent. Nedgangen kom i hovudsak innanfor jordbruket. Det var nedgang i alle fylka, sterkast var den i Aust-Agder. I Møre og Romsdal var nedgangen på 1,9 prosent. Innan sekundærnæringane var det for landet under eitt ein nedgang i sysselsettinga på 0,2 prosent frå 2009 til Den prosentvise nedgangen var størst i Oslo. I Møre og Romsdal var auken på 0,3 prosent. Det var nedgang i industrisysselsettinga i alle fylke med unntak av Troms. I Møre og Romsdal var den relative nedgangen på 3,2 prosent, noko som svarar til 708 færre industriarbeidsplassar samanlikna med Veksten innan sekundærnæringane kom i stor grad innan bergverksdrift og utvinning 2) og bygg- og anleggsverksemda. For dei ulike tenesteytande næringane var det i 2010 samla sett ein auke i sysselsettinga i alle fylka i landet. I Møre og Romsdal auka sysselsettinga i sørvisnæringane med 0,1 prosent frå 2009 til Dette er svakare enn for landet elles. Også innan offentleg administrasjon og undervisning var veksten svakare i Møre og Romsdal enn i landet. Fylket skil seg frå landet elles ved å ha ein sterkare vekst innan personleg tenesteyting 3). Ser vi nærare på dei tre største næringsgruppene i fylket og koplar desse mot kommunane, er Stordal og Sykkylven blant kommunane som har høgast relativ sysselsetting innan industri og andre sekundærnæringar. Sysselsettinga innan sørvisnæringane er størst i Ålesund og Kristiansund, medan sysselsettinga innan helse- og sosialtenester er størst i Volda og Norddal. Prosent 45,0 40,0 35,0 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0 Jordbruk, skogbruk og fiske Næringsstruktur Møre og Romsdal og landet 2010 Industri, Bygg-og anlegg, Kraft- og vassforsyn (Sekundærnæringar) Møre og Romsdal Noreg Varehandel, hotell og rest., samferdsel, finans., forret.messig ten., eiendom (Sørvisnæringar) Offentleg administrasjon, forsvar, sosialforsikring Undervisning *Sekundærnæringar (omfattar): Industri, kraft og vasssforsyning og bygg- og anleggs virsomheit ** Sørvisnæringar (omfattar): Varehandel, hotell og restaurant, samferdsel, finans, forretningsmessig tenesteyting og eiendom Sysselsette per 4. kvartal etter næring og arbeisdstad Helse- og sosialtenester Personleg tenesteyting Tal Prosent Jordbruk, skogbruk og fiske , Sekundærnæringar* , Varehandel, hotell og restaurant, samferdsel, finanstjen., forretningsmessig tjen., eiendom ,1 84 Offentleg administrasjon, forsvar, sosialforsikring ,7 85 Undervisning , Helse- og sosialtenester , Personleg tenesteyting ,0 00 Uoppgitt ,7 Møre og Romsdal , Jordbruk, skogbruk og fiske , Sekundærnæringar* , Varehandel, hotell og restaurant, samferdsel, finanstjen., forretningsmessig tjen., eiendom ,5 84 Offentleg administrasjon, forsvar, sosialforsikring ,3 85 Undervisning , Helse- og sosialtenester , Personleg tenesteyting ,3 00 Uoppgitt ,7 Heile landet ,8 Endring 18

19 Prosentdelen av sysselsette i Møre og Romsdal var i ,3 prosent, mot 72 prosent i I Noreg gjekk den relative delen av sysselsette i befolkninga ned frå 69,7 til 69,1 prosent i same periode. Dette skjer til tross for ein auke i talet på sysselsette og har samanheng med at folketalsveksten er sterkare enn veksten i tal sysselsette. Blant dei sysselsette er det klart fleire menn enn kvinner, både i Noreg og i Møre og Romsdal. I 2010 var 53,3 prosent av dei sysselsette i fylket menn. Dette er 0,7 prosentpoeng fleire enn i Noreg sett under eitt. Det betyr dessutan at det er noko færre sysselsette kvinner i Møre og Romsdal enn i landet elles. Gjennomsnittsalder for dei sysselsette var i 2010 på 41,4 år, det same som i Oslo var lågast med 39,4 år. I Møre og Romsdal var gjennomsnittsalderen 42,1 år. Samanlikna med landet, var ein større del av dei sysselsette i Møre og Romsdal i aldersgruppene år, år og år. Dette var situasjonen også i 2008 og ) I dette omgrepet finn vi næringar som varehandel, hotell og restaurant, samferdsel, finanstenester, forretningsmessig tenesteyting og eigedom. 2) Noko av auken kan forklarast med endring i klassifisering av verksemder som tidlegare var plassert i industrien. 3) Kulturell virksomheit, underhaldning, fritidsaktivitetar og anna tenesteyting Endring i sysselsettinga etter fylke Rogaland Akershus Finnmark Aust-Agder Sør-Trøndelag Vest-Agder Landet Oppland Nordland Møre og Romsdal Sogn og Fjordane Østfold Oslo Hedmark Nord-Trøndelag Buskerud Troms Vestfold Hordaland Telemark -0,5 0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 prosent Møre og Romsdal Sysselsette personar etter arbeidsstad og alder 2010 Menn Kvinner I alt Prosentvis del i kvar aldersgr. Relativ del menn Relativ del kvinner I alt Menn Kvinner år ,0 100,0 53,3 46,7 100, år ,2 6,2 2,8 2,9 5, år ,3 7,7 4,4 3,6 8, år ,5 28,7 15,2 13,4 28, år ,0 35,4 18,1 16,5 34, år ,9 19,9 11,2 9,3 20, år ,1 2,0 1,6 1,0 2,6 Landet Menn Kvinner I alt Prosentvis del i kvar aldersgr. Relativ del menn Relativ del kvinner I alt Menn Kvinner år ,6 47,4 100, år ,5 5,2 2,4 2,5 4, år ,5 9,0 4,5 4,2 8, år ,8 32,0 16,8 15,2 31, år ,9 34,3 17,9 16,3 34, år ,5 17,7 9,7 8,4 18, år ,7 1,8 1,4 0,8 2,3 Prosent 20,0 18,0 16,0 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 Sysselsette personar i Møre og Romsdal etter aldersgrupper og kjønn år år år år år år Menn Kvinner 19

20 Sysselsette personar etter arbeidsstad 4. kvartal 2010 Jordbruk, skogbruk og fiske Bergverksdrift og utvinning Industri Elektrisitet, vatn og renovasjon Bygge- og anleggsvirksomheit Varehandel, motorvognreparasjonar Transport og lagring Informasjon og kommunikasjon Finansiering og forsikring Teknisk tenesteyting, eigedomsdrift Overnattingsog serveringsvirksomheit Forretningsmessig tenesteyting Offentleg administrasjon, forsvar, sosialforsikring Undervisning Helse- og sosialtenester Personlege tenesteyting Uoppgitt I alt Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure Møre og Romsdsal Landet

21 Sysselsette personar etter arbeidsstad 4. kvartal 2010 i prosent Jordbruk, skogbruk og fiske Bergverksdrift og utvinning Industri Elektrisitet, vatn og renovasjon Bygge- og anleggsvirksomheit Varehandel, motorvognreparasjonar Transport og lagring Informasjon og kommunikasjon Finansiering og forsikring Teknisk tenesteyting, eigedomsdrift Overnattingsog serveringsvirksomheit Forretningsmessig tenesteyting Offentleg administrasjon, forsvar, sosialforsikring Undervisning Helse- og sosialtenester Personlege tenesteyting Uoppgitt Molde 0,7 2,6 11,2 1,3 7,5 15,3 5,5 3,0 1,6 1,4 5,1 3,6 8,4 7,4 21,4 3,6 0,3 Ålesund 1,7 0,0 7,7 1,2 6,7 17,9 8,0 3,9 2,6 2,9 5,4 4,8 4,5 7,1 21,9 3,2 0,4 Kristiansund 2,0 3,3 7,7 1,9 6,6 15,2 10,2 3,9 1,1 1,3 5,2 5,3 4,3 7,2 21,4 2,8 0,4 Vanylven 13,7 9,2 8,1 1,1 5,7 11,5 10,2 0,4 0,6 0,7 1,9 1,2 4,2 10,2 19,3 1,6 0,5 Sande 6,7 0,6 37,9 0,0 4,3 5,8 7,6 0,4 0,1 0,7 1,8 1,0 2,5 6,6 21,1 2,2 0,8 Herøy 10,6 0,0 15,1 2,0 5,5 11,5 14,0 1,7 0,6 0,8 6,4 2,6 3,2 7,1 15,8 2,4 0,6 Ulstein 1,2 0,3 39,8 0,5 4,1 13,1 5,1 2,1 1,4 1,3 5,4 1,5 2,4 6,9 12,0 2,5 0,3 Hareid 2,2 0,0 37,8 1,6 7,1 10,5 8,8 1,1 0,3 0,8 1,6 2,8 2,6 6,0 14,3 2,0 0,5 Volda 4,2 0,0 5,9 0,2 6,9 10,6 7,1 1,6 1,4 1,6 2,0 3,7 3,4 16,3 32,3 2,4 0,5 Ørsta 6,6 0,2 16,4 3,4 8,8 14,4 6,3 2,3 1,9 1,7 4,4 1,7 4,8 7,9 16,3 2,5 0,4 Ørskog 4,5 0,0 5,0 3,5 10,0 14,7 8,8 3,4 1,6 1,6 3,0 1,4 3,8 9,4 26,8 1,9 0,5 Norddal 18,3 0,9 1,2 6,4 7,2 12,3 2,8 2,4 0,5 2,0 2,0 2,2 3,6 6,0 29,5 2,5 0,3 Stranda 5,2 0,1 33,0 1,4 9,8 7,1 4,6 5,1 0,4 0,4 2,8 1,9 2,9 8,2 14,1 2,6 0,5 Stordal 4,2 0,0 36,9 0,0 16,8 6,0 3,4 3,2 0,0 0,4 2,1 1,8 3,4 5,5 14,3 1,6 0,5 Sykkylven 2,1 0,1 46,0 1,0 6,2 11,4 5,2 0,9 0,6 0,9 2,4 1,1 1,9 5,7 12,8 1,3 0,4 Skodje 3,1 0,0 14,9 0,0 12,0 15,8 9,4 0,4 0,0 1,3 2,7 1,9 3,3 8,8 24,1 1,8 0,5 Sula 3,7 0,0 19,7 0,0 10,6 17,8 6,2 0,8 0,5 0,6 1,9 2,0 2,9 7,0 23,2 2,4 0,6 Giske 12,8 0,0 16,2 0,0 5,5 6,9 12,8 3,1 0,3 0,5 1,9 3,5 3,3 7,5 22,8 2,2 0,8 Haram 4,3 0,0 47,6 0,1 3,8 7,5 5,9 1,2 0,7 0,5 2,0 2,4 2,0 6,2 14,0 1,4 0,3 Vestnes 5,2 0,1 22,4 1,6 7,2 11,4 4,8 2,3 0,3 1,0 2,2 1,8 2,3 7,9 26,6 2,1 0,8 Rauma 6,3 0,2 16,4 1,6 9,8 18,5 10,5 2,3 1,4 0,7 2,3 2,5 3,4 6,2 15,9 1,8 0,4 Nesset 10,9 0,6 9,6 2,2 13,2 9,4 3,2 1,9 0,2 2,2 2,8 1,1 4,5 8,8 26,3 2,4 0,7 Midsund 13,8 0,0 13,6 0,0 12,3 7,3 8,0 1,1 0,5 1,0 2,7 2,3 2,7 7,7 24,8 1,5 0,7 Sandøy 7,9 0,0 32,5 1,9 3,8 6,3 5,7 5,0 0,0 0,9 0,7 6,0 3,5 5,1 18,5 1,9 0,1 Aukra 6,5 7,5 21,4 0,0 7,2 7,5 6,7 1,9 0,3 0,6 1,2 1,8 4,4 9,7 21,3 1,3 0,7 Fræna 9,1 0,3 16,5 0,2 9,0 11,7 10,9 1,2 0,1 1,6 1,2 2,3 4,5 8,5 20,0 2,2 0,7 Eide 5,9 4,0 16,8 1,0 12,8 13,0 5,1 0,6 0,4 1,6 2,5 2,0 3,9 7,3 20,8 1,8 0,5 Averøy 12,1 0,1 19,3 1,1 11,9 8,1 7,9 2,2 1,0 0,3 2,6 4,3 2,5 6,6 17,6 1,7 0,6 Gjemnes 37,7 0,1 10,6 0,1 6,1 4,2 2,8 1,5 0,0 0,6 1,5 0,2 4,7 9,2 19,0 1,5 0,3 Tingvoll 12,3 0,0 7,6 0,0 11,2 9,9 4,7 2,1 0,2 1,3 4,5 2,9 4,9 10,3 24,2 3,2 0,8 Sunndal 3,0 0,0 30,8 3,7 6,5 10,3 4,8 1,9 1,1 0,9 3,0 2,7 2,5 6,9 18,9 2,6 0,3 Surnadal 11,1 0,2 12,0 1,8 7,2 13,6 5,8 2,2 0,4 1,3 4,9 2,7 3,6 8,3 22,1 2,0 0,8 Rindal 12,3 0,1 21,6 0,0 16,0 7,5 2,8 1,0 0,4 1,9 2,4 0,9 4,3 5,6 21,3 1,2 0,7 Halsa 18,3 0,0 18,5 0,0 5,9 7,4 5,9 1,2 0,0 1,2 2,1 2,1 4,7 5,2 24,7 1,7 1,0 Smøla 22,0 0,0 9,6 2,2 4,6 8,2 12,3 3,2 0,9 0,6 3,8 2,7 4,0 5,7 17,9 1,6 0,8 Aure 14,3 0,0 15,7 0,7 8,0 7,2 11,2 2,9 0,0 0,2 2,1 3,5 4,7 6,4 20,7 1,9 0,5 Møre og Romsdsal 4,9 0,9 16,8 1,3 7,3 13,5 7,5 2,6 1,3 1,5 3,9 3,3 4,3 7,5 20,3 2,6 0,5 Landet 2,9 2,1 9,0 1,1 7,5 14,5 5,6 3,2 3,4 2,0 5,9 4,8 6,0 8,0 19,9 3,7 0,6 21

22 Fleire sysselsette innvandrarar I Møre og Romsdal auka talet på sysselsette innvandrarar med personar frå 2009 til Sidan innvandrarbefolkninga også auka, vart sysselsettinga i denne gruppa likevel redusert frå 69,3 prosent til 68,4 prosent. I heile befolkninga i fylket gjekk sysselsettinga ned frå 72,0 prosent til 71,3 prosent. Berre Finnmark har høgare sysselsetting i innvandrarbefolkninga enn Møre og Romsdal. Delen var 69,7 prosent i Finnmark, noko som er 1,3 prosentpoeng fleire enn i Møre og Romsdal. Østfold var på botn, med ei sysselsetting i innvandrarbefolkninga på 54,3 prosent. Grad av sysselsetting varierer mellom dei ulike innvandrargruppene i fylket. Blant innvandrarane frå EU/EFTA, Nord- Amerika, Australia og New Zealand var sysselsettinga på 75,1 prosent. Blant innvandrarane frå verda elles var sysselsettinga på 58,8 prosent. Sjølv om den relative sysselsettinga gjekk ned i begge gruppene frå 2009 til 2010, var det innanfor begge gruppene ein klar auke i tal på sysselsette. Samanlikna med landet elles er dessutan sysselsettinga i begge innvandrargruppene klart høgare i Møre og Romsdal. Mannlege innvandrarar i Møre og Romsdal hadde ein større sysselsettingsprosent enn kvinnlege innvandrarar i Dette er det same mønsteret som vi ser i landet elles. I Møre og Romsdal var 73 prosent av mennene og 63,3 prosent av kvinnene sysselsett i Om vi samanliknar sysselsettinga blant innvandrarane med sysselsettinga i heile befolkninga, er avstanden større blant innvandrarkvinner (5 prosentpoeng) enn blant innvandrarmenn (1,1 prosentpoeng). Samtidig er avstanden i sysselsettinga i Møre og Romsdal klart mindre enn i Noreg sett under eitt. Møre og Romsdal Sysselsette innvandrarar, etter landbakgrunn Sysselsette Sysselsette i prosent av kvar gruppe Sysselsette Sysselsette i prosent av kvar gruppe Heile befolkninga , , ,3 Befolkninga eksklusiv innvandrarar , , ,6 Alle innvandrarar , , ,4 Gr. 1: EU/EFTA, Nord-Amerika, Australia og New Zealand , , ,1 Sysselsette Sysselsette i prosent av kvar gruppe Gr. 2: Asia, Tyrkia, Afrika, Latin-Amerika, Europa utenom EU/EFTA, Oseania utenom Australia og , , ,8 Menn , , ,0 Kvinner , , ,3 Heile landet Heile befolkninga , , ,1 Befolkninga eksklusiv innvandrarar , , ,1 Alle innvandrarar , , ,6 Gr. 1: EU/EFTA, Nord-Amerika, Australia og New Zealand , , ,6 Gr. 2: Asia, Tyrkia, Afrika, Latin-Amerika, Europa utenom EU/EFTA, Oseania utenom Australia og , , ,6 Menn , , ,8 Kvinner , , ,1 Sysselsetting i innvandrarbefolkninga 2010 Innvandringar til Møre og Romsdal i 2010 etter innvandringsgrunn Finnmark Møre og Romsdal Rogaland Sogn og Fjordane Troms Akershus Hordaland Nordland Sør-Trøndelag Buskerud Oppland Vestfold Vest-Agder Oslo Aust-Agder Hedmark Nord-Trøndelag Telemark Østfold prosent Anna 1 % Utdanning 5 % Flukt 11 % Arbeid 54 % Familie 29 % 22 22

23 Fleire arbeidstakarar enn arbeidsplassar Arbeidsplassdekninga i Møre og Romsdal var i 2010 på 96,2 prosent. Dette er om lag som året før og betyr at fylket har færre arbeidsplassar enn arbeidstakarar. Møre og Romsdal er på ein 9. plass blant fylka. Det er Oslo som har flest arbeidsplassar i Noreg. Her var arbeidsplassdekninga i 2010 på 133,2 prosent, deretter følgjer Sør-Trøndelag og Vest-Agder. I botn ligg Akershus med ei arbeidsplassdekning på 87,1 prosent. Akershus er samtidig ein del av bu- og arbeidsmarknaden i Stor-Oslo regionen. Blant kommunane i Møre og Romsdal er det Molde som har det største overskotet i talet på arbeidsplassar. Her var arbeidsplassdekninga i 2010 på 124,2 prosent. Deretter følgjer kommunane Ulstein med 119,5 prosent og Ålesund med 114,2 prosent. Også Stordal og Sunndal har fleire arbeidsplassar enn sysselsette arbeidstakarar innan eigne kommunegrenser. Det er Skodje og Sula som har lågast arbeidsplassdekning. Begge desse kommunane har høg utpendling til nabokommunane. Koplar vi arbeidsplassdekninga saman med pendlingsstraumane, får vi eit bilete av kor integrert dei ulike bu- og arbeidsmarknadane i fylket er. I eit slikt bilete ser vi at dei to regionane Indre, nordre Sunnmøre og Romsdal, inkl. Eide og Gjemnes har ei arbeidsplassdekning på over 97 prosent. Dekningsgraden er større enn for fylket sett under eitt og kan indikere at arbeidsmarknaden innan desse to einingane både er meir variert og komplett enn på Ytre, søre Sunnmøre og på Nordmøre. Arbeidsplassdekning per region 2010 Sysselsette personar bosatt i regionen Sysselsette personar med arbeidsstad i regionen Arbeidsplassdekning i prosent Arbeidsplass over- eller underskot Vanylven ,0-289 Sande ,0-79 Herøy ,3-423 Ulstein ,5 806 Hareid ,1-426 Volda ,1-82 Ørsta ,6-653 Sum region , Ørskog ,5-199 Norddal ,2-44 Stranda ,8-54 Stordal ,8 31 Sykkylven ,5-228 Skodje ,7-887 Sula , Giske , Haram ,2-125 Ålesund , Sandøy ,5-25 Sum region , Vestnes ,7-466 Rauma ,5-247 Nesset ,7-588 Midsund ,6-173 Aukra ,7-423 Gjemnes ,4-230 Eide ,5-566 Fræna , Molde , Sum region ,2-916 Averøy ,5-640 Tingvoll ,8-388 Sunndal ,7 130 Surnadal ,7-162 Rindal ,9-161 Halsa ,5-94 Smøla ,1-41 Aure ,8-232 Kristiansund ,8-262 Sum region , Møre og Romsdal , Landet Arbeidsplassdekning kommunevis 2010 Molde Ulstein Ålesund Stordal Sunndal Volda Stranda Kristiansund Haram Sandøy Møre og Romsdal Smøla Norddal Surnadal Sykkylven Sande Rauma Herøy Halsa Ørsta Aure Vestnes Rindal Gjemnes Hareid Vanylven Midsund Ørskog Averøy Aukra Tingvoll Fræna Eide Giske Nesset Sula Skodje Prosent 23

24 4 industri Industrifylket Møre og Romsdal var ved utgangen av 2010 det største industrifylket i Noreg målt i prosent. Berre Rogaland og Hordaland var større i absolutte tal. Om lag kvar tiande industriarbeidsplass i Noreg finn vi her i fylket, og nesten 17 prosent av dei sysselsette i fylket arbeider i bedrifter som etter SSB sin standard vert rekna som industri. Sjølv om det har vore ein nedgang i industrisysselsettinga i fylket dei seinare åra, er denne nedgangen langt svakare enn for landet elles. Nedgangen kan ikkje åleine forklarast med mindre aktivitet i industrien, men har nok deler av si forklaring i endra organisering og ein overgang frå produksjon til engineering, design osv. Ein ingeniør som før var tilsett i ei industribedrift, er no kanskje i eit designfirma som ikkje er klassifisert under industri i SSB sine statistikkar. Relativ del (%) industriarbeidsplassar av alle arbeidsplassar i 2008 og 2010 etter fylke Møre og Romsdal Vest-Agder Østfold Buskerud Sogn og Fjordane Vestfold Telemark Aust-Agder Rogaland Hordaland Nord-Trøndelag Relativ del (%) industriarbeidsplassar av alle arbeidsplassar i Møre og Romsdal 2010 Haram Sykkylven Ulstein Sande Hareid Stordal Stranda Sandøy Sunndal Vestnes Rindal Aukra Sula Averøy Ser vi på kommunane i fylket, varierer industrisysselsettinga frå 1,2 prosent av samla sysselsetting i Norddal til heile 47,6 prosent i Haram. Ser ein sysselsette i absolutte tal, og ikkje berre i prosent, er det framleis Haram som er på topp, med over arbeidsplassar i industrien, men òg Ålesund, Molde og Sykkylven ligg like i nærleiken av Sunndal, eit tradisjonsrikt industrisamfunn, har over tre gonger så høg industrisysselsetting som landet elles, men ligg likevel noko lågare enn dei nemnde kommunane når det gjeld talet på industriarbeidsplassar, med noko over I heile 29 av kommunane utgjer industrien ein større del av sysselsettinga enn landsgjennomsnittet. I ni av kommunane er meir enn kvar fjerde arbeidsplass i industrien, noko som klart viser at mange lokalsamfunn er svært avhengig av industriell verksemd. Fleire av dei store industrikommunane er òg prega av stor innpendling, slik at også mange av nabokommunane er avhengig av industrien i høve til sysselseting. Oppland Hedmark Nordland Sør-Trøndelag Akershus Troms Finnmark Oslo Prosent Møre og Romsdal er eit leiande industrifylke. Store deler av fylket er i dag svært avhengig av aktiviteten i industrien. Dette gjeld ikkje berre dei mindre kommunane, men også i stor grad byane i fylket. Halsa Møre og Romsdal Eide Fræna Rauma Ørsta Giske Aure Herøy Skodje Midsund Surnadal Molde Gjemnes Nesset Smøla Landet Vanylven Ålesund Kristiansund Industrien i Møre og Romsdal gir ringverknader langt utover det andre deler av arbeidsmarknaden har, i form av underleverandørar, støttetenester, transporttenester osv.. Industrien er i stor grad eksportretta, noko som gjer oss avhengige av og sårbare for endringar i internasjonale konjunkturar. Tingvoll Volda Ørskog Norddal Prosent 24

25 Eksportfylket Møre og Romsdal størst på fisk Møre og Romsdal var i 2010 landets tredje største eksportfylke, med ein eksport av tradisjonelle varer til ein verdi av 33,5 milliardar kroner eller 10 prosent av den nasjonale eksporten dette året. Frå 2009 til 2010 auka eksportbedriftene inntektene sine med 6,6 milliardar kroner, noko som svarar til ein auke på 24,4 prosent. Landets største eksportfylke i 2010 var Hordaland, følgt av Rogaland. Eksporten frå Fastlands-Noreg enda på 333,7 milliardar kroner i Av dette eksporterte vestlandsfylka varer til ein verdi av kr. 127 milliardar kroner, eller 38 prosent av den nasjonale eksporten. Industriproduserte varer og fisk utgjorde om lag 95 prosent av eksporten frå fylket i Det vart eksportert industriproduserte varer til ein verdi av 16,5 milliardar kroner. Størstedelen av dette var frå aluminium. Same år var verdien på eksportert sjømat frå Møre og Romsdal på 15,3 milliardar kroner, noko som er ein auke på 5,8 milliardar kroner frå året før (eller 60,7 prosent). Verdien av den nasjonale sjømateksporten var i 2010 på 52,4 milliardar kroner. Møre og Romsdal var landets største sjømateksportør, framfor Hordaland og Nordland. Verdien av sjømateksporten frå Møre og Romsdal var større enn den samla verdien av sjømateksporten frå Hordaland og Nordland dette året. Verdien av eksporten frå Møre og Romsdal syner årlege variasjonar, men trendlina er stigande frå 2005 og eksportverdien frå 2010 på 33,5 milliardar kroner er ny rekord for fylket. Ei samanstilling av eksportverdien i perioden januar august 2010 og 2011, viser at verdien av eksporten frå fylket har auka med 3,1 prosent, frå 20,2 til 20,8 milliardar kroner. For landet er auken på 9,6 prosent i same periode. Eksport etter produksjonsfylke og varesektor Tradisjonelle varer. Mill. kroner Østfold Akershus Oslo Hedmark Oppland Buskerud Vestfold Telemark Aust-Agder Vest-Agder Rogaland Hordaland Sogn og Fjordane Møre og Romsdal Sør-Trøndelag Nord-Trøndelag Nordland Troms Finnmark Svalbard Norske varer med opprinnelse fra flere fylker Prod. i utlandet/ direkte transitt Ukjent fylkesopprinnelse Møre og Romsdal Hordaland Nordland Eksport av sjømat 2009 og 2010 Sogn og Fjordane Sør- Trøndelag Eksport av tradisjonelle varer per fylke i perioden jan-aug 2010 og 2011, i mill kroner Hordaland Rogaland Møre og Romsdal Vest-Agder Vestfold Nordland Telemark Østfold Sogn og Fjordane Buskerud Sør-Trøndelag Oslo Akershus Oppland Troms Finnmark Hedmark Nord-Trøndelag Aust-Agder Mill kroner Troms Finnmark Rogaland Nord- Trøndelag 5 Eksport 25

26 6 Nyetableringar Høg overlevingsgrad i nyetablerte føretak Totalt nyetableringar vart registrert i Møre og Romsdal i Dette er ein auke på 240 nyetableringar frå året før, eller 14,9 prosent. Dette er ein sterkare auke enn i landet elles, kor talet på nyetableringar auka med 9,3 prosent frå 2009 til Heile 771 eller 41,6 prosent av dei nye føretaka vart etablert anten i Ålesund, Molde eller Kristiansund. Nærare halvparten av desse, 378, vart etablert i Ålesund. Etableringsgrad er eit mål som vert nytta for å samanlikne etableringsaktiviteten i ulike område, og vert definert som talet på nyregistrerte føretak i forhold til eksisterande føretak. I 2010 var etableringsgraden i Møre og Romsdal 10,9 prosent. Dette er om lag 2 prosentpoeng lågare enn i landet elles. Blant kommunane i Møre og Romsdal var etableringsgraden høgast i Midsund i Lågast var den i Tingvoll. I Møre og Romsdal er det 19 kommunar som hadde ein etableringsgrad lik eller større enn den gjennomsnittlege etableringsgraden i fylket, medan seks kommunar har ein etableringsgrad lik eller høgare enn den nasjonale på 12,8 prosent. Overlevingsgraden til bedriftene vert målt ved å sjå på talet etablerte føretak som er i drift etter fire år. I Noreg var overlevingsgraden i 2008 på 35,5 prosent. Den var høgast i Sogn og Fjordane, med 45 prosent. Deretter følgjer Møre og Romsdal, med 42,2 prosent. Lågast overlevingsgrad hadde føretaka i Oslo, med 29 prosent. I Møre og Romsdal var overlevingsgraden til føretaka høgast i Nesset, med 72,2 prosent. Nedst på overlevingsskalaen var Stordal, med ein overlevingsgrad på 28,6 prosent. Overlevingsgraden er lik eller større enn 50 prosent i 11 av fylkets kommunar. Målt i føretak per innbyggar, var talet på føretak i Møre og Romsdal mindre enn for landet sett under eitt. Flest føretak per innbyggarar var det i Stordal, medan Giske hadde færrast føretak målt i høve til folketalet. * Oversikta omrattar ikkje primærnæringane og offentleg administrasjon ** Del av nyetableringar i forhold til foretak Tal føretak, nyetableringar* og etableringsgrad 2010, og overlevelsesgrad 4 år etter oppstart Foretak Nyetableringer Etableringsgrad** Føretak per 1000 innb Føretak etablert i 2004 som fortsatt var i drift etter 4 år Molde ,0 71,0 38,1 Ålesund ,5 75,4 41,6 Kristiansund ,5 66,1 43,2 Vanylven ,9 69,9 45,0 Sande ,6 56,0 41,7 Herøy ,9 74,1 51,4 Ulstein ,9 72,8 47,0 Hareid ,7 56,4 29,6 Volda ,2 58,9 40,4 Ørsta ,8 64,6 38,7 Ørskog ,1 76,4 50,0 Norddal ,5 86,3 38,9 Stranda ,1 71,0 57,1 Stordal ,7 82,2 28,6 Sykkylven ,0 66,3 29,7 Skodje ,3 58,3 36,4 Sula ,1 54,8 38,9 Giske ,0 46,9 39,5 Haram ,8 50,9 37,1 Vestnes ,3 72,7 39,5 Rauma ,5 80,0 44,9 Nesset ,3 64,9 72,2 Midsund ,7 67,1 63,6 Sandøy ,5 55,6 33,3 Aukra ,9 48,3 50,0 Fræna ,6 56,1 38,9 Eide ,7 71,8 37,5 Averøy ,5 62,9 38,2 Gjemnes ,9 68,6 43,8 Tingvoll ,7 69,5 40,9 Sunndal ,8 53,8 50,0 Surnadal ,6 69,9 47,7 Rindal ,3 73,8 62,5 Halsa ,2 65,0 60,0 Smøla ,2 75,3 57,1 Aure ,4 63,0 52,2 Møre og Romsdal ,9 66,8 42,2 Landet ,8 72,7 35,5 Del av bedriftene som vart etablert i 2004 som er i drift etter 4 år Sogn og Fjordane Møre og Romsdal Nord-Trøndelag Hedmark Aust-Agder Oppland Vest-Agder Vestfold Buskerud Nordland Rogaland Østfold Finnmark Telemark Hordaland Landet Sør-Trøndelag Troms Akershus Oslo prosent Nyetableringar per 1000 personar. Gjennomsnitt for perioden (3 år) Oslo Akershus Vest-Agder Buskerud Vestfold Sør-Trøndelag Hordaland Østfold Rogaland Telemark Aust-Agder Troms Møre og Romsdal Oppland Nord-Trøndelag Nordland Hedmark Sogn og Fjordane Finnmark

27 Svak nedgang i hotell- og campingovernattingar Samanlikna med perioden januar-august 2010 ser vi i 2011 ein nedgang i hotell- og campingovernattingar i Møre og Romsdal på i underkant av ein prosent. Det er færre utanlandske gjestar som forklarar endringane frå i fjor. Det er i hovudsak tre land vi opplever lågare besøkstal frå; Sverige, Danmark og Polen. Av desse er det polske gjestar som står for det største fallet. Samanlikna med same periode i fjor gjekk overnattingar frå polske borgarar ned med om lag , eller 63 prosent. Industrien i fylket nyttar innleidd arbeidskraft frå blant anna Polen, og noko av svingningane i overnattingar mellom år kan forklarast med industrien sin varierande bruk av innleigd arbeidskraft. Medan vi opplever lågare besøkstal for nokre land, er det ein positiv vekst frå fleire andre land. Frå Spania, Russland, USA og Sveits har vi vekst i overnattingar på nær 30 prosent samanlikna med For desse fire landa har Møre og Romsdal no ein større marknadsdel enn tilfellet var i Når det gjeld besøkande frå USA, Russland og Sveits er dette andre året på rad med vekst i tal på overnattingar. Fjord Noreg omfattar fylka Rogaland, Hordaland, Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal. For Fjord Noreg totalt sett er det vekst i overnattingar og dette skuldast ei god utvikling for Rogaland, som har over fleire overnattingar samanlikna med same periode i Hordaland har ein svak positiv vekst, medan Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal opplever ein svak nedgang. I Møre og Romsdal har Ålesund-regionen ein vekst på om lag 3,6 prosent samanlikna med same periode i Dei andre regionane opplever nedgang, størst er den i Molde-regionen, med ein nedgang på 5,1 prosent. Oversikt over cruisepassasjerar, sjå kap. samferdsel. Utviklinga i reiselivsnæringa basert på registrerte overnattingsdøgn Overnattingar januar - august Samla overnattingar Møre og Romsdal fordelt på marknad Overnattingar januar - august Endringar frå 2010 til 2011 januar - august Endringar frå 2010 til 2011 januar - august Marknadsandelar januar - august Endring Endring i prosent 2011 i prosent 2010 i prosent Landet ,67 Kjelde: Statistikknett reiseliv Fjord-Norge ,09 25,08 24,73 Rogaland ,52 6,55 5,92 Hordaland ,99 8,65 8,71 Sogn og Fjordane ,41 4,92 5,02 Møre og Romsdal ,81 4,96 5,08 Destinasjonsselskap* Molde-region ,1 1,4 1,5 Ålesund region ,6 1,7 1,7 Geirangerfj/Trollstig ,1 0,9 0,9 Kr.sund/Nordmøre ,9 0,9 1,0 Vandreheimar i Møre og Romsdal *) Her er ikkje tal for overnattingar i vandreheimar med Kjelde: Statistikknett reiseliv Marknadsandelar januar - august Tal overnattingar Prosent 2011 i prosent 2010 i prosent I alt ,8 5,0 5,1 Noreg ,5 4,3 4,4 Utlandet i alt ,7 6,6 6,7 Tyskland ,4 9,5 9,0 Nederland ,1 6,8 6,4 Sverige ,8 5,2 5,7 Storbritannia ,8 7,3 7,0 Frankrike ,5 7,2 6,3 Polen ,6 10,7 27,1 Danmark ,1 2,2 2,4 Spania ,6 6,7 5,6 Russland ,9 6,8 5,6 USA ,8 4,2 3,4 Italia ,1 5,7 5,2 Resten av Europa ,8 5,1 5,4 Sveits ,5 6,6 5,2 Tsjekkia ,0 9,9 9,1 Japan ,6 10,0 9,4 Resten av Asia ,9 5,3 4,9 7 Reiseliv 27

28 8 Fiskeri og Havbruk Størst på sjømat Fisk er den tredje største eksportartikkelen frå Noreg etter olje/gass og metall. I 2010 vart det eksportert sjømat for nesten 54 mrd. kroner, noko som utgjer 5,7 prosent av den totale norske eksportverdien. Av den totale sjømateksporten utgjorde eksportverdien frå havbruksnæringa (oppdrett) heile 62 prosent i same tidsrommet. Møre og Romsdal er det største sjømatfylket og det tredje største fylket når det gjeld mengde oppdrettslaks. Tilsettingsveksten innan fiskeoppdrett var på om lag 20 prosent frå i fjor. Over 150 land importerer villfanga og oppdretta sjømat frå Noreg. Størsteparten av vår eksport går til Danmark, Russland, Frankrike og Japan. Ein stadig større del av verdien av den eksporterte sjømaten kjem frå havbruk, men fiskeria er framleis store og er saman med havbruk eit viktig næringsgrunnlag for Noreg. Norske fiskebåtar leverte 6 prosent meir i 2010 enn året før. Førstehandsverdien auka med 17 prosent, til 13,2 milliardar kroner. Verdien frå oppdretta laks auka med 7,7 mrd. til 31,4 mrd. kroner frå året før. Dette gjer Noreg til den største eksportøren av laks i verda. Både innan fiskeri og havbruk går trenden mot færre, men større aktørar. For 2010 er den rekna eksportverdien for laks frå Møre og Romsdal 5,4 mrd. kroner. Ved inngangen til 2010 var det registrert 110 konsesjonar til matfiskproduksjon av laks og regnbogeaure i vårt fylke (11 prosent av totalt konsesjonstal). Nytt i 2010 er at Troms har gått forbi Møre og Romsdal i eksportverdi på laks, slik at fylket er det fjerde største når det kjem til eksportverdi på laks. Troms får meir ut av mindre. Av positive trendar ser vi at tap av laks innan matfiskproduksjon i fylket har minka og er no midt på treet i høve til andre lakseproduserande fylke. Verdi og mengd av slakta fisk og skalldyr frå havbruket i 2010 Fisk Skalldyr Verdi 1000 kr Kvantum Tonn Verdi 1000 kr Kvantum Tonn Finnmark Troms Nordland Nord-Trøndelag Sør-Trøndelag Møre og Romsdal Sogn og Fjordane Hordaland Rogaland Øvrige fylker I alt Konsesjonar og sysselsette i havbruket i 2010 Settefisk Matfisk Stamfisk FoU 1) Andre marine artar Sysselsett i akvakulturnæringa Menn Kvinner Totalt Finnmark Troms Nordland Nord-Trøndelag Sør-Trøndelag Møre og Romsdal Sogn og Fjordane Hordaland Rogaland Øvrige fylker I alt ) Forskning og undervisning Kjelde: Fiskeridirektoratet Fangst landa i Møre og Romsdal etter fangstår og fiskesortgruppe Kvantum rundvekt Tonn Kjelde: Fiskeridirektoratet Fangstverdi 1000 kr Kvantum rundvekt Tonn Fangstverdi 1000 kr Kvantum rundvekt Tonn Fangstverdi 1000 kr Kjelde: Fiskeridirektoratet Kvantum rundvekt Tonn Fangstverdi 1000 kr Torsk og torskeartet Skall- og bløtdyr Pelagisk fisk Flat- og bunnfisk Dypvannsfisk Annet og uspes Totalt Del levert av norskregistrert fartøy 91,0 91,0 93,4 90,6 90,7 88,0 92,2 91,8 Innan lakse- og regnbogeaureoppdrett er det tre store aktørar i fylket. Gjennom oppkjøp av konsesjonar har det blitt færre mellomstore og små selskap. 28

29 Møre og Romsdal er eitt av dei største fiskerifylka. Totalt landa kvantum villfanga fisk i Møre og Romsdal i 2010 var nesten tonn til ein verdi av 3,9 mrd. kroner, noko som utgjorde om lag 29 prosent av førstehandsverdien på landsbasis. Heile 95 prosent av norsk klippfisk blir produsert i fylket, til ein verdi av om lag 3 mrd. kroner. Fiskeflåten i fylket er blant dei fremste i verda og har den mest allsidige og moderne fartøystrukturen. I 2010 var det registrert 700 fiskefartøy frå Møre og Romsdal, av desse var 78 havgåande fiskefartøy (over 28 m). Dette utgjer 31 prosent av den norske havgåande fiskeflåten. Same året var det registrert fiskarar som har fiske som hovudyrke i Møre og Romsdal, i tillegg var det registert 350 fiskarar som har fiske som attånæring. Det har vore ein jamn reduksjon for denne yrkesgruppa dei siste åra. Kjelde: Fiskeridirektoratet Fiskefartøy etter lengde Møre og Romsdal Fiskarar som har fiske som hovudyrke. Fordelt på fylke Østfold Akershus Oslo Hedmark Oppland Buskerud Vestfold Telemark Aust-Agder Vest-Agder Rogaland Hordaland Sogn og Fjordane Møre og Romsdal Sør-Trøndelag Nord-Trøndelag Nordland Troms Finnmark I alt Kjelde: Fiskeridirektoratet Fiskarar (hovudyrke) frå Møre og Romsdal fordelt etter aldersgrupper i prosent Kjelde: Fiskeridirektoratet Under 10 meter største lengde ,99 meter største lengde ,99 meter største lengde ,99 meter største lengde ,99 meter største lengde meter største lengde og over I alt prosent < og eldre Aldersgrupper 29

30 9 Landbruk Fokus på flåttborne sjukdommar og alveld Møre og Romsdal har store utfordringar når det gjeld lammetap. Det er liten skilnad i tapsprosent mellom prioriterte område for rovvilt og i område der vi ikkje har vesentlege tap til rovvilt. Dette viser at utfordringane er samansette og vi må jobbe på fleire felt for å berge sauenæringa. Eit beiteprosjekt i Møre og Romsdal 2010 har gjort undersøkingar kring flåttborne sjukdommar og alveld i Rauma, Tingvoll, Aure og Vestnes. Måla med prosjektet er mellom anna å prøve ut elektronisk overvaking av sau på utmarksbeite for å sjå om det kan redusere tap, forenkle tilsynet og bidra til å stadfeste tapsårsak. I tillegg ønskjer ein å kartlegge flåttbestanden i fylket med omsyn til mengde flått og kor stor grad flåtten er berar av smittsame bakteriar. Vidare ønskjer ein å prøve ut tiltak for å redusere tap pga. sjukdom, i hovudsak flåttborne sjukdommar. Gjennom analysar og vurderingar av innsamla materiale frå feltsesongen 2009, håper ein dessutan å komme nærmare eit svar når det gjeld årsaksforholda til sjukdommen alveld. Aukande del leigejord Omfanget av leigejord har auka i heile etterkrigstida. I dag er om lag halvparten av jorda som vert driven her i fylket leigejord. Det er store skilnader mellom fylka når det gjeld kor mykje av jordbruksarealet i drift som er leigejord. Møre og Romsdal er av fylka som har den største delen leigejord nesten 50 prosent. Frå 1999 til 2008 har arealet av leigejord auka med 27 prosent. Lammetap i rovviltkommunar i Møre og Romsdal samanlikna med andre kommunar og snitt for landet Prosent lammetap Kjelde: Fylkesmannen i Møre og Romsdal/Organisert beitebruk Snitt rovviltkommunar Snitt andre kommunar Landet Rovvilt kommunar: Kommunar med mål om yngling av jerv, og der det årvist er vesentlig tap til jerv Rindal, Surnaldal, Sunndal, Nesset, Rauma og Nordal 15,0 10,0 5,0 0,0 Lammetap Møre og Romsdal - landet % Del leigd jordbruksareal Kjelde: Fylkesmannen i Møre og Romsdal/Organisert beitebruk Møre og Romsdal Landet Kjelde: Norsk institutt for skog og landskap/ssb Undersøkingar gjort av Skog og landskap viser at det er skilnad i skjøtselen mellom eigd og leigd jord: Leigd jord vert dårlegare vedlikehalden. Dette reduserer kvaliteten på areala (manglande grøfting og vedlikehald av hydrotekniske anlegg, manglande kalking) Leigd jord vert utsett for dårlegare skjøtsel med større fare for gjengroing (manglande slått, meir ugras) Marginale og tungt drivne areal går lettare ut av bruk dersom jorda er bortleigd (småareal, kantareal, bakkar vert ikkje slått) Møre og Romsdal Landet Aust-Agder Nord-Trøndelag 30

31 Hogstrekord og auke i skogsvegbygginga Vi begynner for alvor å sjå resultat av den første skogreisinga som kom i gang her i fylket, på starten av 50-talet. Ser vi vekk frå hogsten etter orkanen i 1992, har det aldri tidlegare vore hogd så mykje gran her i fylket. Møre og Romsdal, som har vore eit tradisjonsrikt furufylke, avverkar no over fire gonger så mykje gran som furu. Sett i høve til optimalt hogsttidspunkt, blir grana hogd for tidleg, medan vi i langt større grad kunne hogd meir furu. God økonomi ved hogst av gran er hovudårsaka til dette. Ein annan tendens er at kommunar som historisk sett ikkje har vore av dei største skogkommunane no ligg på topp på avverkingsstatistikken. I 2010 hadde Vestnes den største avverkinga, og det aller meste av dette blei hogd i Tomrefjorden, ei bygd som historisk sett ikkje har hatt dei store skogressursane. Den positive trenden med auka interesse for skogsvegbygging held fram. Også i 2010 var søknadsmassen større enn tilskotet vi hadde til rådvelde. Over 4 mill. kr vart løyvd til nye vegprosjekt og vel 2,8 mill. kr vart utbetalt. Det vart ferdigstilt nærare 12 km skogsbilveg og vel 3 km traktorveg i fylket. m Avverking fordelt på treslag Gran Furu Ved Kjelde: Fylkesmannen i Møre og Romsdal/Skogdata Bygde skogsbilvegar i Møre og Romsdal , kilometer Kjelde: Fylkesmannen i Møre og Romsdal/Skogdata Kilometer

32 10 Offentlege arbeidsplassar Låg sysselsetting i statleg forvalting Sysselsettinga innan statleg, fylkeskommunal og kommunal forvalting er 29,5 prosent i Møre og Romsdal og 30 prosent for landet sett under eitt. Fylket skil seg frå landet elles gjennom høgare sysselsetting i kommunal forvalting og lågare sysselsetting i statleg forvalting. Blant kommunane er det Volda (47,7 prosent) og Tingvoll (43,8 prosent) som har høgast relativ sysselsetting innan den offentlege forvaltinga. Ulstein (17,2 prosent) og Sykkylven (18,1 prosent) har lågast sysselsetting i offentleg forvalting. Sysselsettinga i offentleg forvalting er viktig for sysselsettinga i heile landet, også for Møre og Romsdal, då den er mindre konjunkturutsett og dermed ein stabilisator i arbeidsmarknaden. Blant kommunane i fylket var det i som hadde ei sysselsetting i offentleg forvalting som var større enn fylkesgjennomsnittet på 29,5 prosent. Vidare hadde 15 kommunar ei høgare sysselsetting i offentleg forvaltning enn landet elles. Møre og Romsdal har relativt få arbeidsplassar innan statleg forvalting. I alt 7,5 prosent av den samla sysselsettinga i fylket var innan statleg forvalting i 2010, mot 10,6 prosent for landet elles. Det er berre Rogaland som har færre arbeidsplassar innan statleg forvalting. Frå 2008 til 2010 har landet hatt ein auke på arbeidsplassar innan statleg forvalting, eller 5 prosent. Av desse vart eller 32,1 prosent oppretta i Oslo og eller 10,3 prosent i Sør-Trøndelag. Størst relativ endring i sysselsettinga innan statleg forvalting har likevel kome i Østfold og Hedmark, med høvesvis 7,5 og 7,4 prosent. Møre og Romsdal har i denne perioden hatt ein auke på 328 arbeidsplassar innan statleg forvalting, noko som svarar til ei endring på 3,6 prosent. Dette er ei svakare utvikling enn for landet elles. Volda er den kommunen i fylket med høgast del av statlege Del statlege arbeidsplassar av alle arbeidsplassar 2010 Troms Oslo Sør-Trøndelag Finnmark Nordland Hedmark Hordaland Landet Vestfold Nord-Trøndelag Oppland Østfold Telemark Aust-Agder Sogn og Fjordane Vest-Agder Akershus Buskerud Møre og Romsdal Rogaland Prosent arbeidsplassar, med 23,7 prosent. Deretter følgjer Molde og Ålesund. Målt i absolutte tal er det flest arbeidsplassar innan statleg forvalting i Ålesund. Sysselsette personar etter arbeidsstad 2010 Alle sektorar Statleg forvaltnig Del statlege arbeidsplassar av alle arbeidsplassar (%) Molde ,1 Ålesund ,5 Kristiansund ,5 Vanylven ,0 Sande ,9 Herøy ,1 Ulstein ,1 Hareid ,5 Volda ,7 Ørsta ,6 Ørskog ,0 Norddal ,7 Stranda ,2 Stordal ,4 Sykkylven ,8 Skodje ,0 Sula ,2 Giske ,2 Haram ,5 Vestnes ,3 Rauma ,0 Nesset ,3 Midsund ,9 Sandøy ,6 Aukra ,0 Fræna ,0 Eide ,8 Averøy ,8 Gjemnes ,0 Tingvoll ,9 Sunndal ,0 Surnadal ,8 Rindal ,1 Halsa ,7 Smøla ,1 Aure ,1 Møre og Romsdal ,5 Landet ,6 32

33 Ein av fire sysselsette pendlar Pendling er definert som ei arbeidsreise der arbeidstakar krys- Tal pendlarar til og frå dei enkelte kommunane i 2010 Kjelde: PANDA/SSB Pendling per kommune per 4. kvartal 2010 sar minst ei kommunegrense. Pendling blir skapt der det er underskot på arbeidsplassar i forhold til arbeidsstyrken. I 2010 var det sysselsette personar busett i Møre og Romsdal og sysselsette med arbeidsstad i fylket. Dette gav ei underdekning på arbeidsplassar på I 2010 var det personar som arbeidspendla ut av fylket, medan personar pendla inn. I prosent gav dette ei utpendling på 7 prosent av alle sysselsette busett i fylket og ei innpendling på 3,3 prosent av sysselsette med arbeidsstad i fylket. Blant pendlarane var det dessutan fleire menn enn kvinner som pendla. I Møre og Romsdal er det relativt høg arbeidspendling, og pendlarmatrisa indikerer at det er høg utveksling av arbeidskraft mellom kommunane. Om lag ein av fire sysselsette var i 2010 pendlarar. Målt i absolutte tal var innpendlinga størst til Ålesund, med personar. Deretter følgjer Molde, Ulstein og Kristiansund kommunar. Målt i forhold til arbeidsplassar var innpendlinga størst til Ulstein, med 42,1 prosent. Det betyr at nærare kvar andre arbeidstakar i Ulstein arbeidspendla til kommunen i I 2010 var det personar som pendla ut frå Ålesund. Også frå Sula og Fræna var det stor utpendling. I prosent var utpendlinga størst frå Skodje, med 63,5 prosent. Blant kommunane var det sju kommunar som hadde ei utpendling på om lag 45 prosent eller meir. At arbeidspendlinga er høg i Møre og Romsdal kjem også til uttrykk ved at dei fleste kommunane i fylket hadde netto utpendling i Unntaka var Molde, Ålesund, Ulstein, Stordal og Sunndal. Dette er kommunar med høg arbeidsplassdekking, altså med fleire arbeidsplassar enn sysselsette busett i kommunen. Pendlingsmatrisa viser at det er høg innpendling til desse fem kommunane frå omkring liggande kommunar Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure 3000 Utpendling Innpendling Personar som pendler ut av kommunen Personar som pendlar inn i kommunen Innpendling i % av sysselsette Utpendling i % av busette Molde ,3 14,7 Ålesund ,6 17,3 Kristiansund ,2 16,1 Vanylven ,8 26,8 Sande ,1 32,4 Herøy ,0 25,9 Ulstein ,1 30,8 Hareid ,2 44,5 Volda ,0 33,2 Ørsta ,5 33,1 Ørskog ,4 46,7 Norddal ,4 25,2 Stranda ,1 18,0 Stordal ,3 30,5 Sykkylven ,2 17,0 Skodje ,9 63,5 Sula ,2 56,5 Giske ,6 44,0 Haram ,7 24,9 Vestnes ,3 24,9 Rauma ,7 18,3 Nesset ,7 46,7 Midsund ,3 26,8 Sandøy ,4 11,6 Aukra ,3 42,0 Fræna ,4 44,9 Eide ,0 47,3 Averøy ,7 33,9 Gjemnes ,3 49,4 Tingvoll ,6 34,1 Sunndal ,9 12,9 Surnadal ,3 19,8 Rindal ,7 31,8 Halsa ,0 28,3 Smøla ,2 13,7 Aure ,5 25,0 Møre og Romsdal ,3 7,0 Menn ,5 8,8 Kvinner ,0 4,9 11 Pendling 33

34 Fordelinga av innpendlarar til ein kommune etter næring speglar først og fremst næringsstrukturen i kommunen. Blant dei fem kommunane med netto innpendling i 2010, var meir enn 40 prosent av innpendlarane til Ulstein, Stordal og Sunndal sysselsett i industrien. I Ulstein var 51,7 prosent av innpendlarane sysselsett i denne næringa. I Ålesund og Molde var det flest innpendlarar innan offentleg forvalting og anna tenesteyting. Blant innpendlarane til Ulstein og Sunndal var det også relativt mange innafor offentleg forvalting og anna tenesteyting. Ålesund skil seg frå dei andre fire kommunane ved at varehandel, hotell og restaurantverksemd var den nest viktigaste næringa for sysselsetting blant innpendlarane (med 23,1 prosent). I Molde var det industrinæringa som fekk denne plasseringa (21,4 prosent). Ser vi på dei tre kommunane med høgast netto utpendling ser vi den andre sida, kor dei bynære kommunane forsyner byane med arbeidstakarar. Giske, Fræna og Sula har høgast netto utpendling i absolutte tal, og de har alle tre høgast del av utpendling innan næringa offentleg forvaltning og anna tenesteyting. Også dei andre næringane som er store i byane utgjer ein stor del av utpendlinga i dei tre kommunane. Den næringa med nest-høgast utpendling frå Fræna er industri, medan varehandel, hotell og restaurantverksemd utgjer nest-høgast del av utpendling frå Giske og Sula. Enkelte kommunar i fylket skil seg ut med at både innpendlinga og utpendlinga er relativt låg. Det er fleire kommunar kor pendlingsstraumane er under 20 prosent, både for inn- og utpendlinga. Dette gjeld Vanylven, Stranda, Sykkylven, Rauma, Sandøy, Sunndal og Smøla. Kommunen med både lågast innpendling og utpendling i 2010 var Sandøy. Omlegging av avløysarordninga og organiserignga av den, kan i ein del tilfelle gi store utslag for primærnæringane, t.d Gjemnes kommune. Pendling etter næring i kommunane i Møre og Romsdal, 4. kvartal 2010 Jordbruk, skogbruk og fiske Industri m.m Bygge- og anleggsvirksomheit Varehandel, hotell og resturantvirksomheit Transport og kommunikasjon Finans og forretningsmessig tenesteyting Offentleg forvaltning og annen tenesteyting Inn Ut Inn Ut Inn Ut Inn Ut Inn Ut Inn Ut Inn Ut Inn Ut Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure I alt 34 34

35 Bustad Pendlingsstraumar mellom kommunane i Møre og Romsdal 4 kvartal 2010 Arbeidsstad Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure

36 Arbeidsløysa redusert Arbeidsløysa i Møre og Romsdal går nedover, trass i stor øko- Arbeidsløysa i september 2011 i prosent av arbeidsstyrken Kjelde: NAV Innvandrarar registrert arbidsledige etter bustadsfylke i prosent av arbeidsstyrken i mai arbidsløyse / sjukefråvær nomisk utrykkleik i store delar av verda elles. Per september 2011 var arbeidsløysa på 2 prosent av arbeidsstyrken. På same tid var den 2,5 prosent i Noreg. Blant fylka var arbeidsløysa minst i Sogn og Fjordane (1,6 prosent) og høgast i Telemark (3,3 prosent). Møre og Romsdal var på ein delt 3. plass blant fylka. Det er ein viss variasjon i arbeidsløysetala mellom kommunane. Størst er den i Stordal, med 3,7 prosent. Deretter følgjer Hareid, Vestnes og Kristiansund. I desse kommunane er arbeidsløysa større enn i landet elles. Arbeidsløysa var lågast i Norddal. Her var 0,9 prosent av arbeidsstyrken arbeidsledig. Også i Rindal, Averøy og Gjemnes var arbeidsløysa låg. Utviklinga i perioden viser årlege variasjonar. Arbeidsløysa hadde sitt toppnivå i 2004, deretter fall ho årleg fram til Frå 2008 til 2010 steig arbeidsløysa att, frå 1,3 prosent til 2,4 prosent. I heile denne perioden har arbeidsløysa i Møre og Romsdal aldri vore høgare enn i landet elles. Dei fleste åra har ho vore om lag 0,5 prosentpoeng lågare. Som i landet elles, var arbeidsløysa høgast blant menn i Medan 2,7 prosent av mennene og 1,8 prosent av kvinnene i arbeidsstyrken i fylket var arbeidslaus i 2010, var den for menn og kvinner i Noreg høvesvis 3,4 og 2,3 prosent. Avstanden i sysselsettinga mellom kvinner i Møre og Romsdal og landet elles, er noko større enn mellom menn. I perioden 2005 til 2008 var arbeidsløysa større blant kvinner enn blant menn i Møre og Romsdal. Nasjonalt går den registrerte arbeidsløysa blant busette innvandrarar ned. Arbeidsløysa blant innvandrarane i Møre og Romsdal var ved utgangen av mai 2011 nærare 6 prosent. Dette er klart høgare enn arbeidsløysa i den samla arbeidsstyrken i fylket, men lågare enn i landet elles. Det er i Hareid og Eide at arbeidsløysa blant innvandrarane er høgast. Stordal Hareid Vestnes Kristiansund Landet Halsa Fræna Nesset Ørsta Sande Sunndal Ørskog Smøla Eide Rauma Møre og Romsdal Haram Vanylven Ålesund Skodje Herøy Molde Tingvoll Aukra Giske Aure Surnadal Sykkylven Sandøy Sula Midsund Volda Stranda Ulstein Gjemnes Averøy Rindal Norddal prosent Landet Østfold Telemark Aust-Agder Oppland Vestfold Hedmark Nordland Vest-Agder Sogn og Fjordane Nord-Trøndelag Oslo Buskerud Sør-Trøndelag Hordaland Møre og Romsdal Prosent Akershus Finnmark Troms Rogaland prosent Kjelde: NAV Registrert arbeidsløyse etter kjønn Møre og Romsdal og landet i perioden ,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 Landet Menn Møre og Romsdal Menn Landet Kvinner Møre og Romsdal Kvinner

37 Svak auke i sjukefråværet Det legemeldte sjukefråværet i Møre og Romsdal auka frå 5,6 prosent til 5,8 prosent frå 2. kvartal 2010 til 2. kvartal I Noreg auka sjukefråværet frå 5,5 prosent til 5,7 prosent i same periode. Sjukefråværet for kvinner auka med 0,3 prosentpoeng, til 7,7 prosent i denne perioden. For menn var det legemeldte sjukefråværet 4,3 prosent og uendra i perioden. Sjukefråværet var per 2. kvartal i 2011 lågast i Halsa, med 4,0 prosent, og høgast på Smøla med 7.0 prosent. Det legemeldte sjukefråværet fordelt på kjønn viser at sjukefråværet blant menn var høgast i Eide, med 5,6 prosent. Lågast sjukefråvær blant menn var i Norddal med 2,9 prosent. Dette utgjer ein skilnad på 2,7 prosentpoeng. For kvinner utgjer den tilsvarande skilnaden 5,5 prosentpoeng. Det legemeldte sjukefråværet for kvinner var høgast på Smøla, med 9,8 prosent, og lågast i Halsa med 4,3 prosent. Størst skilnad mellom menn og kvinner innanfor ein kommune var i Herøy, med 5,4 prosentpoeng. Den samla utviklinga i sjukefråværet i fylket over tid, viser store kvartalsvise variasjonar, men trendlina viser at sjukefråværet har gått ned frå 2. kvartal 2009 til 2. kvartal Dette er også tilfelle i 26 av fylkets kommunar. Legemeldte sjukefråvær for arbeidstakarar (prosent) per 2. kvartal /NAV Begge kjønn Menn Kvinner Begge kjønn Menn Kvinner Begge kjønn Menn Kvinner Begge kjønn Menn Kvinner Molde 6,0 4,2 8,3 6,9 5,0 9,2 6,0 4,2 8,1 5,8 4,3 7,6 Ålesund 5,6 4,1 7,4 6,0 4,8 7,4 5,3 3,9 6,9 5,5 4,0 7,3 Kristiansund 7,0 5,3 9,3 6,9 5,5 8,7 6,3 5,0 8,0 6,9 5,4 8,9 Vanylven 5,7 3,5 9,3 6,1 4,7 8,4 5,4 4,1 7,4 5,7 5,2 6,5 Sande 6,0 4,5 8,0 6,2 4,8 8,4 6,2 5,4 7,3 6,0 4,1 9,2 Herøy 6,5 4,5 9,3 6,6 5,4 8,3 6,1 4,2 8,6 6,4 4,1 9,5 Ulstein 5,5 3,8 8,1 5,1 3,9 6,9 4,5 3,3 6,5 4,7 3,0 7,4 Hareid 6,2 4,1 9,3 6,3 4,6 8,6 5,5 4,0 7,7 5,8 4,5 7,7 Volda 6,6 4,8 9,0 6,1 5,2 7,3 5,3 4,5 6,3 6,4 5,2 7,8 Ørsta 6,5 5,3 8,3 7,5 5,5 10,2 6,7 5,6 8,3 6,2 4,9 7,9 Ørskog 5,8 3,5 8,7 6,8 5,2 8,7 6,1 4,6 7,8 6,1 4,5 8,0 Norddal 4,5 3,8 5,4 6,0 3,5 8,8 5,0 3,3 7,0 4,4 2,9 6,1 Stranda 5,1 3,5 7,2 5,2 4,4 6,3 5,1 4,1 6,3 5,0 3,6 6,9 Stordal 5,9 5,3 6,6 5,3 4,4 6,2 4,5 2,4 7,0 4,7 4,7 4,7 Sykkylven 5,8 4,2 7,9 6,3 4,3 8,9 5,9 5,1 7,0 6,1 4,5 8,0 Skodje 5,7 4,0 8,0 6,5 3,9 9,9 6,7 5,1 8,8 5,8 4,2 7,8 Sula 5,9 4,3 8,0 6,7 5,4 8,4 5,8 4,5 7,5 6,3 5,1 7,8 Giske 5,0 3,8 6,5 5,2 3,8 6,9 5,4 4,1 6,9 5,9 4,4 7,7 Haram 5,4 4,0 7,5 5,4 3,7 7,8 5,3 4,1 7,0 5,5 4,0 7,8 Vestnes 6,7 5,1 8,9 6,7 5,7 8,0 6,2 5,0 7,8 6,5 5,2 8,1 Rauma 5,7 4,0 8,1 6,2 5,5 7,1 5,4 4,3 7,0 5,0 4,2 6,2 Nesset 6,9 6,0 8,5 6,4 5,7 7,5 5,7 3,9 8,1 5,9 5,1 6,8 Midsund 5,2 3,8 7,2 5,7 4,5 7,4 5,7 3,0 9,3 5,3 4,0 7,0 Sandøy 3,6 2,4 5,5 4,0 4,0 4,1 4,2 3,6 5,1 4,9 3,2 7,5 Aukra 7,1 4,5 10,5 7,0 4,5 10,2 5,5 4,1 7,4 4,9 3,2 7,0 Fræna 5,6 3,8 7,9 6,9 5,2 9,1 5,7 4,3 7,6 6,3 4,7 8,4 Eide 6,4 4,0 9,6 6,8 4,6 9,5 6,1 4,2 8,6 6,8 5,6 8,3 Averøy 6,3 3,5 10,1 6,6 4,4 9,7 6,2 4,3 8,7 6,2 4,4 8,9 Gjemnes 4,9 3,3 7,2 5,6 4,7 6,7 5,6 4,6 6,8 5,7 4,0 7,9 Tingvoll 5,8 4,8 7,0 7,2 6,7 7,9 5,7 5,1 6,5 5,7 3,6 8,3 Sunndal 4,9 3,3 7,1 4,6 3,4 6,1 4,5 3,6 5,6 4,7 3,0 6,7 Surnadal 6,2 4,5 8,5 6,2 4,5 8,3 5,1 4,1 6,4 5,3 3,5 7,7 Rindal 6,7 5,1 8,8 5,8 5,1 6,7 5,0 4,1 6,2 6,0 4,9 7,4 Halsa 7,2 7,4 6,8 7,2 5,8 8,8 6,9 6,3 7,8 4,0 3,9 4,3 Smøla 7,0 4,8 9,8 5,6 3,7 8,0 6,8 4,5 9,5 7,0 4,8 9,8 Aure 6,0 4,6 8,0 5,6 4,1 7,7 4,9 4,3 5,8 5,2 3,9 7,0 Møre og Romsdal 6,0 4,3 8,1 6,3 4,8 8,1 5,6 4,3 7,4 5,8 4,3 7,7 Landet 6,0 4,5 7,8 6,3 5,0 7,9 5,5 4,3 7,1 5,7 4,3 7,4 37

38 13 Forsking og utvikling Sterk vekst i FoU-utgiftene I 2009 vart det totalt brukt 870 millionar kroner på forsking og utviklingsarbeid i Møre og Romsdal. Dette er ein auke på vel 100 millionar frå FoU-utgiftene i Møre og Romsdal utgjorde 2,1 prosent av dei totale FoU-utgiftene i Noreg i 2009, mot 1,6 prosent i I løpet av tiårsperioden var det ein gjennomsnittleg årleg realvekst i utgiftene til FoU i Møre og Romsdal på nesten 7 prosent. Berre Nordland fylke hadde ein sterkare vekst per år i FoU-utgiftene i denne perioden. Det er store variasjonar mellom fylka når det gjeld utgifter til FoU og det er eit typisk kjenneteikn ved FoU-aktiviteten at den er sentrert rundt dei største universitetsbyane. Oslo hadde dei høgaste totale FoU-utgiftene i 2009, følgd av Sør- Trøndelag, Akershus og Hordaland. Heile 85 prosent av FoUarbeidet vart utført i dei fylka som har eit universitet. Dersom vi ser på totale FoU-utgifter per innbyggar, er det Sør- Trøndelag som nyttar mest til FoU, tett følgd av Oslo. Møre og Romsdal ligg på ein 11.-plass av alle fylka og på ein 4.-plass av fylka utan universitet, med kr per innbyggar til FoU i Landet sett under eitt brukte kr på FoU per innbyggar i Det er næringslivet som står for den største delen av den totale FoU-aktiviteten i Møre og Romsdal (74 prosent i 2009) og som kan vise til den største veksten. Næringslivssektoren har blitt stadig større i høve til universitets- og høgskolesektoren og instituttsektoren dei siste 20 åra. Sjølv om det også har vore vekst i desse to utførande sektorane, er dei små samanlikna med næringslivssektoren. På landsbasis står næringslivssektoren for 43 prosent av den totale FoU-aktiviteten. Næringslivet i Møre og Romsdal brukte totalt 645 millionar kroner på eigenutført FoU i 2009 og det vart utført 584 FoUårsverk. FoU-innsats i næringslivet per sysselsett utgjorde Totale FoU-utgifter i 2009 etter fylke og utførande sektor Totalt Næringslivet Instituttsektoren Universitets- og høgskolesektoren Per capita1* Mill. kr Mill. kr Mill. kr Mill. kr Kr Oslo , , , , Sør-Trøndelag 6 908, , , , Akershus 5 939, , ,8 800, Hordaland 4 628, , , , Rogaland 2 018, ,0 291,0 449, Troms 1 895,7 222,0 436, , Buskerud 1 222, ,0 43,7 58, Agderfylkene 1 151,2 806,0 144,0 201, Vestfold 1 043,3 856,0 126,8 60, Møre og Romsdal 871,2 645,0 129,6 96, Telemark 777,2 636,0 78,6 62, Østfold 645,6 331,0 260,4 54, Nordland 484,1 236,0 90,1 158, Oppland 465,6 279,0 104,8 81, Sogn og Fjordane 276,7 192,0 41,6 43, Nord-Trøndelag 245,1 117,0 71,9 56, Hedmark 178,7 75,0 28,5 75,2 940 Svalbard 126,9 24,0 31,7 71,2.. Finnmark 108,6 15,0 36,6 57, Landet , , , , *) Innbyggarar per Mill kr FoU-utgifter i Møre og Romsdal fordelt på utførande sektor /NIFU, FoU-statistikk /NIFU, FoU-statistikk Næringslivet Instituttsektoren Universitets- og høgskolesektoren

39 kroner i 2009 og av fylka var det berre Akershus og Sør- Trøndelag som brukte meir (landsgjennomsnittet var kroner). Av dei økonomiske regionane i fylket var Ålesund og Ulsteinvik klart størst i volum på FoU-verksemd i næringslivet, medan Sunndalsøra har høgast FoU-aktivitet i næringslivet målt i FoU per sysselsett, med kroner. Av dei totale FoU-utgiftene i Møre og Romsdal i 2009 vart størstedelen (69 prosent) finanisert av næringslivet. Dette er den tredje høgaste delen næringslivsfinansiering i landet, etter Buskerud og Telemark. For Noreg totalt er offentlege kjelder, med 46 prosent av totale FoU-utgifter i 2009, den viktigaste finansieringskjelda. Møre og Romsdal har ein låg del offentleg finansiering, offentlege kjelder finaniserte 24 prosent av FoUutgiftene i SkatteFUNN er ei viktig finansieringskjelde for næringslivet, spesielt for små og mellomstore bedrifter. Ordninga vart oppretta i 2002, og er ein rett som gjeld for alle bedrifter som er skattepliktige i Noreg. Dei prosjekta som tilfredstiller krava får dekt opp til 20 prosent av kostnadene som støtte i form av skattefrådrag. For 2010 er det registrert 222 aktive prosjekt i Møre og Romsdal, med ein budsjettert prosjektkostnad på totalt 455,3 millionar kroner. Budsjettert skattefrådrag på desse prosjekta er 83,5 millionar kroner. Med dette kjem næringslivet i Møre og Romsdal på ein 6.-plass blant fylka. Dei fleste SkatteFUNN-prosjekta i Møre og Romsdal i 2010 finn vi innanfor maritim sektor og i sektor marin/sjømat. Møre og Romsdal har sidan SkatteFUNN vart etablert i 2002 vore det fylket med flest prosjekt i maritim sektor og dominerer i 2010 med 71 aktive prosjekt (Hordaland kjem nærmast med 41 prosjekt). Møre og Romsdal er også det største fylket i landet innanfor marin/sjømat, med 71 aktive prosjekt i Her er Nordland nest største fylke, med 52 aktive prosjekt. Hovudtal for FoU-verksemd i næringslivet etter økonomisk region i Møre og Romsdal 2009 Totalt eigenutført FoU Antal FoU-årsverk FoU per sysselsett Mill. kr 1000 kr Molde ,8 Kristiansund ,6 Ålesund ,0 Ulsteinvik ,2 Ørsta/Volda ,9 Sunndalsøra ,4 Surnadal 8 9 9,0 Møre og Romsdal ,1 Landet ,1 Kjelde: Forskningsrådet/SkatteFunn SkatteFunn: Aktive prosjekt i 2010 fylkesvis. Budsjettert frådrag i mill kr i parantes Rogaland Hordaland Sør-Trøndelag Møre og Romsdal Buskerud Vestfold Nordland Vest-Agder Sogn og Fjordane Hedmark Nord-Trøndelag Aust-Agder Oslo (381,9) Akershus (184,4) Østfold Troms Telemark Oppland Finnmark (8,0) (50,0) (52,3) (49,0) (43,9) (42,9) (38,1) (33,2) (26,3) (24,0) (19,7) (83,5) (75,3) (78,9) (168,5) (178,8) (151,6) Kjelde: NIFU, FoU-statistikk Møre og Romsdal Sogn og Fjordane FoU-utgifter fordelt etter finansieringskjelde og fylke i 2009 Buskerud Telemark Vestfold Vest-Agder Aust-Agder Rogaland Østfold Oppland Akershus Nordland Nord-Trøndelag Sør-Trøndelag Oslo Svalbard Hedmark Hordaland Finnmark Troms Landet Kjelde: NIFU, FoU-statistikk Prosent Næringslivet Andre kjelder Offentlege kjelder Utlandet 39

40 14 Utdanning 40 Kvar femte har høgare utdanning På landsbasis har 26,2 prosent av befolkninga 16 år eller eldre høgare utdanning, lang eller kort. I Møre og Romsdal er den same delen 21,4 prosent, ein skilnad på 4,8 prosentpoeng. Om lag kvar femte innbyggar i fylket, har høgare utdaning. Veksten i delen som har høgare utdanning har vore god i eit 5-årsperspektiv, men ser ut til å svekkjast noko dei siste åra. Delen som har grunnskule eller vidaregåande skule som høgste fullførte utdanning er noko høgare her i fylket enn i landet elles. I Møre og Romsdal er delen med grunnskuleutdanning 29,3 prosent, mot 27,7 prosent på landsbasis. Delen med vidaregåande skule er 44,2 prosent her, medan den er 40,2 prosent for landet. Sjølv om vi framleis har eit lågare utdanningsnivå enn landsgjennomsnittet, er det verdt å trekkje frem at vi har ein lågare del av befolkninga som ikkje har utdanning eller ikkje oppgitt utdanning. Møre og Romsdal har såleis ein lågare del høgt utdanna, men ein høgare del med utdanning samanlikna med landet elles.ei viktig årsak til dette er nok næringsstrukturen i fylket. Delen av dei sysselsette med lang høgare utdanning er lågare i Møre og Romsdal enn noko anna fylke i landet. I 2000 var delen sysselsette med lang høgare utdanning 2,9 prosent her i fylket, lågast av alle fylka den gongen. Frå 2000 til 2010 var det ein auke på 41,5 prosent, den nest høgaste auken blant fylka, opp til 4,1 prosent. Men framleis er delen sysselsette med lang høgare utdanning lågare her enn i noko anna fylke i landet, og delen sysselsette med lang høgare utdanning har vore lågast i Møre og Romsdal i heile perioden. På landsbasis er delen sysselsette med lang høgare utdanning 7,9 prosent, og har auka med 48,3 prosent frå Det fylket som har høgast del er Oslo, med 16,7 prosent, følgt av Akershus (10,3 prosent) og Sør-Trøndelag (10,1 prosent). *) Universitet- og høgskolenivå kort: omfattar høgare utdanning t.o.m. 4 år. **) Meir en fire år, samt forskarutdanning Personar 16 år og eldre etter utdanningsnivå i Møre og Romsdal 2010 I alt Grunnskolenivå Personar 16 år og over Universitets- og høgskolenivå kort* Universitets- og høgskolenivå lang** Uoppgitt eller ingen fullført utdanning Grunnskolenivå Videregåendeskole-nivå Videregåendeskole-nivå Prosent Universitets- og høgskolenivå kort* Universitets- og høgskolenivå lang** Uoppgitt eller ingen fullført utdanning Molde ,6 40,6 23,7 6,7 4,3 Ålesund ,8 41,5 22,5 4,9 5,4 Kristiansund ,1 43,8 17,7 3,4 5,0 Vanylven ,6 48,9 13,0 1,5 3,9 Sande ,9 41,7 13,0 1,0 10,3 Herøy ,5 46,7 14,3 1,5 4,1 Ulstein ,1 42,5 20,0 3,2 11,2 Hareid ,4 45,7 15,2 2,0 6,8 Volda ,6 41,4 25,2 6,4 3,5 Ørsta ,7 45,9 18,4 2,6 3,4 Ørskog ,5 46,1 21,0 3,8 5,5 Norddal ,4 47,7 15,2 2,2 4,6 Stranda ,0 46,0 13,1 2,4 7,5 Stordal ,5 45,1 12,6 1,9 10,9 Sykkylven ,9 42,6 16,6 1,8 6,1 Skodje ,6 44,6 18,4 2,2 5,2 Sula ,7 43,5 18,9 2,1 4,8 Giske ,5 45,1 17,8 2,3 5,3 Haram ,3 46,3 14,3 1,9 7,2 Vestnes ,8 44,2 13,2 1,9 6,9 Rauma ,5 46,5 14,7 2,1 4,1 Nesset ,1 49,7 12,5 1,2 2,5 Midsund ,4 44,5 12,3 1,8 7,0 Sandøy ,5 47,0 13,0 0,8 7,7 Aukra ,7 42,0 17,5 1,8 6,0 Fræna ,9 44,0 13,3 1,9 3,9 Eide ,0 44,9 13,9 2,0 4,1 Averøy ,4 44,9 15,3 1,9 4,4 Gjemnes ,3 47,7 16,1 2,2 3,8 Tingvoll ,6 47,9 15,7 4,1 4,7 Sunndal ,8 49,5 15,5 3,5 3,8 Surnadal ,5 48,0 14,7 2,7 2,1 Rindal ,8 51,9 13,6 2,0 0,6 Halsa ,9 50,2 14,8 2,1 3,0 Smøla ,4 44,3 11,9 1,1 4,4 Aure ,3 48,8 13,8 1,8 4,3 Møre og Romsdal ,3 44,2 18,1 3,3 5,1 Landet ,7 40,2 19,9 6,3 5,9

41 Høgskolar i eige fylke framleis mest populært Tala frå hovudopptaket 2011 viser at høgskolane i Møre og Romsdal framleis er dei mest populære for søkjarar til høgare utdanning i fylket. Høgskolane tok imot nærare søknader frå søkjarar frå eige fylke, ein auke på om lag 13 prosent eller 333 søknadar. Det var også ein auke i søknadar til Sør-Trøndelag og Rogaland, på 6,2 og 9,4 prosent, medan Hordaland og Oslo opplevde ein lågare vekst i søkartala frå Møre og Romsdal. Etter eige fylke søkjer møringane seg til Sør-Trøndelag (2 426 søknader), Hordaland (2 024 søknader) og Oslo (1 952 søknader). Nøkkeltal for høgskolane, viser at det frå 2009 til 2010 var ein auke på 5,2 prosent i talet på registrerte studentar ved høgskolane i fylket. I alt var det registrerte studentar ved haustsemesteret 2010, ein oppgang på 300 studentar frå året før. Samstundes opplevde høgskolane også vekst i søkartala. Samla for fylket var det ein auke på 13,5 prosent, frå i 2010 til i 2011, ein vekst på 370 søknader. Volda er framleis den største høgskulen målt i tal tilsette, studentar og søkjarar, medan Molde er den minste. Høgskolane sin vitskaplege produksjon vert målt i såkalla publikasjonspoeng. Frå 2009 til 2010 auka produksjonen ved Høgskolen i Molde med over 50 prosent, frå 37,8 poeng til 58. Høgskulen i Volda har framleis høgaste vitskaplege produksjon, med 78,9 poeng i 2010, medan høgskulen i Ålesund fekk 16,3 publikasjonspoeng i fjor. Høgskolane i Ålesund og Volda hadde i 2010 ein nedgang på høvesvis 9,9 og 6,7 prosent, men med den kraftige auken ved Høgskolen i Molde blir den samla utviklinga for fylket positiv, med ein vekst på 9 prosent. Høgskolen i Molde vart akkreditert som vitskapleg høgskule innafor fagfeltet logistikk, noko som gir skulen universitetsstatus på fagfeltet. Det er i alt ni vitskaplege høgskular i landet Søkarar til høgare utdanning frå Møre og Romsdal Kjelde: Samordna opptak Møre og Romsdal Sør-Trøndelag Hordaland Oslo Rogaland Oppland Troms Resten av landet Kjelde: NSD/Samordna opptak Registrerte studentar, søkjartal og tilsette og publikasjonspoeng ved høgskolane i Møre og Romsdal Endring I tal I prosent Registrerte studentar* Høgskolen i Molde ,7 Høgskolen i Ålesund ,1 Høgskolen i Volda ,6 Totalt i Møre og Romsdal ,2 * Studenttal oppgitt i heiltidsekvivalentar for haustsemesteret. Tilsette ved høgskolane Høgskolen i Molde ,5 Høgskolen i Ålesund ,7 Høgskulen i Volda ,0 Totalt i Møre og Romsdal ,9 Publikasjonspoeng Høgskolen i Molde 22,9 38,5 42,3 37,8 37, ,2 53,4 Høgskolen i Ålesund 8,7 7,6 12,1 13,2 18,1 16,3-1,8-9,9 Høgskulen i Volda 47, ,8 87,8 84,6 78,9-5,7-6,7 Totalt i Møre og Romsdal 78,7 92,1 107,2 138,8 140,5 153,2 12,7 9, I tal I prosent Søkertal ved høgskolane** Høgskolen i Molde ,6 Høgskolen i Ålesund ,1 Høgskulen i Volda ,1 Totalt i Møre og Romsdal ,5 ** Taket på søknader på førstevalet, 2011-hoved. 41

42 Få mannlege lærarar i grunnskolen I 2010 var det i alt lærarar sysselsett i grunnskolane i Møre og Romsdal, av desse var 2 557, eller om lag 62 prosent, sysselsett i heiletidstillingar. Av lærarane i fylket er det (73 prosent) kvinner, medan det er 1103 (27 prosent) menn. På landsbasis er fordelinga 75 prosent kvinner og 25 prosent menn. Læraryrket har såleis eit underskot på mannlege lærarar, noko som ein ser både på landsbasis og her i fylket. Dei kommunane kor det er høgast del kvinnelege lærarar (og såleis lågast del menn) er Rindal (89 prosent), Eide (83 prosent), Norddal (82 prosent), Giske (81 prosent) og Ulstein (80 prosent). Høgast del mannlege lærarar er det i Midsund (37 prosent), Sandøy (35 prosent), og Tingvoll og Ørskog med 34 prosent. Til samanlikning er det (51,4 prosent) gutar og (48,6 prosent) jenter i aldersgruppa 6-15 år i Møre og Romsdal. Av lærarane i fylket er 59 prosent under 50 år (2 464 lærarar), medan 41 prosent er over 50 år (1 683 lærarar). På landsbasis er talet lærarar under 50 år noko høgare, med 65 prosent, medan delen over 50 år er 35 prosent. Tala syner at ein del kommunar har ein høg del lærarar over 60 år, noko som på sikt kan representere ei utfordring knytt til rekruttering av nye lærarar. Både Ørskog og Gjemnes har over dobbelt så høg del lærarar over 60 år som talet for Møre og Romsdal. Det er i alt 206 kommunale grunnskular i Møre og Romsdal, med i alt elevar. Om ein tek med elevar ved private grunnskular, kjem talet opp i elevar. Fordelt på desse elevane er det i alt datamaskinar, noko som tilsvarar omtrent ei maskin kvar tredje elev. Tal lærarar, etter alder og kjønn, per kommune, fylke og landet 2010 I alt 40 år og yngre Lærarar i grunnskolen år år 60 år og eldre Kvinner Tal og prosent Menn Tal og prosent Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure Møre og Romsdal Landet

43 Stadig fleire barn går i barnehage Frå 2000 og fram til 2010 har delen barn 1-5 år i barnehagar auka med om lag 60 prosent. I 2000 var delen barn 1-5 år med barnehageplass 57,2 prosent, mot 91,7 i Frå 2005 har delen barn 1-5 år som går i barnehage auka med 45 prosent eller i alt barn, frå åringar i 2005 til i I alt har barn barnehageplass i Møre og Romsdal, av dei er 12 prosent i barnehagen mellom 0-32 timar, medan dei resterande er i barnehagen 33 timar eller meir per uke. Talet på barn i barnehagar har auka kvart år sidan 2000, og sidan 2005 har auken vore på om lag 20 prosent (2 389 barn). Trass auken både i del og tal barn i barnehage, har talet på barnehagar halde seg relativt stabilt. Sidan 2001 har talet på barnehagar i fylket berre auka med ni barnehagar (om lag 3 prosent). Det har i same periode vore ein nedgang i talet på offentlege barnehagar på om lag 10 prosent, frå 198 i 2001 til 178 i Talet på private barnehagar auka i same periode med 26 prosent, frå 113 i 2001 til 142 i Dekningsgraden for barn 1-5 år er gjennomsnittleg høgare i Møre og Romsdal enn den er for heile landet. Møre og Romsdal har ein gjennomsnittleg dekningsgrad på 91,7 prosent, medan den er 89,3 for landet. Det er berre fire andre fylke som har ein høgare dekningsgrad, Sør-Trøndelag, Nord-Trøndelag, Nordland og Troms. Til saman er det tilsette i barnehagane i fylket (både offentlege og private barnehagar). Av dei er det som har godkjent førskulelærarutdanning. Delen av tilsette med føre skulelærarutdanning i Møre og Romsdal (29,1 prosent) er blant dei lågaste i landet. Berre tre andre fylke har lågare del med førskulelærar; Oslo, Akershus og Rogaland. Høgast del tilsette med førskulelærarutdanning er det i Sunndal kommune, med 45,5 prosent, medan den er lågast i Stordal, med 14,3 prosent. I alt Barnehager - tal barn med plass, per kommune, fylke og landet Tal barnehagar Barn, etter avtalt oppholdstid per uke Tilsette Offentlege Private I alt 33 timer eller meir 0-32 timer Barn med plass i åpen barnehage Molde , Ålesund , Kristiansund , Vanylven , Sande , Herøy , Ulstein , Hareid , Volda , Ørsta , Ørskog , Norddal , Stranda , Stordal , Sykkylven , Skodje , Sula , Giske , Haram , Vestnes , Rauma , Nesset , Midsund , Sandøy , Aukra , Fræna , Eide , Averøy , Gjemnes , Tingvoll , Sunndal , Surnadal , Rindal , Halsa , Smøla , Aure , Møre og Romsdal , Landet , Dekningsgrad 1-5 år I alt Med førskolelærerutd. 43

44 15 Kultur Stor kulturpendling i Møre og Romsdal Svært mange nyttar kultur- og fritidstilboda i Møre og Romsdal*. Det kulturtilbodet flest deltek på er konsert, dansegalla, festival eller liknande. Men også kino, idrettsarrangement, teater og revy er mykje nytta kulturtilbod. I tillegg er bruken av tilrettelagde turvegar/merka turstiar høg. Det er dei lokale kultur- og fritidstilboda som er viktigast, men mange nyttar også kultur- og fritidstilbodet utanfor eigen kommune. Eit overslag peikar i retning av at 40 prosent, eller nærare kvar andre person i undersøkinga, kultur- og fritidspendlar til andre kommunar for å bruke kulturtilbod eller anlegg tilrettelagde for ulike former for fritidsaktivitet ein gong i månaden i snitt. Sjølv om kulturpendlinga går i ulike retningar, er tilboda i byane viktige trekkplaster for eigne omland. Det er særleg to merkesteinar som skil seg ut; Molde Internasjonale Jazzfestival og Atlanterhavsparken Ålesund Akvarium. Desse har ei særstilling, også hos det regionale publikummet. Blant byane skil Molde seg ut, ved å ha ein sterk posisjon blant romsdalskommunane. Nærare halvparten av deltakarane i undersøkinga gir uttrykk for at tilbodet i Molde er viktigare for dei enn tilbodet i eigen kommune. Tilsvarande er det 22 prosent av sunnmøringane som opplever Ålesund som den viktigaste kulturkommunen i Møre og Romsdal, medan 13 prosent av nordmøringane opplever Kristiansund som den viktigaste kulturkommunen i fylket. Det kan tyde på at Romsdal i større grad synest å vere ein integrert kultur- og fritidsregion. Det er høgskule- eller universitetsutdanna som i større grad enn andre brukar dei kultur- og fritidstilboda som finst. Likeins kvinner i større grad enn menn. Dette er interessant i forhold til busetting og vidare utvikling av næringslivet og arbeidsmarknaden i fylket. Både private og offentlege bedrifter i Møre og Romsdal har aukande behov for å rekrut- Deltaking/besøk på ulike kulturtilbod Atlanterhavsparken Ålesund Jazzfestivalen Molde Matfestivalen Ålesund Eliteseriekamp Aker Stadion, Molde Eliteseriekamp Color Line Stadion Ålesund Framsyning av Regionteatereti Møre og Romsdal Tahiti-festivalen Kristiansund Operaen Kristiansund Dei nynorske festspela Ørsta/Volda Bjørnsonfestivalen Molde Sommarfesten Giske Gurispelet Giske Raumarock Åndalsnes Nordic Light fotofestival Kristiansund Norsk fjellfestival Åndalsnes Vårsøghelga Surnadal Minst ein gong Siste tolv månadar Tidligare Prosent Deltaking og besøk ved utvalde arrangement, festivalar, kulturtilbod og liknande i Møre og Romsdal. Prosent Prosent Prosent Ålesund N=85 Ålesund N=85 Konsert- og festivalpublikum N=429 Jazzfestivalen i Molde Sunnmøre elles N=158 Molde N=58 Romsdal elles N=48 Kr.sund N=36 Atlanterhavsparken, Ålesund Sunnmøre elles N=158 Molde N=58 Romsdal elles N=48 Kr.sund N=36 Publikum på arrangement Kinopublikum N=427 Idrettspublikum N=429 Kjelde: Møreforsking (Alle figurar) Teater og revypublikum N=427 Nordmøre elles N=46 Respondentar i ulike delar av Møre og Romsdal som har vore publikum på Jazzfestivalen i Molde minst ein gong. Nordmøre elles N=46 Respondentar i ulike delar av Møre og Romsdal som har vore gjest på Atlanterhavsparken minst ein gong. Museumsog utstillingspublikum N=427 Deltakar i annen kommune minst ein gong siste tolv månader Respondentar som har vore publikum på ulike kulturarrangement minst ein gong i løpet av dei tolv siste månadane. 44

45 tere høgare utdanna arbeidskraft. Samtidig har fylket klare demografiske utfordringar, som t.d. færre yngre kvinner enn yngre menn i befolkninga. I ein slik samanheng vil kultur- og fritidstilbodet vere ein sentral faktor for den vidare utviklinga i fylket Kulturpendlarar Molde som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal Kjelde: Møreforsking (Alle figurar) * Kultur- og fritidstilbod for alle om kulturpendlarar, fritidspendlarar og andre kulturbrukarar i Møre og Romsdal. Båtevik, Møreforsking Alle figurane err henta frå publikasjonen. Prosent 20 Prosent Konsert- og festivalpublikum N=428 Kinopublikum N=419 Idrettspublikum N=423 Teater og revypublikum N=420 Museumsog utstillingspublikum N= Molde Romsdal elles Kr.sund Nordmøre elles Ålesund Sunnmøre elles Deltakar i annen kommune minst ein gong siste tolv månader Bukommune Kulturpendlarar fordelt etter aktivitet. Registrering av dei som minimum ein gong i løpet av tolv månader har publikum ved ulike arrangement. Dei som opplever Molde som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal, fordelt etter kvar dei bur av befolkninga busett i ulike deler av fylket. Godt nøgd med kulturtilbod i eigen kommune Ålesund som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal Kristiansund som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal Prosent Prosent Prosent Ålesund N=85 Enig Sunnmøre elles N=157 Molde N=55 Romsdal elles N=48 Kr.sund N=36 Nøytral Ueinig Veit ikkje Nordmøre elles N=46 Alle N=427 Kor nøgd er den enkelte med kulturtilbodet i eigen kommune, fordelt etter kvar i fylket ein bur. 0 Ålesund Sunnmøre elles Molde Romsdal elles Bukommune Kr.sund Nordmøre elles Dei som opplever Ålesund som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal, fordelt etter kvar dei bur av befolkninga busett i ulike deler av fylket. 0 Kr.sund Nordmøre elles Romsdal elles Sunnmøre elles Bukommune Molde Ålesund Dei som opplever Kristiansund som kommunen med det viktigaste kulturtilbodet i Møre og Romsdal, fordelt etter kvar dei bur av befolkninga busett i ulike deler av fylket. 45

46 Spelemidlar 2011 I 2011 er det gitt tilsegn på spelemidlar for nærare 44,6 millionar kroner. Fylkeskommunen registrerte 201 søknader til desse midlane. Av desse vart 63 tilrådd. Mesteparten av midlane vart tildelt det som er kalla ordinære anlegg. Tabellane viser tildeling av spelemidlar i Møre og Romsdal for åra 2008, 2009 og 2010 etter anlegg og kommunar. Spelemiddeltildeling 2011 Møre og Romsdal Tal søknadar Tal godkjende søknadar Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune Godkjend søknad sum i 1000 kroner Tilrådd tal søknadar Tilrådd sum tilskot* i 1000 kroner Dekning i prosent Nærmiljøanlegg ,5 Ordinære ,3 anlegg Sum ,7 *) sum tal utan renter og overførte midlar frå tidlegare år Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune Prosentvis tilsegn til dei særskilte anleggskategoriane Godkjent søknadssum i 1000 kroner Tilrådd sum tilskot i 1000 kroner Dekning i prosent Fotballanlegg ,3 Fleirbrukshallar ,2 Aktivitetsanlegg ,6 Skianlegg ,9 Friidrettsanlegg ,7 Skytteranlegg ,6 Friluftslivsanlegg ,6 Nærmiljøanlegg Nærmiljø forenkla ordning Ordinære anlegg Tilsegn på spelemidlar Møre og Romsdal Innstilt 2011 Nærmiljøanlegg Nærmiljøanlegg forenkla ordning Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure Ordinære anlegg Innstilt * Nærmiljøanlegg Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune Nærmiljøanlegg forenkla ordning Ordinære anlegg Innstilt 2009 *Total tildeiing for 2009 er høgare enn vanleg med bakgrunn i sysselsettingsmidlar frå Regjeringa, til idrettsanlegg vart det gjeve kr til fire idrettsanlegg. Det ordinære spelemidlane var kr

47 Folkebiblioteka Folkebiblioteka i Møre og Romsdal registrerte utlån i Dette er ein nedgang på vel eller 1,3 prosent frå Det vart også registrert besøk, mot i Utlån til barn var Dette er om lag som i Det er ein generell tendens over heile landet at registrerte utlån går ned. Hos oss er det også ei følgje av at ein kommune (Skodje) held biblioteket stengt i fleire månader pga. flytting. Vi registrerer også uforklarlege store negative utlånstal i tre kommunar, som i den eine kommunen kan skuldast skifte av biblioteksystem. Barn og unge er framleis aktive lesarar. Saman med utlånet frå skulebiblioteka, lånte kvart barn i Møre og Romsdal under 15 år i gjennomsnitt 12 bøker kvar. Dette syner at den bevisste satsinga som bibliotek og skule har gjort dei siste åra gjev langsiktige resultat og gir stabilt høgare utlån til barn enn for nokre år sidan. Statistikken syner at det frå folkebiblioteka vart lånt ut bøker/film/lydbøker til barn. Stordal folkebibliotek er igjen tilbake på utlånstoppen, med 7,8 utlån pr. innbyggar. Deretter kjem Sula og Norddal, med 7,2 utlån. Biblioteket i Sandøy kan syne til stor auke på 42 prosent, medan Vanylven har ein nedgang i utlånet på 51 prosent. Også biblioteka i Halsa, Vestnes og Sande kan vise til stor auke i utlån. Utlånet av bøker pr. innbyggar går ned, og det er utlån av fagbøker for både vaksne og barn som går ned. Utlånet av skjønnlitteratur er meir stabil og aukar også i fleire kommunar. Ein annan tendens er at fjernlån (lån mellom bibliotek) aukar. I rapporteringsåret vart det lånt inn i overkant av titlar frå folkebiblioteka i Møre og Romsdal, i hovudsak frå fylkesbiblioteket og Nasjonalbiblioteket. Tilsvarande tal frå 10 år tilbake var ca Fag Utlån bøker til barn Skjønn Totalt i høve 2009 % Utlån frå folkebiblioteka i 2010 Fag Utlån bøker til vaksne Skjønn Totalt i høve 2009 % Total utlån av bøker 2010 i høve 2009 % Utlån av andre media til barn til vaksne Kjelde: Fylkesbiblioteket Totalt utlån Molde , , , ,4 Ålesund , , , ,9 Kristiansund , , , ,2 Vanylven , , , ,9 Sande , , , ,8 Herøy , , , ,7 Ulstein , , , ,1 Hareid , , , ,4 Volda , , , ,4 Ørsta , , , ,1 Ørskog , , , ,0 Norddal , , , ,6 Stranda , , , ,4 Stordal , , , ,7 Sykkylven , , , ,5 Skodje , , , ,2 Sula , , , ,4 Giske , , , ,7 Haram , , , ,0 Vestnes , , , ,2 Rauma , , , ,7 Nesset , , , ,0 Midsund , , , ,9 Sandøy , , , ,4 Aukra , , , ,2 Fræna , , , ,9 Eide , , , ,6 Averøy , , , ,6 Gjemnes , , , ,9 Tingvoll , , , ,5 Sunndal , , , ,6 Surnadal , , , ,7 Rindal , , , ,6 Halsa , , , ,4 Smøla , , , ,9 Aure , , , ,0 Møre og Romsdal , , , , i høve 2009 % 47

48 16 Samferdsel Fleire reiser kollektivt I 2010 vart det gjennomført om lag 20,4 millionar kollektivreiser i Møre og Romsdal. Det tilsvarar om lag 81 turar per innbyggar i fylket. Av alle kollektivreiser er delen bilruter 59 prosent, fylkesvegferjer 38 prosent og fire prosent er båtruter. Tal reiser per innbyggar i Møre og Romsdal ligg omtrent på landsgjennomsnittet. Oslo er det fylket kor flest reiser kollektivt, både i del og tal reiser, med over 200 millionar kollektivreiser, gjennomsnittleg 346 reiser per person i Samla tilskot til samferdselssektoren i 2010 var på om lag MNOK, ein auke frå året før på om lag 19 prosent eller MNOK. Det samla tilskotet utgjer om lag 29 kroner per produsert rutekilometer. Møre og Romsdal fekk eit tilskot på omtrent 620 MNOK, noko som tilsvarar 30 kroner per produsert rutekilometer. Høgast tilskot per produsert rutekilometer fekk Rogaland, med 53 kroner, følgt av Troms med 52 kroner. Brutto driftsutgifter per kilometer fylkesveg utgjorde gjennomsnittleg kroner per kilometer fylkesveg for landet utanom Oslo. I Møre og Romsdal kosta fylkesvegane per kilometer i Høgaste driftsutgifter per kilometer fylkesveg i 2010 hadde Akershus med kroner, følgt av Vestfold ( kroner) og Hordaland ( kroner). Kollektivreiser i alt Samferdselssektoren - Nokre nøkkeltal etter fylke, 2010 Bilruter tal reiser Kollektiv reiser per innbyggar Tilskot totalt, i 1000 kroner Ruteprodusert i km, totalt Tilskot (kr) per rutekilometer Ruteproduksjon i km per innbyggar Brutto driftsutgifter per km fylkesveg i 1000 kr Østfold ,6 110 Akershus ,2 177 Oslo ,4 0 Hedmark ,5 66 Oppland ,6 86 Buskerud ,4 140 Vestfold ,6 171 Telemark ,5 105 Aust-Agder ,4 78 Vest-Agder ,0 96 Rogaland ,8 109 Hordaland ,3 146 Sogn og Fjordane ,0 106 Møre og Romsdal ,5 138 Sør-Trøndelag ,2 93 Nord-Trøndelag ,1 91 Nordland ,9 98 Troms ,1 122 Finnmark ,7 133 Landet ,1 - Landet utan Oslo ,1 110 Tilskot per innbyggar etter fylke 2010 /KOSTRA /KOSTRA Nordland Akershus Vestfold Sør-Trøndelag Telemark Finnmark Østfold Hordaland Landet Møre og Romsdal Aust-Agder Vest-Agder Buskerud Hedmark Oppland Sogn og Fjordane Oslo Troms Nord-Trøndelag Kroner 48

49 Vekst i flypassasjertala i fylket I 2010 snudde den negative utviklinga i talet på passasjerar ved lufthamnene i fylket. Dei to føregåande åra har det vore ein (låg) nedgang i det samla talet på passasjerar, men i 2010 snudde utviklinga. Den samla veksten frå 2009 til 2010 var på 6,8 prosent for fylket under eitt. Molde Lufthamn Årø auka mest, med 11,5 prosent, følgt av Ørsta-Volda Hovden, 8,8 prosent og Ålesund, Vigra 7,7 prosent. Flyplassen i Kristiansund, Kvernberget, opplevde ein nedgang på 2,3 prosent. Gardermoen, Noregs hovedlufthamn opplevde ein auke på 5,5 prosent. Særleg i chartertrafikken opplevde flyplassane ein auke i passasjertala. Samla auka chartertrafikken med 19,0 prosent i Møre og Romsdal. Årø opplevde ein auke passasjertala i chartertrafikken på 30,6 prosent, Vigra hadde ein auke på 14,9 prosent, medan på Kvernberget gjekk chartertrafikken ned med 15,4 prosent. Samla utgjorde chartertrafikken 5,7 prosent av dei samla passasjertala ved lufthamnene i fylket, opp 0,6 prosentpoeng frå Kristiansund Lufthamn Kvernberget er Møre og Romsdals offshore-lufthamn, og tok i ,3 prosent av den samla offshore trafikken i landet. I 2010 opplevde Kvernberget ein nedgang på om lag 9 prosent i talet på passasjerar i offshoretrafikken, frå i 2009 til i Lufttransport - Passasjerar og godsmengde - Gardermoen og dei største flyplassane i fylket (2010) Samla trafikk Innlandsk Ruteflygning Chaterflygning Transit** Transfer** Passasjerar i alt Gods og post Oslo, Gardermoen Møre og Romsdal Ålesund, Vigra Molde, Årø Kristiansund, Kvernberget* Ørsta-Volda, Hovden Oslo, Gardermoen Møre og Romsdal Ålesund, Vigra Molde, Årø Kristiansund, Kvernberget* Ørsta-Volda, Hovden ,359 *) Offshore ikkje medrekna **) Sumtala inkluderar transfer- og transitpassasjerar, mao. passasjerar som mellomlandar og enten skiftar fly eller flyg direkte vidare. Tala kjem berre fram i den samla oversikta. Desse passasjerane utgjer i alt passasjerar i Møre og Romsdal, og i hovudsak er det knytt til transitt i Ålesund (23 828). For Gardermoen er det omvendt, der var det om lag 3,2 millionar transferpassasjerar og berre transitpassasjerar. Cruisepassasjerar Tal passasjerar Prosentvis auke Kjelde: Avinor Cruisehamner Siste fem år 1 Bergen Oslo* Geirangerfjorden Stavanger Flåm Molde & Åndalsnes Ålesund * Tal for 2011 ikkje endelege Auke i cruisepassasjerar Cruiseindustrien opplever ein auke for landet totalt på 12 prosent samanlikna med 2010, frå om lag 1,8 millionar til i overkant av 2 millionar passasjerar i Møre og Romsdal har tre av dei mest besøkte cruisehamnene i Noreg, og Geirangerfjorden er Noregs tredje største cruisehamn sett ut frå tal på passasjerar. 49

50 Færre reiser med TIMEkspressen Tilbodet med TIMEkspressen starta opp i mai 2005 og fram til 1. september 2011 hadde reisande nytta seg av tilbodet. I løpet av same perioden vart det køyrt inn nærare 141,9 millionar kroner Tal innkjørte kroner og tal passasjerar, TIMEkspressen, Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune I 2010 hadde TIMEkspressen reisande. Dette er færre reisande enn i 2006 og færre reisande enn i 2007, som var toppåret. I 2006, 2007 og 2008 var det over reisande kvart år. Frå 2008 til 2010 har talet på reisande gått jamt nedover. Frå 2009 til 2010 gjekk talet på reisande ned med , noko som gir ei endring på 6,2 prosent Talet på innkøyrte kroner har auka årleg i perioden , frå 21 millioner kroner i 2006 til 23,9 millioner kroner i I perioden har det i snitt vore reisande per år. Dette er fleire enn dei som faktisk reiste med TIMEkspressen, både i 2009 og i Innkøyrte kroner Tal passasjerar Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune 3000 Trygt heim for en 50-lapp - kommunevis passasjertal august Trygt heim for ein 50-lapp brukt i 28 kommunar Ordninga Trygt heim for ein 50-lapp starta opp i 2005 og fram til 1. august 2011 har reisande brukt denne ordninga. Tilbodet er tilgjengeleg i 28 av fylkets 36 kommunar. Talet på reisande i kvar kommune, varierer. Frå 1. januar til 1. august 2011 var det 483 som brukte ordninga i Gjemnes. Deretter følgjer Sykkylven med 318 reisande. Blant kommunane som tilbyr ordninga, er det berre i Aukra at ingen hadde brukt ho i løpet av denne perioden. Dei kommunevise trafikktala for perioden august 2011 viser at talet på reisande er størst i Gjemnes. Deretter følgjer Sykkylven og Sunndal. Tal reisande Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stordal Sykkylven Sula Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Aukra Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Aure Halsa Smøla

51 Om lag halvegs i grusvegpakken for «Grusvegpakken» er midlar som er løyva til asfaltering av grusvegar i fylket, og har i 2010 finansiert asfaltering av om lag 30 kilometer veg. Hittil i 2011 er litt over 15 kilometer blitt asfaltert. I 2009 var i alt nærare 38 kilometer asfaltert. Tala synar at det har vore ein nedgang i asfaltert lengde dei siste åra. Etter 2011 vil det vere att om lag 86 kilometer grusveg som skal asfalterast. Færre drepne i trafikken I snitt er 15,3 personar drepne i vegtrafikkulykker siste ti år. Det er gjennomgåande høge dødstal i fylket, med nokre unntak. Året 2007 var eit lyspunkt med berre fem drepne. Året etter var talet 24. I 2010 var tala noko lågare igjen, med 8 trafikkdrepne. På landsbasis omkom 208 personar i trafikken i 2010, ein nedgang på fire personar frå Samstundes er tala dei lågaste for eitt år i perioden Talet på personskadar etter vegtrafikkulykker gjekk opp med 4,45 prosent frå 2009 til Nedgangen i talet på drepne og lettare skadde blei motverka av større auke i tal svært alvorleg skadd og alvorleg skadd. Samstundes har Møre og Romsdal ein høg del med ikkje oppgitt skadegrad. Det er ikkje mogleg å seie noko om skadeomfanget til personane i denne gruppa, men det er lite truleg at det er omkomne i desse tala. Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune Grusvegpakken Kommune Attstående etter 2011 Molde Ålesund Volda Ørsta Ørskog Haram Rauma Nesset Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Halsa Smøla Aure Sum i meter Drepne Rest på grusvegpakken (i meter) pr 1. januar 2012 Kat Lengde Stad frå-til Volda F Hunneset X651 - Vatne Ørskog F Solnørdalen - Furlia Haram F Skorastranda - Skoravika Nesset F Åsagarden - Toven Nord X666 Fræna F Tornes - Eidem X663 Eide F Bolliskiftet Xf276 - Sandnesskog Xf241 Eide F Halåsen X64 - Sorsetbrua Gjemnes F Berge Xkv - Bergsøya V Xe39 Gjemnes F Øre Kyrkje X666 - Myklebostad X666 Gjemnes F 780 Skei Xf288 - Larssetra Sunndal F Hovin - Vinnavollbrekka X70 Sunndal F Løykjabekken - Rødhjul Sunndal F Gikling - Falelykkja X70 Halsa F Innreiten - Innreitan Halsa F Skålvik - Takneskrysset Xe39 Aure F Lesund Skole - Sæterneset Aure F Sagvågen X680 - Fuglvågen Smøla F Edøy Gl Krk - Varden Sum Vegtrafikkulykker med personskade - etter fylke (2010) Meget alvorlig skadd Alvorleg skadd Lettare skadd Uoppgitt skadegrad Kjelde: Møre og Romsdal fylkeskommune Vegtrafikkulykker med personskade i alt Del av ulykker med uoppgitt skadegrad Østfold ,0 Akershus ,8 Oslo ,7 Hedmark ,7 Oppland ,3 Buskerud ,4 Vestfold ,5 Telemark ,5 Aust-Agder ,8 Vest-Agder ,3 Rogaland ,1 Hordaland ,6 Sogn og Fjordane ,4 Møre og Romsdal ,4 Sør-Trøndelag ,0 Nord-Trøndelag ,5 Nordland ,0 Troms ,9 Finnmark ,3 Noreg ,7 Skadde og drepne personar, Møre og Romsdal ( ) Drept Meget alvorlig skadd Alvorlig skadd Lettere skadd Uoppgitt skadegrad

52 17 Helse, sosial og barnevern Fleire barn får hjelp frå barnevernet Det var barn i Møre og Romsdal som fekk hjelp frå barnevernet i løpet av Dette var 145 fleire barn enn året før, ein auke på 5,4 prosent. Til samanlikning var auken på 1,7 prosent frå 2008 til Veksten i Møre og Romsdal var svakare enn veksten på landsbasis, som var på 7,1 prosent siste år. Ved utgangen av 2010 var det i fylket 29 barn med barnevernstiltak per barn 0-22 år. Det tilsvarande talet på landsbasis var 26. Det er store skilnader mellom kommunane. Skodje, Halsa og Hareid har flest barn med tiltak i høve til barnebefolkninga, med høvesvis 47, 45 og 44 klientar per barn. Aukra har færrast barn med tiltak, med 13 per barn, men også Norddal og Fræna har få, med 15 klientar per barn. Av dei tre største byane i fylket er det Kristiansund som har flest barn med tiltak målt i høve til barnebefolkninga (35 per barn), men Ålesund ligg like bak (32 per barn). Dei fleste (84 prosent) av barna i fylket som fekk tiltak frå barnevernet, tok imot såkalla hjelpetiltak*. Talet på barn i Møre og Romsdal med hjelpetiltak auka med 5,1 prosent frå 2009 til I tillegg til dei på hjelpetiltak, kjem 447 barn som fekk omsorgstiltak** i løpet av Ved utgangen av 2010, var aldersgruppa 6-12 år den største gruppa barn med barnevernstiltak i Møre og Romsdal. Denne gruppa er størst både om ein ser på barn med tiltak i høve til folketalet (39 per barn) og størst i absolutte tal (889 barn). På landsbasis er det i aldersgruppa år ein finn flest barn med barnevernstiltak per barn. Sett i forhold til landet under eitt har Møre og Romsdal eit høgare tal barn med barnevernstiltak per barn i dei tre yngste aldersgruppene. *Hjelpetiltak kan t.d. vere økonomisk bistand, barnehage, støttekontakt, tilsyn, besøksheim/avlastningsheim, heimekonsulent, avlastningsinstitusjon og liknande. **Omsorgstiltak vil seie at barnevernet tek over omsorga for barnet i t.d. beredskapsheim, fosterheim, barne-/ungdomsheim, bu-/arbeidskollektiv, rusmiddelinstitusjon, barne- og ungdomspsykiatrisk institusjon og liknande. Barn med barnevernstiltak i løpet av året , per kommune, fylke og landet Omsorgstiltak 2010 Hjelpetiltak Barn 0-22 år med tiltak per per barn Omsorgstiltak 2010 Hjelpetiltak Barn 0-22 år med tiltak per per barn Molde Vestnes Ålesund Rauma Kristiansund Nesset Vanylven Midsund Sande Sandøy Herøy Aukra Ulstein Fræna Hareid Eide Volda Averøy Ørsta Gjemnes Ørskog Tingvoll Norddal Sunndal Stranda Surnadal Stordal Rindal Sykkylven Halsa Skodje Smøla Sula Aure Giske Møre og Romsdal Haram Landet år 3-5 år 6-12 år år år Barn med barnevernstiltak per per 1000 barn etter aldersgrupper år Møre og Romsdal 2010 Møre og Romsdal 2009 Noreg 2010 Noreg

53 Fleire sosialhjelpsmottakarar Ved utgangen av 2010 var det mottakarar av økonomisk sosialhjelp i Møre og Romsdal, eller 172 fleire enn året før. Frå 2003 har talet på sosialhjelpsmottakarar gått tilbake år for år, men i 2009 snudde denne trenden (også på landsbasis). Frå 2008 til 2010 auka talet på personar i fylket som tok imot sosialhjelp med 18 prosent og dette er ein sterkare auke enn landet totalt (8 prosent auke). Om ein ser på delen sosialhjelpsmottakarar i alderen år i forhold til innbyggarar år, har Møre og Romsdal ein låg del, med 3,1 mottakarar per 100 innbyggarar i Talet på landsbasis er 3,9. Av alle fylka var det Møre og Romsdal og Sogn og Fjordane som hadde færrast sosialhjelpsmottakarar i alderen år samanlikna med folketalet i denne gruppa. Av kommunane i fylket er det Sandøy og Stranda som har lågast del mottakarar og Stordal og Smøla som har den høgaste. Sosialhjelp er mest utbreidd blant dei yngste. I aldersgruppa år fekk 54 av innbyggarar i Møre og Romsdal sosialhjelp i 2010, og i aldersgruppa var det 50 av innbyggarar som tok imot stønad. Dei tilsvarande tala på landsbasis var 59 og 53. I alle aldersgrupper var bruken av sosialhjelp høgare for landet sett under eitt enn det var i Møre og Romsdal (med unntak av gruppa år, men her er tala svært lave). Det var ved utgangen av 2010 registrert totalt 220 årsverk i sosialtenesta i Møre og Romsdal. Dette var ein auke på 15 årsverk, eller 7 prosent frå Ser ein talet på årsverk i forhold til talet på innbyggarar, var det 0,82 årsverk per innbyggarar i Møre og Romsdal. Landsgjennomsnittet var på 1,11 årsverk per innbyggarar. Av fylka var det Oslo som hadde best dekning i forhold til folketalet, med 2,38 årsverk per innbyggarar. Nøkkeltal sosialtenesta 2010 Sosialhjelpsmottakarar 1) /KOSTRA Prosent sosialhjelpsmottakarar år av innbyggarane år Årsverk i sosialtenesten per 1000 innbyggarar Molde 584 3,5 1,36 Ålesund 979 3,4 1,14 Kristiansund 706 4,4 1,36 Vanylven 47 2,3 0,73 Sande 45 2,7 0,46 Herøy 176 3,3 0,54 Ulstein 168 3,5 0,63 Hareid 122 3,5 0,32 Volda 132 2,5 0,29 Ørsta 195 2,7 0,59 Ørskog 55 4,0 0,42 Norddal 17 1,4 0,57 Stranda 33 1,1 0,98 Stordal 32 5,5 0,54 Sykkylven 99 2,1 0,33 Skodje 79 3,0 0,48 Sula 77 1,5 0,28 Giske 101 2,4 0,53 Haram 113 2,0 0,45 Vestnes 101 2,3 0,96 Rauma 154 3,2 0,41 Nesset 66 3,6 0,5 Midsund 36 3,0 0,51 Sandøy 9 0,9 0,45 Aukra 37 2,0 0,92 Fræna 233 3,9 0,59 Eide 110 5,2 1,16 Averøy 101 2,9 0,36 Gjemnes 28 1,8 0,35 Tingvoll 61 3,1 0,6 Sunndal 205 4,5 1,1 Surnadal 76 2,1 0,5 Rindal 19 1,7 0,58 Halsa 46 4,7 0,9 Smøla 71 5,4 0,8 Aure 61 2,5 0,53 Møre og Romsdal ,1 0,82 Landet ,9 1,11 Talet på sosialhjelpsmottakarar og sosialhjelpsmottakarar år i % av innbyggarara år Tal sosialhjelpsmottakarar I % av innbyggarane år Møre og Romsdal: Sosialhjelpsmottakarar Noreg: Prosent sosialhjelpmottakarar år Møre og Romsdal: Prosent sosialhjelpmottakarar år * 2004* Stønadsmottakarar per 1000 innbyggarar i 2010 fordelt på aldersgrupper. Møre og Romsdal og landet Alder i alt Landet /KOSTRA * Tal for 2003 er inkludert mottakarar av introduksjonsstønad. ** For 2004 er mottakarar av introduksjonsstønad berre inkludert for nokre kommunar. /KOSTRA år år år år år år 67 år eller eldre Møre og Romsdal 1)Talet på mottakarar per kommune kan ikkje bli summert direkte opp til eit fylke-/landsstal. Dette skyldast at enkelte mottakarar i løpet av året har motteke stønad i meir enn ein kommune. Ved direkte å leggje saman mottakarar frå alle kommunar vil desse personane telle med fleire gangar. 53

54 Sterk vekst i talet på yngre mottakarar av heimetenester i pleie og omsorg Talet på heimetenestemottakarar i Møre og Romsdal auka med 3 prosent frå 2009, og det var i 2010 godt over brukarar. På landsbasis var talet på mottakarar av heimetenestar tilnærma uendra. Majoriteten av kommunane i fylket hadde ein vekst i talet på brukarar og den største prosentvise veksten var i Smøla kommune. Her auka talet på heimetenestemottakarar med heile 42,3 prosent. Ser ein på aldersgrupper, er det i gruppa under 67 år at auken er størst. Totalt i fylket var det vel heimetenestemottakarar under 67 år i 2010, ein auke på 5,1 prosent frå året før. Veksten i mottakarar i alderen 67 år og over var på 1,7 prosent. Talet på plassar i institusjon for eldre og funksjonshemma i Møre og Romsdal viser ein liten auke frå Medan talet på plassar i sjukeheimar går litt opp, går talet på plassar i aldersheimar ned. Slik er også trenden på landsbasis. Dei fleste kommunane hadde ingen endringar i talet på plassar. Det er relativt stor variasjon mellom kommunane i dekningsgrad for institusjonsplassar. I Stordal kommune er det 32,8 plassar per 100 innbyggarar i aldersgruppa 80 år og over, medan tilsvarande tal i Sula kommune er 5. Talet på bebuarar i institusjon i fylket gjekk litt ned siste året, med 0.5 prosent, og nedgangen nasjonalt var på 2.1 prosent. I følgje SSB kjem nedgangen truleg av opprydding i kommunane sine register. Det var totalt vel årsverk innanfor pleie og omsorg i Møre og Romsdal ved utgangen av 2010, ein auke på 1,4 prosent frå året før. Nasjonalt var veksten i årsverk sterkare, med ein auke på 2,2 prosent. I fylket var det i snitt 21,1 årsverk per 100 innbyggarar 67 år og over, og det tilsvarande talet på landsbasis var 19,8. I kommunane varierte talet mellom 14,9 og 37,6 prosent. Kommunane Vestnes, Norddal, Skodje og Ørskog har flest årsverk samanlikna med talet på eldre i befolkninga, og Hareid, Rauma, Tingvoll og Vanylven har det lågaste talet. Mottakarar heimetenester Tal Prosentvis endring Nøkkeltal pleie- og omsorgssektoren 2010 I prosent av innbyggarar 67 år + Plassar i institusjonar for eldre/funksjonshemma Tal Prosentvis endring I prosent av innbyggarar 80 år + Bebuarar institusjon for eldre/funksjonshemma Tal Prosentvis endring I prosent av innbyggarar 67 år + Tal /KOSTRA Årsverk Prosentvis endring I prosent av innbyggarar 67 år + Molde 818 5,0 23, ,0 19, ,1 7, ,2 22,3 Ålesund ,6 30, ,0 17, ,0 6, ,7 22,4 Kristiansund 896 9,7 28, ,6 17, ,0 6, ,6 21,0 Vanylven 188-1,6 29,4 61-4,7 25, ,1 9, ,7 16,7 Sande 129 0,8 27, ,3 18,7 42 0,0 8, ,2 22,3 Herøy 299 7,2 24, ,0 24, ,1 8, ,1 17,4 Ulstein 306 5,9 34,8 42-4,5 14,1 49 0,0 5, ,7 18,5 Hareid 230 2,2 33,9 56 0,0 21,4 50 2,0 7, ,3 14,9 Volda 387-9,6 30,5 74 0,0 14,9 83-1,2 6, ,9 21,0 Ørsta 424 6,3 26, ,7 22, ,0 9, ,5 17,2 Ørskog 142 2,2 46,1 36 0,0 27, ,6 8,8 83-4,8 27,1 Norddal 83-1,2 25,6 34 0,0 24,6 33 3,1 10, ,8 28,5 Stranda ,2 22,2 42 0,0 14,0 50 8,7 6, ,8 17,1 Stordal 47 11,9 28,3 19 0,0 32,8 14 7,7 8,4 36 3,8 21,5 Sykkylven 300 8,3 28,8 34 3,0 8,7 35 0,0 3, ,2 17,0 Skodje 137 7,9 31, ,0 15, ,7 5, ,3 27,3 Sula ,2 34, ,0 5, ,1 2, ,9 19,0 Giske 242-3,2 27,2 30 0,0 9,4 31-3,1 3, ,2 22,6 Haram 446 8,0 32,1 92 0,0 16,7 97 0,0 7, ,4 17,4 Vestnes 294-8,4 31,3 93 2,2 27,5 87 8,8 9, ,3 37,6 Rauma 410 7,3 32, ,0 24, ,1 9, ,8 15,2 Nesset ,4 28,4 56-1,8 29,3 54-5,3 10, ,9 22,1 Midsund 95 25,0 27,1 30 7,1 22,2 30 7,1 8,6 82 1,3 23,4 Sandøy 77 4,1 31,7 22 0,0 19,5 23-4,2 9, ,2 23,5 Aukra 133 0,0 26,5 44 0,0 24, ,8 8, ,3 18,4 Fræna 386-0,8 32, ,0 26, ,3 10, ,3 23,4 Eide 173 2,4 38,6 38-2,6 22,6 45 7,1 10,0 98 3,6 21,9 Averøy 237-7,8 28,6 72 0,0 23,5 88-3,3 10, ,9 18,1 Gjemnes 126-2,3 31, ,7 19,0 33-2,9 8, ,6 25,6 Tingvoll ,8 26,3 37 2,8 17, ,7 8,4 95 1,8 16,2 Sunndal ,0 31, ,0 25, ,8 9, ,4 25,6 Surnadal 244-0,8 24,2 87 0,0 24, ,7 9, ,3 23,6 Rindal 132 8,2 31,6 43 0,0 24,7 43 2,4 10,3 92 1,1 22,0 Halsa 92 27,8 27,3 26 0,0 20, ,9 7,4 62-3,6 18,4 Smøla ,3 45,5 34 0,0 21,1 33 3,1 7,7 87 3,2 20,2 Aure 196-5,3 31,1 34 0,0 14,1 53-8,6 8, ,9 20,3 Møre og Romsdal ,0 29, ,3 19, ,5 7, ,4 21,1 Landet ,1 27, ,6 18, ,1 7, ,2 19,

55 91 prosent av 5-åringane nytta tannhelsetenesta Den offentlege tannhelsetenesta er eit viktig tilbod til innbyggarane i Møre og Romsdal. Det er Møre og Romsdal fylkeskommune som har ansvaret for den offentlege tannhelsetenesta i Møre og Romsdal. Tannhelsetenesta gjev fri tannbehandling til mellom anna barn og unge opp til og med det året ein fyller 18 år, til psykisk utviklingshemma og til eldre og funksjonshemma i institusjon og i heimesjukepleie. Klinikkane tek også imot vaksne, betalande pasientar så langt dei har kapasitet. I alt fekk nærare personar behandling eller undersøking av dei offentlege tannhelseklinikkane. Til saman er talet på personar som er under offentleg tilsyn nærare , i Møre og Romsdal. I 2010 blei åringar, åringar og åringar behandla. Det vil sei at 90,6 prosent av femåringane, 86,9 prosent av 12-åringane og 83,5 prosent av 18-åringane. Målt i prosent er Møre og Romsdal det fylket som har hatt flest 5-åringar inne til undersøking/behandling i Delen 12- og 18-åringar ligg høvesvis 10 og 7 prosent over gjennomsnittet for alle fylkeskommunane. Netto driftsutgifter for tannhelsetenesta per innbyggar i fylket ligg om lag på nivå med gjennomsnitt for alle fylkeskommunar utanom Oslo, med 415 kr i Møre og Romsdal mot 414kr for landet utanom Oslo. Medan netto driftsutgifter per innbyggar gjekk ned med om lag 1,9 prosent i Møre og Romsdal auka dei med 3,8 prosent for alle fylkeskommunar utanom Oslo. Klientell fordelt på grupper i forhold til prioritering i lov om tannhelsetjenester Totalt tal personar i gruppene per i rapportåret Tal personar i ulike grupper som var undersøkt/behandla i rapportåret Tal personar som var planlagt ikkje innkalt i rapportåret Etterslep -personar som ikkje er innkalt til planlagt tid Sum personar under ilsyn Årsaker til at personar i gruppe A til F ikkje er under tilsyn i rapportåret Gruppe A Barn og ungdom i alderen 3 til 18 år Gruppe B Psykisk utviklingshemmede over 18 år Gruppe C 1 Eldre, langtidssjuke og uføre i institusjonspleie Gruppe C 2 Eldre, langtidssjuke og uføre i heimesjukepleie Gruppe D Ungdom i alderen 19 til 20 år Fengselsinnsatte Gruppe E Andre prioriterte grupper Gruppe F Øvrige vaksne befolkning Sum alle grupper for heile fylket Kroner Netto driftsutgifter tannhelse per innbyggar i kroner Takka nei til tilbodet /KOSTRA Innkalt, ikkje møtt /KOSTRA 18 offentleg tannhelse Sogn og Fjordane fylkeskommune Møre og Romsdal fylkeskommune Gj.snitt fylkeskommunar utanom Oslo Sør-Trøndelag fylkeskommune

56 19 Val Fylkestingsvalet 2011 Arbeidarpartiet er framleis det største partiet i fylket med 25,7 prosent oppslutning og 12 representantar i fylkestinget, men Høgre er no nesten jamstor, med 11 representantar. Høgre fekk 22 prosent av røystene ved valet og gjorde dermed sitt beste fylkestingsval i Møre og Romsdal sidan 1979, då dei fekk 22,4 prosent. Framstegspartiet var etter førre val det nest største partiet i fylket, men mista to mandat og må no sjå seg slått av Høgre, som vann fire mandat i årets val. Senterpartiet, Venstre og Kristeleg Folkeparti er jamstore parti, med fire representantar kvar. I tillegg har Sunnmørslista tre mandat og Sosialistisk Venstreparti eitt mandat i det nye fylkestinget. Det er totalt åtte parti som har representantar i fylkestinget i den komande perioden. Av dei totalt 47 representantane i fylkestinget er 27 menn og 20 kvinner, med andre ord er 57 prosent menn og 43 prosent kvinner. Prosent Resultat fylkestingsval Møre og Romsdal 2007 og 2011 Kjelde: valgresultat.no, nrk.no/valg2011/valgresultat/ssb 12 mandat 11 mandat 8 mandat Val 2011 Val mandat 4 mandat 4 mandat 3 mandat 1 mandat 0 mandat 0 mandat RØDT SV A SP V KRF H FRP SUNML ANDRE Valdeltakinga ved fylkestingsvalet i Møre og Romsdal i år var 56,7 prosent opp 0,4 prosentpoeng frå førre fylkestingsval. Valdeltakinga er den høgaste sidan 1991, men det var venta at oppslutninga ved dette valet ville auke og mange hadde truleg venta ein større auke. Årets val er det tredje på rad med auka deltaking, etter at deltakinga var på knappe 53,1 prosent i Deltakinga ved fylkestingsvala i Møre og Romsdal har auka med 3,6 prosentpoeng frå 1999 til På landsbasis var deltakinga på 59,2 prosent ved årets fylkestingsval, samanlikna med 57,5 prosent i Prosent ,9 Valdeltaking fylkestingsval Møre og Romsdal Kjelde: valgresultat.no, nrk.no/valg2011/valgresultat/ssb 55,3 56,3 56,7 53,1 53,

57 Kommunestyrevalet 2011 Resultata frå kommunestyrevalet viser at Høgre vart største parti i 12 av kommunane og Arbeidarpartiet vart størst i ni av kommunane. Framstegspartiet vart størst i fem kommunar, Senterpartiet i fire kommunar og Kristeleg Folkeparti vart størst i tre kommunar. I to av kommunane vart lokale lister største parti. I Rauma kommune vart Arbeidarpartiet og Senterpartiet akkurat like store. Vi finn dei fleste Høgre- og Framstegsparti -kommunane sør i fylket og dei fleste Arbeidarpartiog Senterparti-kommunane nord i fylket, medan det er meir blanda i kommunane i Romsdal. I tre av kommunane i fylket fekk eitt parti reint fleirtal. Dette skjedde i Rindal (Sp), Sunndal (Ap) og Kristiansund (Ap). Andre kommunar der eitt parti fekk spesielt stor del av røystene, var i Surnadal (Ap), Stordal (H) og Herøy (H). Forhandlingane om ordførarverv er ikkje over i alle kommunar, men Høgre ser ut til å få flest ordførarar i fylket, med 15 ordførarar. Arbeidarpartiet og Senterpartiet får 6 ordførarar kvar og Framstegspartiet og Kristeleg Folkeparti får fire kvar. Gjennomsnittleg deltaking i kommunevalet i Møre og Romsdal var på 63,4 prosent, noko som er litt svakare enn snittet på landsbasis, som var på 64,6 prosent. Frammøtet auka med 1,8 prosentpoeng i Møre og Romsdal samanlikna med førre kommunestyreval, i 2007, og er den høgaste valdeltakinga sidan kommunestyrevalet i 1991 då den var på 64,1 prosent. Høgaste frammøte i fylket finn vi i kommunane Volda, Smøla, Rindal, Gjemnes og Stranda, som alle hadde eit frammøte på 70 prosent eller meir. Lågast valdeltaking var det i Fræna, Rauma og Ålesund. Parti Største parti Oppslutning Endring frå 2007 Resultat kommuneval 2011 Parti Nest største parti Oppslutning Endring frå 2007 Kjelde: valgresultat.no, nrk.no/valg2011/valgresultat Molde H 36,8 9,6 AP 18,0-3,4 H V 63,3 Ålesund H 28,0 10,6 AP 23,3 3,0 H FRP 59,9 Kristiansund AP 50,8 4,7 FRP 17,4-1,2 AP AP 62,6 Vanylven SP 22,3 8,2 FRP 20,6 1,2 KRF AP 65,9 Sande H 37,1 10,6 TVLKS_V 19,6-3,0 H TVLKS_V 69,5 Herøy H 45,1 1,1 AP 17,3 2,5 H H 62,3 Ulstein H 32,1 10,0 AP 22,1-4,0 H FRP 67,0 Hareid FOHAR 24,8 1,0 H 22,8 4,5 H FOHAR 64,4 Volda KRF 18,1-0,8 FRP 16,4-0,8 KRF H 72,1 Ørsta H 22,8 17,2 AP 22,2-0,7 H KRF 65,4 Ørskog FRP 31,2 6,0 AP 23,2 1,4 FRP V 68,1 Norddal NOLI 31,9 0,7 AP 27,4 7,1 AP SP 68,0 Stranda FRP 33,2-14,3 SP 30,2 12,9 SP KRF 70,3 Stordal H 48,6 4,4 AP 22,2 6,9 H AP 65,7 Sykkylven H 24,9 7,5 FRP 23,6-1,5 H FRP 64,3 Skodje FRP 22,9-12,3 H 20,4 4,1 FRP V 62,9 Sula FRP 30,1-6,0 H 18,6 10,1 H AP 62,4 Giske KRF 36,2-6,9 H 21,9 6,8 KRF H 65,3 Haram H 28,3 2,2 SP 16,8 0,2 H FRP 62,8 Vestnes H 20,4 6,6 V 18,7 13,3 * * 64,0 Rauma AP 23,1-0,1 SP 23,1 1,2 H AP 58,2 Nesset AP 33,1 5,5 H 31,5 10,8 H SP 64,3 Midsund FRP 28,1 28,1 H 23,7-13,7 FRP H 63,8 Sandøy H 39,2 8,3 AP 30,0-4,1 H V 66,6 Aukra AP 36,8 12,2 AUKRA 13,6 13,6 AP KRF 66,0 Fræna H 25,0 10,3 SP 23,4 5,0 FRP H 58,3 Eide AP 32,4 3,0 H 31,7 0,3 H V 66,2 Averøy AP 31,5 6,9 FRP 17,7-4,8 SP FRP 63,9 Gjemnes KRF 25,8 6,4 AP 20,4 3,1 KRF H 70,4 Tingvoll AP 30,5-0,9 SP 26,5 3,7 SP H 64,7 Sunndal AP 57,9 13,3 FRP 11,4-3,4 AP AP 66,0 Surnadal AP 48,2 9,4 SP 29,9-2,7 AP AP 61,5 Rindal SP 58,9 17,6 AP 28,6-14,4 SP SP 70,7 Halsa SP 43,5 7,4 AP 18,9-5,5 SP AP 67,5 Smøla AP 33,7 20,4 H 30,2 0,8 AP V 72,1 Aure SP 28,3 0,5 AP 26,4 5,9 SP AP 62,8 Ordførar Varaordførar Frammøte FOHAR = Folkelista for Hareid kommune / NOLI = Norddalslista / TVLKS_V = Tverrpolitisk liste for Kvamsøy, Sandsøy og Voksa / AUKRA = Aukralista tverrpolitisk liste * Val av ordførar og varaordførar ikkje gjort per

58 20 kommunal økonomi Kommunal økonomi Alle kommunar skal rapportere informasjon om si verksemd til Statistisk sentralbyrå (SSB) gjennom Kommune-Statrapporteringa (Kostra). Hjå SSB vert tala registrert og samanstilt, for å gje relevant informasjon til avgjerdstakarane og andre, både nasjonalt, regional og lokalt. Informasjonen skal tene som grunnlag for analyse, planlegging og styring. I tabellane her er det den finansielle situasjonen og driftskostnadane i kommunane som er vektlagt. I Kostra er det grundig informasjon om kommunal verksemd innanfor alle sektorar. I tabellane er det nytta konserntal, slik at kommunen, kommunale føretak, kommunale samarbeid og interkommunale selskap er med i tala. Tabellen over dei økonomiske indikatorane syner dei viktigaste nøkkeltala når det gjeld kommunane sin økonomiske situasjon. Netto driftsresultat vert sett på som den viktigaste enkeltståande indikatoren for korleis den økonomiske situasjonen i ein kommune er. Netto driftsresultat er det kommunane har igjen etter at drifts- og finansutgiftene er betalt. Det er tilrådd at netto driftsresultat er på om lag 3 prosent av driftsinntektene over tid, for at kommunane sin formue skal verte ivareteken. Tabellen syner at netto driftsresultat for kommunane i Møre og Romsdal dei to siste åra har vore likt med gjennomsnittet til alle kommunane i Noreg utanom Oslo. I 2010 vart netto driftsresultat på nivå med tilrådinga. Sjølv om netto driftsresultat isolert tilseier at den økonomiske situasjonen for kommunane i Møre og Romsdal er lik med kommunane elles i landet, er det fleire indikatorar som kan gje eit meir utfyllande bilete. Brutto driftsresultat seier kor mykje av dei årlege inntektene som kommunane har nytta til tenesteproduksjonen det året. Kommunane i Møre og Romsdal har eit høgare brutto driftsresultat enn kommunane i Noreg utanom Oslo. Det vil seie at dei har igjen meir pengar til andre formål. Brutto driftsresultat i prosent av brutto driftsinntekter, konsern Økonomiske indikatorar Netto finans og avdrag i prosent av brutto driftsinntekter, konsern Netto driftsresultat i prosent av brutto driftsinntekter, konsern Netto lånegjeld i prosent av brutto driftsinntekter, konsern /KOSTRA Disposisjonsfond i prosent av brutto driftsinntekter, konsern Molde 3,5 4,9 5,3 5,9 2,8 3,4 114,0 116,5 0,9 1,1 Ålesund 1,4 0,5 2,9 5,2 2,6-0,5 74,6 81,5 2,7 2,6 Kristiansund 2,9 3,0 5,2 5,5 1,4 1,5 72,9 75,4 0,1-0,9 Vanylven -0,1-3,0 3,2 3,1 0,4-2,2 52,4 47,1 0,9 0,7 Sande 3,2 3,3 1,3 1,9 5,8 5,4 80,0 76,9 0,3 0,1 Herøy 1,4 7,6 1,0 3,2 4,3 8,6 91,8 86,1 1,8 3,2 Ulstein 1,1 0,6 4,6 6,6 0,4-1,4 119,7 119,1 8,3 6,1 Hareid 1,2-1,9 7,6 7,0-0,3-2,5 104,4 105,2 0,0 0,0 Volda 0,6 3,1 4,2 3,8 0,9 3,4 101,6 100,2 3,2 4,4 Ørsta 0,5 0,4 3,8 3,7 0,6 0,3 91,2 89,8 1,0 0,6 Ørskog 2,6 1,8 2,7 3,9 3,5 1,4 59,0 63,7 8,9 8,7 Norddal 2,1 2,2 2,7 4,3 4,2 2,6 89,9 95,5 31,9 5,8 Stranda 3,6 6,8 7,8 10,6 0,1-3,0 153,5 203,0 2,0 2,4 Stordal 3,9 2,8 3,1 1,3 0,8 3,4 58,0 56,0 10,5 17,9 Sykkylven -2,2 2,0 3,3 4,1-1,5 2,0 86,2 91,3 0,3 0,3 Skodje 4,0 4,6-0,2 2,4 8,2 3,4 77,4 77,7 12,0 18,9 Sula 1,8 2,7 3,1 3,0 2,8 4,1 71,0 72,0 5,4 7,4 Giske -2,6 0,0 1,5 2,5 0,7 2,1 104,3 112,5 7,4 10,0 Haram -0,9 0,2-0,5 0,9 4,6 4,1 115,9 116,7 0,4 0,1 Vestnes -1,0 1,2 1,1 1,5 1,6 3,5 77,9 77,9 0,0 0,0 Rauma -2,4 2,2 0,2 1,1 0,5 4,1 42,2 51,3 0,5 1,0 Nesset 5,0 5,5 1,9 3,4 5,2 4,1 66,5 77,9 1,4 4,7 Midsund 2,5 2,1 3,8 3,4 1,1 1,1 67,0 66,9 0,2 0,2 Sandøy 5,1 2,0-2,2-0,4 9,9 6,8 70,7 66,9 21,9 27,1 Aukra 21,9 20,2 1,5 1,3 23,4 22,4 32,6 30,7 18,2 14,3 Fræna 0,1 2,6 2,0 2,1 1,3 4,0 89,5 86,7 0,4 0,5 Eide 3,3 3,7 1,7 2,7 5,2 5,4 115,1 116,3 11,1 15,2 Averøy 3,5 6,4 5,1 4,8 1,7 4,8 85,3 102,8 2,8 2,4 Gjemnes -3,1-6,5 5,2 5,8-4,3-7,6 79,7 85,3 1,0 0,1 Tingvoll 7,4 5,2 7,2 8,5 3,8 0,9 93,5 95,8 5,0 5,5 Sunndal 4,6-0,5 1,2 1,3 5,9 1,3 39,3 62,6 6,6 7,7 Surnadal 2,3 3,9 3,7 3,9 2,3 4,0 67,7 68,4 5,6 10,0 Rindal 3,8 2,4 4,0 3,6 4,6 3,8 60,9 57,6 9,6 11,3 Halsa 2,0 1,5 3,8 3,6 1,4 1,3 45,4 50,1 0,1-0,4 Smøla 8,7 5,5 4,2 7,2 10,4 4,0 72,2 74,4 4,7 5,2 Aure 7,8 6,0 4,2 3,8 3,5 5,8 48,8 63,0 4,9 7,4 Gj.snitt Møre og Romsdal 2,4 2,8 3,3 4,2 3,0 2,6 82,8 87,6 3,6 3,7 Gj.snitt Noreg utanom Oslo 1,7 1,8 2,7 3,3 3,0 2,6 68,7 72,5 5,5 5,5 58

59 Netto lånegjeld er definert som langsiktig gjeld (utanom pensjonsforpliktingar) fråtrekt totale utlån og unytta lånemidlar. Netto lånegjeld for kommunane i Møre og Romsdal er høgare enn snittet i Noreg utanom Oslo. Det vil seie at kommunane i Møre og Romsdal må nytte meir pengar til å betale renter og avdrag, og mindre til tenesteproduksjonen, enn kommunane i Noreg utanom Oslo. Tabellen syner vidare at kommunane i Møre og Romsdal har mindre oppsparte midlar på disposisjonsfond enn kommunane i Noreg utanom Oslo. Midlane på disposisjonsfond er frie midlar som kommunane kan nytte etter eige ønskje, til dømes som eigenfinansiering i investeringar eller til å dekkje inntektssvikt eller uventa utgifter. Tabellen over netto driftsutgifter i prosent av totale netto driftsutgifter syner kva kommunane har nytta av eigne frie midlar i dei ymse sektorane. Gjennomsnittstala for kommunane i Møre og Romsdal og for Noreg utanom Oslo syner at det er lite variasjonar i kor mykje kommunane nyttar på dei ymse sektorane. Studerer ein tala på kommunenivå, ser ein at tala kan variere meir. Den sektoren som kommunane i Møre og Romsdal nyttar mest av midlane sine på, er pleie og omsorg. Det er òg den største sektoren i Noreg utanom Oslo. Den nest største sektoren er grunnskolen, både i Møre og Romsdal og i Noreg utanom Oslo. Netto driftsutgifter i % av totale netto driftsutgifter fordelt på sektor, 2010 (konsern) Netto driftsutg, adm, styring, fellesutg, i prosent av totale netto driftsutg, k Netto driftsutgifter, barnehage, i prosent av totale netto driftsutgifter, konse Netto driftsutgifter, grunnskoleopplæring, i prosent av totale netto driftsutgif Netto driftsutgifter, kommunehelse, i prosent av totale netto driftsutgifter, ko Netto driftsutgifter, pleie og omsorg, i prosent av totale netto driftsutg., ko Molde 6,0 2,3 28,9 5,1 40,5 7,2 2,5 1,1 4,2 1,7-1,5-0,2 Ålesund 7,8 3,1 29,5 4,4 37,1 4,8 3,8 1,3 3,8 1,5-0,6 0,2 Kristiansund 5,5 0,5 30,0 5,0 38,9 5,9 4,3 1,1 5,2 2,0-1,2-0,1 Vanylven 11,7 3,7 31,2 4,6 33,4 1,7 3,7 1,4 3,0 2,8 0,4-0,2 Sande 10,5 2,7 31,0 4,8 42,7 0,2 1,7 1,3 1,8 2,9-0,6-0,1 Herøy 13,6 1,5 36,3 5,5 38,2 3,9 3,3 1,2 4,8 3,8 0,1 0,7 Ulstein 11,9 2,8 36,6 3,6 29,3 3,3 3,8 1,5 3,5 2,6-1,0 0,6 Hareid 11,6 1,9 32,7 3,4 35,2 3,8 3,5 1,3 4,0 2,7-1,3-0,4 Volda 7,8 1,8 34,4 4,4 37,6 3,1 3,7 1,2 3,3 2,6-1,4-0,6 Ørsta 7,6 2,5 30,7 4,5 38,7 3,7 3,0 1,3 2,8 3,8 0,0-0,8 Ørskog 8,8 3,9 25,3 5,0 41,2 2,1 1,9 1,7 4,0 2,9-0,3 0,8 Norddal 11,5 2,7 26,2 6,1 35,4 0,6 0,7 3,3 4,6 6,6 2,7-5,0 Stranda 11,0 1,1 33,5 8,1 32,3 2,0 1,4 1,8 3,1 1,4-0,8-1,4 Stordal 15,3 1,3 29,0 6,7 30,7 1,6 1,7 2,0 3,2 4,5-0,3 2,4 Sykkylven 6,8 3,3 31,6 5,1 34,0 3,6 2,6 1,2 4,4 3,5 0,2 0,4 Skodje 9,8 2,2 34,0 6,3 36,0 1,9 3,7 0,7 2,2 2,4-1,2 0,4 Sula 8,6 2,2 35,6 4,9 36,6 1,5 4,4 1,4 2,7 1,8-1,4 0,2 Giske 8,2 3,4 34,4 5,2 34,6 2,7 2,3 1,3 2,9 2,4-0,5 0,4 Haram 10,1 2,4 32,2 5,6 34,8 3,2 3,2 0,7 4,1 2,6-1,2 0,8 Vestnes 3,6 2,6 22,3 3,7 55,6 2,2 3,0 0,7 2,5 1,4 0,0 0,7 Rauma 9,0 2,1 29,1 4,3 37,7 2,7 2,4 1,1 5,0 2,9 0,0-0,1 Nesset 10,3 3,6 32,8 5,6 43,9 2,4 1,1 1,3 3,7 2,5-0,3-11,0 Midsund 9,3 3,0 28,0 5,6 44,3 2,0 1,9-0,1 2,1 1,4-0,8-0,1 Sandøy 14,5 2,0 27,2 4,8 43,6 0,8 1,7 1,2 6,2 2,0-1,0-7,5 Aukra 10,2 3,7 27,5 4,6 29,5 1,7 2,9 1,6 4,9 2,9 0,7 0,2 Fræna 9,6-0,3 34,0 4,6 39,7 2,8 3,9 1,3 2,2 3,0-0,6 0,3 Eide 13,0 3,4 35,3 3,7 36,4 2,1 4,2 0,5 3,1 2,2-1,1-5,1 Averøy 8,4 0,9 31,2 4,2 38,1 2,1 5,4 1,1 3,0 2,5-0,2 1,0 Gjemnes 8,0 3,9 27,0 4,5 38,4 1,4 4,8 0,9 4,4 1,9 0,1 1,2 Tingvoll 10,2 1,1 28,9 4,2 36,3 3,4 3,6 0,7 4,3 2,7-1,0 1,2 Sunndal 9,1 2,7 26,8 3,1 41,0 6,4 1,6 1,0 5,1 2,4 0,0-0,2 Surnadal 8,8 3,2 30,0 4,1 41,3 1,8 2,8 1,9 5,0 3,3 0,2-4,4 Rindal 13,9 1,9 25,4 4,3 40,2 0,7 2,2 1,3 5,9 2,3-1,4 0,8 Halsa 16,6 1,7 24,0 5,8 35,8 1,6 1,6 2,2 2,9 3,2 0,7 1,2 Smøla 13,7 2,1 27,0 6,7 35,2 2,4 2,5 2,7-0,2 2,1 0,8 3,7 Aure 12,1 2,6 27,1 6,8 35,9 1,4 1,7 1,0 3,3 5,0-0,8 1,3 Gj.snitt Møre og Romsdal 8,7 2,3 30,4 4,8 38,1 3,7 3,1 1,2 3,8 2,4-0,6-0,3 Netto driftsutgifter, sosialtj., i prosent av totale netto driftsutgifter, konse Netto driftsutgifter, barnevern, i prosent av totale netto driftsutgifter, konse Netto driftsutg, fys.planl./kult. minne/natur/nærmiljø, i prosent av totale netto Netto driftsutgifter, kultur, i prosent av totale netto driftsutgifter, konsern Netto driftsutgifter, samferdsel, i prosent av totale netto driftsutgifter, kons /KOSTRA Gj.snitt Noreg utanom Oslo 8,5 2,7 30,1 4,8 35,8 5,2 3,5 1,3 4,4 1,9-0,1-0,5 Netto driftsutgifter, bolig, i prosent av totale netto driftsutgifter, konsern Netto driftsutgifter, næring, i prosent av totale netto driftsutgifter, konsern 59

60 21 Lovbrot Få meldte lovbrot i Møre og Romsdal I 2010 vart det meldt om 45,2 lovbrot per innbyggar i Møre og Romsdal. Dette er langt færre enn i landet elles, kor det tilsvarande talet var 79,3. Det var berre i Sogn og Fjordane at det vart meldt færre lovbrot enn i Møre og Romsdal. Det vart meldt om flest lovbrot i Oslo, 149,6 lovbrot per innbyggar. Dette er meir enn tre gonger så mange meldte lovbrot som i Møre og Romsdal, og nesten dobbelt så mange som i landet sett under eitt. Ålesund, Molde, Kristiansund og Ørskog skil seg klart frå dei andre kommunane i fylket når det gjeld talet på meldte lovbrot. Dei tre bykommunane har om lag 66 meldte lovbrot per innbyggar i Dette er klart høgare enn gjennomsnittstalet for fylket (45,2) og 31,6 fleire meldte lovbrot per 1000 innbyggar enn i Sandøy. Her vart det meldt om 13,6 lovbrot per 1000 innbyggar i Både i Møre og Romsdal og i Noreg sett under eitt var talet på meldte forbrytelser klart høgare enn talet på meldte forseelser. I 2010 vart det meldt om 28,7 forbrytelser og 16,5 forseelser per innbyggar i Møre og Romsdal. Til samanlikning var dei tilsvarande tala for Noreg 54,3 forbrytelser og 25 forseelser per innbyggar. Talet på meldte forbrytelser var høgare enn meldte forseelser i dei fleste kommunane i fylket i Unntaka var Gjemnes, Rauma, Nesset, Midsund og Rindal, kor det vart meldt om fleire forseelser enn forbrytelsar. Blant desse fem kommunane skil Gjemnes seg klart ut, fordi det her vart meldt om 14,2 forbrytelser og 23,1 forseelser per innbyggar i Frå 2008 til 2010 har talet på meldte lovbrot gått ned i Møre og Romsdal, frå 43,3 i 2008, via 45,8 i 2009 til 45,2 i Dette er same utviklinga som i landet elles. I denne perioden har talet på meldte forbrytelser auka i Møre og Romsdal, medan talet på meldte forseelser har gått ned. I Noreg sett un- Anmeldte lovbrot per innbyggarar i Møre og Romsdal To års gjennomsnitt I alt Forbrytelse Forseelse I alt Forbrytelse Forseelse I alt Forbrytelse Forseelse Molde 68,5 43,8 24,7 67,6 45,5 22,1 66,2 45,8 20,4 Ålesund 70,6 46,2 24,4 65,8 44,0 21,7 66,3 44,6 21,7 Kristiansund 67,4 42,2 25,1 66,4 43,7 22,7 66,2 44,8 21,3 Vanylven 19,4 9,1 10,3 20,3 12,3 8,3 19,6 12,7 7,2 Sande 20,6 10,6 10,0 22,4 13,4 9,4 21,0 13,9 7,1 Herøy 26,6 12,4 14,2 24,0 13,2 10,8 24,0 12,4 11,6 Ulstein 33,0 17,0 16,0 34,3 19,4 14,9 39,1 23,2 15,9 Hareid 38,4 18,5 19,9 33,2 17,0 16,4 32,9 17,3 15,8 Volda 32,7 21,1 11,6 36,3 25,1 11,2 36,5 24,8 11,8 Ørsta 31,7 14,6 17,1 34,1 17,0 17,2 30,9 16,5 14,4 Ørskog 60,6 23,8 36,8 62,6 29,9 33,1 62,2 31,3 30,9 Norddal 33,8 19,6 14,2 25,4 15,3 10,2 17,8 12,2 5,6 Stranda 26,2 16,4 9,8 29,1 19,4 9,7 34,2 23,4 10,8 Stordal 22,0 10,2 11,7 29,0 19,0 11,0 32,0 25,2 7,8 Sykkylven 30,2 19,0 11,2 28,7 18,1 10,7 25,7 16,7 9,0 Skodje 40,1 19,5 20,7 40,5 18,5 22,3 39,8 20,5 19,3 Sula 27,8 17,1 10,7 31,1 20,2 11,1 28,6 18,3 10,3 Giske 37,7 21,8 15,9 34,3 20,2 14,1 36,3 22,3 13,9 Haram 27,8 19,1 8,6 28,3 19,3 9,0 22,9 16,0 7,0 Vestnes 36,1 22,3 13,8 39,4 25,8 13,6 35,7 22,4 13,2 Rauma 44,0 20,8 23,2 46,2 23,7 22,5 43,4 21,6 21,9 Nesset 27,8 12,3 15,5 37,1 17,2 20,2 44,6 19,5 25,0 Midsund 16,0 8,9 7,1 13,5 7,3 6,2 12,3 5,6 6,7 Sandøy 11,7 4,7 7,0 13,8 7,7 6,9 13,6 6,8 6,8 Aukra 24,1 15,1 9,0 18,9 10,4 8,5 20,3 10,6 9,7 Fræna 43,8 25,5 18,3 43,2 25,3 17,9 40,5 24,9 15,6 Eide 40,5 25,7 14,7 35,9 23,8 12,4 36,1 22,8 13,3 Averøy 33,3 17,2 16,1 33,6 17,8 15,8 35,8 20,4 15,3 Gjemnes 45,3 16,3 29,0 45,1 18,3 26,7 37,3 14,2 23,1 Tingvoll 35,4 19,6 15,7 35,3 20,6 14,7 29,6 15,6 14,0 Sunndal 45,9 31,0 15,0 47,5 29,7 18,0 43,8 26,1 17,8 Surnadal 31,0 16,8 14,2 37,0 22,3 14,8 41,5 26,9 14,6 Rindal 19,8 7,3 12,5 25,5 10,3 15,2 26,0 11,8 14,7 Halsa 47,0 17,7 29,3 40,7 17,6 23,1 39,4 22,4 17,0 Smøla 26,4 12,6 13,8 25,0 15,1 10,4 26,6 14,9 12,1 Aure 22,0 12,7 9,2 25,9 15,1 11,1 28,0 15,1 13,1 Møre og Romsdal 46,3 27,8 18,5 45,8 28,6 17,2 45,2 28,7 16,5 Landet 80,8 54,7 26,1 79,6 54,4 25,1 79,3 54,3 25,0 60

61 der eitt, har både talet på forbrytelser og forseelser gått ned i denne perioden. I Møre og Romsdal er det to politidistrikt. I 2010 vart det meldt om 43,3 lovbrot per innbyggar i Sunnmøre politidistrikt. Dette er 3 færre lovbrot per innbyggar enn året før. I Nordmøre og Romsdal politidistrikt vart det meldt om 51,8 lovbrot per innbyggar. Dette er 0,8 fleire lovbrot per innbyggar enn året før. I perioden har talet på meldte lovbrot vore klart lågare i Sunnmøre politidistrikt enn i Nordmøre og Romsdal politidistrikt. Samtidig har den årlege variasjonen vore klart større i Sunnmøre politidistrikt enn i Nordmøre og Romsdal politidistrikt. Meldte lovbrot, etter lovbrotskategori og -grupper per politidistrikt 2010 Per innbyggar I alt Forbrytelser Forseelser Økonomisk kriminalitet Lovbrotsgruppe Politidistrikt Hordaland 72,4 49,9 22,6 1,6 34,1 5,2 1,0 8,3 2,9 0,4 0,2 9,6 9,2 Sogn og Fjordane 40,8 22,8 18,0 0,6 11,6 3,1 0,8 4,0 2,6 0,9 0,2 10,9 6,0 Sunnmøre 43,3 27,7 15,6 1,0 15,5 3,6 0,6 5,1 3,1 1,1 0,2 7,6 5,6 Nordmøre og Romsdal 51,8 33,5 18,3 1,3 17,9 3,9 0,7 6,2 3,1 1,3 0,2 10,8 6,3 Sør-Trøndelag 72,5 51,2 21,3 1,1 35,2 4,7 1,0 6,9 4,9 0,3 0,1 11,3 6,9 Nord-Trøndelag 57,0 35,4 21,6 0,8 20,7 4,6 1,0 6,5 3,1 0,7 0,1 13,1 6,4 Lovbrot i alt (landet) 81,1 55,7 25,4 1,6 36,4 5,3 0,9 9,3 4,4 0,5 0,1 12,7 9,7 Skadeverk Annen vinningskriminalitet Voldskriminalitet Seksualkriminalitet Narkotikakriminalitet Miljøkriminalitet Arbeidsmiljøkriminalitet Trafikkkriminalitet Annen kriminalitet I begge politidistrikta var talet på forbrytelser klart høgare enn forseelser. Medan det vart meldt om 33,5 forbrytelser og 18,3 forseelser per innbyggar i Nordmøre og Romsdal politidistrikt i 2010, var dei tilsvarande tala for Sunnmøre politidistrikt 27,7 forbrytelser og 15,6 forseelser. Etter lovbrotsgruppe var det i 2010 flest meldte lovbrot per innbyggar innan annen vinningskriminalitet og trafikk-kriminalitet i begge politidistrikta. I alt (Landet) Oslo Aust-Agder Telemark Vest-Agder Østfold Vestfold Finnmark Hedmark Akershus Rogaland Sør-Trøndelag Hordaland Buskerud Troms Nordland Oppland Nord-Trøndelag Møre og Romsdal Sogn og Fjordane Meldte lovbrot per 1000 innbyggarar 2010 Forbrytelser Forseelser

62 22 Bustadbygging Færre sette i gang med bustadbygging Frå 2009 til 2010 gjekk bygging av nye bustader ned i Møre og Romsdal med 3,6 prosent, eller 44 bustader. Sidan ein bustad i statistikken både kan vere ein einebustad, eit rekkehus eller ei blokk, kan nedgangen bety meir om nedgangen er høgast i igangsetting av bygginga av blokker. Nedgangen i Møre og Romsdal kom som følgje av ein nedgang i igangsetting av bygging av einebustader på 10 prosent, ein auke i bygginga av rekkehus m.v. på 13 prosent og ein nedgang i igangsetting av nye blokker m.v. på 21 prosent. Samstundes gjekk igangsettinga av såkalla andre bustader, det vil seie bu- og sørvissenter, bufellesskap, studentbustader og hybelhus, opp med 190 prosent (frå 10 i 2009 til 29 i 2010). På landsbasis gjekk igangsettinga av einebustader ned med 16 prosent, rekkehus m.v. opp 10 prosent, blokker m.v opp 47 prosent og andre bustader opp 30 prosent. Samla sett gjekk igangsettinga av nye bustader opp med 7,1 prosent for heile landet. Igangsetting av bygging av bustader fordeler seg i Møre og Romsdal mellom 44 prosent einebustader, 38 prosent rekkehus m.v., 15,5 prosent blokker m.v. og 2,5 prosent andre bustader. Samanlikna med heile landet, ser vi at det blir bygd fleire einebustader og rekkehus m.v. i Møre og Romsdal enn i landet elles. Dette skuldast truleg høgare del nye blokker og andre bustader i dei store byane. Av byane i Møre og Romsdal hadde Ålesund og Kristiansund ein auke i bygginga på høvesvis 51 og 31 prosent, medan igangsettinga i Molde gjekk ned med 15 prosent. Om ein ser på igangsetting av bygging av bustadar utanom dei tre byane i fylket, gjekk igangsettinga ned med om lag 18 prosent. Byggjeaktiviteten er høgast i Ålesund, følgt av Molde og Kristiansund. I alt vart det sett i gang bygging av 330 bustader i Ålesund, 161 bustader i Molde og 59 i Kristiansund. Dei tre byane utgjer til saman 47 prosent av alle igangsett bustadbygging i Bustadbygging, igangsette bustader kommunevis, samla for fylket og landet 2010 Igangsette bustader Møre og Romsdal Igangsette bustader etter type Møre og Romsdal Einebustader Rekkehus m.v Blokker m.v Andre bustader Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure Møre og Romsdal Landet Tabellen viser: Einebustader inkluderar våningshus og einebustader med hybelleiligheit o.l. Rekkehus m.v. inkluderer tomannsbustader, terrassehus, kjedehus og andre småhus med meir enn tre bustader. Blokker m.v. Omfattar også andre store bustadbygg. Andre bustader: Omfattar bu- og servicesenter, bufellesskap, studentbustader, hybelhus og andre bygg enn boligbygg. 62

63 Rekord i bustadmarknaden Det vart sett nye rekordar i bustadmarknaden i Møre og Romsdal i Både talet omsetningar og den gjennomsnittlege kjøpesummen har aldri vore høgare. Bustadeigedom omfattar einebustad, tomannsbustad, rekkje- og kjedehus, blokkhusvær og anna, inkl. leigebustader og liknande*. I alt var det registert omsetnader med heimelsoverføring av grunn (tomt) i Møre og Romsdal i 2010, ein auke på 13 prosent frå Talet omsetnader har ein sterk vekst her i fylket, samanlikna med utviklinga for heile landet. Frå 2008 til 2010 var veksten på nærare 25 prosent i Møre og Romsdal, medan den var på om lag fire prosent på landsbasis. I 2010 var det flest omsetnader i Ålesund (990), Molde (442) og Kristiansund (441). Byane står for om lag 47 prosent av alle omsetnader av bustadeigedommar i fylket. Auken i omsetnader i absolutte tal var størst i Ålesund og Molde, med ein auke på høvesvis 162 og 100 fleire omsetnader, medan Haram (+97), Sula (+37) og Giske (+37) òg har opplevd god vekst i talet på omsetnader. Den samla kjøpesummen for bustadeigedommar i fylket sette ny rekord i fjor, med i overkant av 7,5 milliardar kroner. Gjennomsnittleg kjøpesum hadde også ein kraftig vekst samanlikna med talet for landet. Gjennomsnittleg kjøpesum per omsetnad var i kroner, ein auke på kroner eller 12 prosent for året før. For landet er gjennomsnittleg kjøpesum høgare, med kroner, opp om lag 6 prosent frå Den gjennomsnittlege kjøpesummen for landet er omtrent 30 prosent høgare enn i Møre og Romsdal. Molde er framleis den einaste kommunen kor gjennomsnittleg kjøpesum er høgare enn kva den er for landet, med kroner. Gjennomsnittleg kjøpesum i dei andre byane er kroner i Ålesund og kroner i Kristiansund. Den samla kjøpesummen for Møre og Romsdal utgjer omtrentleg fire prosent av samla kjøpesum for heile landet. Dette er ei auke på om lag 27 prosent frå 2009 til 2010, noko som er omtrentleg dobbelt så kraftig vekst som for landet (14 prosent). *Samansetjinga av omsett bustadmasse varierer over tid. I enkelte tilfelle kan ein omsetnad omfatte fleire bustader. Bustadeigedommar utan oppgjeven kjøpesum er ikkje tekne med i tala. Med andre ord kan tala vere noko upresise. Samstundes dannar dei eit bilete som kan illustrere skilnaden i bustadprisane i fylket og landet. Tal bustadsal, samla kjøpesum og gjennomsnittleg kjøpesum per omsetning kommunevis Møre og Romsdal Omsetning Endring Endring i prosent Samla kjøpesum 2010 Gj.snittleg kjøpesum per omsetning 2010 Molde , Ålesund , Kristiansund , Vanylven , Sande , Herøy , Ulstein , Hareid , Volda , Ørsta , Ørskog , Norddal , Stranda , Stordal , Sykkylven , Skodje , Sula , Giske , Haram , Vestnes , Rauma , Nesset , Midsund , Sandøy , Aukra , Fræna , Eide , Averøy , Gjemnes , Tingvoll , Sunndal , Surnadal , Rindal , Halsa , Smøla , Aure , Møre og Romsdal , Landet , Gjelder omsetninger med hjemmelsoverføring av grunn (tomt). Boligeiendom omfatter enebolig, tomannsbolig, rekke- og kjedehus, blokkleilighet og annen, inkl. leiegårder o.l. Sammensetningen av omsatt boligmasse varierer over tid. Tallene behøver derfor ikke å gi et riktig bilde av prisutviklingen av bestemte boligtyper. I enkelte tilfeller kan en omsetning omfatte flere boliger. Boligeiendommer uten oppgitt kjøpesum er ikke tatt med i tabellen. 63

64 23 Personinntekter Store skilnader mellom menn og kvinner i personinntekt Oversikta over brutto personinntekt (lønnsinntekt, trygd og kapitalinntekt) frå likninga for personar 17 år og eldre frå 2009 synar at skilnaden mellom menn og kvinnar har blitt noko lågare frå året før. Skilnadane er framleis store, og gjennomsnittleg bruttoinntekt for kvinner var i gjennomsnitt 62,4 prosent av den gjennomsnittlege bruttoinntekta til menn i Møre og Romsdal. Skilnaden i Møre og Romsdal er litt høgare enn det ein ser for landet under eitt, kor kvinners bruttoinntekt er 65,7 prosent av gjennomsnittleg bruttoinntekt for menn. Den gjennomsnittlege bruttoinntekta for menn i Møre og Romsdal var i kr, mot på landsbasis. For kvinna var gjennomsnittleg bruttoinntekt i fylket , medan den var på landsbasis. Gjennomsnittsinntekta på landsbasis var såleis 7,6 prosent høgare for kvinner og 2,1 prosent høgare for menn enn i Møre og Romsdal. Medianinntekta (beløpet som deler ei gruppe i to like store delar når inntekta blir sortert aukande eller fallande, dvs. at det vil være like mange over og under) er i Møre og Romsdal kr, 2,5 prosent lågare enn for heile landet, kor medianinntekta er kr. Det er fem kommunar i Møre og Romsdal kor gjennomsnittleg bruttoinntekt for begge kjønn er høgare enn på landsbasis. Dei fem kommunane er Ulstein, Ålesund, Herøy, Sandøy og Ulstein. Dei fem kommunane i fylket med lågast gjennomsnittleg bruttoinntekt for begge kjønn er Nesset, Halsa, Surnadal, Tingvoll og Rindal. Av fylka er det Akershus som har den høgaste gjennomsnittleg bruttoinntekta for begge kjønn, med Oslo, Rogaland og Hordaland bak seg. Dei fire fylka er dei einaste som ligg over landsgjennomsnittet. Møre og Romsdal ligg på ein sjuandeplass. Hovudpostar frå likninga for busette personar 17 år og eldre i 2009 Gjennomsnittleg bruttoinntekt Begge kjønn Menn Kvinner Gj. inntekt kvinner i prosent av gj. inntekt menn Bruttoinntekt median Molde , Ålesund , Kristiansund , Vanylven , Sande , Herøy , Ulstein , Hareid , Volda , Ørsta , Ørskog , Norddal , Stranda , Stordal , Sykkylven , Skodje , Sula , Giske , Haram , Vestnes , Rauma , Nesset , Midsund , Sandøy , Aukra , Fræna , Eide , Averøy , Gjemnes , Tingvoll , Sunndal , Surnadal , Rindal , Halsa , Smøla , Aure , Møre og Romsdal , Landet ,

65 Molde er den einaste kommunen kor gjennomsnittleg bruttoinntekt for kvinner er høgare enn kva den er på landsbasis, medan Ålesund, Ulstein, Sykkylven og Stranda kjem etter Molde, men ligg noko under landsgjennomsnittet for kvinner. Lågast gjennomsnittleg bruttoinntekt for kvinner er det i Herøy, Sandøy, Vanylven, Misund og Sande. På topp blant fylka ligg Oslo, Akershus, Rogaland og Finnmark, medan Møre og Romsdal ligg på 12. plass. I ni av dei 36 kommunane i fylket tener mennene over det som er gjennomsnittleg bruttoinntekt for menn på landsbasis. Menn i Sandøy kommune tener mest i fylket. Deretter kjem fire sunnmørskommunar; Herøy, Ulstein, Giske og Ålesund. Fire av dei fem kommunane kor menn tener minst ligg på Nordmøre; Surnadal, Halsa, Tingvoll og Rindal. Den femte kommunen er Stordal, på Sunnmøre. Rogaland, Akershus, Oslo, Hordaland og Vest-Agder toppar fylkesoversikta, medan Møre og Romsdal kjem på sjuandeplass. I 12 av kommunane i fylket er kvinneinntekta i prosent av mannens inntekt lik eller høgare enn landstala. Av dei fem kommunane kor kvinneinntekta er høgast i prosent av mannsinntekta i fylket, er tre frå Sunnmøre og to frå Nordmøre. Dei fem kommunane er Stranda, Stordal, Norddal, Rindal og Tingvoll. Dei fem kommunane kor kvinneinntekta er lågast samanlikna med mannsinntekta er Giske, Sande, Midsund, Herøy og Sandøy, altså tre på Sunnmøre og to i Romsdal. Hovudpostar frå likninga for busette personar 17 år og eldre, 2009 Gjennomsnittleg bruttoinntekt - kroner Begge kjønn Menn Kvinner Medianinntekt Østfold Akershus Oslo Hedmark Oppland Buskerud Vestfold Telemark Aust-Agder Vest-Agder Rogaland Hordaland Sogn og Fjordane Møre og Romsdal Sør-Trøndelag Nord-Trøndelag Nordland Troms Finnmark Landet /KOSTRA Utvikling i gjennomsnittleg bruttoinntekt fordelt på kjønn. Møre og Romsdal og landet Om vi ser på medianinntekta, så ser vi at den er høgast i Molde, medan Ålesund, Ulstein, Sykkylven og Skodje kjem etter på toppen. Dei fem kommunane er også dei kor medianinntekta er høgare enn på landsbasis. På botn kjem Tingvoll, Stordal, Smøla, Halsa og Rindal, fire kommunar på Nordmøre og ein på Sunnmøre. Ikkje overraskande er det også storbyregionane som ligg på topp når det kjem til medianinntekt; Akershus, Oslo, Rogaland og Hordaland ligg over landsgjennomsnittet på toppen. Møre og Romsdal ligg på åttande-plass. Kroner Landet Menn Møre og Romsdal Menn Landet Kvinner Møre og Romsdal Kvinner 65

66 Høgast inntekt i Giske Tabellen viser inntekt etter skatt etter ulike formar for hushald. Som ein kan sjå ut av tabellen, er det par med barn som har høgast inntekt etter skatt ( kroner), etterfølgt av par utan barn ( kroner), einsleg mor/far med barn ( kroner) og til slutt dei aleinebuande ( kroner). Den gjennomsnittlege inntekta etter skatt for eit hushald i Møre og Romsdal var i kroner. Dette er om lag kroner høgare enn talet for landet, og skuldast at det i Møre og Romsdal er ein lågare del av befolkninga som er aleinebuande eller einsleg forelder enn i landet elles. I alt er det hushald i Møre og Romsdal. Av dei er 36,3 prosent aleinebuande, 24,6 prosent bur som par utan barn, 23,4 prosent som par med barn i alderen 0 17 år, medan 4,8 prosent bur som einsleg mor/far med barn i alderen 0 17 år. Dei ulike delane kan ikkje summerast til 100 prosent sidan enkelte hushald er haldne utanom oversikten, til dømes studentar og aleinebuande under 18 år. Den lågaste gjennomsnittlege inntekta etter skatt for alle hushald finn ein i Smøla, med kroner. Dette utgjer 74,6 prosent av den gjennomsnittlege inntekta etter skatt for alle hushald på Giske, kor den er høgast i fylke, med kroner. Aleinebuande tener mest i Molde, med kroner, medan dei tener minst i Rindal, med kroner. Dei same kommunane ligg også på topp og botn for par utan barn. I Molde tener dei mest, med kroner, medan dei i Rindal tener kroner. Sandøy er kommunen kor par med barn har høgast inntekt, med kroner, medan Stordal kjem på botn, med kroner etter skatt. Aleineforeldre har høgast inntekt i Midsund med kroner, medan dei har lågast i Stordal med kroner. Inntekt etter skatt, median (kroner) 2009 Alle hushald Aleineboende Par utan barn Par med barn 0-17 år Einsleg mor/far med barn 0-17 år Molde Ålesund Kristiansund Vanylven Sande Herøy Ulstein Hareid Volda Ørsta Ørskog Norddal Stranda Stordal Sykkylven Skodje Sula Giske Haram Vestnes Rauma Nesset Midsund Sandøy Aukra Fræna Eide Averøy Gjemnes Tingvoll Sunndal Surnadal Rindal Halsa Smøla Aure Møre og Romsdal Hele landet Studenthusholdninger er ikke inkludert. Par omfatter ektepar, samboerpar og registrerte partnere. Husholdningstype: Aleneboende barn under 18 år er tatt ut av datagrunnlaget. De fleste av disse er trolig feilklassifisert på grunn av mangler i datagrunnlaget. Dette kan være personar under 18 år som bor sammen med andre voksne enn foreldrene, for eksempel fosterbarn og barn som bor på barnehjem og lignende

67 Auka omsetning i detaljhandelen I 2010 var omsetninga i detaljhandelen i Møre og Romsdal på kroner per innbyggar. Dette var kroner meir enn året før og svarar til ein relativ auke på 3,2 prosent. I Noreg var omsetninga på kroner per innbyggar, noko som utgjer ein auke på 694 kroner eller 1 prosent frå året før. Omsetninga per innbyggar i fylket var dermed lågare enn i landet elles, men auken var sterkare enn i landet. Utviklinga siste år viser auka omsetning i detaljhandelen i 20 av kommunane i fylket. I seks av desse var omsetninga større enn landet elles. Dette var - i tillegg til bykommunane Molde, Ålesund og Kristiansund - Ulstein, Sunndal og Surnadal kommunar. Høgast omsetning per innbyggar var det i Ålesund, med kroner, følgt av Molde og Ulstein. Lågast omsetning var det i Sande, med kroner. Omsetninga per innbyggar var 52,6 prosent over landsgjennomsnittet i Ålesund og 66,5 prosent under landsgjennomsnittet i Sande. Relativt sett var omsetningsveksten i detaljhandelen i 2010 størst i Gjemnes med 9 prosent, følgt av Sula, Sunndal og Midsund kommunar. Størst omsetningssvikt i detaljhandelen siste år var i Sandøy, både absolutt og relativt. Her gjekk omsetninga ned frå til kroner, noko som utgjer ein reduksjon på kroner eller 14,1 prosent. Omsetning per innbyggar i detaljhandel (kr), etter kommune, fylke og landet Omsetning Omsetning Endring i omsetning per innbyggar frå Kroner Molde ,2 Ålesund ,3 Kristiansund ,6 Vanylven ,3 Sande ,9 Herøy ,3 Ulstein ,3 Hareid ,6 Volda ,1 Ørsta ,7 Ørskog ,4 Norddal ,7 Stranda ,1 Stordal ,8 Sykkylven ,0 Skodje ,1 Sula ,8 Giske ,2 Haram ,1 Vestnes ,7 Rauma ,6 Nesset ,2 Midsund ,9 Sandøy ,1 Aukra ,5 Fræna ,2 Eide ,4 Averøy ,6 Gjemnes ,0 Tingvoll ,6 Sunndal ,9 Surnadal ,0 Rindal ,5 Halsa ,3 Smøla ,0 Aure ,7 Møre og Romsdal ,2 Heile landet ,0 Prosent Omsetning per innbyggar i detaljhandel (kr) etter kommune, fylke og landet Møre og Romsdal Landet Ålesund Molde Ulstein Kristiansund Sunndal Surnadal Volda Ørsta Norddal Smøla Rauma Herøy Vanylven Vestnes Stranda Tingvoll Sykkylven Aure Fræna Averøy Halsa Eide Nesset Haram Midsund Giske Hareid Sandøy Ørskog Sula Rindal Stordal Gjemnes Aukra Skodje Sande Detaljhandel 67

68 Møre og Romsdal fylkeskommune Plan- og analyseavdelinga Fylkeshusa 6404 Molde Telefon: E-post: EKH.no miljømerket trykksak