Inger Undheim har teke over stafettpinnen i Time Mållag. Ei av utfordringane er å fylle det nye Garborgsenteret med innhald.

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Inger Undheim har teke over stafettpinnen i Time Mållag. Ei av utfordringane er å fylle det nye Garborgsenteret med innhald."

Transkript

1 Medlemsblad for Noregs Mållag Nr. 1 februar 2009 Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai Skrivekløe Marit Eikemo har blitt leiar for Litteratursymposiet i Odda. Det er for å få meir tid til å skrive. Delvis. Side 3 Foto: Margunn Sundfjord «Slepp til nynorsk» VG Statsstøtte: 217 millionar* Krav om nynorsk: Nei TV 2 Statsstøtte: 0 Krav om nynorsk: Ja MOMSFRITAK: Styremedlem Tor Fuglevik i Språkrådet meiner at det er på tide å setje krav om nynorsk i dei avisene får momsfritak. Det er ingen som tvingar momsfritaket på nokon. Men når avisene står og tek imot med opne armar, så er det lov å krevje noko attende. * Tal frå år 2000 Side 4 5 MOMSFRITAK OG NYNORSK ELLER INGENTING: Ordskiftet kom i gang etter at Fuglevik skreiv eit innlegg i Dagens Næringsliv. Fleire redaktørar omtala framlegget som meiningslaust. Håpet er at dette skal vere eit emne når Stortinget snart skal handsame Språkmeldinga. Foto: Kjartan Helleve Dialekt på lokalet Alle dei nominerte til Spelemannsprisen i klassa for danseband syng på dialekt. Folk vert meir engasjerte om dei høyrer noko som dei kjenner seg att i eller som grip dei, seier Audun Tylden plate-selskapet Tylden & Co. MUSIKK GARBORG-SENTERET BARNE-TV Side Foto: Hege Lothe Ny leiar Inger Undheim har teke over stafettpinnen i Time Mållag. Ei av utfordringane er å fylle det nye Garborgsenteret med innhald. Garborgsenteret skal vere ein formidlar og ein pådrivar. Side Foto: Hege Lothe Ut i verda Eva Westvik nyt stor suksess med dokumentarserien Her er eg. Serien er blitt kjøpt av TV-kanalen Al- Jazeera, og vert vist i heile Asia. No er ho gang med nye episodar. Side 6 7 Foto: NRK

2 Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai Utgjeven av Noregs Mållag Tilskrift: Postboks 474 Sentrum 0105 Oslo Redaktør: Kjartan Helleve , faks I redaksjonen: Magnus Bernhardsen, Hege Lothe, Jens Kihl Heimeside: Abonnement: Kroner 250,- per år Utforming: Språksmia AS leiarteigen Den meirverdien det representerer for norsk kultur- og samfunnsliv å halda begge dei to skriftkulturane våre i hevd, er langt større enn dei praktiske utfordringane som følgjer med. Språkmeldinga Okey! Okey! Nytt framlegg, folkens. Kva med å bruke den same emballasjen embalasjen på på ALLE produkta våre?! Tenk på kva me sparer! Gode redaktør av Tjenestemannsbladet Eg er medlem av NTL og får såleis tilsendt bladet ditt med jamne mellomrom. Eg tykkjer det i utgangspunktet er eit fint blad, og det gjev meg innsyn i kva saker organisasjonen arbeider med. Problemet er følgjande: Grunnen til at eg er med i NTL, er at eg arbeider i Noregs Mållag. Det er ein organisasjon som arbeider for meir nynorsk overalt. Det gjer at eg leitar etter nynorsk i alt eg les, og det inkluderer bladet du redigerer. I nr. 1/2009 var eg ikkje god til å finne eit einaste ord på nynorsk. Det som likevel provoserer meg mest, er at bladet trykkjer artiklar som handlar om eit inkluderande arbeidsliv og respekt for arbeidstakaren, samstundes som heile bladet ignorerer utfordringane eg arbeider med. «Vi i NTL vil anbefale våre medlemmer å velge politikere som tar arbeidstakernes hverdag på alvor,» skriv forbundsleiar Turid Lilleheie. Tjenestemannsbladet kunne byrje med å ta min kvardag på alvor. Sjølv om de brukar nynorsk-kapable skribentar som Aslak Sira Myhre, intervjuar Rolf Reikvam og har lesarinnlegg som etterlyser meir bruk av nynorsk i LO, så har du altså ikkje funne nokon grunn til endre på bokmålsdominansen. Dominans er ikkje heilt rett ord, einevelde høver vel betre. Eg trur på fagorganisering og vil gjerne halde fram som medlem. Men eg ber om at du sluttar å sende Tjenestemannsbladet til meg, sidan det får meg til å tvile alvorleg på kor stor omsut NTL faktisk har for meg. Venleg helsing Gje meg mjølk! Teikning: Kjartan Helleve Kjartan Helleve, redaktør NYNORSK PÅ MJØLKEKARTONGANE er eit stadig tilbakevendande tema i Mållaget, og det er ei sak som engasjerer og opptek medlemene våre. Mange meieri i nynorskområde har blitt lagde ned og produksjonen sentralisert. For kvar gong er det same runden med diskusjonar om kor vidt ein skal halda fram med å bruka nynorsk på mjølkekartongane, og medlemene våre har engasjert seg i saka med ulike aksjonsformer gong på gong. Nokre stader har det enda med at eitt eller to mjølkeslag skal ha nynorske kartongar, og det er gjerne dei minst brukte slaga, som heilmjølk og skumma kulturmjølk. Berre anlegget på Byrkjelo i Sogn og Fjordane produserer det meste av sortimentet på nynorsk, og i nord er nynorsken heilt fråverande på mjølkekartongane. ER DET SÅ NØYE DÅ, spør sikkert mange seg. Det må vel vera viktigare saker å jobba med? Ja, det er mange og viktige nynorsksaker å kjempa for, men nynorsk på mjølkekartongane er ei viktig symbolsak av mange grunnar. Det handlar om nynorsk i dagleglivet, på frukostbordet, nynorsk som bruksspråk, kvar som helst. NO HAR NOKRE AV MARKNADSFØRINGSFOLKA i Tine funne ut at dei vil vurdera nynorsken på mjølkekartongane sine. Dei vil framstå «einskapleg», og vil spara pengar dersom dei kuttar nynorsken frå kartongane. Seier dei. Saka skal opp for konsernleiinga i løpet av våren, og Noregs Mållag vil sjølvsagt ikkje sitja roleg og sjå på at dei gjennomfører dette. Hege Myklebust, leiar FOR DET FØRSTE ER DET IKKJE TIL Å FATTA at «einskapleg» er uttrykket Tine ønskjer å kle seg sjølv med. Tine er eit sameige, eit konsern som er ått av matvareprodusentane sjølve, og noko mindre einskapleg enn ei slik driftsform er det vanskeleg å sjå føre seg. På nettsidene sine skriv Tine om seg sjølv: «TINE er representert over hele landet med sine eiere, 5540 ansatte, 45 meierianlegg, 5 meieriterminaler og 6 produksjonsanlegg i annen virksomhet». Kvar blir det av nynorskbrukarane og respekten for dei, dersom det sentrale marknadsføringskontoret føreslår å fjerna språket deira frå alle produkt? Straumlinjeforma og glatte masseproduksjonar renn marknaden over av på alle område. Er ikkje nett det samansette og det mangfaldige, det nære og det lokale, verdiar som gjer at Tine-produkta skil seg ut positivt? Eller kunne gjort det, om ikkje marknadskontoret deira hadde byrja å springa etter heilt feil trend. EIN STOR DEL AV MJØLKEBØNDENE i Tine bur og driv i nynorskområde. Dei brukar nynorsk sjølve, leverer mjølka si til sitt eige samvirke, les bokmålslysingane frå dette samvirket i lokalavisa (som gjerne er redigert på nynorsk), og kjøper bokmålsmjølkeprodukt i nærbutikken sin (som gjerne brukar nynorsk), og i dette krinslaupet har samvirket altså omsett og omskapt det lokale produktet til eit «einskapleg» bokmålsprodukt som er med på å trekkja ned statusen til det språket produsentane sjølve nyttar. ALLE SOM FØLGJER NORSK LÆREPLAN i norsk skule skal læra både nynorsk og bokmål. Anten elevane har nynorsk eller bokmål som hovudmål, er dei avhengige av å lesa og sjå nynorsk i bruk. Då nyttar det ikkje berre å få lærebøkene på skulen på nynorsk. Dei må sjå og lesa nynorsk i kvardagen, i den verda dei lever i. Det vil seia at nynorsk må finnast på daglegvarer som mjølk og brød, på bensinstasjonen, i reklamen og i aviser og blad. At det er vanskeleg å få til dømes glansa vekeblad, eller for den saks skuld Oslobaserte dagsaviser, til å sjå verdien av språkleg mangfald og identitet, veit me. At eit samvirke av matprodusentar frå heile landet skal ha ei liknande haldning, er ikkje like lett å forstå. DET ØKONOMISKE ARGUMENTET HELD IKKJE. Det er ein veldig enkel måte å løysa det på: Bruk språkkløyvde mjølkekartongar, med bokmål på to sider og nynorsk på to sider. Då kan kartongane vera like over heile landet, og alle vil få høve til å lesa sitt eige språk på kartongane. Ikkje minst vil alle få eit innblikk i begge dei to jamstelte skriftkulturane me har her i landet. Rasjonelt, enkelt og rimeleg. Eg kan ikkje sjå eit einaste argument imot denne løysinga, og utfordrar Tine til å koma med ein truverdig grunn for å fjerna nynorsken frå kartongane. I DENNE SAKA VENTAR EG at konsernleiinga i Tine ser at dette er feil spor, og vel å marknadsføra seg ikkje som ei einsrettande midtstraumsverksemd, men som ei mangfaldig, inkluderande og tolerant verksemd med respekt for produsentane og forbrukarane sine. Noregs Mållag står i alle fall klar med aksjonar, lesarbrev, argumentasjon og høglydte protestar mot ei framtid med melk på alle bord. Me vil ha mjølk! 2 NORSK TIDEND NR

3 intervjuet Målpris til Kjetil Iden TV2-journalist Kjetil Iden er tildelt Alversund mållag sin målpris. Iden får målprisen for språkbruken sin på fjernsyn. Med beina godt planta på jorda og med heile verda som arbeidsplass, formidlar utanriksmedarbeidaren frå Knarvik reportasjane sine på nynorsk og dialekt. Eg er utruleg takknemleg over å få ein slik pris. Nynorsk og striledialekten er eit godt verkty til å formidla både moderne problemstillingar og dramatiske nyheiter som skjer rundt om i verda. Det er eit språk som kan brukast til meir enn å syngja frå den gamle, gode songskatten, som vi gjer her i dag, seier Kjetil Iden. folk Draumejobben Midt i finanskrisa vel Marit Eikemo å forlate Festspillene i Bergen for å bli festivalleiar for Litteratursymposiet i Odda. Det fine med jobben i Festspillene er at eg har fått arbeide med alle moglege kunstuttrykk på eit høgt plan. I den nye jobben får eg konsentrert meg om litteraturen. Kva er det du skal gjere? Symposiet har vore drive som eit kommunalt arrangement med innsatsen frå ei rekkje eldsjeler. Med økonomisk støtte frå Sparebanken Vest har det no vore mogleg for symposiet å tilsetje ein prosjektleiar i halv stilling. Det er meg. Oppdraget er å profesjonalisere drifta av festivalen. Eg skal samarbeide med programansvarleg Else Marie Sandal og kultursjef Nina Kongtorp i Odda Kommune. Samarbeidet med Bluesklubben, som har ansvaret for den tekniske gjennomføringa, syner kor godt forankra festivalen er i lokalsamfunnet. Målet er å byggje vidare på dette samarbeidet og samstundes gjere festivalen endå meir attraktiv for eit nasjonalt publikum, gjere det til ein viktig møteplass og å sikre det økonomiske grunnlaget for at festivalen skal halde fram med å vekse. Ja, for det ballar på seg? Symposiet har på ein unik måtte greidd å gjere seg attraktiv for eit lokalt publikum. No har ein 3000 gjester på 44 ulike tilskipingar og det er ei dobling berre sidan Ein har greidd å skape ein open møteplass for litteratur, gjort det ufarleg og fått ein tillit hjå publikum. Det trur eg er av di ein har vore så oppteken av den lokale forankringa, og at ein har fokusert på festivalstemninga. Det er ikkje slik at forfattarane berre kjem til ei tilskiping, les og tek fyrste bussen heim. Dei opptrer i fleire ulike samanhengar, t.d. i debattar, samtalar, skrivekurs, skulebesøk og opplesingar på våre ulike og til dels legendariske arenaer. Dessutan koplar ein forfattarar saman, utfordrar dei, og det trur eg gjer det spennande å vera med, både for forfattarane og for publikum. Går ikkje folk lei av høyre på Frode Grytten? Nei, det trur eg ikkje. Sjølv om det byrja med han, så har det jo utvikla seg sidan då. Ein har vore flink til å hente inn nye og store namn som Dag Solstad, Tore Renberg, Olaug Nilssen, Kjartan Fløgstad, Vigdis Hjort og Trude Marstein. Og når Frode Grytten NY JOBB: Symposiet har på ein unik måtte greidd å gjere seg attraktiv for eit lokalt publikum, seier Marit Eikemo, som i mars tek til i jobben som festivalleiar for Litteratursymposiet i Odda. Foto: Samlaget MARIT EIKEMO Fødd og oppvaksen i Odda, bur i Bergen Går frå stillinga som informasjonssjef i Festspillene i Bergen for å byrje som festivalleiar for Litteratursymposiet i Odda. Har gitt ut essaysamlinga Samtidsruinar (2008), romanen Mellom oss sagt (2006) og reportasjeboka Her.No (1999). har sin Bikubegang, som er ei byvandring med utgangspunkt i bøkene hans, så er det alltid nokre nye frå Odda som er med. Det er alltid nokon som ikkje har fått det med seg tidlegare. Men halv stilling? Er det noko smart no når verdsøkonomien er i ferd med å kollapse? Det er for å skaffe seg meir tid til å skrive. Sjølv om det er fint å arbeide for Festspillene, så er det ein jobb som krev mykje, og der er periodar som er veldig intense. Det blir lettare å kombinere skrivinga med den nye jobben. Eg skal seie du har fått merksemd for Samtidsruinar. Årets nynorskbok i Dag og Tid, 2. plass av årets bøker i Morgenbladet, på lista i Adresseavisa osv. Ja, det har vore over all forventing ei essaysamling, liksom. No seier forlaget at ho er i ferd med å bli utseld. Det har jo hjelpt at Kultrurrådet kjøpte inn boka, men likevel. Nei, kva skal eg seie? Eg trur nok at ho har treft ein del folk, og at dei har eit forhold til det eg skriv om. Boka handlar om heilt konkrete stader, men ho er samtidig litterær i den forstand at ho har fleire meiningsberande nivå. Saman med Nils Rune Langeland si essaysamling Noreg så har du gjort ein god innsats for det nynorske blikket. Eg trur ikkje det finst noko slikt blikk. Eit essay er jo eit møte mellom forfattaren og det saksforholdet ho reflekterer over. Ein gjev jo mykje av seg sjølv i slike tekster, og Nils Rune og eg er veldig ulike. Han er jo frå Voss. Eg er frå Odda. Olaug Nilssen skriv bok om Sigvart Dagsland Nilssen vil ha fokus på den bestseljande musikaren Dagsland med stor fanskare over heile Noreg, og den kristne, autoritetsfornektande Dagsland. Sigvart Dagsland er ein musikar på 45 år. Han har gjeve ut 15 plater og halde ei mengd konsertar. Han fortener likevel ikkje nokon biografi på eit så tidleg tidspunkt i livet sitt. Det han derimot fortener, er eit knippe forteljingar om kven han er, kva han trur på og kva han står for, seier Nilssen, sjølv gammal Sigvart-fan. (Samlaget) Ny redaktør i NPK Karoline Riise Kristiansen (31) er tilsett som ny sjefredaktør i Nynorsk Pressekontor. Ho kjem frå stillinga som redaktør i ABC Startsiden, med spesielt ansvar for nynorskdelen Startsida.no. Guri Vesaas 70 år Guri Vesaas leidde barnebokavdelinga i Det Norske Samlaget frå 1975 til ho gjekk av med pensjon i Ho har sett om ei lang rekkje barnebøker og nokre bøker for vaksne, i tillegg til høyrespel og teaterstykke. I nokre år arbeidde ho med teksting av film i TV. Ho vart fødd i Trysil og vart cand.mag i I åra var ho med og redigerte barnebladet Maurtua. Ho vart slegen til Riddar av 1. klasse av Den Kongelege St. Olavs Orden i 2007 for arbeidet med barne- og ungdomslitteratur. Foto: Cappelen/Damm Foto: Samlaget Paal-Helge Haugen utnemnd til riddar H.M. Kongen har utnemnt forfattaren Paal-Helge Haugen til Riddar av 1. klasse av Den Kongelege Norske St. Olavs Orden for imponerande innsats for norsk litteratur- og kulturliv. Ordensrådet har i si vurdering lagt stor vekt på den mangfaldige innsatsen i norsk kulturliv i over 40 år. Haugen har vore oppteken av å knyte ulike kunstretningar saman og har sjølv samarbeidd mykje med andre kunstnarar. Han er i dag ein nestor innan lyrikken. NORSK TIDEND NR

4 media Bør kunne velje mellom nynorsk og samisk - Eg er for å ha to skriftspråk, det er ein viktig del av norsk kultur. Men i samiske område er det på sin plass at elevane skal kunne velje mellom samisk og nynorsk, seier fiskeri- og kystminister Helga Pedersen (biletet) i fylgje avisa Finnmarken. Det var etter ein artikkel som ungdomskuleelevar ved Vadsø vidaregåande hadde skrive i avisa, at Pedersen vart beden om å kommentere om ein burde få nynorsk- eller samiskundervisning. Artikkelen hadde tittelen «Hatar nynorsk». Ikkje pres Foto: regjeringa.no opning fo Stortinget har no ein gong sagt at det er to jamstelte språk i dette landet, og då må det vere ei vidare rettferd i oppfylginga av det vedtaket, seier Tor Fuglevik. Foto: Kjartan Helleve Skal ein få meir nynorsk inn i riksavisene, må ein ta i bruk eit språk som dei store mediehuseigarane forstår. Å setje søkjeljos på momsfritaket til avisene kan vere ein stad å byrje, seier Tor Fuglevik, styremedlem i Språkrådet. Det er ikkje ofte at eg som journalist i Norsk Tidend tek turen til Aker Brygge. Det er heller ikkje ofte at målrørsla finn allierte i det private næringslivet. Ei heller at nokon kjem med framlegg som er så radikale at dei overgår den gjeldande politikken til Mållaget. Det er det Tor Fuglevik har gjort. I januar skreiv han eit innlegg der han peikte på momsfritaket avisene har, som eit mogleg middel til å få dei nasjonale avisene til å opne meir opp for nynorsk. Dette momsfritaket og den direkte pressestøtta gjer at norske mediehus kvart år får om lag 1,6 milliardar av staten. Schibsted får kvart år meir pressestøtte gjennom momsfritak for VG og Aftenposten enn alle dei 140 norske avisene til saman får gjennom den direkte pressestøtta. Urett Tor Fuglevik er ikkje kven som helst. Han har sete i styret for Språkrådet sidan 2004, han har tidlegare vore radiodirektør i NRK og stedfortredende kringkastingssjef. No er han direktør i det mediekonsernet som mellom anna eig norske P4 og Viasat-paraplyen. Han har aldri vore nynorskbrukar og ser heller ikkje på seg sjølv som ein nynorskapostel. Dette er ei prinsippsak. Staten bruker 1,3 milliardar kroner i året i momsfritak til å stimulere norsk presse utan at det ligg eit krav om bruk av nynorsk i støtta. Eit slikt krav ville ikkje vore ei utidig, statleg innblanding i det redaksjonelle innhaldet. Staten blander seg etter mi meining heller ikkje inn i innhaldet til TV2 og P4 når det er krav om nynorsk i sendingane, mot at desse private etermedia får eit statleg handelsprivilegium i form av konsesjonar. Det står for meg som ein urett som grensar opp til eit demokratisk problem. Stortinget har no ein gong sagt at det er to jamstelte språk i dette landet, og då må det vere ei vidare rettferd i oppfylginga av det vedtaket. Dette er garantert ikkje det avgjerande gjennombrotet for nynorsken, seier Fuglevik sjølvironisk. Ingen pisk Eg er heller ikkje nokon språkstrateg som kan peike ut vegen vidare. Dette er fyrst og fremst ein urett som eg meiner ikkje kan halde fram. Det er mitt enkle utgangspunkt. Så du vil svinge pisken? Det er då ikkje nokon pisk, det er ei gulrot. Det er ingen som tvinger momsfritaket på nokon, ein står ikkje og stappar pengane ned i lommene til folk som ikkje vil ha dei. Men når avisene står og tek imot med opne armar, så er det lov å krevje noko attende. Den fyrste staden ein kan byrje, er jo å sjå på praksisen Aftenposten har med å omsetje nynorske artiklar frå Bergens Tidende eller dei andre regionavisene dei samarbeider med. I ytste konsekvens så er det jo pengane som Aftenposten har spart på Frå Jæren, gjennom Ryfylke, Hardanger og Voss, til Sogn og Sunnfjord A B C D E F G H I J K L M O N O P Q R S T U V W X Y Z Æ Ø Å Stamveg, diktarveg og turistveg tre sider av same sak Meir informasjon: 4 NORSK TIDEND NR

5 Helga Pedersen er leiar i programkomiteen til Arbeiderpartiet, og dei vil i fylgje Finnmarken gjere framlegg om at alle grunnskuleelevar i Finnmark skal få tilbod om å ha samisk som andrespråk. Dette er noko finnmarkspolitikarane har vore opptekne av, men det har ikkje vore ein del av den statlege politikken. No er det tid for endring, meiner Pedersen. Det Pedersen truleg kommenterer, er høvet til å velje samisk som andrespråk utanfor det samiske forvaltningsområdet. No er det slik at ein berre kan gjere det, om ein kan syne til ein samisk etnisitet. Og har ein samisk som andrespråk, mister ein altså sidemålsundervisninga. Avisa hevdar at ein må ha samisk som fyrstespråk om ein skal sleppe norsk sidemålsundervisning. Eg skjønar ikkje denne sytinga, for dei som har samisk som andrespråk på skulen, er jo allereie fritekne frå norsk sidemål, seier Jon Todal (biletet), styremedlem i Noregs Mållag. I ungdomsskulen kan ein òg velje samisk som framandspråk. Men ingen framandspråk gjev fritak for norsk sidemål. Sannsynlegvis krev elevane å bli fritekne frå nynorsk av di dei har valt samisk som framandspråk. Det er vanskeleg å få fram denne skilnaden på andrespråk og framandspråk i media, men det burde ikkje vere umogleg, seier Todal. KJARTAN HELLEVE Arkivfoto: Norsk Tidend sestøtte utan r nynorsk? Avis Prod.tilskot (i mill. kr) Momsfritak Totalt Verdens Gang Aftenposten Dagbladet Dagens Næringsliv Dagsavisen Bergens Tidende Adresseavisen Bergensavisen Vårt Land Stavanger Aftenblad Til saman Tabellen viser pressestøtte og økonomisk verdi av momsfritaket for nokre av dagsavisene. Tala er frå Kjelde: NOU 2000: 15 Pressepolitikk ved et tusenårsskifte. momsfritak som blir brukte til dette. Indirekte så kan ein nynorsk skattebetalar risikere at skattepengane hennar kan bli brukt på å omsetje artiklar frå nynorsk til bokmål. Det er ned i denne kjellaren alt hamnar når ein tenkjer på problemstillinga, og det er det eg tykkjer lite om. For forsiktig Så du har ikkje tru på å appellere til det gode i menneske? Det trur eg ikkje er mykje hjelp når det kjem til nynorsk. Det beste ein har til rådvelde, er pengane. Ein må gå til milliardærane i Schibsted, som til dels har vorte milliardærar p.g.a. av denne støtteordninga, og seie at dei ikkje kan halde fram med å mjølke pengar ut av staten utan å betale attende same valuta som TV2 og P4. Sidan språket er det viktigaste verktøyet dei har, så må dei ta inn over seg at me har to målformer i dette landet. Det nyttar ikkje å seie at dei allereie har ein språkpolitikk, og at dei er godt nøgde med han. Det finst nemleg eit storting her i landet, og sidan dei seier at ein har to jamstelte målformer i Noreg, så må dei ta det inn over seg. Tykkjer du målrørsla har vore for passiv? Eg tykkjer at målrørsla har vore for forsiktig og halde for mykje att. For å få avisene til å sleppe til nynorsk kan eg altså ikkje kome med noko betre forslag enn å ta pengemakta i bruk. Momsfritaket er eit potensielt verkemiddel som ingen synest å tenkje på. Det har fått eksistere utan nokon stor diskusjon, det skal ikkje opp til noka handsaming i nokon årleg budsjettdebatt og det har fått lege der i skjul. Eg meiner at det er på tide å grave det opp og ta det i bruk. Har du nokon ide om korleis dette skal gjerast i praksis? Det er viktig for meg å understreke at eg ikkje ser for meg eit krav om at tjuefem prosent av alle teikn i Aftenposten skal vere på nynorsk. Heller ikkje at Ullern Avis og Finnmark Dagblad skal ha nynorsk. Eller at alle distriktskontora hjå NRK skal ha det same kravet. Reelle tiltak Men nei, eg vil ikkje ha noka klår meining om det heller. Då blir det berre ei sak i seg sjølv. Dette gjeld òg for nettaviser. Det nyttar ikkje berre utelukkande å snakke om papiraviser her, men det er ein stad å byrje. Dette må greiast ut, ein må bruke kløkt og ein må bruke pressa sine eigne institusjonar for å finne ut korleis dette kan gjerast. Dette er garantert noko våre vener i Kulturdepartementet og Finansdepartementet, som administrerer ordninga, i samarbeid kan hjelpe til med. Det vil ta tid, ein må syte for å ha nok journalistar med nynorskkunnskap, så det blir nok ikkje over natta. Men skal nynorsk vere eit levande språk om femti år, så må me få nokre reelle tiltak. Ein har ei så forsiktig og tilbakehalden innstilling, at eg trur kua døyr medan graset gror. Kvifor har ein ikkje fått til dette før? Vi får det ikkje til over natta no heller! Vi snakkar her om dei største og mest tonegjevande media i Noreg i dag, og våre folkevalde er heilt avhengige av å vere på god fot med desse. Raseri og hat Den andre hindringa er at journalistane som arbeider i desse avisene, inkludert nynorskbrukarane, gjev seg ut for å vere forkjemparar for den redaksjonelle fridomen og redaktørinstituttet. Men i så fall øver staten som nemnt vald mot dei som arbeider i TV2 og P4. Desse lever på eit anna avgrensa gode som heiter konsesjon til frekvensspektrum, og desse har krav om bruk av nynorsk. Difor blir dette eit holt argument frå aviseigarane, redaktørane og journalistane. Denne rosande feildyrkinga av redaktørinstituttet har ingen berande logikk under seg. Du har sjølv fått på pukkelen for innlegget ditt. Likevel mindre enn venta. Eg har undra meg over kvifor det er slik at om ein berre gjer seg til talsmann for nynorskrettferd, så set det i gang noko som mest liknar på eit ordskifte om Israel. Svein Egil Omdal sende meg kommentarane som kom på nettet til ein artikkel han skreiv på bakgrunn av det eg hadde skrive i Dagens Næringsliv. Det var eit slikt raseri og hat. Og eg trur kan hende at det mellom anna kjem av at ein må lære seg nynorsk mot si vilje. Det trur eg kan ha ein paradoksal verknad, og praktiseringa av det påbodet kan vere eit ordskifte i seg sjølv. For den kjensla av avmakt kjem på eit kritisk tidspunkt i livet, det blir noko som ein ber med seg og som kan bli eit stadig vondare minne. Eg er ikkje redd for dei krava som me snakkar om her. Eg er meir redd for at dei nynorskkrava ein blir utsett for som 17-åring, ofte ikkje blir handterte i klasseromma på ein god måte. Kan takke nei No er det jo slik at alle må ha undervising i nynorsk. Vil ikkje då ei opning for nynorsk i riksavisene, som jo dette ordskiftet har som mål, gjere at avisa irriterer lesarane sine? Det trur eg ikkje. Det er lite som tyder på at nynorsk journalistikk, om det er i Stavanger Aftenblad eller i Bergens Tidende, har den same allergiframkallande verknaden. Eg trur det å måtte lese og skrive nynorsk framføre autoritetspersonar kan skape vonde kjensler. Det å kjøpe ei avis og lese ein og annan artikkel på ei målform som ein veit ti-tjue prosent av det norske folket er aktive brukarar av, trur eg ikkje vil vere så provoserande. Nok ein gong; sjå på TV2 lytt på P4! For ikkje å tale om NRK, men det er ei prinsipielt anna sak. Bør ein ikkje møte redaktørane med same medkjensla? Vel, no er jo dei stort sett vaksne folk, og om dei må bli utsette for eit traumatisk overgrep som fylgje av ein klekkeleg sum med pengar, så får dei tole det, flirer Fuglevik. Dei kan dessutan, kjenslevart, takke høfleg nei... KJARTAN HELLEVE Godt sal av Tuss og Troll og Smørbukk Norsk Barneblad melder at salet av julehefta av Tuss og Troll og Smørbukk gjekk strykande. Grunnen er byte av distributør. Det er snakk om ein oppgang på prosent for begge hefta. Ikkje berre gjev dette klingande mynt i kassa, men det gjer òg at det er mange fleire som møter nynorsk. Det er ikkje mange stader i populærkulturen der ein møter nynorsk, særleg ikkje i teikneserieverda, seier redaktør Nana Rise-Lynum. Når me sel godt over julehefte, så er det eit viktig bidrag. I år var Smørbukk og Tuss og Troll i same hylle som Nemi og Donald Duck. Det er der dei høyrer heime, seier Rise-Lynum I fjor gjekk Norsk Barneblad over til å bruke Bladcentralen som distributør for julehefta. Serieforlaget står no som utgjevar saman med Norsk Barneblad. Dette var naudsynt for å kunne distribuere gjennom Bladcentralen. Rettane er det framleis Barnebladet som eig, og det er dei som avgjer innhaldet. Det ligg ikkje noko anna enn reint økonomiske årsaker attom det, seier Rise-Lynum. Norsk Barneblad har ein stram økonomi, og me er nøydde til å snu kvar stein for å finne ut korleis me kan gjere drifta meir økonomisk. Julehefta er ved sida av bladdrifta den viktigaste inntektskjelda for oss. Då Egmont Serieforlaget gav oss eit tilbod som var betre enn det den gamle distributøren kunne gje oss, så måtte me slå til på det. Fonna Forlag har enno ikkje fått nokon tal for salet på julehefta. KJARTAN HELLEVE NORSK TIDEND NR

6 media Tarjei Vågstøl Barne-TV-sukses Mål, mening, media I vår skal Stortinget handsama språkmeldinga Mål og meining. Ingen trur at sjølve meldinga kjem til å endra stoda for nynorsken over natta, men som røyndomsskildring legg ho grunnlaget for statlege pengar og politikk i åra som kjem. Stoda for nynorsken i media har fått god plass i underkapitlet «Nynorsken si stilling innanfor utvalde språkdomene» (kap ). Det er heldigvis ikkje lysteleg lesnad, for meldinga fortel sannferdig om korleis det står til. Eit eige avsnitt tek føre seg allmennkringkastarane, særleg NRK. Det spesielle for NRK, i motsetnad til andre kringkastarar, er at kravet om å spegla det norske språkmangfaldet er konkretisert i at dei skal nytta minst 25 prosent nynorsk i sendingane. Vi har enno til gode å oppleva eit år der NRK stettar kravet, men det er ikkje sovande av den grunn. Då Allmennkringkastingsplakaten for NRK vart vedteken, vart det jamvel utvida til å gjelda alt NRK produserer mellom anna nettsidene. Medietilsynet har kritisert NRK skarpt for at dei korkje i 2006 eller 2007 greidde å gjera som dei var pålagde på dette feltet. Stortingsmeldinga viser til denne kritikken. Det er eit tydeleg signal, men meldinga kunne gjerne peikt enno klarare på det som må vera det naturlege tiltaket: Kulturministeren må nytta eigarmakta si som generalforsamling og påleggja NRK å oppfylla dette kravet. Det er eit konkret tiltak som kunne høva godt på slutten av nynorskkapitlet. NRK syner stadig større vilje til å ta spørsmålet om nynorskbruken alvorleg. Dei siste åra har Kringkastingsringen fokusert særleg på barne- og ungdomsprogram når vi har hatt møte med NRK, og særleg sidan i fjor sumar har vi sett klare teikn til at NRK Super arbeider målretta for å bruka meir nynorsk og dialekt. Eit høgdepunkt så langt har vore julesendingane, der reportasje-serien Her er eg fekk ein profilert plass og Yasmin Syed song kjenningsmelodien Julemorgon på nynorsk. Denne gradvise endringa er svært hyggeleg, men samtidig er det viktig at NRK heile tida får høyra at dei ikkje gjer nok før dei oppfyller prosentkravet. Det er ikkje eit ønskjemål, det er eit minstekrav. Eit anna avsnitt tek føre seg riksavisene og det nynorskforbodet som rår der. I år har det gått ein debatt etter at Tor Fuglevik, medlem av Språkrådet, gjorde framlegg om å kopla momsfritaket til eit krav om å sleppa til nynorsk. Dette er ein viktig debatt, og syner ein pisk bak formuleringa i meldinga om at «departementet ventar at riksdekkjande aviser i større grad gjev høve til å nytta nynorsk på redaksjonell plass». Samstundes er det viktig at gulrota òg er der: Vinjefondet, eit fond for å stimulera positivt til meir nynorsk journalistikk. Etter mange års venting set meldinga endeleg i gang fondet, og det er eit godt og konkret tiltak. Når ein skal snakka om barnefjernsyn på nynorsk i dag, er det heilt umogleg å koma utanom Her er eg. Sidan 2004 har Eva Westvik i NRK Sogn og Fjordane produsert dokumentarserien der vi følgjer små barn gjennom viktige opplevingar i livet; alt frå å få ein hund til å byrja på skulen. Serien har fått mykje merksemd, og mange lyfte nok litt på augneloka då det vart kjend at han var seld til TVkanalen Al-Jazeera for å visast i heile Asia. I fjor vart serien send som ein del av adventsprogrammet i Barne-TV, ein programpost som har rekordstor sjåaroppslutnad. No står Westvik midt i sluttføringa av åtte nye episodar (til saman 27), og vi spurde henne kva som er hovudideen bak serien. Eg utvikla ideen i 2004, to år etter at eg hadde kome til NRK Sogn og Fjordane frå Dagsrevyen. Det eg gjer, er ganske enkelt å følgja små born gjennom ei oppleving som er spanande for dei. Det er den indre spaninga hjå ungane som står i fokus og driv historia fram. Og dette er noko ungar likar å sjå på? Responsen vi har fått, tyder på det. Eg trur ungar liker å sjå på andre ungar, og dei historiene vi fortel, er allmenne og ganske spanande. Det er ikkje alltid ein får sjå så mykje av det: ofte møter vi born i ein dramatisert setting eller i studioproduksjonar. Korleis finn du fram til borna du lagar reportasjar om? Det handlar mykje om god, gamaldags research. Når eg har ein idé til ei sak det kunne vera spanande å laga ein episode om, må eg Denne vinteren har marknadsføringsfolk i Tine funne ut at dei vil vurdera nynorsken på mjølkekartongane sine. Saka skal opp for konsernleiinga i løpet av våren, og Noregs Mållag vil sjølvsagt ikkje sitja roleg og sjå på at dei gjennomfører dette. Dei vil framstå «einskapleg», og vil spara pengar dersom dei kuttar nynorsken frå ut og leita etter ungar som kan passa. Då eg skulle laga saka om ei jente som fekk ein hund, leita eg i avisa etter lysingar der folk ville gje vekk ein hund. Etter kvart som serien er vorten meir kjend, får eg òg inn tips. Grundig førearbeid Før vi set i gang med ein episode, reiser eg heim til borna for å møta dei. Då leikar me og pratar saman ein times tid, slik at eg kan vurdera om dei passar eller ikkje. Samstundes har eg ein god diskusjon med foreldra der vi utvekslar idear om korleis vi kan leggja opp episoden. Episodane er til ein viss grad iscenesette, men likevel ekte og opplevde. Kva slags born ser du etter? Alle typar born, eigentleg. I Her er eg prøver vi ikkje å vera hippe og kule, og det kan vera like bra med ein som er litt tenksam og reflektert, enn ein som er kvikk i replikken. Eva Westvik har bakgrunn frå Dagsrevyen og andre nyhenderedaksjonar. Utanom Her er eg arbeider ho stort sett med nyhende og reportasjar om og for vaksne. Er det annleis å arbeida med born? Eigentleg ikkje så veldig. Sidan eg har bakgrunn som nyhendejournalist, er utgangspunktet mitt at det eg fortel skal vera sant og rett. Slik er det når eg arbeider med born òg. Det handlar om å stilla spørsmål som får ungane til å fortelja si historie. Brutalt ærlege På ein måte er det meir utfordrande: born kan vera brutalt ærlege. Vaksne intervjuobjekt prøver ofte å gjera sitt beste for å svara på eit spørsmål sjølv om det er uklart eller upresist. Dersom du stiller same spørsmålet til ungar, får du rett og slett ikkje svar. Så eg er kanskje vorten ein betre intervjuar etter å ha arbeidd med ungar. Dei har den fordelen at dei ikkje sensurerer seg sjølve slik vaksne gjer. kartongane. For det første er det ikkje til å fatta at «einskapleg» er uttrykket Tine ønskjer å kle seg sjølv med. Tine er eit sameige, eit konsern som er ått av matvareprodusentane sjølve, og noko mindre einskapleg enn ei slik driftsform er det vanskeleg å sjå føre seg med heile eigarar, fortel Hege Myklebust, leiar i Noregs Mållag. Straumlineforma Kvar blir det av nynorskbrukarane og respekten for Og korleis er det å bruka nynorsk og dialekt på skjermen? Det er eigentleg ikkje noko eg tenkjer noko særleg over. Normalisert nynorsk er arbeidsspråket mitt, så det er det eg bruker, medan ungane snakkar dialekt. Eg tenkjer sjølvsagt ikkje over at eg lagar barnefjernsyn på nynorsk, men eg meiner det er viktig at ungar får møta dialektar frå heile landet på skjermen. Etter kvart har NRK Sogn og Fjordane fått mange gode tilbakemeldingar på Her er eg, og dei får stadig tingingar frå «dei inni Oslo» på fleire episodar. Etter kvart har dei byrja å spørja om andre ting òg. Ja, vi laga ein serie enquetar til Julemorgon, og nyss fekk vi spørsmål om å finna nokon som kunne leggja eit kommentarspor på serien Gaven. Så vi opplever at det vi gjer, vert sett pris på. Kan du tenkja deg å arbeida vidare med produksjonar av og for born? Sjølvsagt, så lenge det er interesse for det. Men eg trur at dersom vi skal produsera meir her ved distriktskontoret, så må det vera i ei form vi kan. Vi er spesialistar på å formidla fakta og fortelja ei historie ut frå røynda. Drama- og studioproduksjonar er andre betre på, men når det gjeld reportasjefjernsyn tykkjer eg absolutt at vi har noko å koma med. TARJEI VÅGSTØL SPISSKOMPETANSE: Dramaog studioproduksjonar er andre betre på, men når det gjeld reportasjefjernsyn tykkjer eg absolutt at vi har noko å koma med, seier barne-tvprodusent Eva Westvik ved NRK Sogn og Fjordane. Tine vurderer å kutta nynorsk dei dersom det sentrale marknadsføringskontoret føreslår å fjerna språket deira frå alle produkt? Straumlinjeforma og glatte masseproduksjonar renn marknaden over av på alle område. Er ikkje nett det samansette og det mangfaldige, det nære og det lokale, verdiar som gjer at Tineprodukta skil seg ut positivt? Eller kunne gjort det, om ikkje marknadskontoret deira hadde byrja å springa etter heilt feil trend, spør Hege Myklebust retorisk. Ein stor del av mjølkebøndene i Tine bur og driv i nynorskområde. Mjølkeprodusentar Dei brukar nynorsk sjølve, leverer mjølka si til sitt eige samvirke, les bokmålslysingane frå dette samvirket i lokalavisa (som gjerne er redigert på nynorsk), og kjøper bokmålsmjølkeprodukt i nærbutikken sin (som gjerne brukar nynorsk), og i dette krinslaupet har samvir- 6 NORSK TIDEND NR

7 s frå vest Nynorskkurs på Høgskolen i Oslo Torsdag 26. februar blir det nynorskkurs på Høgskolen i Oslo (HiO). Dette er eit samarbeid mellom HiO, Mediemållaget og Norsk Journalistlags studentlag ved HiO. Dette er eit forsøk på å skapa merksemd om nynorsk i journalistutdanninga, seier Berit Rekve, leiar i Mediemållaget. - Ein ting er kampen for å få nynorsk inn i riksavisene, men studentane kan jo kome til å arbeide i Firda eller nrk.no og då må utdanninga gjere dei skodde for det. Ved lærarutdanninga har dei styrkt arbeidet med nynorsk, og sidan det er samanfallande utfordringar for utdanningane, så er det naturleg å invitere dei med. Uproblematisk i studia Asgeir Olden frå Institutt for journalistikk kjem. Ingvild Bryn frå Dagsrevyen kjem. Og Mari Hauge Åsland kjem. Ho er invitert til å snakke om kva plass nynorsk har ved journalistutdanninga ved HiO. Åsland er student på andre året og er den einaste i klassen som bruker nynorsk. Alt eg leverer av skriftleg arbeid på skulen er på nynorsk, og det har aldri vore noko problem, seier Åsland. Tvert om har eg fått positive tilbakemeldingar frå fleire av lærarane. Det einaste problemet eg kan sjå, er at eg som den einaste nynorskbrukaren i klassen ikkje blir særleg anonym når det dreg seg mot eksamen. Det blir lett å sjå kven som har skrive den oppgåva. Får de språkundervisning på skulen? Fyrste året hadde me faget Norsk språk to timar i veka, men det handla mest om syntaks, teiknsetjing og grammatikk, og var for meste problemstillingar som gjaldt for begge målformene. Problematisk i arbeidslivet Åsland hadde nynorsk som hovudmål til ho kom på vidaregåande. Ho byrja på Stavanger katedralskule og der bokførde dei alle som bokmålselevar. Norsklæraren hennar argumenterte i tillegg for at det var smart av henne å ha nynorsk som sidemål sidan ho var så god i det frå før. Då ho byrja på medisinstudiet gjekk ho attende til nynorsk og har halde på det inn i journalistutdanninga. Det vil likevel ikkje seie at ho vil skrive nynorsk når ho kjem ut. Det er ikkje sikkert. Det er ein stor motstand mot nynorsk på Austlandet, og eg er ikkje så sikker på om det er så lurt å irritere lesarane av Aftenposten på den måten. I alle fall ikkje lesarane av VG. Bokmål er dessutan ofte eit enklare språk når ein til dømes skal skrive kriminalstoff. Det blir tøft å få nynorsk inn i riksavisene om ikkje ein gong du, som den einaste i din Det er ein stor motstand mot nynorsk på Austlandet, og eg er ikkje så sikker på om det er så lurt å irritere lesarane av Aftenposten på den måten, seier Mari Hauge Åsland, nynorskskrivande journaliststudent ved HiO. Foto: Kjartan Helleve klasse som skriv på nynorsk, ville bruke det om du kunne. Eg tykkjer nynorsk er fint og eg likar godt å skrive det. Om eg får ungar, så skal eg syte for at dei skal gå i ein nynorskklasse. Finst ikkje det, så skal eg vere med å skipe til ein. Men eg er ikkje like sikker på om det er naudsynt å tvinge det på alle i Noreg gjennom avisene. Eg trur ikkje dei kjem til å selje noko meir, for å seie det på den måten. KJARTAN HELLEVE ket altså omsett og omskapt det lokale produktet til eit «einskapleg» bokmålsprodukt som er med på å trekkja ned statusen til det språket produsentane sjølve nyttar. Jamstelte språk Eg meiner at så lenge vi har to jamstelte skriftspråk i Noreg, så vil det vera ein kulturell skandale om Tine skulle slutta å bruka nynorsk på produkta sine, seier Gunnvor Eggebø Næss, geitebonde på Hjelmeland i Ryfylke og tidlegare styremedlem i Tine Sør. Ho meiner marknadsføringsavdelinga bør sjå nærare på kvar mjølka vert produsert. Det er ei fornærming mot oss som står tidleg opp om morgonen og som sørgjer for at mjølka vert produsert og at ho kjem på frukostbordet til folk, og dermed også sørgjer for at marknadsføringsfolka har arbeid, slår Gunnvor Eggebø Næss. Eg meiner at norsk er eit veldig rikt språk, og det er rett og slett uklokt å velje eit stort ordtilfang og dermed stå att med eit normert bokmål, påpeikar ho. Mjølkekartongar Mange meieri i nynorskområde har blitt lagde ned siste femten åra, og produksjonen er sentralisert. I dag vert det sendt ut nynorske kartongar frå meieri i Tine Sør, to meieri i Tine Øst og nokre meieri i Tine Vest. Nynorsken er dermed fråverande i Midt- og Nord-Noreg. Det er heller ikkje mange andre produkt som vert marknadsførde på nynorsk Gunnvor Eggebø Næss er mjølkeprodusent på Hjelmeland i Ryfylke og meiner det er viktig at Tine bruker nynorsk for å marknadsføra mjølka si. Foto: Bygdaposten NORSK TIDEND NR

8 kronikk Velkomen til Kulturminneåret 2009: Erik Solheim og Trond Giske har sparka i gang Kulturminneåret med å skrive ei helsing der det mellom anna heiter: «Sammen vil vi legge til rette for gode, kortreiste opplevelser slik at alle skal få anledning til å se dagliglivet i et kulturminneperspektiv.» Dette håpar eg verkeleg dei får til, seier Ragnar Hovland i ein stutt kommentar. Godt år for Aasentunet: Med breiare fagleg arbeid og 33 prosent fleire gjester blei 2008 det beste driftsåret til no for Ivar Aasen-tunet, seier direktør Ottar Grepstad (biletet). Tunet stod i 2008 for nesten 400 arrangement og utstillingar i 34 kommunar landet rundt. Omsetninga auka med 10 prosent til 13,4 mill. kr. Gjestetalet auka til , og nær unike brukarar gjesta nettstaden Kvifor kan ikkje alle ele lærebøker på hovudm Kunnskapsminister Bård Vegar Solhjell har vore statsråd i knapt eitt og eit halvt år. Han lova tidleg å «bryta opp kulturen der det er greitt å skalta og valta med utgjeving av nynorske læremiddel». Tida er inne for å gjera opp status kva er gjort, og kva står att? Då Solhjell tok til som statsråd, peika Mållaget på ei handfull utfordringar knytte til læremiddel. Det finst for det fyrste ikkje eit lett tilgjengeleg oversyn over kva bøker som finst i parallellutgåve. Det gjer det vanskelegare for skuleeigar å kjøpa inn godkjende læremiddel. For det andre meiner produsentane at regelverket er uklårt; dei skjønar ikkje kva læremiddel dei pliktar å laga parallellutgåve av. For det tredje er løyvingane for låge. Mange av tilsegnene om støtte skjer difor på etterskot, lenge etter at ny læreplan er innførd og bokmålsboka ligg føre. Gje med eine handa, ta med den andre? I vinter er regelverket høgaktuelt. Kunnskapsdepartementet har teke føre seg forskrifta til opplæringslova, og målet er opprydding og klårgjering av reglane som gjeld parallellutgåver. Framlegga til endringar er no ute på høyring, og i fyrste gjennomlesing var det mykje som såg flott ut. Dei digitale læremidla er no heilt tydeleg omfatta av kravet om både bokmål og nynorsk. Like eins er ansvaret skuleeigar har for berre å kjøpa inn læremiddel som finst på båe målformer, tydeleg presisert. Men samstundes vel departementet å ta bort formuleringa som gjev nynorskelevar rett til vanleg programvare på sitt eige hovudmål. Skuleelevar gjer meir og meir av arbeidet sitt på pc-ar, både på skulen og heime. Mållaget brukte difor mykje tid tidleg på 2000-talet på å få programvareprodusentar til å laga nynorske dataprogram, dvs teksthandsamingsprogram, rekneark og andre vanlege såkalla kontorstøtteprogram. Etter fleire års innsats losna det. Målrørsla greidde å få dei sentrale produsentane til å forstå at styresmaktene snart kunne koma til å stilla krav til dei om å laga programvare på både bokmål og nynorsk. Skulle reine bokmålsutgåver verta forbodne i skulen og på statlege arbeidsplassar, ville leverandørane missa ein stor del av inntektsgrunnlaget sitt i Noreg. Hausten 2002 varsla dermed Microsoft at dei ville lansera Office og Windows på nynorsk, rett nok berre med omsetjing av den mest synlege og brukte teksten. I kjølvatnet av produktutviklinga fjerna Stortinget endeleg unntaket i opplæringslova i 2004, ei endring som vart teken inn i forskrifta fyrst i No er det same kravet til programvare (vanlege kontorstøtteprogram) som til anna undervisingsmateriell som vert brukt skulen. Det vil seia fram til no er det same kravet til programvare. For der stengslene for eit fullverdig opplæringstilbod på nynorsk enno er mange, vel Solhjell i høyringsframlegget sitt å fjerna formuleringa om programvare han lukkar ei open dør. Dei fleste nynorskelevar lever framleis med programvare på bokmål. Skular byter ikkje programvare Arkivfoto: Norsk Tidend så ofte, og mange IT-ansvarlege tykkjer nok også det er eit heft å installera nynorskversjonar når pc-ane trass alt fungerer godt frå før. Lenge før programvara har nådd elevane, ynskjer statsråden som ikkje vil «skalta og valta» med nynorskelevane sine rettar, å ta bort denne retten. Mållaget har spurt Kunnskapsdepartementet kvifor programvare ikkje lenger skal vera innunder parallellitetskravet. Svaret var at dette var ei formell, juridisk opprydding. Den aktuelle paragrafen i opplæringslova handlar om læremiddel, programvare er ikkje eit læremiddel, KAMPEN FOR NYNORSKE LÆREMIDDEL 1969: Lovfest rett til nynorske parallellutgåver i grunnskulen. 1974: Lovfest rett til nynorske parallellutgåver i den vidaregåande skulen. 1992: Mållaget går til rettssak mot Aust-Agder fylkeskommune fordi dei bruker lærebøker i den vidaregåande skulen som ikkje ligg føre på nynorsk. Mållaget taper fordi retten vurderer dei negative konsekvensane for bokmålselevane som i tilfelle misser læreboka si, som større enn for nynorskelevar som må vera utan bøker eller fylgja pensum med bokmålsbøker. 1994: «Læremiddelforlik» i statsbudsjettet. Staten går inn med 10 millionar ekstra til parallellutgåver, og forlaga godtek at det er sluttoppgjer for all tidlegare produksjon som ikkje har fått støtte fordi summen over statsbudsjettet har vore for låg det såkalla «etterslepet». Målet var å starta produksjonen av læremiddel til reform -94 med blanke ark. 1997: Norsk Målungdom gjennomfører elevstreikar under aksjonsnamnet «AFSRIS» aksjon for språkleg rettferd i skulen. Streiken er den største sidan syttitalet. Sivilombodsmannen slår fast at definisjonen av læremiddel er alt som i jamleg bruk i undervisinga, ikkje berre dei tradisjonelle lærebøkene. 2000: Godkjenningsordninga for skulebøker fell bort. Det vil seia at Språkrådet ikkje lenger kvalitetssikrar språket i lærebøkene. Ein utilsikta konsekvens av at ein tok bort ordninga, var at ingen lenger hadde det presise og lett tilgjengelege oversynet over kva læremiddel som var produserte på nynorsk. 2004: Stortinget fjernar unntaket frå parallellitetskravet som vanlege kontorstøtteprogram til då har hatt i opplæringslova. 2006: Unntaket for kontorstøtteprogram vert sett i kraft. 2007: Staten innfører gratis lærebøker for den vidaregåande skulen. Skuleeigar (fylkeskommunen) får midlar frå staten for å kjøpa inn bøker til alle elevane, om lag 350 millionar kroner i året i tre år. I dei faga der det ikkje finst nynorskbøker, vert desse pengane brukte til å kjøpa læremiddel som etter opplæringslova ikkje er lovlege å bruka i den vidaregåande skulen. 8 NORSK TIDEND NR

9 Klare for målrock: Kaizers Orchestra (biletet) og Bjørn Eidsvåg er klare for målrock. Kaizers burde jo absolutt trekkja folk, det er trass alt i eliten av norske band, både her heime og i utlandet, meiner økonomiansvarleg Catrine Claussen Fredheim i stiftinga målrock. Frå før er Turboneger og Postgirobygget alt klare for festivalen, den sjuande i rekkja, saman med eit særs spanande prosjekt med Eagles på nynorsk omsett og framført av mellom anna Øyvind «Pocket» Lægreid, Olav Stedje og Svein Dag Hauge. Foto: Paal Audestad Skriv det! Ål og Torpo Mållag og Buskerud Mållag vil ha ungdom til å skrive lesarinnlegg. Dei beste vil bli premierte. Skrivetevlinga Skriv det! har halde på sidan i haust. Men akkurat no er det temmeleg stille på innsendarfronten. Mållaget ber difor om at ungdomen spissar blyanten og får nokre skarpe tankar ned på papiret. Den ungdommen som kjem med den beste teksten til Skriv det-spalta i Hallingdølen blir premiert med heile 3000 kroner. Andrepremien er på 2000 kroner og tredjepremien på 1000 kroner. Tevlinga set strek 15. mars. var få ålet sitt? Departementet tek bort formuleringa som gjev nynorskelevar rett til vanleg programvare på sitt eige hovudmål BERRE BOKMÅL: Elevar ved vaksenopplæringa i Kvinnherad lærer seg bokmål. Det finst ikkje gode læremiddel på nynorsk. Frå venstre: Jurgita Zemaitaitènè (Litauen), Sandra Røysland (Brasil), Magida Adib (Palestina) og Lamai Khotmongkhol (Thailand). Foto: Trude Aarsand, Kvinnheringen altså må det ut. Departementet hadde slett ikkje meint noko om programvare. Mållaget ville då vita i kva lov departementet no hadde tenkt å regulera dette i staden. Men nett dét hadde ikkje departementet tenkt noko som helst om. Når det endeleg kjem ei regjering som skriv at nynorsk må favoriserast, at den offentlege språkpolitikken må justera for marknadsmakta og at fråvær av språk i bruk gjer mange språkbrukarar framande for sitt eige språk, vil dei fjerna kravet som kan halda oppe trykket på kommersielle leverandørar. Forskriftsendringane skulle rydda, presisera og gjera det enklare å vera nynorskelev. Ein del av oppryddinga er flott og naudsynt, men ærleg talt inneheld ho fyrst og fremst klårgjering av ei tolking målrørsla heile tida har hatt. Kravet om klårgjering skriv seg frå at forlaga har valt systematisk å misforstå pliktene overfor nynorskbrukarar. Tenk på eit tal Korleis går det så med dei andre krava frå Mållaget? Vi har bede om at staten skaffar seg oversyn over kva læremiddel som vantar, og kva det kostar å produsera dei gjennom støtteordninga for læremiddel i små opplag. Ideelt sett kunne læremiddelproduksjonen på nynorsk ha sett slik ut: 1 Departementet lagar ei liste over alle programfaga i den vidaregåande skulen saman med om lag kor høge elevtala er på dei ulike faga. 2 Departementet lagar retningsliner for kor mange tevlande læreverk skulane bør kunna velja mellom, alt etter kor stort faget er (elevtalet). 3 NORSK TIDEND NR Departementet samarbeider med forlaga om priskalkylar som stipulerer gjennomsnittskostnaden for ulike typar læremiddel. 4 Departementet set av nok pengar i statsbudsjettet til å finansiera læremidla som kjem inn under regelverket og oversynet som fyrst er sett opp. No tek ingen ansvar for oversynet. Det fører til at kvar gong vi og forlaga har peika på at løyvingane må aukast, svarer departementet at det er usikkert kor mykje løyvinga dekkjer. Nettopp. I haust la statsråden endeleg 6 friske millionar på bordet til nynorske læremiddel. For Mållaget er det uråd i forstå om det er mykje eller lite pengar i høve til den summen som trengst for å rydda opp. Kunnskap er makt Så lenge vi slit med å ha faktakunnskap frå alle sider av saka, uteblir nynorskbøkene. Den systematiske neglisjeringa har store konsekvensar. Kunnskapsdepartementet skriv i stortingsmelding 23 Språk bygger broer: «Men det er urovekkende at så mange som har hatt nynorsk som hovudmål i grunnskolen, går over til å skrive bokmål på videregående skole, i høyere utdanning eller når de kommer ut i arbeidslivet. [ ]» Det er som vi skulle ha skrive det sjølve. Tidleg i syttiåra hadde om lag 17 prosent av elevane nynorsk hovudmål i skulen. No er det færre. Solhjell og regjeringa har sagt mykje om at det skal verta lettare å vera nynorskbrukar. Likevel, som engelskmennene seier: the proof is in the eating of the pudding. GRO MORKEN ENDRESEN «Bli norsk» framleis berre på bokmål! Trass i ein til dels veldig offensiv og positiv politikk for meir nynorsk i Noreg, er det eitt område som «held stand» mot tospråklegifiseringa: norskopplæring for vaksne innvandrarar. I Suldal har kommunen vedteke at all undervisning skal vera på nynorsk. Til lokalavisa Suldalsposten seier lærar Nils Marvik at det er vandt å finna læremiddel: Medan ein som lærar i bokmål for framandspråklege har fleire læreverk å velja mellom, er det det nettbaserte læreverket Nynorsk- Pluss med arbeidsbok og ein eigen nynorskgrammatikk som nynorsklærarar kan nytte. Elles er det opp til kvar enkelt lærar å tilpassa og utvikla eige læremateriell. Marvik legg òg til at dei «treng fleire lytteøvingar og eit læreverk på line med til dømes Cappelen sitt læreverk på bokmål, På vei. Kari Anne Ose ved Vestnes ressurssenter i Romsdal er sikker på dersom ein hadde hatt eit læreverk tilsvarande På vei på nynorsk, ville fleire valt nynorsk opplæring. I dag må dei som vel NynorskPluss arbeida mykje på eiga hand, medan ein med eit felles læreverk på begge skriftmåla ville gjort det lettare med parallellundervisning. I Kvinnherad ynskjer vaksne innvandrarar nynorskopplæring, men kommunen rår frå og bed dei læra seg bokmål. Til lokalavisa Kvinnheringen seier Elisabeth Croles, rektor for vaksenopplæringa at ho gjerne vil gje elevane oppæring i og på nynorsk, men at mangelen på gode læremiddel i alle fag har hindra dei i dette. Ingen tek ansvar På heimesida til Skolenettet.no (Utdanningsdirektoratet) heiter det slik: «Det er stor mangel på trykte og digitale nynorske læremidler for målgruppen voksne innvandrere. Opplæring på den målformen som benyttes i kommunen er et viktig virkemiddel for å få flyktninger og innvandrere godt integrert i samfunnet.» I brev til Noregs Mållag skriv Anne Kristine Larsen, rådgjevar i Utdanningsdirektoratet, at «Direktoratet gir tilskot til utvikling av læremiddel for grunnopplæringa, også for vaksne i grunnopplæringa. Desse skal alltid gis ut i parallellutgåver bokmål og nynorsk, viss teksten er på norsk.» I 2006 og 2007 vart det til saman løyvt 1,5 millionar til utvikling av læremiddel på nynorsk. Etter 2007 vart ansvaret for norsk for vaksne innvandrarar, overført til VOX (ein etat under Kunnskapsdepartementet). I brev til Noregs Mållag viser VOX til at det ikkje er noko krav om parallellutgåver i norsk for vaksne innvandrarar, og difor lagar ikkje forlaga nynorskutgåver med mindre dei får offentleg tilskot. VOX vedgår at nynorskbrukarar «ikkje har same valfridomen som bokmålsbrukarar». Full jamstelling no! Dette er ramlande gale, seier leiar i Noregs Mållag Hege Myklebust. Det er ille nok at ein slik praksis hindrar integreringa i lokalsamfunnet for dei vaksne innvandrarane som bur der, men saka er ikkje einast eit praktisk spørsmål. I vedtak etter vedtak har styresmaktene siste sju åra slege fast at Noreg skal vera og verta ein reell tospråkleg stat. Dét tyder at alle innvandrarar, same kvar dei bur i Noreg, skal ha rett til å velja sjølve om dei vil læra bokmål eller nynorsk. Om du bur i Vadsø, Oslo eller på Stord det skal vera ein sjølvsagd rett å kunna velja om du vil læra nynorsk og/eller bokmål, seier Myklebust. Det trengst eit krafttak no: Fleire og betre lærebøker, lytteprogram og ikkje minst ordbøker. Sameleis gjeld det opplæringa av lærarane: Kva tilbod finst i og på nynorsk i Norsk som andrespråk? I år etter år har styresmaktene ymta frampå, mumla og jamvel vedteke at noko skal skje, samstundes vert kommunane tvinga til å gje bokmålsopplæring. Noregs Mållag har fremja framlegg om at norskopplæring for vaksne innvandrarar skal koma inn under opplæringslova slik at parallellitetskravet gjeld der òg. At det ikkje finst eit lovverk som garanterer denne retten, er ein like fullt elendig grunn til ikkje å tryggja retten til opplæring i båe språka, seier Myklebust. INGAR ARNØY 9

10 musikk Kvinner betre til å variere SMS-språk: Berit Skog ved Institutt for sosiologi og statsvitenskap ved NTNU meiner å sjå ein skilnad i korleis kvinner og menn skriv meldingar med telefonen. Kvinner nyttar i større grad enn menn enn forkortingar, smilefjes og andre teikn, og brukar meir dialekt og engelske ord. Samstundes varierer kvinner i større grad språket etter kven dei tekstar med. Dei nyttar forkortingar og dialekt til nære vener, medan dei nyttar rettare norsk til kollegaer og perifere kjende, forklarer Skog. Danseband med suksess på norsk KVALITET: Det lyt vere god kvalitet både på tekstane og det musikalske, seier Steinar Engelbrektson som er vokalist i Steinar Engelbrektson Band. Foto: Hege Lothe Innanfor danseorkesterbransjen er det fleire og fleire band som syng på norsk. På plateselskapet Tylden & Co er det langt mellom utgjevingane med engelsk tekst. Eitt av banda som gjer suksess på nynorsk er Steinar Engelbrektson Band. Vokalist og frontfigur i Steinar Engelbrektson Band er Steinar Engelbrektson sjølv. Han er vokalist og spelar trekkspel, og driv som mjølkeprodusent saman med kona på Rygg i Gloppen. I januar fekk bandet sin fyrste spelemannsprisnominasjon i klassa for danseorkester. Det har vore ei utvikling frå plata som heitte Steinar Engelbrektson Band der det stort sett berre var songar på engelsk, til den siste plata der det berre er tekstar på norsk. Kva har skjedd på vegen? Den plata oppsummerte mine fyrste tjue år som artist. Då spelte vi inn eit knippe låtar som har betydd mykje for meg og låg hjartet mitt nærast. Dermed vart det mange låtar som i dag er klassikarar og songar på engelsk, fortel han. Norsk i Noreg Men vi vart veldig raskt klar over at det å syngje på norsk ein fordel. Det er mange som ikkje kan eller er så gode i engelsk, det gjeld spesielt den eldre delen av publikum. Eg lyt fortelje om ei eldre dame her i bygda som har gjort inntrykk på meg. Ho heiter Ragna Rygg og då vi gav ut plata, så kom ho og sa til meg at ho kunne ikkje skjøne kvifor eg song engelsk. Ho meinte derimot at det var veldig viktig å syngje på norsk. Eg la meg på minnet det ho sa, og sidan den gongen har Vår marknadsstrategi er å rette oss i mot platemarknaden i Noreg og Norden. Det er nok av dei plateselskapa som satsar på å få banda sine til å slå igjennom i utlandet, slår Audun Tylden fast. Han er sjef i plateselskapet Tylden & Co, og dei står bak svært mange av dei profilerte og mestseljande artistane i Noreg. Då vi starta, ynskte vi at dei norske dansebanda skulle reindyrke sin profil, i forhold til dei svenske dansebanda. For nokre år sidan byrja det med at vokalisten i Ole Ivars song på sin eigen dialekt frå Rendalen i staden for på riksmål, og så kom Gluntan, som song på trøndersk, fortel Audun Tylden. STEINAR ENGEL- BREKTSON BAND Har tidlegare gjeve ut Steinar Engelbrektson Band (2005), På grunn av bagateller (2005), Mirakel (2006) og Rabalder (2008). Samla opplag er plater, og siste plate har selt i nær eksemplar. Vart nominert til Spelemannsprisen i klassa Årets beste danseplate for Rabalder. Ny plate kjem 14. september eg brukt å overrekkje ho eit eksemplar av alle utgjevingane, smiler Steinar Engelbrektson. Han fortel også at han i platemeldingar ikkje har fått gode karakterar for engelskuttalen, og det har gjort sitt til at valet om å gå over til å bruke berre norsk, har vore enkelt. Når vi får slik respons, er det ikkje nokon grunn til å halde på engelsken. Det er rett og slett viktig å bruke norsk i Noreg, legg han til. Påverka av plateselskapet Ein annan grunn til skiftet var at vi byrja hjå plateselskapet Tylden & Co. Sjefen sjølv, Audun Tylden, er veldig oppteken av at vi skal syngje på norsk. Då vi skulle gje ut vår fyrste plate på Tylden, var mange av songane på engelsk, og plateselskapet ville eigentleg at alle songane skulle vere på norsk, fortel han. Steinar Engelbrektson Band vart «oppdaga» av det store publikum i 2003, då dei kom med låta «På grunn av bagateller». Denne låta er framleis bandet sin store hit, og har meir enn fire års fartstid på NRK sitt populære program Dansefot Jukeboks. Dermed vart det plateutgjeving, sjølv om mange av songane var Reindyrka profil på norsk Og siste par åra har vi fått ei interessant utvikling der rånarane utanfor festlokala på Hedmark høyrer på Vassendgutane, medan vestlendingar høyrer på Ingemars som er frå Finnskogan. Så vi har fått ei utveksling over fjella, smiler Audun Tylden. Kvalitet Han meiner det er viktig å gjere dansebandmusikken til kvalitetsmusikk. Det er jo populært å snakke om kvalitetssikring, men det er nettopp det vi gjer. Vi er opptekne av at dansebandmusikken skal bli betre. Det vil seie betre produksjon, betre musikk og betre tekstar. Då blir det meir truverdig. Er det kommersielle argument for å syngje på norsk framfor engelsk? Det er klart at folk vert meir engasjerte om dei høyrer noko som dei kjenner seg att i på engelsk. Men allereie på plata året etter var det berre norske tekstar. I sommar når Steinar Engelbrektson Band stod på hovudscena på Seljord-festivalen var det tusenvis av konsertpublikumarar som song med på nynorsk. Audun Tylden sa då at dette var verdig ein målpris frå Mållaget, smiler Steinar. Tekstane er viktige Steinar Engelbrektson er oppteken av tekstane, men han skriv ikkje sjølv. Derimot er det mange tekstforfattarar som er interesserte i å levere tekstar til bandet. Døme på tekstforfattarar er Jørn Moen i Kruttrøyk, PK Støbakk i PK og Dansefolket, Bjarne Haugen og Ståle Dimmen. Sjølv om Steinar ikkje skriv sjølv, legg han ein del arbeid i å flikke på ord og uttrykk slik at dei passar best mogleg. Eg meiner at vi har god kvalitet på tekstane. Det er mange artistar som tyr til svært føreseielege, dårlege tekstar med enkle rim. Når du høyrer fyrste strofe, så skjønar du kva som er neste strofe. Han dreg fram band som Tre små kinesere og De Lillos som gode døme på band som greier å overraske. Det lyt vere god kvalitet både på tekstane og det musikalske. Eg tykkjer det er viktig med tekstar med uventa slutt. Dessutan lyt det vere god takt både på plata og live, påpeikar Steinar Engelbrektson. Det er ikkje uvanleg at musikarar og artistar som brukar dialekt er opptekne av å fortelje omverda at dei ikkje tykkjer det er viktig med nynorsk eller bokmål, så difor vel dei bokmål. Kva tankar har du gjort deg om dette? Eg syng eigentleg ikkje på dialekt. Eg syng på nynorsk. Eg brukar ein del tid på å finne fram til dei rette orda eller vendingane for meg. Det er klart at folk vert meir engasjerte om dei høyrer noko som dei kjenner seg att i eller som grip dei. Så slik sett trur eg at norsk fungerer betre enn engelsk, seier Audun Tylden, direktør i plateselskapet Tylden & Co. Foto: Tylden & Co eller som grip dei. Så slik sett trur eg at norsk fungerer betre enn engelsk, påpeikar Audun Tylden. Han trur at nynorsken kan ha like naturleg plass i dansebandsjangeren som bokmål, men at det vert viktig om dialekten til vokalisten ligg nærare bokmål eller nynorsk. Eg kan ta eit døme. Til jul skal vi lage eit plateprosjekt med fleire artistar frå heile vestlandet, som heter Jul i vest. Då seier tekstskribenten Ingvar Hovland, at han tilpassar tekstane slik at dei kan syngast av artistar frå heile vestlandet. 10 NORSK TIDEND NR

11 Samiske barnehagar viktige for samiske barn Den samiske barnehagen er viktig for å gje samiske barn ein identitet, og for å føra dei inn i samfunnet. Barn frå norsktalande heimar fell utanfor. Dette kjem fram i ei ny doktoravhandling av Marianne Helene Storjord, som nyleg disputerte ved Universitetet i Tromsø. Forskingsprosjektet viser at barnehagen har blitt ein viktig del av det samiske samfunnet og ein sentral oppvekstarena for samiske barn ved sida av heimen. Eit viktig pedagogisk mål i dei samiske barnehagane er å styrkja og utvikla samisk språk, identitet og kulturtilhøyrsle, slik at samiske barn får ein trygg og meiningsfull oppvekst. Avhandlinga viser samtidig at barn som kan to eller fleire språk, er betre rusta til å meistra den samiske barnehageverda. Barn frå norsktalande heimar fell utanfor i fleire samanhengar. (NPK) Partistøtte halden tilbake: 2848 politiske partilag har fått statleg støtte for 2009, medan Partilovnemnda held att støtta til 70 lag. Den vanlegaste årsaka er at partilaga ikkje svarar når nemnda prøver å få kontakt med dei. Det er likevel teikn til betring, sidan det i fjor vart halde att støtte til heile 112 lag. Demokratane trong å halde kommunikasjonskurs for 24 lokallag, AP for 12 lag, medan Fremstegspartiet tydelegvis har lukkast med organisasjonstreninga sidan alle deira lokallag har gjort det dei skulle.... men Frp har orden i sakene. I VINDEN: I april vert Diktarvegen markert med konferanse i Ulvik, og Mona H. Hellesnes t.v., Arne Kleppa og Margrete Reisæter har detaljane under kontroll. Foto: Sigrid Seim Fem forfattarar ved same vegen Rv 13 er også Diktarvegen, gjennom 16 kommunar og tre fylke. Fokus på forfattarane kan styrkja både vegen og distrikta rundt, meiner dei som står bak Diktarvegen. Rv 13 går frå Jæren og Ryfylke, til Hardanger, Voss, Sogn og Sunnfjord. Arbeidet for denne vegstrekkja er samla i interesseselskapet Fjordvegen, men har òg fått ein avleggjar gjennom arbeidet for Diktarvegen. I april kallar dei inn til stor konferanse i Ulvik. «Stamveg, diktarveg og turistveg. Tre sider av same sak» er tittelen på samlinga. Forfattarane som vert trekte fram gjennom dette samarbeidet, er Arne Garborg, Rasmus Løland, Olav H. Hauge, Per Sivle og Jakob Sande. Einar Schibevaag som arbeider med å etablera eit Garborgsenter, seier at dei ynskjer å skapa synergiar mellom prosjekta og sentera som arbeider med dei ulike forfattarane. Det er aktuelt med samarbeid om marknadsføring, om pedagogiske prosjekt, og om informasjon. På den måten kan t.d. Hauge-senteret i Ulvik gje informasjon til vegen vidare for dei som er interesserte i ein av dei andre forfattarane òg. Todelt satsing Schibevaag, som tidleg på 90- talet var rådmann i Ulvik, er skrivar for prosjektstyret som denne veka la siste hand på detaljane kring konferansen i Ulvik. Leiar for prosjektstyret, Arne Kleppa (som òg er leiar for IS Fjordvegen) meiner satsinga er todelt. Me ynskjer å få diktarane meir fram i lyset for vegfarande folk. Men dei kan òg vera eit trekkplaster for å få fleire til å ta turen på vegen. Målet er at dette skal gje ringverknader for næringsutvikling og heile livsgrunnlaget langs vegen. Dette gjeld òg fleire vegstrekningar som vil ha nasjonal turistveg-status frå Me trur desse prosjekta vil vera til gjensidig styrke. IS Fjordvegen arbeider òg med prosjektet Rute 13, også det er ei satsing som Diktarvegen vil vera med å styrkja. Arne Kleppa nemner i same andedrag at dei arbeider for stamvegstatus for heile Rv 13. All denne merksemda vil vera med å stø oppunder arbeidet for å gjera vegen sikrare for all trafikk, med t.d. rassikring og gul midtstripe. Først ute Også andre vegstrekningar har store forfattarar å visa til. Men me er først ute! Det er me krye av, for ideen er god, smiler Kleppa. Men det finst då andre store forfattarar langs vegen òg? Sant nok. Men her er utgangspunktet teke i forfattarar som alle er døde, og som det er etablert stiftingar, senter eller ulike lag for. Landslaget for nynorskkommunar er ein viktig part i samarbeidet om Diktarvegen. Årsaka er at alle kommunane langs vegen er medlemer i LNK. Men at det også er fem markerte nynorskforfattarar det er snakk om, passar godt inn. Ordførar i Ulvik Mona H. Hellesnes er med på planlegginga av konferansen, og er også medlem i styringsgruppa for prosjektet. Ho synest det er viktig å vera klar over at arbeidet med Diktarvegen ikkje skal vera statisk. Det kan godt nyttast til å styrkja dei oppegåande forfattarane i distrikta òg. Lang historie Det er viktig å kunna visa til at me har så markante litteraturpersonar i distrikta, som eit tilskot til dei etablerte kulturmiljøa i byane. Me har i alle fall ei lang historie for nynorsk litteratur her, peikar Margrete Reisæter i Jakob Sande-selskapet på. Også ho er medlem i styringsgruppa for prosjektet. Konferansen som er fastsett til 15. og 16. april har på det førebels programmet innlegg ved to statsrådar (Meltveit Kleppa og Navarsete), likeins tre fylkesordførarar, og deltaking av ulike fagpersonar innan forsking, utdanning og kultur. Det litterært sterkaste innslaget kjem truleg gjennom kåseriet som forfattar Lars Ove Seljestad skal halda, med tittelen «Den byrge eplehardingen». SIGRID SEIM/HORDALAND NORSK TIDEND NR

12 kleiva Anna Kleiva Gamalt nytt Guess what, sa eg i januar Eg elskar New York. Hundre år med g I haust fylte Flekkefjord Ungdomslag og Mållag hundre år og i samband med dette lanserte laget ei flott jubileumsbok og skipa til ein skikkeleg jubileumsfest med ei vekes mellomrom. Me fekk vere med på ei solid markering av det rundaste talet ein kan ha. Det må vere den mest uoriginale tanken å tenkje, den kjedelegaste replikken å ytre. Men kall meg ung som ikkje har forstått det før: vi klarer jo ikkje vere anna enn flokkdyr. På stadig fleire felt tenkjer eg heilt eigne tankar som viser seg å passe perfekt inn i andre folk sine hjernar også. Eg er med andre ord 1 stk masseprodusert menneske. Og det er greitt. Folk har like fullt ein oppgitt bøy i augebryna når dei høyrer meg seie det: Eg elskar New York! Eg skal flytte dit ein dag, seier eg. Fordi vi går så godt saman, New York og eg. Vi et brønsj saman og handlar klede saman, og naturlegvis veit eg at New York oppfører seg høflegare når eg er på besøk enn han ville gjort om eg flytta inn, men eg trur likevel det kunne funka. Av og til må ein dessutan tru på utopiane. Av og til må ein skåle for Obama og all endringa hans. Håpe at det er god endring, tru at det er god endring. Kaste pessimistkappa på golvet og halde fram med dansinga. Eller eg har blitt galen og plagsomt blid. Ei venninne av meg fortalde meg nettopp om ei ny undersøking som hevda at menneske kunne vere lykkelege i maks tre månader om gongen. Ho syntes det var alt for lite, og veldig deprimerande å tenkje på. Men eg tenkte at tre månader i grunnen er ganske lenge. Kven kan gå rundt med eit smil klint utover ansiktet i tre heile månader? Eg trur min rekord er fem dagar. Fem av ti dagar då eg sist var i New York. Eg var komplett lykkeleg, seier eg. Eg seier det ikkje så ofte. Eg åt cupcakes, drakk øl, feira nyttår, traska i snøen, hang med vennar, gjekk på kino, sov på hems, peikte på juledekorasjonar og lo. Det høyrest heilt ordinært ut, men var det ikkje. Eg kan berre forklare det på denne eine måten: New York. Var eg derimot hjerneforskar, eller ein av desse som meiner vi kan vere lykkelege i tre månader om gongen, ville eg forklart det vitskapeleg. Eg er glad eg ikkje er forskar. Det høyrest frykteleg lite magisk ut. Og i denne sukkertrippen av ei tekst der New York, dersom han verkeleg var ein person, ikkje berre ein apostrofert by, ville raudna og sagt too much! er det sjølvsagt eit mål at ting skal vere magiske. Kva elles. anseringa av jubileumsboka eller hundreårsskriftet som dei sjølve kallar det skjedde på No. 9, dvs. gamle Bondeheimen i Flekkefjord den 31. oktober. Språkdirektør Sylfest Lomheim var innbeden til å gje ei lita, hundreårig språkhistorisk reise for dei godt og vel 60 frammøtte i salen. Han fortalde m.a. at talet på nynorskbrukarar har lege på same nivået dei siste 30 åra, men fordi folketalet har auka, så har prosentdelen gått ned. Dessutan sa han at bokmålet har mist store bruksområde til engelsk; næringslivet nyttar mykje engelsk, og ein tredjedel av all undervisning på universiteta skjer i dag på engelsk i 1980 var all undervisning på norsk. 80 prosent av alle doktorgradar vert skrivne på engelsk. Dette er ikkje norskfremjande tiltak; her i landet burde det vere ein sjølvskriven rett å kunne skrive på sitt eige mål, konkluderte han. Ein fantastisk glød Etter ei herleg fiskesuppe fortalde kjøkemeister Nils Seland om eit lag som har arbeidd med dans, husflid, målsak, Bondeheimen, barnelagsarbeid og mykje meir. Tendensen i laget har vore at det var lettare å få danseglade til å hegne om målet enn å få målfolk til å danse, meinte han, og gav så ordet til dei to forfattarane av jubileumsboka, Kjell Byremo og Bøye Prestegård, som avslørte noko av innhaldet og arbeidet med boka: Det som slår oss, er den fantastiske gneisten til desse menneska som skipa laget vårt, når ein ser på kva dei faktisk fekk til i Fattig-Noreg. I botnen låg det ein glød for noko dei trudde på og folk ofra uhorveleg mykje fritid på dette. Typisk er òg den lyriske tonen som ligg under alt dei gjer, t.o.m. når dei skildrar eit vanleg møte. Dette har sjølvsagt samanhang med nasjonsbygginga og unionsbygginga på den tida. Eg er totalt mot UMN (Ungdom mot nynorsk) og vil at andre skal sjå at det ikkje berre er godt vaksne og lærarar som likar nynorsk, seier Harriet Hansen frå Senja. Foto: Privat I laget har det særskilt vore to flaggskip; leikarringen og Bondeheimen. I dag er Bondeheimen selt det vart for lite inntekter; før tok løn og råvarer berre 20 prosent av omsetnaden, medan det i dag er heilt motsett; det er prosent att til overskot og andre driftskostnader når løn og råvarer er betalte. Til liks med andre lag, har lagsarbeidet gått i bylgjer. Grundig arbeid Dei to forfattarane har fått god hjelp og gode råd av Brit Versland, og vil ikkje ut med kor mykje tid dei har bruka på å skrive boka. Likevel tok dei eit lurt grep frå byrjinga då dei sette 50-årsskriftet inn uendra som fyrste del av boka. Dermed kunne dei konsentrere seg om dei 50 siste som dei har teke føre seg år for år. Dei har lese i bøker frå Noregs Mållag og Ungdomslaget sentralt, dei har sett i protokollar på fylkesplan, lese Ludvig Jerdal si bok om Vestmannalaget og ikkje minst teke føre seg avisene til Agder Tidend og Grannen. Laget sjølv hadde dessutan to tre gode utklyppsmapper som det var nok av stoff i. Kva har vore det vanskelegaste i arbeidet med boka? Det var å skaffe bilete frå dei fyrste 50 åra utan tvil. Kva overraska dykk mest under arbeidet? Det var nokre episodar som spegla att samfunnet veldig klårt på den tida; me kan i lagssoga tydeleg merke den politiske striden rundt EU-spørsmålet, miljøstriden i Alta og Nicaragua, for å nemne noko. Flott fest Laurdag 8. november var det duka til jubileumsfest på Lendemoen, Sira. Bortimot hundre bunadkledde fekk seg god mat og dans, i tillegg til festtalar og helsingar som det sømer seg ein jubileumsfest. Festtalar Ingvar Olimstad gav eit tidsbilete på korleis det var å høyre til ungdomslaget i hans ungdom det var t.d. ikkje alltid sjølvsagt å få presten til å tale på møta. Kjell Byremo leia festen på ein framifrå måte, og kunne innkassere helsingar og blomar frå Vest-Agder Mållag ved Knut Homme, Vest-Agder Ungdomslag ved Ole Tveit, BUL Stavanger ved Inger Lise Fjellanger og ordføraren i Flekkefjord. Sistnemnde gav dessutan ein gåvesjekk på kr til laget. Agder Folkemusikklag spelte til dans og heldt danseføtene i rørsle heile tida. Folk åt kaldtbord og vedunderlege kaker og dansa godt heilt til klokka eitt; ingen tvil om at dei er seige, flekkefjæringane! Dagen etterpå heldt dei fram med feiringa på mållagshytta og åt opp resten av maten. Me let helsinga frå Lindesnes Ungdomslag i form av eit omskrive Guro Dorga-stev frå Sirdalen stå som siste ord: Å huttetu, no e gali gjenge, For laget her 100 år he fenge. Me gratulere vil Flekkefjord; i 100 te ska dei setta spor! Boka får du kjøpt for ein tohundrelapp hjå Kjell Byremo på tlf eller BORGHILD LØVER JUBILEUMSTAKK: Jubileumsforfattarane Kjell Byremo (tv) og Bøye Prestegård får her ei varm takk og ein gåvesjekk frå styret ved Torunn Øidne Strømland. Alle foto: Borghild Løver 15-åring frå Se Det at ein halvt filippinsk 15-åring frå Senja skriv ein roman, er nok til å bli imponert. Det beste er likevel at ho gjer det på nynorsk. Harriet Hansen er 15 år gamal og går i tiande klasse ved Vikstranda sentralskole på Senja. Ho er glad i sport og er såpass glad i musikk at ho har meldt seg på Norske Sangtalenter. Og gått vidare, i alle fall til delfinalen. Inni-

13 neiste for målet OVER: Agder Folkemusikklag spelte til dans, og då var det ikkje mange i salen som sat. UNDER: Tid for påskjøning av eigne medlemer, fv. Andreas Modalsli, Kirsten Lindhom, Sverre Birkeland, Anne Marie Axelsen og Brit Strømland. OVER: Ein 100-årsfest krev full bunadskrud; her er det Vigdis Prestegård som har valk (hovudplagg) og det heile. UNDER: Bøye Prestegård, Ingvar og Målfrid Olimstad studerer jubileumsboka. nja skriv roman på nynorsk mellom skriv ho på den fyrste boka si Ikkje berre ein draum. Eg er totalt mot UMN (Ungdom mot nynorsk) og vil at andre skal sjå at det ikkje berre er godt vaksne og lærarar som likar nynorsk. Folk vil at eg heller eg heller skal bruke tida mi på filippinsk, sidan eg er halvt filippinsk. Eg tykkjer derimot at det berre gjer det ekstra spennande å bruke tida på nynorsk. Eg har ein dialekt som er lik nynorsk, og ein skal heller ikkje sjå vekk frå at det kan hjelpe på sidemålskarakteren på skulen, seier Hansen. Kvifor trur du ungdom har så mykje mot nynorsk? Ein ting er at det er kjedeleg og unyttig, men det er jo det meste på skulen. Likevel er det sjeldan at ein ser UMA (Ungdom mot algebra)? Eg vil heller ha nynorsk enn algebra. Eg trur ein av grunnane til at ungdom har så mykje mot nynorsk er at dei trur ingen får bruk for det i arbeidslivet. Noko som dei jo faktisk kan få. For å endre på desse haldningane bør ein innføre noko klassen min hadde det fyrste året med nynorsk. Vi fekk skrive ein tekst om oss sjølve på dialekt. Så samanlikna vi dialekten med nynorsk. Det var då eg fann ut at vi snakkar ein del nynorsk, og at det ikkje var så ikkje vanskeleg. Fordi ord vi bruker i dialekten blir nesten alltid uttalte og skrivne på same vis. Så eg har syntest at det har vore enkelt. Å ha det morosamt med nynorsk, for eksempel spele eit skodespel med nynorske replikkar, og å overdrive for å gjere det artig. Utanom kokar det ned til kvar enkelt si lyst til å lære. I Finnmark diskuterer ein om elevane skal kunne velje samisk eller finsk i staden for nynorsk. Er debatten komen til dykk? Nei, eg har ikkje høyrt noko om heller samisk og finsk enn nynorskdebatten. Kanskje det kjem. Men eg håpar vi ikkje skal ha det. Samisk er éin ting, fordi det strekkjer seg over heile Skandinavia. Men finsk? Eg trur eg får meir ut av nynorsk enn av finsk. Når trur du romanen din blir ferdig? Eg reknar med at han er klar til våren. KJARTAN HELLEVE

14 i bokevja ved Hilde Myklebust, skrivande småbrukar Auka omsetning for Skald: Forlaget Skald auka omsetninga med 18 prosent i fjor, i tillegg til at bøkene fekk ei rad med utmerkingar. Forlaget slår på heimesidene fast at dei ikkje har merka så mykje til finanskrisa. Tvert i mot. Mellom dei mest selde bøkene var Rein luksus, Fru Ingrid på Røisheim og Godnattboka, som vann Nynorsk Barnelitteraturpris i fjor. OpenOffice hadde rekordår: I fjor lasta ein halv million nordmenn ned gratisvara OpenOffice. Det er ein auke på 67 prosent frå året før. Den halve millionen inneber både nynorsk- og bokmålsversjonen. - Nynorskversjonen utgjer om lag 10 prosent av den totale mengda nedlastingar, og det har halde seg stabilt dei siste åra, fortel Martin Hauge i stiftinga Åpent kontorprogram på norsk som har som si hovudoppgåve å omsetje og marknadsføre OpenOffice på norsk. (LNK Nytt) Slik at draumane dine skal kome ut til meg Eg les ein heil del bøker, og eg elskar det. Gjerne mange i slengen, alle sjangrar, alle storleikar, aldersgrupper. Dei rører meg, eller byr meg imot, irriterer meg, gjer meg lukkeleg eller sint. Det kan gjere godt eller vondt, eller berre vere heilt greitt. Trass i den lett sentimentale sjela eg er, er det svært sjeldan eg gret når eg les ei bok. Nokre tårer kan vel piple opp i auga rett som det er, men gråten held seg inne. Sist eg hugsar at eg gret når eg las ei bok, var i 99 då eg las ei scene om ein hest i Forbrytelse og Straff. Det er ei stund sidan no. Men her ein dag las eg slik ei eineståande vakker, varm og vemodig bok. Då eg la ho frå meg, måtte eg gråte ein ganske stille, men lang gråt. Ein god gråt, fordi eg hadde fått oppleve noko som rørde meg djupt, noko som lirka og løyste på nokre kjensler inne i meg, som eg ikkje hadde kjent på på ei stund. Ikkje sidan eg var barn. Eg kan ikkje sove no, er boka som fekk meg til å gråte. Stein Erik Lunde sin poetiske og sterkt stemningsskapande tekst, mellom Øyvind Torseter sine fantastiske illustrasjonar - som ikkje liknar noko anna eg har sett i ei barnebok, skapar ein harmonisk heilskap, eit lite univers som er godt og lett å la seg fange av: Far og son, i eit hus, i ei kald vinternatt, i ei stor sorg. Far sit i stova. Peisen brenn, han høyrer ikkje på radio, han berre sit der, alt er så stille. Guten får ikkje sove. Sjølv om døra står på gløtt inn til far. Slik at draumane dine skal kome ut til meg, seier faren. målpraten Nynorskkrafta på Jæren For Time Mållag har mykje av arbeidet dei siste åra handla om etableringa av eit nytt Nasjonalt Garborgsenter på Bryne. Vi er eit privilegert mållag som får lov til å arbeide med og å vere med å realisere eit så viktig prosjekt, seier Inger Undheim, leiar i Time Mållag. Og dei treng draumar, desse to. Dei treng draumar og eld og fuglar og stjerner. Dei treng kvarandre, og kanskje treng dei også det farmor sa: at dei raude fuglane på fuglebrettet er dei daude som kjem og ser til oss på jorda. Dei raude fuglane kjem stilt gjennom lufta, medan mor søv og aldri vil vakne att der ho er no. Dei går ut i stjernenatta. Som lesar kjenner ein att suget frå stjernehimmelen. Desse kalde, klare kveldane om vinteren, når kvelven eksploderer i tusenvis av små lys. Stjernene er langt borte og like ved. Faren held guten sin, gyngar han som ein båt ut på tunet. Dei ser etter stjerneskot, for å ynskje seg noko: Så ventar vi. Eg tenkjer at eg må ynskje i same augeblunken som eg ser stjerneskotet. Vi ventar litt til Så ser eg det. Så er det borte. Kanskje vil ynsket verte noko av om dei begge har ynskt same tingen, undrar guten. Dei ser på kvarandre. Dei svarte auga til far. Dei går inn, ser inn i bålet på peisen. Det går nok bra, seier pappa Sikkert? Heilt sikkert. Denne vesle historia er så stilt og enkelt fortalt. Stemninga som vert skapt er så varm og trygg, samstundes som ein får ei kjensle av sorg, at noko ikkje er som det skal, noko manglar hos den vesle familien. Sjeldan har eg lest slik ei gripande bok. Eg har funne ein skatt. Eit stjerneskot som ikkje vert borte. æren og Arne Garborg er viktige for målrørsla. To gonger har Time Mållag invitert Noregs Mållag til landsmøte på Bryne. Fyrste gong ved 50-årsminnet etter Arne Garborg og andre gong ved hundreårsminnet i Etter jubelåret Garborg-året 2001 vaks ideen fram om eit eige Garborgsenter på Bryne. Time Mållag har heile tida stått sentralt i arbeidet for dette senteret og gjer det framleis. Men frå årsskiftet var det stiftinga Jærmuseet som overtok det formelle ansvaret for Garborgsenteret, og saman med Asker Mållag er Time Mållag medlem av det faglege rådet for senteret. Lokaliseringsstrid Det er sunt og heilt vanleg at det er ulike meiningar og høg temperatur i lokaliseringsdebattar. Men det var nytt for Time Mållag å ha strid i eigne rekkjer. Vi er vane med å trekkje saman i same retning. Året før var det stor semje om dei planane som då vart lagde fram, men eit mindretal i styret ville ha NASJONALT GARBORGSENTER Ideen om eit Nasjonalt Garborgsenter vart lansert av Time Mållag i etterkant av Garborg-året Etter kvart som prosjektet vart arbeidd fram og konkretisert, vart det usemje om lokaliseringa av Garborgsenteret. Vert samlokalisert med Time bibliotek i eit bygg på to etasjar i Bryne sentrum. Nasjonalt Garborgsenter skal drivast av stiftinga Jærmuseet, og Einar Schibevaag er tilsett som prosjektleiar. Til no er det i hovudsak Time kommune og Rogaland fylkeskommune som har investert i prosjektet. Bygget vert bygd av Forum Jæren AS, og Time kommune kjøper lokale på 1060 m 2 BTA for 18 millionar kroner. Garborgsenteret vil samla ha ein investeringskostnad på om lag 40 millionar kroner, der ein søkjer staten om sju millionar kroner. Drifta av Nasjonalt Garborgsenter er kalkulert til 6,5 millionar kroner året. Time kommune sin del skal vera å halda lokalet. Det er rekna til 20 prosent. Fylkeskommunen skal betala 15 prosent, 5 prosent skal vera eigeninntekter ved Jærmuseet, og 60 prosent er det rekna at staten tek. Jærmuseet fekk kroner i ekstra løyving over statsbudsjettet frå Kulturdepartementet for Gunhild Hammeraas (29) er tilsett som utstillingsleiar ved Garborgsenteret og har oppstart i denne stillinga frå mars/april. saka opp på nytt, fortel Inger Undheim. På årsmøtet var det fleirtal for lokalisering av senteret slik det no er planlagt. Folk kan meine ulikt om vedtaket var rett eller ikkje. Men prosessen har kome langt, og vi stør opp under Garborgsenteret på Bryne, seier Inger Undheim. Inger Undheim tenkte i mange år at no måtte ho få meldt seg inn i mållaget. I ti år og gjennom heile studenttida i Bergen tenkte ho det. Den 7. januar 2005 gjorde ho alvor av saka. Ho hadde då flytta heim att til Bryne. Rett etterpå var det eit årsmøte i Time Mållag og der vart ho vald til utsending til årsmøtet i Rogaland Mållag. Norsk Tidend var på årsmøtet, og tok bilete av heile årsmøtelyden der dei står på tunet framfor Bryne hotell med den skarpe vårsola i auga. Midt i flokken står Inger Undheim. Eg er heilt sikker ikkje den einaste som har det i tankane i mange år, før medlemskapen kjem på plass. Når eg fyrst kom med, var det mange som tykte det var gildt og var godt nøgde med at eg var med på å dra ned gjennomsnittalderen. Men det er klart at det er viktig å forynge seg, smiler Inger Undheim. Det er eit arbeidsmål mållaget har hatt i mange år, å tiltrekkje seg unge, vaksne målfolk. Nynorskkraft Eg vonar at Garborgsenteret og biblioteket kan vere med å styrkje medvitet om nynorsken på Jæren. Og eg trur at Garborgsenteret med den vidaregåande skulen som næraste nabo, vil vere ei nynorskkraft på Jæren. Og at dette kan gje konkrete resultat når det gjeld nynorskbruken hjå elevane, seier Inger Undheim. Ho peikar på at målbyte frå grunnskulen til ungdomsskulen, og seinare på vidaregåande skule var eit problem då ho var elev 14 NORSK TIDEND NR

15 Norsk nettleksikon er utsett: Lanseringa av Store norske leksikon på Internett er utsett til 25. februar. Eigarane investerer 25 millionar i leksikonet. Gratisversjonen av Aschehoug og Gyldendals Store norske leksikon på nett skulle etter planen vore lansert ved nyttår, men opninga er no utsett til 25. februar. Direktør i De norske bokklubbene Kristenn Einarsson, som har ansvaret for det tekniske opplegget, seier til Aftenposten at det tek tid å få alt klart. Bokklubben investerer bortimot 25 millionar kroner dei første tre åra for å få leksikonet opp å stå. Utfordringa ligg i om vi greier å skape dei annonseinntektene som er venta i dette året. Det er klart at verda rundt oss er ei anna enn då vi bestemte dette tidleg i haust. Det blir det store spenningsmomentet i høve til lanseringa. Vi treng annonseinntekter for å halde fram, eller vi må skaffe oss inntekter på anna vis, seier Kristenn Einarsson. (NPK) småpraten CHRISTOPHER NIELSEN og det vert rapportert om akkurat same problema i dag. Mellom anna har det fått lov til å stå som ei uimotsagt sanning blant elevane at ein får betre karakterar ved å skifte til bokmål som hovudmål, seier ho. Dessutan er det bra at senteret tenkjer medvite på ungdom, engasjement og demokrati. Til dømes vert det no laga eit felles prosjekt mellom kommunane Hjelmeland, Sauda og Time som heiter Mot til å meine. Målet er å få opp valdeltakinga hjå dei yngste veljargruppene. Næringslivsspråk Ho meiner at alt no kan ein sjå effekten av etableringa av Garborgsenteret. Det er fantastisk å sjå at Garborgsenteret alt har hatt noko å seie for nynorskbruken på Bryne. Rundt Forum Jæren, det nye kvartalet som no vert bygd i Bryne sentrum, er det store nynorskbanner med reklame for kontorlokale med slagordet; Der flinke folk møtest, vert framtidas arbeidsplassar skapte. Time Mållag er oppteke av at næringslivet skal ta i bruk meir nynorsk. Forum Jæren tek i bruk nynorsk av strategiske grunnar. Dei ynskjer å få verksemder frå Forus i Stavanger til å flytte til Bryne. Nynorsken vert eitt av verkemidla for å skilje seg ut, seier Inger. Ho meiner også at ein i framtida vil sjå meir av dette. I april i fjor vart det opna ein ny utestad på Bryne som heiter nummer sytten. Han har nynorskprofil og dette har blitt veldig godt motteke. Det er mange som er stolte av dialekten sin på Jæren og brukar han, men ikkje nynorsk. Dette vonar eg vi får ei endring på. Lokal kultur Time Mållag er i framkant av den nye organisasjonskampanjen til Noregs Mållag. Den handlar mellom anna om å få lokallaga til å finne nye samarbeidspartnarar i lokalmiljøet. Bryne kunstforening heldt til i den gamle mølla i Bryne sentrum og har sidan stiftinga i 1955 hatt ein konsekvent nynorskprofil. Dette tykkjer vi er veldig flott og hadde lyst Det er fantastisk å sjå at Garborgsenteret alt har hatt noko å seie for nynorskbruken på Bryne. Rundt Forum Jæren, det nye kvartalet som no vert bygd i Bryne sentrum, er det store nynorskbanner med reklame for kontorlokale. Foto: Hege Myklebust INGER UNDHEIM Leiar i Time Mållag 33 år og bur på Bryne er i fødselspermisjon med Karen hovudfag i nordisk arbeider til vanleg som koordinator i relocation.no til å gje dei ein målblome for innsatsen. Då kom også ideen om å lage eit fellesprosjekt, fortel Inger Undheim. Fellesprosjektet var ein matkulturkveld som dei kalla Mat i mølla. Kvelden var i Bryne gamle mølle siste torsdagen i januar. Kokk og mållagsstyremedlem Heine Grov baud på mat og engasjement, Leif Andenes las og kunstnaren Per Odd Aarrestad snakka. Dessutan var det open kunstutstilling med Per Odd Aarrestad. Arrangementet var veldig populært og samla stappfull mølle. Kva framtid har nynorsken på Jæren? Eg trur Garborgsenteret vil vere med å skape eit betre medvit rundt nynorsk språk. Garborgsenteret vil vere ein formidlar og pådrivar for nynorskbruk hjå unge folk og gje meir nynorsk i det offentlege rommet. Dessutan må eg seie at det er veldig gledeleg at Klepp Mållag har fått nytt liv. Det laget trengst, seier Inger Undheim. HEGE LOTHE AKTUELL: Gav ut teikneserien Bygdegutar, der handlinga går føre seg på ei aude øy. Ei handfull unge menn skal tevla om gunsten til ei smekker dame, og alle mennene brukar ein klokkeklar dialekt. Er det ein marknad for reality-tvkritikk på dialekt i teikneserieform? Bygdegutar er vel oppe i 2000 eksemplar no, noko som ikkje er så aller verst for ein teikneserie som dette. Eg prøver å dempa ned inntrykket av at dette er ein reality-tv-kritikk, det er mest ein sosial satire. Reality-TV er kan hende på hell og litt døvt, men korleis er det mogleg å vera aktuell med teikneseriar som det tek to år å laga? Kvifor er du så opphengt i dialektar? Både Narverane og Hold Brillan har jo ein tydeleg heimstad? Eg er oppteken av korleis folk snakkar, og dialekt, sosiolekt og sjargong er alltid stadbunden. Ofte kan det som står i prateboblene vera med på å forma figuren meir enn sjølve teikninga av han. Dette har lange tradisjonar i teikneseriar og nesten alle mine favorittseriar nyttar dette verkemidlet. Mykje av dette går diverre tapt når dei blir omsette til norsk, så eg har bestemt meg for å isolere karrieren min til det norske folk som set pris på slikt. - Har du noko forhold til den nynorske songskatten? Eg heiter Haavard Hedde, meiner du? Om det er den nynorske songskatten, så må eg nesten seia nei. Har du eit favorittnynorskord? Vonbroten. Djupt såra og vonbroten er mitt nynorske favorittuttrykk. Det seier alt om du fyrst er såra og vonbroten. Om det då er nynorsk og ikkje berre dialekten til Kjell. NORSK TIDEND NR

16 nmu Jens Kihl På sp Kulturkrisa Vi lever tydelegvis i ei krisetid: Det er matvarekrise, klimakrise, finanskrise og sikkert endå fleire kriser. Alle tema som kan passe inn under ei av desse overskriftene er automatisk sikra merksemd i media, og vi uroar oss for framtida det er jo krisetid, må vite. Desse krisene har mellom anna det sams at dei er handgripelege, lette å fotografere og at dei direkte grip inn i liva til oss nordmenn eller andre menneske. I ei slik tid er det mange spørsmål som kan gå i gløymeboka. Kvar einaste år døyr det mange språk: Dei dystraste meldingane seier at det døyr eit språk i veka. Til liks med det biologiske mangfaldet kan ikkje kulturelt mangfald berre bli samla inn og teke vare på i arkiv: Språk må leve, utvikle seg og vekse vidare på premissane til språkbrukarane. Mange har påstått at USA svekka rolla si som supermakt under president Bush, men det er vel fåe som meiner at amerikansk kultur verkeleg har mist posisjonen sin som fullstendig hegemonisk på verdsbasis. Dette er kulturkrisa: Ei verd der økonomisk globalisering, ny og gamal kolonialisme og kulturell imperialisme har ført til at ei mengd kulturuttrykk rasar utfor stupet og forsvinn for all framtid. Denne krisa er lite omtala, og det er altfor få som bryr seg om heilskapen og systematikken i dette biletet. Der sultande ungar, ein isfri Nordpol eller børsmeklarar i strigråt er lette å fotografere, er eit kulturuttrykk som ikkje lenger eksisterer eller eit tapt særpreg ved eit språk vanskeleg å setje på prent. Ute av syne, ute av sinn? Diverre har vi mektige fiendar: Kulturell rasering heng ofte saman med økonomisk vekst, og dei færraste av oss meiner vel at fattige land ikkje skal få delta i velstandsauke. I tillegg vil eit systematisk arbeid på dette feltet truleg krevje ny politikk: Mange internasjonale organisasjonar og institusjonar står i vegen for dei måla vi ynskjer å nå: Kanskje er vi nøydde til å ta stilling dersom vi skal analysere dette feltet på ein god måte. Noregs Mållag og Norsk Målungdom er til saman den einaste landsdekkjande språkrørsla i Noreg. Difor har vi både eit særskilt andsvar og eit unikt høve til å leggje premissane for kva styresmaktene skal gjere på dette feltet, ikkje minst av di ingen andre ser ut til å bry seg. Dette krev meir enn berre godvilje: Noregs Mållag har eit internasjonalt program (og NMU har sjølvsagt eit endå betre eit ) som forpliktar oss til innsats på dette feltet. Spørsmåla blir då: Kva kan vi gjere, i Noreg og internasjonalt, for å motverke kulturkrisa? Kva innhald er det som krevst i ei kulturell krisepakke? Korleis kan vi drive politikk på eit felt som av mange blir bortforklart som naturleg, avpolitisert eller berre ei tapt sak? Og ikkje minst: Korleis kan målstriden i Noreg profittere på arbeid for folkekultur og truga språk ute i verda? Eventuelt kan vi setje oss ned og vente på at Obama fiksar biffen. Ei av utfordringane under vinterleiren var å ta det beste bilete til dialektkampanjen. Dette var eit av dei som ikkje nådde heilt opp. F.v. Kristian Weibye, Kristin Fridtun, Audun Sviland Strand og Maria Svendsen. Foto: NMU Søkjeljos på mangfaldet mars samlar Norsk Målungdom seg til landsmøte på Eiganes i Stavanger. Mellom dei viktigaste politiske sakene som skal opp til handsaming, er Program for Noreg som eit fleirkulturelt samfunn. Leiar i programnemnda, Bror-Magnus Sviland Strand, gler seg til saka kjem opp på landsmøtet. Han meiner det hastar å byggja solid politikk på innvandrings- og fleirkulturspørsmål. Dette handlar om å fylla eit politisk tomrom. Desse spørsmåla har vore aktuelle lenge, både i målungdomen og i samfunnet elles, utan at me har hatt programfest politikk på det, forklårar han. Respect4dialekt! Me i Norsk Målungdom er leie av at dei norske dialektane må vera knektar for herrespråket bokmål. Difor har me fram mot landsmøtet vårt ein dialektkampanje gåande med namnet «Respekt for dialekt». Me ynskjer å syna det norske folket at alle dei norske dialektane er like bra og brukandes til det meste. Me har utvikla ny argumentasjon og konkluderer med at målføra framleis er under sterkt press frå bokmål og engelsk, og at det å snakka dialekt i Noreg ikkje nødvendigvis er så enkelt som det burde vera etter dialektaksjonane på 70-talet. I veke 8 skal me ha nasjonal aksjonsveke, der me vonar lokallaga våre har lyst til å aksjonera i sitt eige lokalmiljø og for eigne lokale dialektsaker, med alt det stilige dialekttilfanget me har fått prenta og produsert. Dersom alle står sterke saman, Målstrid i framtida Programnemnda har levert framlegget sitt, som mellom anna tek opp rett til morsmålsopplæring, dei nasjonale minoritetane og integrering av innvandrarar. Kvifor er Program for Noreg som eit fleirkulturelt samfunn viktig, Bror- Magnus? Den nye målstriden handlar ikkje berre om skulekrinsar, parallellklassar og nynorsk i rikspressa. Det myldrar av minoritetar, kulturar og problemstillingar som treng merksemda vår. Kva slags problemstillingar? På eit veldig overordna plan: Korleis formar me det fleirkulturelle samfunnet slik at det gjev rom for alle? Korleis kan me syta for at innvandrarar får høve til å halda på røtene sine, samstundes som dei vert integrerte språkleg og kulturelt? Kva med dei meir tradisjonelle emna? Korleis er det med nynorsken og dialektane oppi det heile? Det er nettopp på desse områda at nokre av dei viktigaste slaga står. Årskull på årskull med minoritetsungdom får ikkje sidemålsopplæring. Eit overveldande fleirtal av innvandrarar i nynorskområde får norskopplæring, skriftleg og munnleg, på bokmål. Det er til hinder for integreringa, og det er til meins for målreisinga. Skal det verta noko nynorsk i framtida, kjem me ikkje utanom det fleirkulturelle, slær programnemndsleiaren fast. Mangfaldssatsing I arbeidsprogrammet til NMU for perioden har «Nynorsk, innvandring og mangfald» fått øvste politiske prioritet. Bror-Magnus ser det nye programmet om det fleirkulturelle Noreg som ei vidareføring av dette. Då me vedtok arbeidsprogrammet på landsmøtet i fjor var det nok ein del som kjende seg litt som på upløgd mark. No har me hatt mest eit år på oss til å verta varme i trøya, og det nye fleirkulturprogrammet vårt er eit prov på det, seier han. Du meiner me har fått litt betre grep om problemstillingane? Ja, det gjer eg. Det er ikkje so nytt for oss lenger. Det har vore ein læringsprosess, dette, som på landsmøtet vonleg munnar ut i handfast politikk. Politikk som det er lettare å slå i bordet med når innvandrings- og mangfaldsspørsmål vert sette i samanheng med nynorsk og språk, avsluttar Bror-Magnus. VEBJØRN STURE kan me kanskje gjera ein heil del for å verna om det norske dialektmangfaldet med alle målføra som så mange nyttar og kjenner seg knytte til, og gjera kvardagen enklare for sume. I tillegg til grasrotaktivismen, som er så viktig og karakteristisk for målungdomsarbeidet, har me byrja på eit dialektopplegg for ungdomsskulen, med oppgåver på og om dialekt og som kan knytast opp mot norskpensumet. Arbeidet i klasserommet er viktig av di skulen er ein viktig normskapande faktor og premissleverandør. Dette arbeidet for dei norske dialektane hadde ikkje vore mogleg utan stønad. Me takkar dei laga som har stødd oss, og lovar å senda noko fint til dykk i posten. Les meir om dialektkampanjen på målungdom.no/ dialekt. Dialektkampanjenemnda Rannveig Djønne har grave fram nokre gamle amatøropptak, skrive ei oppgåve og spelt inn ei plate for å syna at toradaren er meir enn eit instrument plassert mellom el-bass og gammaldans. Djønne har spelt toradar i tjuefem år. Ho har vore aktiv både som musikar og som lærar, og mange kveldar og helgar gjekk med til speling. For nokre år sidan tok interessa heilt over, og ho sa opp jobben sin som naturforvaltar og byrja på Ole Bull Akademiet på Voss. Under dette studiet fordjupa ho seg i eit svart hol i folkemusikken på Vestlandet: durspelet. Ordet durspel vert nytta som eit samlebegrep for einradaren og toradaren. Det finst ein sterk og levande folkemusikktradisjon rundt Hardanger og Voss, men slik har det ikkje alltid vore. Hardingfela, sjølve flaggskipet innan folkemusikken, greidde seg gjennom dei tøffe 50- og 60-åra. Det gjorde ikkje toradaren. Ein mista tradisjonsberarane og ein mista kontinuiteten. Så medan felespelarane kunne stå på skuldrene til tidlegare generasjonar, så hadde ikkje toradarspelarane noko lokalt å stø seg på. Rundt 1900 var det om lag 50 spelemenn i Granvin som spelte einradar og toradar, etter 2. verdskrigen var det knapt nokon. Når ein så plukka fram att toradaren på 70-åra, så måtte ein anten til andre distrikt som dalane på Austlandet for å læra seg slåttar, eller komponera noko nytt. Skilsmisse Songar, ikkje slåttar. Eller melodi. For sjølv om ein skulle tru det var tette band mellom felespel og toradarspel, så har dei utvikla seg i to ulike retningar. Dette er ei Innovasjon N Innovasjon Noreg gav i fjor haust Bygdeutviklingsprisen til to verksemder som har eit medvite forhold til nynorsk; Iskremgarden i Rogaland og Balholm i Sogn og Fjordane. Men det var ikkje noko medvite val, sett med nynorske auge. Bygdeutviklingsprisen (BU-prisen) er ein bedrifts- og næringsutviklingspris for bedrifter eller personar som har etablert ei vellukka bedrift eller næring med basis i bygdenes og landbrukets ressursar. Formålet med prisen er blant anna å synliggjere gode resultat frå landbruksrelatert næringsutvikling. I kvart fylke vert 16 NORSK TIDEND NR

17 elferd med toradar NY PLATE: Rannveig Djønne freistar å blåse liv i den forsvunne durspeltradisjonen som ein gong var så levande på Voss og i Hardanger. Foto: Per Finne leg å gitt ut di eiga plate og så ei med opptaka av han? Hadde eg funne fleire opptak, så kunne det ha vore aktuelt. Men eg hadde berre desse ni slåttane. Difor tok eg nokre av dei med på plata mi. For det fyrste er det interessante opptak i seg sjølv, og eg håpar at dei kan gjera folk merksame på denne tradisjonen. For det andre så er det ei fin samanlikning mellom hans spel og mitt spel. På den måten kan ein sjå utvikling og kan hende skjøna meir av det eg held på med. skilmisse som mellom anna stammar frå den tida då hardingfela mista spelejobbar til toradaren og trekkspelet som hadde høgare lyd og kunne «kompa» seg sjølv. I tillegg så var belginstrumenta nye og spanande, og dei hadde heller ikkje rukke å få eit «syndig» stempel på seg som hardingfela hadde i enkelte miljø. I Hardanger og på Voss byrja hardingfelespelarar og trekkspelarar rimeleg tidleg å spela i lag, men interessa for toradarspel låg nede i mange tiår. Tradisjonen forsvann Tradisjonen var viktig for felespelarane, og dei hadde god kunnskap om kvar ein slått kom frå. Det var ikkje så viktig for toradarmiljøet. Dei fekk tak i ein bassist og ein gitarist og spelte til dans. Men sidan det hadde vore spelt både einradar og toradar i området, så måtte det vel finnast eigne slåttar òg? Det var desse slåttane Rannveig Djønne ville finna. Og på Voss kom ho over eit lydband med 9 slåttar som familien til einradarspelemannen Knut Hegle ( ) hadde fått han til å spela inn. Hegle spelte både gamaldans og bygdadans som rudl og springar. Det er det einaste eg har funne. Det var folk som reiste rundt for å dokumentera folkemusikktradisjonen, men dei hadde vel andre ting å ta opp enn durspelmusikk, fortel Djønne. Vil bryte ned fordommar Fire av desse slåttane er med på plata til Djønne, Spelferd heim. Den har ho gitt ut på sitt eige selskap, Djønno Records, og er spelt inn i ei stove heime på Djønno med innleigde musikarar frå m.a. Valkyrien Allstars. Plata inneheld ein del hardingfeleslåttar som Djønne har arrangert for toradar, litt eigne komposisjonar og altså dei gamle opptaka av Hegle. Ho har nytta uvante samspelpartnarar til toradaren: vokal, piano, hardingfele og til og med eit klokkespel. Eit samandrag av oppgåva ho skreiv på Ole Bull Akademiet, er trykt i plateomslaget. - Det har vore ein lang prosess. Heilt sidan eg byrja å grava i dette, så har det vore eit mål å syna at toradarspel er noko meir. Det naturlege ville vore å ha med seg bass og gitar og spelt inn ein rein gamaldans-cd. Men sidan målet var å syna fram at det har vore ein annan durspeltradisjon i området, så ville eg ikkje det. Det finst jo visse fordomar mot toradaren, og eg ynskte å bryta ned desse fordomane. Men det er jo ganske friskt å kombinera eigne komposisjonar med gamle opptak av Knut Hegle. Hadde det ikkje vore meir natur- Godt motteke Korleis har plata blitt motteken i ditt eige spelmiljø? Eg trur dei tykkjer det er spanande. Det kan vera uvant og meir komplisert å spela rudl og springar, og det er jo ei utfordring. Men det er jo heller ikkje slik at eg har brote med det eg har gjort før. Eg speler jo framleis gamaldans, og underviser i tradisjonelt spel. Eg har nokre elevar i kulturskulen, ei gruppe som heiter Småspretten etter gruppa Vossaspretten som eg lenge spelte i. Det er òg nokre gamaldansslåttar frå Hardanger med på utgjevinga som eg har henta frå hardingfelemusikken. Poenget er at ein ikkje bør låsa seg i ein musikalsk sjanger. Eg høyrer jo på all slags musikk, om det så er folkemusikk eller rock. Det er ikkje lenge sidan ein kunne seia at tordarspel på Vestlandet er slik og slik. Men då har det vorte mi oppgåve å peika på at toradaren kan nyttast til mykje forskjellig, også til å spela lokale slåttar frå Voss og Hardanger. KJARTAN HELLEVE oreg i utakt med BU-prisvinnarar det kåra ein fylkesvinnar, og desse konkurrerer så om den nasjonale prisen. Nynorsk uvesentleg Avsnittet over er eit direkte sitat frå heimesidene til Innovasjon Noreg. Det er fort å tenkje at dei har fått med seg at mange av dei prisaktuelle verksemdene nyttar nynorsk, og at det er difor dei har valt å informere om prisen på same målform. Den gong ei. May Britt Otterlei arbeider som sakshandsamar i Innovasjon Noreg, Hordalandkontoret, med m.a. landbruk, tilleggsnæringar og etablerarsatsing i landbruket som saksområde. Om det er mange som nyttar nynorsk? Det har eg aldri reflektert over. Hordaland er så inn i hampen eit bokmålsområde, men du finn vel sikkert døme på det i utkantstroka. Men bør ikkje Innovasjon Noreg leggje vekt på dei tinga som verksemdene sjølve seier er viktige, når ein vurderer kven som skal få t.d. BU-prisen? Ein kan då ikkje ta inn over seg alle moglege element. Den vesle verksemda Iskremgården skiftar no namn til Iskremgarden. Grete W. og Ole Morten Høiland har satsa på iskremproduksjon i tillegg til vanleg mjølkeproduksjon, og all mjølk dei nyttar kjem frå eigen gard. Satsinga har vore så vellukka at dei i fjor både fekk BU-prisen i Rogaland og Askeladdprisen frå Norges Bondelag og Landkredit. Nynorsk er viktig Me har byrja å produsere is i boksar med nynorsk tekst, men dei har enno ikkje kome i distribusjon. Me er òg snart i land med å få ei nynorsk nettside, seier Ole Martin Høiland. Kvifor byter de målform? Det er fordi me har lyst til å knyte verksemda nærare bygda. Det er jo sånn at nynorsk blir knytt opp mot noko koseleg og gamaldags. Det trur me kan vere viktig når me sel isen vår inne i byen, seier Høiland. Regional marknad Ole-Andreas Smette, som har ansvar for landbruket som satsingsområde i Innovasjon Noreg, Hordalandskontoret, sat i utvalet som skulle finne aktuelle kandidatar til BU-prisen i Hordaland. Me legg jo merke til at det er ein del som nyttar nynorsk i marknadsføringa og på heimesidene sine. Samstundes kan me ikkje sjå vekk i frå at det er av di nynorsk er den målforma dei nyttar i utgangspunktet. Dessutan er det jo slik at dei fleste av desse verksemdene fyrst og fremt produserer for ein regional marknad. Så det blir vanskeleg for meg å seie om dette er ein trend. Men nynorsk er ikkje noka hindring? Nei, det trur eg me kan seie. Eg trur ikkje det er nokon som tenkjer på at dei må bruke bokmål av di dei skal selje produkta sine i Bergen. Akkurat byen er hovudmarknaden for jusprodusenten Balholm i Balestrand, som fekk BUprisen i Sogn og Fjordane. Ærleg marknadsføring I grunngjevinga for tildeling av BU-prisen la Innovasjon Noreg vekt på at me hadde hatt mykje å seie for regionen og fylket. Og det er jo kjekt å høyre. Men me sel faktisk mesteparten av produkta våre på ein nasjonal marknad, fortel dagleg leiar Åge Andreas Eitungjerde. - Balholm er på mange måtar eit byprodukt, for me sel mest i Bergen, Oslo og andre byar. Dessutan har me i over 10 år vore ein viktig pådrivar for å auke den økologiske fruktproduksjonen på nasjonalt plan, så det er ikkje heilt rett å sjå på oss utelukkande som ein regional aktør. Er det for å selje meir at de er så klåre nynorskbrukarar? Eigentleg ikkje. Me har ikkje valt nynorsk av taktiske omsyn. Det viktigaste for oss er å vere ærlege og vere oss sjølve. Me bur midt i tjukkaste Sogn og er stolte av både sognamaolet og frukttradisjonen vår. Det ville ha vore tull om me skulle byrje å knote på bokmål. Ein annan ting er at denne klåre identiteten truleg gagnar produktet vårt; for i dag bryr folk seg om kvar mat og drikke kjem frå. Det er ein tilleggsverdi for eit produkt. Nynorsk er i denne samanhengen med på å underbyggje identiteten vår og er eit signal om kven me er og kvar Balholm-jusen kjem frå. KJARTAN HELLEVE NORSK TIDEND NR

18 Magne Rommetveit ( ) 18 rapport frå nord Inger Johanne Sæterbakk Eg såg ut av ei altfor stor oransje overlevingsdrakt. Båten seilte sin eigen sjø. Ein isbjørn hadde nett svømt forbi, havet var einerådande til alle kantar, det var uråd å sjå kva som var nord og kva som var sør. For ikkje å glømme vest og aust. Men instrumentet framme i båten synte at eg hadde nådd 79 grader. Nord. Så langt nord hadde eg ikkje vore før. Eg såg heller ikkje for meg at eg kom til å komme noko særleg lenger. Nord altså. Og sjeldan har eg vore utsett for så mykje sør. Om lag resten av verda. Kjensla var ikkje overveldande. Men eg kjente at det kunne vere noko å skrive heim om. Sørover. Til Nord-Noreg. Vi var alle i same båt. Vi hadde nådd eit nytt nord. Kryssa ei ny grense. Nord for Polarsirkelen og sør for Stad kjentest meiningslaust i denne samanhengen. Og Rolf Jakobsen var utdatert. Landet var framleis langt. Men det meste var ikkje lenger nord. Litt seinare hadde vi komme sørover att. Til grader. Nord. Eg hadde aldri vore lenger nord enn Namsos før eg kom hit, sa han eine. Greitt, tenkte eg. Det ligg no iallfall i Nord-Trøndelag. Folk ramsa opp. Trondheim, Bodø, Kåfjord og Kristiansund vart nemnt. Og eg var usamd i at Nordmøre er nord. - Før eg kom hit hadde eg ikkje vore lenger nord enn Bergen, sa plutseleg ho eine. Søring. Der går grensa. Ein kan seie mykje om Bergen. At det er vest. Og sør. Men verkeleg ikkje nord. Sør for Stadt er ikkje nord. Grensa til ein annan kjenning av meg går lenger nord. Han flyttar aldri lenger sør enn Kautokeino. Sjølv har eg budd i det som tidlegare var verdas nordlegaste by. Han ligg like sør for det som no er verdas nordlegaste by. Der gjekk mi grense. Kjem du sørover igjen, spurte kjentfolk sørpå. Ja, sa eg. Og flytta til Tromsø. Professor emeritus Magne Rommetveit, Nesoddtangen, døydde tysdag 6. januar, vel 90 år gammal. Med han har nordisk målvitskap mist ein av sine grundigaste kjennarar av moderne norsk, særleg nynorsk. ord med ola språkspalte ved Ola Breivega I 1960-åra var Magne Rommetveit i røynda krumtappen i mangt og mykje av det som gjekk føre seg av målarbeid sentralt i Oslo-miljøet. Arkivfoto: Hegelin Waldal/NPK To vrange ord Bramfri «Lars Sponheim sa det på sin bramfrie måte,» hender det vel vi seier. Ikkje få av oss meiner med det at Venstre-leiaren gjekk rett på sak og var heller tøff i ordbruken, som han stundom kan vera. Men skulle vi kjenna oss utrygge på kva det vil seia å vera bramfri, og spør ordbøkene om kva dei legg i ordet, får vi oss ei irettesetjing. Du snakkar gale, seier ordbøkene og slår fast at bramfri tyder det same som smålåten, stillfarande. Då skjønar vi at ordet ikkje høver på han Lars. Nynorskordboka viser oss dessutan til verbet brama. Det tyder både sjå godt ut, brikja og skryta. Det er nok dette verbet som har gjeve oss substantivet bram, som ordboka sjølvsagt òg har med og definerer som byrg og brikjande framferd. Same kjelda gjev oss i tillegg bruksdømet med brask og bram, som vi ikkje har vanskar med å skjøna. I same slengen får vi med oss adjektivet brameleg ; det tyder staseleg, drusteleg. Eit ukjent ord for meg heilt til eg sat og bladde i ordboka og skulle førebu Rommetveit var fødd i 1918 på Stord og tok examen artium ved Voss offentlege landsgymnas i Etter at krigen var slutt, tok han historisk-filosofisk embetseksamen ved Universitetet i Oslo og vart cand. philol. i Han kom tidleg med i målarbeidet, då fyrst og fremst gjennom Studentmållaget i Oslo og seinare i Noregs Mållag. Som vitskapsmann var det leksikografien som fengde han mest, og han byrja sin lange ordbokskarriere i Ibsen-ordboka like etter embetseksamen i Frå 1955 tok han så i ferd med å skipa til Norsk landbruksordbok, som då hadde fått midlar frå NAVF. På stutt tid utarbeidde Rommetveit eit eige fagkartotek på ord. I 1966 låg fyrsteutkastet til ordboka ferdig, og heile verket kom så ut i to fyldige band Dette er eit ruvande ordboksverk, med oppslagsord på sju språk. Dertil var det den fyrste norske ordboka som vart skriven inn på data og gjeven ut ved hjelp av ny prenteteknikk. I målrørsla arbeidde Rommetveit fyrst og fremst i den nynorske lyttarorganisasjonen Kringkastingsringen, som han var med og fekk skipa i Her fekk han brukt sine administrative evner til fullnads, og vart verande dagleg leiar i denne samskipnaden i 15 år, fram til I 1960-åra var han i røynda krumtappen i mangt og mykje av det som gjekk føre seg av målarbeid sentralt i Oslo-miljøet. Målbruken i media var heile tida ein augnestein for han, så det var berre naturleg at han i 1971 vart utnemnd til den fyrste nynorske målkonsulenten i NRK. Det var på den tida Stortinget hadde fastsett at rikskringkastinga skulle ha 25% nynorsk i ordsendingane sine, og det trongst då ein kunnig målkonsulent av Rommetveits kaliber. Saman med gode medarbeidarar vart han no med på å utvikla nynorsk til eit smidig og effektivt mediespråk og skaffa dugande nynorskjournalistar til institusjonen. Men også avisspråket interesserte han mykje, og han deltok ivrig i arbeidet med å skipa den nynorske vekeavisa Dag og Tid, som tok til å koma ut i Det var faktisk Magne Rommetveit sjølv som fann opp namnet på det nye bladtiltaket. Støttetiltaket Riksfondet for nynorsk presse (1964) var han også med på å byggja opp. Dette var før det fanst noka offentleg pressestøtte, så tiltaket var særs naudsynt for å stabla det idealistiske bladtiltaket på beina. Elles sat han i mange styre og utval i målrørsla og arbeidde mellom anna med saker som gjaldt lærebøker, offentleg målbruk og normeringsspørsmål. Rommetveit var ein meister til å finne gode avløysarar og synonym til framandord og engelske importord, og var flink til å løysa opp tungt og snriklete byråkratspråk både i aviser og kringkasting. Han kunne gje mang ein journalist som stod fast gode råd om ordval og språkbruk, blant anna gjennom faste språkspalter i Dag og Tid og Gula Tidend i fleire år. Frå 1972 til 1980 sat Magne Rommetveit som representant for Noregs Mållag i fagnemnda i Norsk språkråd, der han deltok aktivt i normeringsarbeid og språkplanlegging. Då landbruksordboka var ferdig, vart han i 1978 utnemnd til dosent, seinare professor, i nordisk målvitskap og leiar for nynorskavdelinga ved Norsk leksikografisk institutt ved Universitetet i Oslo. Han hadde denne stillinga fram til han gjekk av for aldergrensa hausten Som universitetslærar var undervisninga hans i praktisk målbruk særleg omtykt, der han la stor vinn på å syna samanhengen mellom ordlegginga i målføra og nynorsk bruksmål. Attåt den administrative verksemda kring Norsk Ordbok var han i desse åra sentral i arbeidet med Nynorskordboka (1986), læreboka På godt norsk (1981) og den store synonymordboka Med andre ord (siste utg. 2006). Den sistnemnde boka var eit pionerarbeid som han også fekk Norsk faglitterær forfatterforenings ordbokspris for. I 1998 vart han også utnemnd til heiderslagsmedlem i Noregs Mållag. For alle som er interesserte i norsk språk, og arbeider både med og for det, er det eit stort tap at ein språkmektig vegvisar som Magne Rommetveit no er borte. Vi er takksame for all den kunnskap og innsikt han raust og usjølvisk gav oss og lyser fred over hans minne! Olaf Almenningen dette stykket. No har eg auka ordtilfanget mitt og kan seia, som sant er, at Noreg har fått seg eit brameleg operahus i Bjørvika. Forfordela Har dette verbet noko med fordel eller føremon å gjera? Ja, meiner mange av oss. Å nei du, seier ordbøkene og gjev oss ei ny irettesetjing. I den store synonymordboka si forklarer den nyss avlidne Magne Rommetveit (ingen har røkta nynorsken meir skjønsamt i vår tid enn han) ordet med synonym som skifta (fordela) ulikt (urettvist), misbyta, gjera skilnad på (urett mot). «Ingen av partene skal kjenne seg forfordelt» set han om med «Ingen av partane skal kjenna seg misbytte (lurte, snytte, forbigått, tilsidesette,skadelidande, urettvist handsama (behandla), diskriminerte». «Hun ble forfordelt ved arveskiftet» blir til «Ho fekk mindre enn dei andre (ikkje det ho hadde rett på)». Ein kan saktens spørja kor lenge det vil gå før den galne bruken av desse orda blir den rette, og ordboksredaktørane må resignera. Til så lenge held dei stand. NORSK TIDEND NR

19 ordskifte Facebook på nynorsk: Leiar for Førde målungdom, Frida Høstaker, er glad for at ungdom får eit betre nynorsktilbod på nettet. I dag er dei fleste norske internettsidene på bokmål, då er det godt at nynorsk kan bli meir brukt gjennom Facebook, seier Høstaker til NRK Sogn og Fjordane. Ho håpar at Facebook på nynorsk kan få fleire til å bruke språket i den vidaregåande skulen. Om nokon har brukt nynorsk på Facebook i tre år, vert det kanskje lettare for dei å velje nynorsk på skulen, seier Høstaker. Ingen reell sjølvmålsfare Bård Eskeland skriv i Norsk dend 4-08 nesten teikn Ti- om kva argumentasjon han meiner høver for nynorsken. For ein som er etter måten ny i rørsla er dette spanande lesnad, særleg ettersom vi båe har funne vegen en til målet (orsak vitsen) frå om lag same ståstad. Som Bård har òg eg vakse opp i Oslo. Eg valde konsekvent å vere indianar når vi leika i skogen og las Asterix frå eg var seks. (Asterix les eg forresten framleis, seinast i går kveld.) Eg trur ikkje at desse glimta frå barndomen er leg interessante i eit ordskifte om målargumentasjon eg sær- har aldri hatt trua på psykoanalyse. Det eg meiner er essant, er at bokmålsbrukarar som byter til nynorsk, truleg treng ein sterkare argumentasjon for å byte enn kva som inter- er tilfelle motsett veg. Som vi veit, er berre nynorskelevane reelt tospråklege. Sjølv måtte eg setje meg ned og lære meg nynorsk då eg skulle byrje som sivilarbeidar i NMU. Etter seks år med sidemål gjorde eg fram- leis grunnleggjande feil. Du må med andre ord ha litt vilje til språk om du skal gidde å gjere sidemål til hovudmål. Eg meiner at nynorsk er betre enn bokmål. Og så vidt eg minnest, meiner eg det av om lag dei same grunnane som då eg meldte meg inn i Målungdomen i desember 2003: For det fyrste tykkjer eg verket til Ivar Aasen, dette skriftspråket som byggjer på alle dei norske dialektane, er eit betre nasjonalmål enn bokmålet. Ikkje berre er bokmålet bygd på språket til ei tidlegare kolonimakt det er òg av ein slik karakter at det bryt ned dei norske dialektane. Slik kan vi ikkje ha det og eg trur nynorsken er den medisinen som trengst. For det andre blei eg tidleg bergteken av historia til nynorsken. I kamp mot eit overveldande maktapparat har nynorsken vunne fram ved at vanlege folk har teke han i bruk og delteke i målreisinga. Det finst ein himmel over nynorsken som bokmålet manglar, og slikt appellerte (og appellerer!) til ein romantikar. Det finst sjølvsagt fleire argument òg, utan at eg prioriterer å kome inn på dei no. Og ja, mange av desse argumenta er fullstendig uendra frå attenhundretalet. Kvifor? Anten ei manglande evne til nytenking, eller kanskje det at vi kjempar den same kampen som den gongen uavhengig av rettskrivingsendringar, fraksjonskrigar og anna vås. Det er dei vanskelege kampane som er viktigast å kjempe. Eg tykkjer det er interessant å vere med i målrørsla av di vi har så mykje som står att å vinne, og skjønar ikkje desse «undertrykte bokmålsbrukarane» som syt om kor hardt det er å vere dei. I mine auge er framferda til slike som Helene Uri berre pinleg. I denne leia fylgjer kamp for ulike nasjonale sym- bol, kamp om hegemoniet i «kva er det norske?»- ordskiftet, kamp for å få rista av seg nisseluestempelet vi er påførde. Men mest av alt trur eg valet av side i målstriden ikkje let seg forklare med argument og politikk i alle fall ikkje for min eigen del. Mitt engasjement for målsaka er 30 prosent hjerne og 70 prosent hjarte. Jens Kihl Leiar i Norsk Målungdom Dain Hubley/SXC «Redd nynorsken!» I Norsk Tidend nr hadde Jon Ingebretsen, Vrådal, eit innlegg med denne overskrifta. Eg er samd med han i at nynorsken treng berging. Det har eg vore oppteken av i mange år, og i hadde eg ein artikkel i Dag og Tid med tittelen «Kan nynorsken bergast?» Ingebretsen klagar over at «nynorsken tapar terreng til bokmålet, også i distrikt der talemålet tradisjonelt ligg tett opp til det nynorske skriftspråket,» og han nemner Gransherad og Heddal, som har vraka nynorsken i skulen. Han meiner det skuldast «ei stille og effektiv mobilisering blant foreldre som ønskjer bokmål i skulen, og som ikkje er bevisste nok på å ta konsekvensane av at dei faktisk bur i bygder der nynorsken på grunn av dialektane der er det naturleg undervisningsspråket i skulen.» Her trur eg Jon Ingebretsen tek feil. Han snakkar om ei tid som ligg attom oss. I Tinnbygdene, som eg kan svara for, snakkar godt vaksne folk tinnmål enno. Men i grunnskulen finst det knapt nokon som gjer det lenger. Etter få månader i barnehagane snakkar borna bymål. Dette gjeld òg dei som har dialekttalande foreldre. Dette er ei utvikling som har skjedd sidan eg slutta som lærar i Men her er framleis nynorsk opplæringsmål. Det har det vore sidan 1908, men det hjelper ikkje. Den nynorsken som vert presentert frå skulane, i til dømes aviser, på plakatar og i elevprodukt, er til å få vondt av for ein gamal lærar som var van med å bruka raudblyanten. Lærarane klagar på at mange elevar beint fram nektar å skriva anna enn det bymålet dei snakkar. Det har dessutan rådd ein ideologi i skulen som fylgjande direktiv frå Grunnskulerådet i 1984 er eit vitnemål om: «Det er viktigare å gjera borna merksame på mangfaldet og variasjonane i språket og visa korleis språket endrar seg, enn å øva rett språkbruk!» (Mi utheving) Det er også eit problem at dei fleste lærarar heller ikkje kan nynorsk skikkeleg. Og så har ein gjort nynorsken utydeleg ved at ein har teke inn bokmålsord som tidlegare var knoteord for folk med nynorsknære dialektar. No veit ein ikkje kva som ikkje er nynorsk; det er faktisk det verste. I Tinnbygdene skal det no verta sentralskule, og det kjem til å verta målskifte. Å freista hindra dette, har ikkje noko for seg. Denne skulen gjer ikkje elevane nynorskskrivande. Urbaniseringa av bygdene kjem til å skapa eit ras av tap for nynorsken i skulemålsval som i Gransherad og Heddal. Einaste vona om å berga nynorsken, er å gjera han tydeleg. Det vil seia at ein sørgjer for ei stram norm som held fast på alle dei typisk nynorske orda. Så må alle som vil vera med og berga nynorsken, skjerpa medvitet sitt, og bruka desse orda i skrift og tale. (Her må eg skyta inn ein merknad til Jon Ingebretsen: På nynorsk seier ein ikkje «korstog».)»eg stend, eg, seddu!» seier Olav H. Hauge i eit dikt. Om me kan koma dit at nynorsken seier det same, då kan han bergast. Hallvard Hegna Religiøs propaganda Saman med desembernr. av Norsk Tidend var det fleire vedlegg. Det eine var tingingsblankett for «Stille Stunder». Det er mogeleg at eg ikkje har sett meg godt nok inn i vedtektene, men eg trudde at Noregs Mållag var ein religiøst nøytral organisasjon. Det er tydelegvis ikkje tilfelle, når NT spreier religiøs propaganda slik som i desemberutsendinga. På bakgrunn av dette seier eg opp medlemskapet mitt i Noregs Mållag. Helsing Inge Hjertaas NORSK TIDEND NR

20 målgåver Alle gode ynske: Gode nynorske helsingskort er ikkje lett å få tak i. Trass i metervis med kortreolar er det gjerne få eller ingen helsingskort på nynorsk. Men no har kortfirmaet Pictura (www.pictura. com) laga ein heil kolleksjon med flotte nynorske helsingskort. Desse vert distribuerte over heile landet og det kan vere ein idé å be om at din lokale bokhandlar eller daglegvarebutikk tek inn desse nynorske helsingskorta. Det er kort med tekst til alle slags føremål, dåp, konfirmasjon, bryllaup, fødselsdagar for både store og små og kondolansekort. Vil du ha nynorske helsingskort rett heim til deg, er det lettast å sjå innom nettsidene til Noregs Mållag (www.nm.no). Der finn du ein eigen internettbutikk som sel fleire typar helsingskort laga av Etne Mållag og Valdres Mållag. Noregs Mållag takkar for gåvene Dette er ei liste over dei som har gjeve gåver frå 7. november til og med 31. desember. Samla gåvesum er kroner. Noregs Mållag er svært takksam for gåvene som vi tek imot for å drive godt og nødvendig målarbeid. AUST-AGDER MÅLLAG Hallvard Aamli Scott Aanby Gaut Borgan Magna Dale Kristine Foss Per Magnus Gamlemshaug Gunhild Nybø Hagane Kåre Hagane Ester Halvorsen Harald Heggland Knut K. Homme Grunde O. Hommelsgård Ragnar Kaasa Jorunn Lande Birgit Lidtveit Jens Listøl Rune Nylund Sigrid Bjørg Ramse Johannes G. Torstveit Arne Tronsen Anker Vassend Jens Vellene AUSTMANNALAGET Brynjulv Aartun Hans Agneberg Oddbjørg Blakar Liv Jorun Braastad Jon Steinar Bredeveien Inger Johanne Dæhlen Ingvild Marie Eknes Torhild Ekre Frode Erstad Steinulf Fjæstad Tordis Irene Fosse Kjell Gulbrandsen Tor Halle Magnhild Harsheim Håvard Kleiven Nils Kristian Lie Asgeir Lilleås Øystein Losnegard Trygve Nesset Jogrim Nordsletten Arne Nustad Olaf Nøkleby Inga Johanne Pighaug Brede Rognstad Tone Rui Hans Sandviken Frøydis Schjølberg Jakup Skjedsvoll Gjertrud Skogen Ingeborg Skundberg Arne Skuterud Ivar Sund Ola Tronsmoen Olav Veka Magne Velure Svein Øye Rolv Kristen Øygard Bjarne Øygarden BUSKERUD MÅLLAG Niri Baklid Herbjørn Brennhovd Torleiv Brennhovd Ola V. Isungset Oddbjørn Jorde Ragnhild Jørstad Arne Ommedal Steinar Orset Halle Perstølen Unn Perstølen Jostein Rivedal Knut V. Seim Torill Thorson Skrede Nils Torsrud Sigrun Torsteinsrud Arne Oddmund Tuv Einar Tveit DIREKTEMEDLEMMER Ann-Helen Bakkelund Anfinn Bondhus Kristian Halse Kjell Jacobsen Harald Martin Mjømen Oddvar Steinrud Åse Floa Steinrud Audun Sydnes Lars Børge Sæberg Jorunn Toskedal Magnus Utgard FYLKESMÅLLAGET VIKVÆRINGEN Solveig Fiskvik Aamodt Ruth Amdahl Lillian Austnes Bjørn Ivar Bjar Reidar Bjørnerheim Jon Bossum Harald Brandal Svein Erik Brodal Sigrid Brugård Hæge Marie Roholdt Brunvatne Karen Bø Kjell Bø Tormod Bønes Leiv Fetveit Mass Flatråker Olav Frøystadvåg Torfinn Fuhr Asbjørn Gardsjord Tove Gjesme Gunnvald Grønvik Berit Solberg Gussow Olav Haraldseid Karin Helene Haukøya Botolv Helleland Astrid Hernes Marit Hovdenak Solveig Kaarstein Laurits Killingbergtrø Turid Louise Quamme Kittilsen Bård Kolltveit Trygve Kvalvåg Johannes Kvammen Knut Anders Larsen John Petter Lindeland Sven Erik Lundby Berit Nafstad Lyftingsmo Astrid Løvik Kåre Martinussen Astrid Midttun Inger Mjøs Johanna Myklebust Finn Måge Nils K. Nesheim Signe Nordeide Sigurd Nordlie Aud Berge Offenberg Ole Bernt Olsen Olav Røvang Brit L. Sauge Øyvind Seland Erik Simensen Olav R. Skage Gunnvor Fykse Skirbekk Geir Skorpen Gunnar Solberg Erlend Stamnes Åsmund Lønning Strømnes Ellen Marie Svea Sissel L Sæbø Stein Sæbø Anne Joronn Sætre Jostein Tjore Hilde Torp Kjell Venås Sigrid Vindenes Erling Ivar Vindheim Kjetil Vistad Helge Vold Arne Wåge Karl Øksnevad Julie Ørjasæter HORDALAND MÅLLAG Harald Aga Livar Aksnes Olaf Almenningen Solveig Almås Liv Ingrid Alvheim Svein Schrøder Amundsen Arne Andersen Erik Arneson Edel Augestad Johannes Belsvik Maria Høgetveit Berg Daniel Berge Oddbjørn Berge Olav Berge Eli Bergsvik Dagrun Berntsen Jostein Birkeland Leif Olaf Birkeland Dag Bjørnevoll Asbjørn Bjørnset Solveig Bjørsvik Gunvald Magne Blom Jarle Bondevik Arne Brattabø Elfrid Brekke Reidar Bremerthun Endre Otto Brunstad Nina Mork Brunvoll Hildeborg Dalaker Olav Digernes Olav K. Dugstad Torbjørn Dyrvik Ingeborg Døssland Nils Eidhammer Øystein Erstad Astrid Anne Fjeldstad Geir Fossåskaret Harald Frønsdal Gunnar Johan Furubotten Eirik Førde Guro Sofie Gjelland Johannes Gjerdåker Paul Kåre Gjuvsland Kåre Glette Borgny Gramstad Solveig Grønlien Gudmund Hatlebakk Magna Hatlebakk Anna Sylvia Haukås Arne Hauso Jan Kåre Henriksbø Kåre Herdlevær Sigrun Heskestad L. O. Himle Marit Hjartåker Kåre J. Hole Erling Holmås Karl Johan Holmås Sverre Hope Kjetil Husdal Daniel Hydle Geirmund Johnsen Egil Jøsendal Ingvild Jøsendal David O. Kløve Knut A. Knudsen Leif Knutsen Ståle Kolbeinson Trygve Kråkevik Rolv Landøy Torfinn Langelid Marit Ullensvang Lutro Rolf Lygre Torstein Løning Erling Løseth Jon Låte Marie Morken Dag Mossige Marit Nedreli Nils N. Nesheim Arne Nilsen Else Leirvik Nistad Randi Nordjord Ivar K. Olde Anfinn Otterå Astrid Reigstad Gunnlaug Reisæter Jens Reisæter Kaare Rundhovde Håkon Sagen Lars K. Sandven Torstein Sausjord Torbjørn Seim Astrid Sirnes Einar Skage Eli Skeie Gunvald Skeiseid Ivar Skjelvan Harald Skorpen Torfinn Slettebø Arvid Solberg Idar Stegane Johanne Stenberg Gerhard Inge Storebø Asbjørn Strømnes Rolf Sunde Ogmund Sunnevåg Wenche Svensden Valgjerd Tungesvik Sylta Kjell Gudmund Søholt Johannes Teigland Erling Thu Dagfinn Tjore Arne Tokheim Håkon Træland Odd Tveiten Knut Tveitnes Helga T. Utne Torbjørg Vatne Rigmor Nesheim Vaular Johan Velure Leiv Vetås Liv Vike Åslaug Vikør Leif Øie Nils Ivar Østerbø Nils Øvstedal Einar Øyre Olav Ånneland Magne Århus Åslaug Åsheim KARMSUND MÅLLAG Sigbjørn Aalvik Steinar Aalvik Helge Aursland Elise Dørheim Solveig Eidhammar Lars Eikehaugen Jonn Eikeland Eirik Flesland Synneva Flesland Astrid S. Førsund Hans Grunnaleite Erik J. Grønstad Ingeborg Heitmann Torill Borge Horneland Solveig Lunde Ingeborg Onstein Borghild Sævereide Prestegård Johannes Risøy Magne Skjervheim Svein A. Strømme Lars Sævereide Jon Olav Tesdal Knut Tungesvik Anders Vannes Svein Terje Vestbø Arne Vevatne Ingolv Vevatne Ola Øverland Yngve Øvstedal NAUMDØLA MÅLLAG Gunnar Hagen Kjell Nyland NORDLAND MÅLLAG Johan Åge Asphjell Sveinung Leirvik Tore Moen NORDMØRE MÅLLAG Astrid Asheim Aubert Jon Kristian Aune Ola Bræin Styrkår Brørs Arild Drøivoldsmo Brita Fladvad Randi Skrøvset Hatle Rolf Hindhammer Solveig Hindhammer Harald O. Kalland Johannes Klaksvik Jorunn M. Kvendbø Finn Gunnar Oldervik Nils Joralf Stavne Kjellmod Vada Ola Wågbø Knut Ås ROGALAND MÅLLAG Sigmund Andersen Lars Bakka Ola Birkeland Torvald R. Bore Aslaug Kvilekval Breivik Marit Kyllingstad Bråten William Bue Marta Bø Møyfrid Tjetland Dalva Olav Bernhard Ekerhovd Aud Ellingsen Randi Ellingsen Anders B. Erga Alma Figved Ola Fisketjøn Kåre Flokenes Hjalti H. Gislason Sigve Gramstad Oskar Gusevik Lidvor Hatteland Marta Hauge Ola Hauge K. Hellesøy Rasmus Hetland Tom Hetland Olav Hove Magne Jakobsen Odd Jørstad Osmund Klungtveit Olav Kvernanes Herborg Kverneland Jon Laland Mikkel Lid Arnold Lund Georg Løvbrekke Sofie Meling Anne Mo Lars Mo Bjarne Nevestveit Karl Nilsen Lise Lunde Nilsen Sveinung Odland Ingvar Olimstad Inge Oltedal Åshild Osaland Marit Osland Trygve Gjæver Pedersen Rasmus Reed Svein Risa Audun Rosland Børge Rosland Magne A. Roth Magne Sande Tore Sandvik Jostein Selvåg Målfrid Snørteland Kari Solberg Tom Soma Torgeir Spanne Jon Stangeland Marit Rommetveit Staveland Jorunn Søyland Kjetil A. Søyland Einar K. Time Ragnar Time Bodil Tjeltveit Kurt Tunheim Hilda Ullestad Aslaug Marie Undheim Torgeir Vetti Reidar Vik Leiv Volden Askill Voll Kolbjørn Øygard Jørund Øygarden ROMSDAL MÅLLAG Dagrun Gjelsvik Austigard Annlaug Berge Lars Palmar Breivik Kristine Eidhamar Lars Eidhamar John Ekroll Aksel Frafjord Gunvor Gammelsæter Einar Helde Per Hestad Tor Kvadsheim Aud Åshild Moen Gunnhild Austlid Oppigard Jorunn Harnes Skjelten Lars Staurset SOGN OG FJORDANE MÅLLAG Karstein Aaberge Astrid Myran Aarvik Magne Bale Nils Distad Gerd Dvergsdal Annbjørg Eikenes Arne Eikenes Berit Ekerbakke Arne Eldegard Asbjørn Engen Hans Engesæt Astrid Ervik Marta Finden Sverre N. Folkestad Else Fure Ottar Færøyvik Einar Gautefall Asbjørn Geithus Britt Gundersen Jon Heggheim Ragnar Hove Else Kristine Husabø Olav Klævold Johan Kyrkjebø Magny Kårstad Helga Ladehaug Rune Lotsberg Aud Jensine Lunde Jens Lunde Bjarne Myrstad Sunneva Myrvoll Per Scott Olsen Kristen A. Ravnestad Einar Rysjedal Steinar Røyrvik Bjarte Sindre Karen Sindre Olav L. Sjøthun Arne Stafsnes Harald Steiro Liv Støverstein Olav Støylen Harald Systad Leiv Sølvberg Agnar Thingnes Torgny Tønnessen Borgny Ulltang Kjersti Reiakvam Vasset John Elling Vereide Arne Vevle Ottar Wiik SUNNMØRE MÅLLAG Ingebjørg Alvestad Knut S. Barstad Frode Følling Birkeland Jarle Bortne Margrete Hatløy Brubakk Ole Arild Bø Jostein Drabløs Olav Egset Marie Karin Eik Per Fauske Jostein Fet Øystein Grønmyr Severin Haugen Thor Sivert Heggedal Atle Jomar Hole Sylvi Gulla Hovdenakk Knut Oddvar Hustad Ingrid Runde Huus Jakob O. Kjersem Terje Kjøde Jakob Koppen Noralf Krogsæter 20 NORSK TIDEND NR

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk

Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk Kunnskapsdepartementet: Læremiddel i tide Kunnskapsdepartementet vil vidareføre tiltak frå 2008 og setje i verk nye tiltak for å sikre at nynorskelevar skal

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

VIDARE SAMARBEID MELLOM FYLKESKOMMUNANE PÅ VESTLANDET MED TANKE PÅ Å FREMJE NYNORSKE LÆREMIDDEL

VIDARE SAMARBEID MELLOM FYLKESKOMMUNANE PÅ VESTLANDET MED TANKE PÅ Å FREMJE NYNORSKE LÆREMIDDEL Strategi- og næringsavdelinga Arkivsak 200800581-42 Arkivnr. 027 Saksh. Fredheim, Ingeborg Lie, Gjerdevik, Turid Dykesteen, Bjørgo, Vigdis, Hollen, Sverre Saksgang Møtedato Vestlandsrådet 02.12.2008-03.12.2008

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Fråsegn om norskfaget og nynorsken

Fråsegn om norskfaget og nynorsken Fråsegn om norskfaget og nynorsken På landsstyremøtet i helga vedtok SV ei rekkje innspel til korleis ein kan styrkje nynorsken både som hovud- og sidemål i arbeidet med ny læreplan i norsk. Denne gjennomgangen

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

LM15-12 Fråsegner. Kva gjeld saka. Saksutgreiing. Framlegg til vedtak. Landsmøtet handsamar innkomne fråsegner.

LM15-12 Fråsegner. Kva gjeld saka. Saksutgreiing. Framlegg til vedtak. Landsmøtet handsamar innkomne fråsegner. LM1-1 Fråsegner Kva gjeld saka Landsmøtet handsamar innkomne fråsegner. Saksutgreiing Det har kome inn ni fråsegner innan fristen: Kvifor bokmål, Møre og Romsdal? (frå Studentmållaget i Nidaros) Kvifor

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

1. Ja til ein debatt om sidemålsundervisninga

1. Ja til ein debatt om sidemålsundervisninga Sak Fråsegner Ei fråsegn kan ha ulike funksjonar i ein organisasjon. Det kan t.d. ha form som ei pressemelding eller ein politisk uttale i ei sak, som blir sendt til ulike instansar. Ei fråsegn kan også

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

Nynorskprisen for journalistar

Nynorskprisen for journalistar Nynorskprisen for journalistar Årsrapport 2008 Prisvinnar Odd Reidar Solem : - Kjekt å få denne prisen Den røynde mediemannen og nyhendeanker i TV 2, Odd Reidar Solem, fekk Kulturdepartementet sin nynorskpris

Detaljer

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 Fag: Norsk Klassetrinn: 2. Lærar: Linn Merethe Myrtveit Veke Kompetansemål Tema Læringsmål Vurderings- kriterier Forslag til Heile haust en Fortelje samanhengande om opplevingar

Detaljer

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet SPRÅKRÅDET Utdanningsdirektoratet Postboks 2924 Tøyen 0608 OSLO REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006 Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Namn: Klasse: 1. Gjennomgang av skjemaet «Førebuing til elev- og foreldresamtale» 2. Gjennomgang av samtaleskjemaet 3. Gjennomgang av IUP og skriving av avtale

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Krav ved godkjenning av lærebedrifter

Krav ved godkjenning av lærebedrifter OPPLÆRINGSAVDELINGA Fagopplæringskontoret - OPPL AVD Notat Dato: 20.01.2015 Arkivsak: 2015/727-1 Saksbehandlar: aseloh Til: Yrkesopplæringsnemnda Frå: Fagopplæringssjefen Krav ved godkjenning av lærebedrifter

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Alternative titlar: Vurderingsarbeid: Arbeid med kvalitet i skolen i spenning mellom

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår?

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Innlevert av 7B ved Bergsøy skule (Herøy, Møre og Romsdal) Årets nysgjerrigper 2015 Vi i klasse 7B har mange ulike ting vi lurer på, og synes det høyrdes spanande

Detaljer

Lokalavisa og politikken

Lokalavisa og politikken Lokalavisa og politikken På vegner av innbyggjarane følgjer lokalavisa di den lokale politikken. Om rammevilkåra avisene arbeider innanfor. Utgjevar: Landslaget for lokalaviser (LLA). Lokalavisa tek samfunnsansvar

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Planen er administrativt vedteken og gjeldande frå 01.01.2013 Innleiing Bakgrunn for overgangsplanen Kunnskapsdepartementet tilrår at o Barnehagen vert avslutta

Detaljer

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09 TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE Sist redigert 15.06.09 VISJON TILTAK Stord kulturskule skal vera eit synleg og aktivt kunstfagleg ressurssenter for Stord kommune, og ein føregangsskule for kunstfagleg

Detaljer

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK)

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) SAK 55/13 REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) Saksopplysning I sak 49/13, under eventuelt var eit punkt spørsmålet om ikkje Regionrådet for Hallingdal burde

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

AKTUELL NYNORSK LITTERATUR FOR SKULEN B A R N E L I T T E R A T U R E N O V E R L E V E M Å H A N V E R E B E S T

AKTUELL NYNORSK LITTERATUR FOR SKULEN B A R N E L I T T E R A T U R E N O V E R L E V E M Å H A N V E R E B E S T AKTUELL NYNORSK LITTERATUR FOR SKULEN S K A L D E N N Y N O R S K E B A R N E L I T T E R A T U R E N O V E R L E V E M Å H A N V E R E B E S T EI GOD BOK FOR DEN DET GJELD Men da den egentlige bruker

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten.

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten. Rapport. Innbyggjarundersøkinga 2015 Ulvik herad. Generelt om spørsmåla: Spørsmåla kunne graderast på ein skala frå 1-6, kor 1 var dårlegast. Eit gjennomsnitt på 3,5 vil seie ein vurderingsscore midt på

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

13. Sendetida på TV aukar

13. Sendetida på TV aukar Kulturstatistikk 2004 Radio og TV 3. Sendetida på TV aukar Dei siste fire åra ser det ut til at folk brukte mindre tid på radiolytting og fjernsynssjåing. Samstundes har sendetida i TV auka, medan sendetida

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar.

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. Vårt ynskje: Alle barn skal ha eit trygt miljø i barnehagen utan mobbing.

Detaljer

Innspelsmøte NRK og konkurranse Kulturdepartementet mandag 23. mars

Innspelsmøte NRK og konkurranse Kulturdepartementet mandag 23. mars Landslaget for lokalaviser Telefon 452 89 111 Organisasjonsnummer Kongens gate 14 lla@lla.no 969 970 864 MVA 0153 Oslo www.lla.no Innspelsmøte NRK og konkurranse Kulturdepartementet mandag 23. mars Notat

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016 Hovudområda i norsk er munnleg kommunikasjon, skriftleg kommunikasjon og språk, litteratur og kultur. Kvart av kompetansemåla er brotne ned i mindre einingar. Vi sett

Detaljer

Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn?

Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn? Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn? Gode tips og idear, til alle oss som er saman med barn. Korleis stimulera til eit godt talespråk? Bruk språket Snakk med barnet. Snakk tydeleg Bruk

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Dato: 29.02.2012 Ansvarlig: TSH Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Unge funksjonshemmede takkar for høvet til å kommentera departementet sitt framlegg

Detaljer

Eit lærande utdanningssystem?

Eit lærande utdanningssystem? 07.Mai 2015 Øyvind Glosvik: Eit lærande utdanningssystem? 1 http://www.utdanningsnytt.no/magasin/2015/mysteriet-i-vestsogn-og-fjordane-er-fylket-som-forundrar-forskarane/ Mitt prosjekt: Kva er «annleis»

Detaljer

Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar.

Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar. Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar. Trude Bukve Institutt for lingvistikk, litteratur og estetiske fag Kort om masteroppgåva.. Ei undersøking av finansterminologi

Detaljer

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv):

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): VEDLEGG 1 I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): 2-12 tredje ledd skal lyde: For private grunnskolar

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE SPØRJEGRANSKING Om leselyst og lesevanar blant unge SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE Irene, Terese, Sigurd, Lars i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 INNHALD Innleiing... 3 Diagram og Kommentarar...

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Samansette tekster og Sjanger og stil

Samansette tekster og Sjanger og stil MAPPEOPPGÅVE 5 Samansette tekster og Sjanger og stil Skreve av Kristiane, Renate, Espen og Marthe Glu 5-10, vår 2011 I denne oppgåva skal me først forklare kva ein samansett tekst er, og kvifor samansette

Detaljer

Valle Venstre. «Menneska er viktigare enn systemet.»

Valle Venstre. «Menneska er viktigare enn systemet.» Valle Venstre «Menneska er viktigare enn systemet.» Dette er Valle Venstre: Venstre er eit liberalt parti. Ein liberal politikk tek utgangspunkt i det enkelte mennesket, samstundes med at alle har ansvar

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011 Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 1 2 Metode Undersøkinga er utført av Analyse, utgreiing og dokumentasjon

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer