Kjære publikum! Ráhkis geahččit!

Transkript

1

2 Kjære publikum! Eventyrfabelen «Stáinnak» ble produsert for første gang for samisk barne-tv tidlig på 1980-tallet og da som dukketeater. Stykket er skrevet av Marry Áilonieida Somby som henter figurer både fra samiske eventyr og mytologi samt egen fantasi. Denne muntre historien om to huldrejenter som møter mange hindringer i sitt forsøk på redde lykkereinen Stáinnak, har også et alvorlig budskap. Industrisamfunnets utnytting av den sårbare arktiske naturen er dessverre en like stor trussel i dag som da stykket ble skrevet. Marry er kjent for sine dikt og barnebøker, men har også skrevet for teater, bl.a. «Kjærlighetstreet» for Beaivváš i For å levendegjøre historien for scenen har vi denne gangen hentet to kunstnere fra Sverige. Instruktøren Victoria Kahn har en allsidig erfaring som skuespiller, danser, pantomimeartist, koreograf, sanger (hun hadde bl.a. en hit på Svensktoppen i 1969) og selvfølgelig som instruktør. Hun har tidligere satt opp «Broder Frans» og «Maja handler» for Beaivváš. Designeren Sara Kander som nå gjester Beaivváš for første gang, står for scenografien, kostymene, maskene og plakaten. Saras hovedbase er Pantomimteatern i Stockholm. Vi ønsker våre gjester velkommen! Haukur J. Gunnarsson Teatersjef Ráhkis geahččit! Stáinnak máinnas ráhkaduvvui vuohččan dohkkáteáhterin sámi mánáid-tv:i 1980-logu álgogeahčen. Marry Áillonieida Somby lea čállán čájálmasa, mas leat sámi máinnas- ja mytologiija hámat ja soapmása lea Marry ieš fuomášan. Dán leaikás muitalusas mas guokte ulddanieidda viggaba bártit čađa gádjut iežaset lihkkobohcco Stáinnaha, lea maid duođalaš cealkámuš. Industriijaservodaga ávkkástallamat rašes davvi guovlluin lea dađi bahábut seamma stuora áitán dál go dalle go čájálmas čállojuvvui. Marry lea beakkán dikta- ja mánáidgirječálli, lea maid čállán Ráhkisvuođa soahki teáhterbihtá Beaivvážii 1996:s. Guokte ruoŧabeale dáiddára leaba mielde ealáskahttimin muitalusa lávdedáiddan. Bagadalli Victoria Kahn lea hárjánan neavttár, dánsejeaddji, pantomimeartista, koreográfa, lávlu (sus lei Svensktoppenis lávlla 1969:is) ja dieđusge bagadalli. Son lea ovdalaččas bagadallin Viellja Fránas ja Májjá gávppaša čájálmasain Beaivvážis. Hábmejeaddji Sara Kander lea vuohččan barggus Beaivvážis. Son lea hábmen lávddi, biktasiid, hámaid ja plakáhta. Sara bargá beaivválaččat Pantomimteatern:is Stockholmas. Mii sávvat gussiidasamet bures boahtin! Haukur J. Gunnarsson Teáhterhoavda

3 Geat lea mielde Stáinnak bihtás/personene i «Stáinnak»: Alitoambealli ja Ruksesoambealli guokte ulddanieidda/blåkusina og Rødkusina Uldajenter Leammuid Biret Rávdná ja/og Sarakka Gaup Roahttopolitiija/Rottepolitiet Áilloš Stáinnak - Uldda gabba lihkkoboazu/uldaenes hvite lykkerein (ulda, norsk huldre) Svein Birger Olsen Gollegoppáš/Gullbillen Egil Keskitalo Gieddegašáhkku/Moder Jord Áilloš Gerbmen gearpmaš/slangen Egil Keskitalo Tevdnegat/Tegninger: Sara Kander

4 Ulddat ásset eatnan vuolde. Sii leat dego olbmot ja sis leat bohccot, muhto sin bohccot leat mihá čábbábut go sápmelaččaid bohccot. Stáinnak lea ulddaid lihkkoboazu, ja buktá lihku sihke ulddaide ja olbmuide. Ovtta beaivvi go lea guohtumin de dáhpáhuvvá juoga Stáinnahin son jávkkeha hirbmat geađge-borgga sisa. Go Alit- ja Ruksesoambealli fuomášeaba ahte Stáinnak lea jávkan vuolgiba soai eatnan ala ohcat su. Go Stáinnak fas gullá, de lea joavdan olbmuid máilbmái. Son lea nu nelgon ja álgá guohtut jeahkáliid. Roahttopolitiija boahtá su lusa ja lohka ahte dáppe ii leat lohpi guohtut. Son váldá Stáinnaha gitta ja bidjá su butkái. Idet Stainnák kommer til seg selv befinner han seg i menneskeverdenen oppe på jorda. Han er sulten og finner noe reinlav som han begynner å spise. Da kommer Rottepolitiet springende og sier at her er det forbudt å beite. Han arresterer Stáinnak og setter ham i fengsel. Uldaene er vesener som bor under jorden. De ser ut som mennesker og de har rein, men deres rein er mye vakrere enn samenes rein. Stáinnak er uldaenes lykkerein, han bringer lykke til både uldaer og mennesker. En dag når han går og beiter blir han tatt av et forferdelig steinras. Når uldajentene Blå og Rød oppdager at Stáinnak er borte, bestemmer de seg for å dra opp på jorda for å lete etter ham.

5

6 Go Alit- ja Ruksesoambealli gávdnaba Stáinnaha butkis, de rohkadallaba Roahttopolitiija luoittit su luovos. Roahttopolitiija biehttala ja lohka ahte Jurratruolla lea roggamin urána dán guovllus ja son gal ii divtte jallas uldanieiddaža ja bohcco heađuštit diekkár dehálaš bargguid. Son geahččala bidjat sudno butkái, muhto soai báhtareaba. Når Blå og Rød finner Stáinnak i fengsel, trygler de Rottepolitiet om å slippe ham fri, men Rottepolitiet nekter og sier at Durtrollet holder på grave etter uran i området og han kan ikke tillate dumme uldajenter og en rein å forstyrre dette viktige arbeidet. Han prøver å arrestere jentene, men de klarer å rømme. Nieiddaža guovttos čuorvuba veahki Gollegoppažis. Gollegoppáš heađástuvvá sakka go gullá ahte Jurratruolla lea roggamin urána, ja ávžžuha sudno mannat jierbmás Gieddagašáhkus ráđiid jearrat. Son gii álohii veahkeha buriid olbmuid geat leat gillán vearredaguid. Jentene roper på Gullbillen som kanskje kan hjelpe dem. Når Gullbillen kommer og får høre at Durtrollet holder på grave etter uran, blir han svært bekymret. Han råder jentene til å oppsøke den kloke Moder Jord som alltid har kunnet gi gode råd til de gode som havner i vanskeligheter.

7 Gieddegašáhkku rávve sudno mannet Gerbmena lusa geas lea geađgi mas lea stuora fápmu, ja geađggi ii oaččo go sii geat leat gillán stuorra eahperievttálašvuođa. Dan seammás váruha vel ahte Gerpmeniin ii leat álki birget. Moder Jord forteller jentene at de må få tak i Slangens tryllestein. Den steinen er umulig å få tak i unntatt for dem som har opplevd urettferdighet. Men hun advarer dem om at Slangen ikke er lett å ha med å gjøre. Soai mannaba Gerbmena lusa jearrat noaidegeađggi. Gerbmen lea buorrendoalli ja allamielalaš iige áiggo addit geađggi sudnuide. Son goitge fillehuvvo bálkestit geađggi áibmui dainna eavttuin ahte jus son oaččo geađggi gitta, de borahallába nieiddaža guovttos. Vaikko son aitto lea juo borrán stálu, de goitge háliidivččii nieiddaža guovtto bajáluššan. Muhto soai nagodeaba dohppet noaidegeađggi ja báhtarit. Jentene oppsøker Slangen og ber om å få tryllesteinen. Den selvopptatte og forfengelige Slangen vil ikke gi fra seg steinen uten videre, men til slutt går han med på å kaste den magiske steinen opp i lufta. Hvis han får tak i steinen først skal han spise jentene. Til tross for at han nettopp har spist en stallo, kunne han godt tenkt seg små uldajenter til dessert. Men jentene klarer å få tak i kraftsteinen og flykter.

8 Politiijaguovddážis gáibida Jurratruolla ahte Roahttopolitiija galgá báhčit Stáinnaha go lobihemiid lei guohtumin ja dasa lassin diehtá beare ollu uránaroggama birra. Roahttopolitiija lea liikostan Stáinnahii ja ii hálit báhčit su, muhto ferte goitge dahkat nu go Jurratruolla lohka... På politistasjonen krever Durtrollet at Rottepolitiet skal skyte Stáinnak fordi han beitet ulovlig og at han dessuten vet for mye om uranutvinningen. Men Rottepolitiet er blitt glad i Stáinnak og vil ikke skyte ham, men han må gjøre som Durtrollet sier... Stáinnak - vuosttaščájálmas Guovdageainnus/premiere Kautokeino Čálli/Skrevet av: Marry Áilonieida Somby Bagadalli/Instruktør: Victoria Kahn Lávde- ja bivttashábmen, hámat ja plakáhta/scenografi, kostymer, masker og plakat: Sara Kander Šuokŋadahkki/Komponist: Roger Ludvigsen Čuovgahábmen/Lysdesign: Bernt Morten Bongo Neavttárat/Skuespillere: Egil Keskitalo, Leammuid Biret Rávdná, Áilloš, Sarakka Gaup, Svein B. Olsen Lávllateavsttaid heiveheapmi/bearbeidelse av sangtekster: Ensemblet Goarruid jođiheaddji ja goarru/leder systua og syer: Ann Majbritt Eriksen Goarru/Syer: Gerlinde Thiessen Lávdedávvirduojár/Rekvisitør: Gerlinde Thiessen, Svein Egil Oskal Bagadalliveahkki, goziheaddji ja cavgileaddji /Regiassistent, inspisient og sufflør: Mary Sarre Muohtovuoidi/Sminkør: Henriette Lille Animašuvdna ja prográmmahábmejeaddji/animasjon og layout program: David Nord Video: Kautokeino Film AS Spesialeffekter/Suovva ja dolla: Svein Egil Oskal Buvttadan- ja mátketeknihkar/produksjon- og turneteknikere: Svein Egil Oskal, Morten Sara, Bernt Morten Bongo, Gerlinde Thiessen Govven/Foto: Aslak Mikal Mienna Transkriberen giehtačállosa ja jorgalan dárogillii/manustranskribering og norsk oversettelse: Britt Inga Vars Prográmmaovddasvástideaddji/Programansvarlig: Haukur J. Gunnarsson Prográmmajoavku/-bargu/Programkomite/-arbeid: Haukur J. Gunnarsson, Aslak Mikal Mienna, Britt Inga Vars, Victoria Kahn Ekonomiijahoavda/Økonomisjef: Anne Marie Turi PR: Bjørg Monsen Vars Buvttadeaddji/Produsent: Leif Isak Nilut Mii giitit/vi takker: Stein Fredriksen, Christoffer Nordin

9