3.2 Lausnir af römmum sýrum og bösum

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "3.2 Lausnir af römmum sýrum og bösum"

Transkript

1 3. kafli, Efnafræði II (Jóhann Sigurjónon) Efnahvörf ýru og baa við vatn og innbyrði. (Athuga: K = K a ; S = HB ; B = B ; K v = K w ) Upprifjun (8. kafli bók I, Jóhann Sigurjónon) Skilgreiningar: Brønted: Sýra er efni em getur látið af hendi róteind. Bai er efni em getur tekið við róteind. Dæmi: HCl (aq) + H 2 O (l) Cl (aq) + H 3 O + (aq) Hvarf 1 ýra 1 bai 2 bai 1 ýra 2 NH 3(aq) + H 2 O (l) NH 4 + ( aq) + OH (aq) Hvarf 2 bai 1 ýra 2 ýra 1 bai 2 Skýring: HCl lætur af hendi róteind (H + jón) em H 2 O tekur við. Lewi : Sýra er rafeindaparaþegi ; Bai er rafeindaparagjafi Rammar ýrur: Sundrunartig (α) er hátt allt að 100% Sundrunartig: Hve tór hluti ýrunnar hvarfat og myndar jónir, já hvarf 1. K tærri en 1, oftat mun tærri. Daufar ýrur: Sundrunartig (α) lágt á bilinu 0,5 2 % Stundum lægra tundum hærra. K lægri en 1, oftat mun lægri. 3.1 Sjálfjónun vatn Vatn er að hluta til undrað í jónir: 2H 2 O (l) H 3 O + (aq) + OH (aq) Jafnvægifatinn fyrir hvarfið er K v = [H 3 O + ][ OH ] = M 2 við 25ºC Jafnvægifatinn breytit með hita ein og aðrir jafnvægifatar. Í öllum vatnlaunum óháð því hvaða önnur jafnvægi kunna að vera til taðar, er jónamargfeldið [H 3 O + ][ OH ] alltaf jafnt og M 2 við 25ºC. Ef t.d. yrkur OH er þekktur má finna tyrk H 3 O + jóna : [H 3 O + ] = M 2 /[ OH ] Í hlutlauri laun er tyrkur jónanna jafnhár þ.e [ H O ] = [ OH ] = 10 M = 10 M 3 Í úrri laun er [H 3 O + ] > [ OH ] > 10 7 M en í baíkri laun er [H 3 O + ] < [ OH ] < 10 7 M en margfeldið [H 3 O + ][ OH ] er þó alltaf jafnt og M 2 við 25ºC 3.2 Launir af römmum ýrum og böum Rammar ýrur og rammir baar eru 100% undraðar(ir) í vatni þ.e. upphaftyrkur ýrunnar eða bain jafngildir jafnvæityrk H 3 O + og OH Sjá ýnidæmi 3.1 og 3.2 bl. 42

2 3.3 ph hugtakið Í ýru baa vatnlaunum er tyrkur jónanna H 3 O + og OH venjulega frá M til 1,0 M. Til þe að gera þei gildi aðgengilegri er notað ákveðið lografall (logx). Skilgreining á ph er log [H 3 O + ]. Á ama hátt er poh kilgreint: poh = log [ OH ] Ef log reglu er beitt á jöfnu jónmargfeldi vatn: K v = [H 3 O + ][ OH ] = M 2 fæt: log K = log [H 3 O + ] + log [OH ] = log log K =( log [H 3 O + ] ) + (log [OH ]) = log pk = ph + poh =14 Súr ph Baík poh Sjá ýnidæmi 3.3 bl. 43 og 3.4 bl. 44 Þegar ph er mælt er það gert með litvíum og/eða ph mælum (pennumælar, Nerntjafna) 3.4 Sýrubaapör í vatnlaunum Tilvarandi ýra og tilvarandi bai: Leifin em eftir verður þegar róteindin er farin af ýrunni þegar hún hvarfat við vatn, kallat tilvarandi bai ýrunnar og ýran tilvarandi ýra baan. Sjá hvarf 1 og hvarf 2 Dæmi: HCl (aq) + H 2 O (l) Cl (aq) + H 3 O + (aq) Hvarf 1 ýra 1 bai 2 bai 1 ýra 2 Cl er tilvarandi bai ýrunnar HCl. HCl er tilvarandi ýra baan Cl H 3 O + er tilvarandi ýra baan H 2 O. H 2 O er tilvarandi bai ýrunnar H 3 O + Formlegur móltyrkur: Þegar ýra er ett í vatn myndar hún áamt vatni, tilvarandi baa og oxóníumjónir. Samanlagður móltykur ýrunnar og tilvarandi baa, kallat formlegur móltyrkur ýrunnar, C. C = [S] + [B] S táknar ýru og B táknar tilvarandi baa Dæmi S (aq) + H 2 O (l) B (aq) + H 3 O + (aq) u C 0 0 C er í reynd br x +x +x upphaftyrkur j C x x x ýrunnar S Sjá ýnidæmi 3.5 bl. 45, 3.6 bl. 46 og 3.7 bl. 47

3 3.5 Jafnvægihvörf daufra ýrna og baa Jafnvægifati (K ) fyrir hvarf ýru við vatn: S (aq) + H 2 O (l) B (aq) + H 3 O + (aq) K = [B][ H 3O + ] [S] Jafnvægilíking Jafnvægifati (K b ) fyrir hvarf baa við vatn: B (aq) + H 2 O (l) S (aq) + OH aq) [ K b = S][OH ] [B] Jafnvægilíking má reikna K eða K b ef annað er þekkt K K = b [B][H 3 O + ] [S] [S][OH ] [B] K x K b = K v = Sjálfjónun vatn: 2H 2 O (l) H 3 O + (aq) + OH (aq) = [H 3 O + ][OH ] = K v = M 2 Jafnvægifatinn fyrir hvarfið er K v = [H 3 O + ][ OH ] = M 2 K v = [H 3 O + ][ OH ] = Þetta hvarf gengur til vintri þegar ýra eða bai hvarfat við vatn. Þ.e. þegar viðbót verður á H 3 O + eða OH Þegar ýra Í hreinu vatni er [H 3 O + ]=[ OH ] = 10 7 M hvarfat við vatn. Reikna ph S (aq) + H 2 O (l) B (aq) + H 3 O + (aq) u C 0 0 (10 7 M) br x + x + x j C x x x M Vegna jálfjónunar vatn Ef K er lág tala gengur hvarfið að litlu leyti til hægri er x lág tala. Ef x er lág tala er C x ~ C. En x getur verið tærð em liggur nærri þeim tyrk oxóníumjóna (10 7 M ) em jálfjónun vatn gefur. Ef vo er getur reynt nauðynlegt að taka tillit til þe. Leya þarf því 2. tig jöfnu. Ef nálgunin x M ~ x er leyfileg lítur jafnan vona út: X C 2 + [ H ] = K X = C K = O 3 X ( X + 10 C 7 M ) = K

4 Prófa má nálgunina með því að finna hve tór hluti lægri talan x eða 10 7 M er af þeirri tölu em hærri er og hve tór hluti x er af C og bera aman við þau 5% em notuð er em viðmiðun Ef K er t.t.l. tór tala gengur hvarfið langt til hægri. Þá verður að gera ráð fyrir að x é tór tala. Nálgunin C x ~ C er því ekki leyfileg. En nálgunin x M ~ x er að jálfögðu leyfileg ( x er mun tærra en 10 7 M). Þá lítur jafnan vona út: X 2 C X = K 2. tig jafna [ H 3 O + ] = K + (K ) 2 + 4C K 2 Skrifa má jöfnuna á þeu formi Ef ýran er römm undrat hún fullkomlega x = C = [H 3 O + ] Sama gildir um ramma baa og daufa og gildir um rammar og daufar ýrur. Sjá ýnidæmi 3.8 bl. 50, 3.9 bl. 51, 3.10 bl. 52 og 3.11 bl Hlutleying jafnalaunir (búfferlaunir) I. Hlutleying: Þegar römm ýra og rammur bai blandat aman í réttum hlutföllum myndat hlutlau altvatnlaun. Dæmi : Römm ýra myndar H 3 O + þannig að [H 3 O + ] = C þegar jafnvægi er náð. Rammur bai myndar OH jónir þannig að [OH ] = C b þegar jafnvægi er náð. Hvað þarf marga ml af 0,010 M NaOH laun til þe að gera 20,0 ml af 0,20 M HCl laun hlutlaua? Hlutfall H 3 O + jóna og OH jóna verður að vera 1 : 1 HCl og NaOH hvarfat í hlutföllunum 1 : 1 þarf ama efnimagn af NaOH og fyrir er af HCl. Efnimagn H 3 O + jóna er = 0,02 L x 0,20 M = 0,004 mól þarf 0,004 mól af OH jónum. xl x 0,010 M = 0,004 mól xl = 0,4 L eða 400 ml H 3 O + (aq) + OH (aq) 2H 2 O (l) u 0,004 mól 0,004 mól br 0,004 mól 0,004 mól J ~0 (10 7 M) ~0(10 7 M) Þegar jafnræði ríkir milli H 3 O + jóna og OH jóna er launin hlutlau verður [H 3 O + ] = [OH ] = 10 7 M Þegar römm ýra blandat daufum baa eða þegar rammur bai blandat daufri ýru í hlutföllunum 1 : 1 er all ekki öruggt að launin verði hlutlau, þ.e. að ph verði 7 Fjallað verður um það íðar (Títrun)

5 II. Jafnalaunir Jafnalaun er blanda af daufri ýru og tilvarandi baa. Með ákveðnu hlutfalli ýrunnar og baan er hægt að tjórna ýrutigi blöndunnar. Jafnalaun vinnur gegn breytingum á ýrutigi. Ef ýru eða baa er bætt út í hreint vatn breytit ýrtig vatnin verulega. Sýrutig jafnlaunar breytit hin vegar áralítið með viðbót ýru eða baa (en er takmörkum háð). Dæmi: Ef 100 ml af 0,10 M edikýru (CH 3 COOH (aq) ) er blandað aman við 100 ml af 0,10 M altlaun ýrunnar (CH 3 COONa (aq) ) Saltlaunin er í reynd 0,10 M CH 3 COO laun (tilvarandi bai ýrunnar CH 3 COOH. Bet er að nota hvarf ýrunnar við vatn ef K > K b annar að nota hvarf baan við vatn. K edikýru (CH 3 COOH) er tærra en K b CH 3 COO notum við hvarfið: CH 3 COOH (aq) + H 2 O (l) CH 3 COO (aq) + H 3 O + (aq) CH 3 COOH (aq) + H 2 O (l) CH 3 COO (aq) + H 3 O + (aq) U 0,05 M 0,05 M 0 (10 7 M) Br. x +x + x J 0,05 x 0,05 + x x Nálgun ~ 0,05 ~ 0,05 ~ x Hér er Q < K tefnir hvarfið til hægri Reikn Q og bera aman við K. Ef Q < K tefnir hvarfið til hægri K = [CH 3COO ][ H 3 O + ] [CH 3 COOH] K = [0,05][x] [0,05] = 1, M = 1, M [x] = 1, M ph = log(1, ) = 4, 74 Prófun: 1, , = 0, 036 % = 0, 56 % 5 1, 8 10 Nálgun í lagi!!! Hvað gerit ef römmum baa er bætt út í jafnalaunina? Dæmi : Í jafnalaunina em fjallað er um hér að ofan er bætt 0,002 mólum af NaOH (rammur bai). Hver verður ph launarinnar eftir að baanum hefur verið bætt út í? CH 3 COOH (aq) + H 2 O (l) CH 3 COO (aq) + H 3 O + (aq) U 0,05 M 0,05 M 0 (10 7 M) Br. 0,01 +0,01 +0,01 (0,01 ) + 0,01M af OH NU 0,04 0,06 0 (10 7 M) NBr x +x + x NJ 0,04 x 0,06+x x Nálgun ~ 0,04 ~0,06 ~ x Gerum ráð fyrir að upphaftaðan é þei Q < K hvarfið leitar til hægri í átt að jafnvægi. Q er fundið með því að etja tölurnar 0,04 M, 0,06 M og 10 7 M inn í líkinguna. OH jónir frá ramma baanum hvarfat kröftulega við H 3 O + jónir frá ýrunni hvarfið leitar til hægri þar til rammi bainn er uppurinn. jafnmikið eyðit af daufu ýrunni og em nemur viðbót ramma baan og jafnmikið bætit við af tilvarandi daufa baanum og em nemur viðbót ramma baan.

6 Við jafnvægi: [CH 3 COOH] = 0,04 M og [CH 3 COO ] = 0,06 M og [H 3 O + ] = x 0,06M X 5 5 0,04M = 1,8 10 M X = 1,8 10 M = 1,2 10 0,04M 0,06M ph = 4,92 Ef notuð er Hendelon Haelbalch jafnan : + [ H O ] 3 = K [] S [ B] eða ph = pk + log [ B] [] S 5 M Setja þear tærðir inn í líkinguna og finna x. Gera prófun á nálgun. [ H 3 O + ] = [ CH 3 COOH ] [ CH 3 COO ] 1, M [ H 3 O + ] = 0,04 M 0,06 M 1, M = 1,2 x 10 5 M ph = 4,92 Sjá ýnidæmi 3.12 bl. 54, 3.13 bl. 57, 3.14 bl. 58, 3.15 bl Sýrubaa jafnvægi í altlaunum Þegar alt af ýru hvarfat við vatn: Sölt af ýrum eru baar nema alt ein og NH 4 Cl. Jónin NH + 4 hvarfat við vatn ein og aðrar ýrur og gerir vatnlaunina úra. Þegar alt ein og CH 3 COONa er leyt upp í vatni verður launin baík. Saltið CH 3 COONa er auðleyt í vatni og myndar því jónirnar CH 3 COO og Na+ Jónin CH 3 COO er baík vegna hvarf hennar við vatn: CH 3 COO (aq) + H 2 O (l) CH 3 COOH (aq) + OH (aq) Sölt af daufum ýrum ein og CH 3 COONa eru baar í vatnlaun. Hin vegar eru jónir frá römmum ýrum og römmum böum hlutlauar í vatnlaun. Na + jónin hlutlau, hún er hluti af ramma baanum NaOH NaCl mynda jónirnar Na + og Cl, Cl hvarfat við vatn ein og bai : Cl (aq) + H 2 O (l) HCl (aq) + OH (aq) Hver eru áhrif Cl á hvarfið : 2H 2 O (l) H 3 O + (aq) + OH (aq)? Við jafnvægi : 10 7 M 10 7 M Ef hvarf Cl jóna við vatn bætir OH jónum við það em fyrir er af þeim mun hvarfið em lýir jálfjónun vatn ganga lengra til vintri og tyrkur H 3 O + jóna mun því minnka. Þetta gerit aðein ef K b er t.t.l. tór eða tærri en K v (10 14 M 2 ) K b fyrir Cl er M << K v er NaCl (aq) laun hlutlau.. Þetta gildir ef baalaunin er ekki mjög veik. Ef K b > K v verður altlaunin baík Ef K b < K v verður altlaunin hlutlau Dæmi um baík ölt eru: KNO 2 ; NaHCO 3 ; NaF ; Na 2 CO 3 ; NaCH 3 COO Sjá ýnidæmi 3.16 bl. 61 og 3.17 bl.62 Ef hún er mun veikari en 10 7 M verður launin hlutlau jafnvel þó vo K b > K v

7 3.8 Jónun fleirróteindaýru Ef ýra hefur fleiri en eina róteind em lonað getur frá ameindinni, þá gerit það í þrepum. Hvert þrep hefur inn klofnunarfata og eru þeir táknaðir em K 1 og K 2 ofrv. Fyrri klofningfatinn eru venjulega mun tærri en nætu fatar. Brenniteinýra, H 2 SO 4, hefur tvo klofnunarfata: H 2 SO 4(aq) + H 2 O (l) HSO 4 (aq) + H 2 O (l) HSO 4 (aq) + H 3 O + (aq) SO 4 2 (aq) + H 3 O + (aq) K 1 = + [ H O ][ HSO ] 3 [ H SO ] K 2 = + 2 [ H3O ][ SO4 ] [ HSO ] K 1 er mjög tór tala og telt því römm ýra þegar fyrta róteindin fer af en dauf ýra þegar einni róteindin fer af. Þe vegna ræður klofnun fyrtu róteindarinnar til um það hvert ýrutigið verður en ekki ú einni. Hin vegar ef altið NaHSO 4 er leyt upp í vatni eða eitthvað annað auðleyt alt af HSO 4 þá ræður jónin ríkjum í launinni. Sjá ýnidæmi 3.18 bl Sýrubaa títrun Títrun er notuð við ákvörðun á móltyrk launar með því að láta laun með þekktum móltyrk (taðallaun) drjúpa ofan í óþekktu launina. Þegar jafngildipunkti er náð þá má lea af burettu hve mikið rúmmál var notað af þekktu launinni og þá um leið hve mörg mól af efninu með óþekkta móltyrkin hvörfuðut. Ef upphaflega rúmmál óþekktu launar er þekkt má ákvarða mólyrk hennar. Sýrutig launarinna má ákvarða með útreikningum eða nota ph mæli (eða ph pappír) Búretta með rúmmálkvarða, taðallaun Óþekktur tyrkur Segull, em nýt og hrærir í launinni I. Rammar ýrur og rammir baar Þegar rammur bai er ettur út í laun með rammri ýru þá hvarfat jafnmikið af ýrunni og em nemur viðbót ramma bain. Það em eftir verður af römmu ýrunni jafngildir tyrk H 3 O + jóna. Við títrun þá breytit ýrutig launarinnar við hverja viðbót af ramma baanum. Skipta má títrun í þrennt. Staðan þegar ekkert er komið úr búrettunni og aðein ýru eða baalaunin er til taðar í keiluflökunni. Þá ræður tyrkur baan tyrk OH jóna í launinni. Þegar jafngildipunkti er náð eða þegar jafnmikið efnimagn er komið af efninu úr búrettunni og fyrir er af efninu í keiluflökunni, þá er jafnmikið af H 3 O + og OH jónum og ph = 7. Þetta á aðein við þegar rammri ýru er blandað aman við ramman baa. Þegar römm ýra er ett út í laun með daufum baa verður ph ekki jafnt og 7 í jafngildipunkti (getur gert en er all ekki vít). Hér fara á eftir nokkrar einfaldar reiknireglur við ákvörðun á tyrk H 3 O + og OH jóna við títrun. A. Títrun á rammri ýru með römmum baa Gert er ráð fyrir að upphaftyrkur [H 3 O + ] og [OH ] vegna jálfjónunar vatn é hverfandi. 1. Fyrir jafngildipunkt: [H 3 O + ] = (M x V M b x V b ) / (V + V b ) 2. Við jafngildipunkt: M er móltyrkur ýrunnar V er rúmmál ýrunnar (lítrar) M b er móltyrkur bain V b er rúmmál baan (lítrar) (M x V M b x V b ) = 0 [H Athuga vel að rúmmál blöndunar 3 O + ] = [OH ] = 10 7 M breytit við títrun. Gert verður ráð 3. Eftir jafngildipunkt: fyrir þynningu [OH ] = (M b x V b M x V ) / (V b + V ) [H 3 O + ] = / [OH ]

8 B. Títrun á römmum baa með rammri ýru 1. Fyrir jafngildipunkt: [OH ] = (M b x V b M x V ) / (V b + V ) [H 3 O + ] = / [OH ] 2. Við jafngildipunkt: (M x V M b x V b ) = 0 [H 3 O+ ] = [OH ] = 10 7 M 3. Eftir jafngildipunkt: [H 3 O + ] = (M x V M b x V b ) / (V + V b ) II. Daufar ýrur og daufir baar Gert er ráð fyrir að upphaftyrkur [H 3 O + ] og [OH ] vegna jálfjónunar vatn é hverfandi. Við títrun á daufri ýru með römmum baa, þá hvarfat jafnmikið af daufu ýrunni og em nemur viðbót ramma baan, auk þe bætit jafmikið af tilvarandi daufum baa og em nemur viðbót ramma baan. A. Títrun á daufri ýru með römmum baa. S (aq) + H 2 O (l) B (aq) + H 3 O + (aq) 1. Fyrir jafngildipunkt: a. Eftir 0 ml af römmum baa, þá er daufa ýran ríkjandi í launinni: S (aq) + H 2 O (l) B (aq) + H 3 O + (aq) C er upphaftyrkur daufu ýrunnar í upph. C 0M 0M breyting x +x +x jafnvægi C x x x [ B][ H O ] + K 3 = [ S], ef nálgun er leyfileg: x = K C b. Eftir að ramma baanum hefur verið bætt í ýrulaunina, heft hvarf H 3 O + em daufa ýran gefur, við ramma baann : OH (aq) + H 3 O+ (aq) 2 H 2 O (l) hvarfið: S (aq) + H 2 O (l) B (aq) + H 3 O + (aq) gengur til hægri. Það magn em hvarfat af daufu ýrunni jafngildir því em bætt er við af ramma baanum. Jafnmikið bætit við af tilvarandi daufum baa og em nemur viðbót ramma baan. Þá gildir: [S] = (M x V M b x V b ) / (V + V b ) M er móltyrkur daufu ýrunnar [B] = (M b x V b ) / (V + V b ) V er rúmmál daufu ýrunnar (lítrar) [H 3 O + ] = K x [S] / [B] M b er móltyrkur ramma baan V b er rúmmál ramma baan (lítrar) 2. Við jafngildipunkt: [S] = (M x V M b x V b ) / (V + V b ) = 0 [B] = (M b x V b ) / (V + V b ) = C b Daufi bainn verður ríkjandi í launinni og efirfarandi hvarf tekur við: B (aq) + H 2 O (l) S (aq) + OH (aq) í upph. C b 0M 0M breyting x +x +x jafnvægi C b x x x K [][ OH ] [ B] b =, ef nálgun er leyfileg: [OH ] = K b Cb [H 3 O + ] = 1x10 14 / [OH ]

9 3. Eftir jafngildipunkt: [OH ] = umframmagn ramma baan = (M b x V b M x V ) / (V b + V ) [H 3 O + ] = / [OH ] B. Títrun á daufum baa með rammri ýru Svipaðar reglur gilda fyrir títrun á daufum baa með rammri ýru og gilda fyrir títrun á daufri ýru með römmu baa, nema að eftirfarandi hvarf er notað: 1. Fyrir jafngildipunkt a. eftir 0 ml af römmu ýrunni: B (aq) + H 2 O (l) S (aq) + OH (aq) C b er upphaftyrkur daufa baan í upph. C b 0M 0M breyting x +x +x jafnvægi C b x x x ef nálgun er leyfileg: [OH ] = K [H 3 O + ] = / [OH ] b Cb b. Fyrir jafngildipunkt eftir að römmu ýrunni hefur verið bætt út í: H 3 O + (aq) + OH (aq) 2 H 2 O (l) hvarfið: B (aq) + H 2 O (l) S (aq) + OH (aq) gengur til hægri ofrv. [B] = (M b x V b M x V ) / (V + V b ) [S] = (M x V ) / (V + V b ) [OH ] = K b x [B] / [S] M b er móltyrkur daufa baan V b er rúmmál daufa baan (lítrar) M er móltyrkur römmu ýrunnar [H 3 O + ] = / [OH ] V er rúmmál römmu ýrunnar (lítrar) 2. Við jafngildipunkt : [B] = (M b x V b M x V ) / (V b + V ) = 0 [S] = (M x V ) / (V b + V ) = C Daufa ýran verður ríkjandi launinni og eftirfarandi hvarf tekur við: S (aq) + H 2 O (l) B (aq) + H 3 O + (aq) í upph. C 0M 0M breyting x +x +x jafnvægi C x x x K = [B] [H 3 O + ] /[S], ef nálgun er leyfileg: x = K = [H 3 O + ] C 3. Eftir jafngildipunkt: [H 3 O + ] = umframmagn af römmu ýrunni Dragið títrunarferla á millimetrapappír og hafið ml af ramma baanum eða römmu ýrunni em láhnit og ph em lóðhnit. Veljið jálf tyrk og rúmmál launa.

10 Títrunarferlar Títrunarferlar eru notaðir til þe að ákvarða upphaftyrk ýru eða baa, K eða K b, ph eða poh ofl. Ef phmælir er notaður við títrun má tengja hann við hugbúnað em getur dregið upp feril em ýnir ph em fall af tyrk viðbótarefni (taðallaunar). Þegar römm ýra er títruð með römmum baa þá er ferillinn nokkuð frábrugðinn þeim ferli þegar dauf ýra er títrum með römmum baa. Við títrun á daufri ýru með römmum baa myndat tilvarandi daufur bai em áhrif hefur á ýrutig launarinnar (við títrunina myndat em agt jafnalaun/búfferlaun). Við jafngildipunkt er hann ríkjandi. Hin vegar þegar römm ýra er títruð með römmum baa myndat hlutlau tilvarandi bai, em engin áhrif hefur á ýrutigið. Þá hefur aðein jálfjónun vatn áhrif. Hér til vintri ét títrunarferill þegar römm ýra er títruð með römmum baa. Í upphafi, þegar ekkert er komið af ramma baanum í keiluflökuna þá er ph= 1,0 em þýðir að tyrkur H 3 O + er 0,1 M og upphaftyrkur (C ) römmu ýrunnar því 0,1 M. Einnig er hægt að nota jafngildipunkt til þe að ákvarða upphaftyrk römmu ýrunnar. Ef gert er ráð fyrir að tyrkur ramma bain í búrettunni é 0,1 M og 100 ml af römmu ýrunni eru títraðir þá kemur í ljó að 100 ml af ramma baanum voru notaðir til þe að gera ýruna hlutlaua (xhnit). 0,1 M x 0,100 L = 0,01 mól af römmum baa = 0,01 mól af rammri ýru er C = 0,01 mól/0,1l = 0,1 M Hér til vintri ét títrunarferill þegar dauf ýra er títruð með römmum baa. (I) Í upphafi, þegar ekkert er komið af ramma baanum í keiluflökuna þá er ph= 3,0 Aðein daufa ýran í keilu flökunni og hún ræður ein ríkjum og ákvarðar ein ýrutigið. (II) Þegar títrunin er komin hálfa leið að jafngildipunkti er jafnmikið af daufu ýrunni eftir og myndat hefur af tilvarandi daufa baanum. Og báðar efnieindir ráða þá ríkjum og hafa báðar áhrif á ýrutigið. (III) Í jafngildipunkti hefur öll daufa ýran ummyndat í tilvarandi daufan baa og hann ræður þá einn ríkjum á ákvarðar ýrutig launarinnar. (IV) Eftir jafngildipunkt er komin ofgnótt af ramma baanum og hann ræður þá einn ýrutiginu. Hver er upphaftyrkur (C ) daufu ýrunnar og hvert er gildi jafnvægifata (K ) hennar? Styrkur ramma baan er 0,100 M og rúmmál daufu ýrunnar í upphafi er 50,0 ml. Efnimagn ramma baan em notað er = 0,100 M x 0,050 L = 0,0050 mól 0,0050 mól af daufu ýrunni í upphafi er tyrkur hennar því 0,0050 mól/0,050 L = 0,100 M =C Ef haft er í huga hvarf daufu ýrunnar (S) við vatn þá ét að hvarfið leitar til hægri þegar römmum baa er bætt út í, vegna hvarf OH jóna við H 3 O + jónir : S (aq) + H 2 O (l) B (aq) + H 3 O + (aq) Samhliða því að efnimagn S minnkar þá vex efnimagn B (tilvarandi daufur bai) í launinni. Þegar títrunin er hálfnuð (eftir 25 ml) þá er [B] orðinn jafn [S]. Ef litið er á Hendelon_Haelbalch jöfnuna: Þá ét að [B] og [S] tyttit út í jöfnunni og [ H 3 O + ] = K eða ph = pk Þannig er hægt að lea ph (4,2) + [ ] [ S ] H O K 3 = af títrunarferlinum þegar títrunin er hálfnuð og [ B] ákvarða pk og að jálföðu K ph = pk = 4,2 K = 10 4,2 = 6,31 x 10 5 M

11 Önnur aðferð við að ákvarða K er ú að nota C og ph í byrjun og að jálfögðu bókhald: S (aq) + H 2 O (l) B (aq) + H 3 O + (aq) Upph 0,100 M 0 0 Breyt M M M Jafnv 0,099 M 10 3 M 10 3 M Við jafnvægi reynit ph = 3,0 (já graf í upphafi) [ H 3 O + ] = 10 3 M K = [ H 3 O + ][B]/[ S] K = (0,001M) 2 / 0,099M = 1,01 x 10 5 M Miræmið tafar firt og fremt af því hve erfitt er að lea af grafinu (auk þe er grafið ekki mjög nákæmt.) Það em kiptir máli er aðferðin, en hún er í fullu gildi 3.10 Litvíar/Efnavitar Sýrubaa litvíar (efnavitar, e:indicator) eru lífrænar daufar ýrur eða daufir baar. Óundraðar (óklofnar ýruameindirnar hafa annan lit en tilvarandi bai. Litbreyting verður á ákveðnu ph bili fyrir érhvern efnavita. Á myndinni hér fyrir neðan má já nokkra efnavita og það ph bil em litabreyting verður. Ef efnaviti er dauf ýra með almenna formúluna HIn þá klofnar hann amkvæmt efnajöfnunni: HIn (aq) + H 2 O (l) In (aq) + H 3 O + (aq) Ef efnavitinn er í úrri laun þá liggur jafnvægið til vintri og óklofna formið verður ríkjandi í launinni. Ef efnavitinn er í baíkri laun þá liggur jafnvægið til hægri. Þá er klofna formið ríkjandi í launinni og ræður lit hennar. Við títrun er ph að töðugt að breytat og mikilvægt að velja réttan efnavita fyrir hið tiltekna hvarf. Valin er efanviti þannig að litabreytingin verði em næt jafngildipunkti títrunarferilin. Við jafngilipunkt verða miklar breytingar á ph við t.t.l. litla viðbót af því em er í búrettu hverju inni. Til upprifjunar er gott að hafa í huga að við títrun á daufri ýru með römmum baa er það tilvarandi daufi bai daufu ýrunnar em tjórnar ýrutiginu í jafngildipunkti en rammi bainn eftir jafngildipunkt. Þe vegna verður ph nokkuð fyrir ofan ph í jafngildipunkti þegar títrun er lokið. Þetta á við þegar ekki er notaður ph mælir við títunina heldur efnaviti eingöngu. Einn til tveir dropar af ramma baanum umfram það em þarf til þe að ná jafngildipunkti breytir ýrutiginu verulega en hefur ekki mikil áhrif á niðurtöður (tveir dropar jafngilda u.þ.b. 0,1 ml) Ef títra á ramma ýru með römmum baa er jafngilipunktur í ph = 7 en 12 dropar af ramma baanum umfram það em þarf til þe að ná jafngildipunkti gerir lauina mjög baíka, ph gæti farið í 911. Hvaða efnavita væri heppilegat að nota af þeim em hér eru ýndir? Sjá ýnidæmi 3.19 bl. 69

12 Dæmi 1. Sýrutig 0,10 M mauraýru (HCOOH) er 2,38 við 25ºC a. Reiknið K a b. Hve tór hluti ýrunnar á jónaformi (undrunatig)? 2. Hvert er ph 0,20 M HCN launar 3. Reiknið undrunartig a. 0,10 M HF launar og b. 0,01 M HF launar 4. Reiknið tyrk OH jóna í 0,15 M NH 3 launar 5. Laun er útbúin þannig að NaClO er ett í vatn og rúmmál tillt á 2,00 L. Ef ph launarinnar er 10,50. Hve mörg mól af NaClO voru ett í vatnið? 6. Hvort myndar altið Na 2 HPO 4 í vatni úra eða baíka laun? 7. Hvert er ph launar em er útbúin þannig: 0,30 mól af edikýru (CH 3 COOH) og 0,30 mól af NaCH 3 COO og rúmmál tillt af með vatni í 1,0 L? 8. Reiknið ph 0,085 M HNO 2 og 0,10 M KNO 2 9. Reiknið ph launar em er 0,20 M HF og 0,10 MHCl 10. Hvert er ph 0,12 M mjólkurýru og 0,10 M alti af mjólkurýru. K mjólkurýru er 1,4 x 10 4 M? 11. Hvert er ph 0,12 M benóýru og 0,20 M alti af ýrunni. K benóýru er 6,3 x 10 5 M? 12. Hve mörgum mólum af NH 4 Cl þarf að bæta út í 2,0 L af 0,10 M NH 3 laun til myndunar á jafnalaun með ph = 9,00 (gert er ráð fyrir að viðbót NH 4 Cl hafi ekki áhrif á rúmmál blöndunnar)? 13. Jafnalaun em er 0,300 M CH 3 COOH og 0,300 M NaCH 3 COO. Launin hefur ph=4,74 a. Reiknið ph launarinnar eftir að 0,020 mólum af NaOH hefur verið bætt í launina. b. Til amanburðar reiknið ph launar ef,020 mólum af NaOH er bætt í 1,00 l af vatni c. Reiknið ph eftir að 0,020 mólum af HCl hefur verið bætt út í jafnalaunina d. Til amanburðar reiknið ph launar ef,020 mólum af HCl er bætt í 1,00 l af vatni 14. Reiknið ph launar em er 50,0 ml af 0,100 M HCl eftir að : a. 49,0 ml af 0,100 M NaOH laun hefur verið bætt út í b. 51,0 ml af 0,100 M NaOH laun hefur verið bætt út í 15. Reiknið ph launar þegar 45,0 ml af 0,100 M NaOH hefur verið bætt út í 50,0 ml af 0,100 M edikýru (CH 3 COOH) 16. a. Reiknið ph launar þegar eftir að 10,0 ml af 0,050 M NaOH hefur verið bætt út í 40,0 ml af 0,025 M benóýru (C 6 H 6 COOH, K =6,3 x 10 5 M b. Reiknið ph launar þegar eftir að 10,0 ml af 0,100 M HCl hefur verið bætt út í 20,0 ml af 0,100 M NH a. Ákvarðið K 1 fyrir fofórýru (H 3 PO 4 ) (tvær aðferðir) b. Hvaða efnieind er ríkjandi í fyrta jafngildipunkti? c. Reiknið ph í fyrta jafngildipunkti d. Reiknið ph í öðrum jafngildipunkti e. Reiknið ph eftir að 75 ml af 0,10 M NaOH hefur verið bætt út í launina f. Ákvarðið K 2 fyrir fyrir fofórýru (H 3 PO 4 ) þ.e. fyrir H 2 PO 4 (tvær aðferðir) Svör: 1.a K = 1,8 x 10 4 M b. 4,2% 2. ph = 5,00 3.a 7,9% b. 23% 4.1,6 x 10 3 M 5. 0,60 mól 6. baíka, K b er tærra en K 7. ph = 4,74 8. ph = 3,42 9. ph = ph = 3, ph = 4, ,36 mól 13. a. ph = 4,80 b. ph = 12,30 c. ph = 4,68 d. ph = 1, a. ph = 3,00 b. ph = 11, ph=5, a ph = 4,20 b. ph = 9, a. K = 6,3 x 10 3 M (títrun hálfnuð)b. H 2 PO 4 c. ph = 4,25 d. ph = 10 e. ph = 7,2 f. K = 6,2 x 10 8 M

13

Verkefnahefti 3. kafli

Verkefnahefti 3. kafli Verkefnahefti. kafli Skali A Verkefnablöð 0 Námsgagnastofnun. KAFLI .. Cuisinaire-kubbar hvítur appelsínugulur rauður blár ljósgrænn brúnn fjólublár svartur gulur dökkgrænn dökkgrænn svartur gulur fjólublár

Detaljer

FLERVALGSOPPGAVER SYRER OG BASER

FLERVALGSOPPGAVER SYRER OG BASER FLERVALGSOPPGAVER SYRER OG BASER Hjelpemidler: Periodesystem og kalkulator Hvert spørsmål har et riktig svaralternativ. Når ikke noe annet er oppgitt kan du anta STP (standard trykk og temperatur). Syrer

Detaljer

Ordliste for TRINN 1

Ordliste for TRINN 1 Ordliste for TRINN 1 (utviklende matematikk-oppgavehefter 1A, 1B,2A, 2B, 3A og 3B, - refleksjonsord som kan hjelpe å forstå oppgaver). Bok og side Ord på norsk I oppgavetekstene står ofte verb i imperativ

Detaljer

gr. byggingarreglugerðar, nr. 112/2012, sbr. rgl. nr. 1173/2012, 350/2013, 280/2014 og 360/2016 Lög um mannvirki, nr.

gr. byggingarreglugerðar, nr. 112/2012, sbr. rgl. nr. 1173/2012, 350/2013, 280/2014 og 360/2016 Lög um mannvirki, nr. . gr. byggingarreglugerðar, nr. 112/2012, sbr. rgl. nr. 1173/2012, 350/2013, 280/2014 og 360/2016 Lög um mannvirki, nr. 160/2010 Almennar kröfur til íbúða Í grein í byggingarreglugerð segir: Hver einstök

Detaljer

Ordliste for TRINN 2 (utviklende matematikk-oppgavehefter 2Aog 2B- refleksjonsord som kan hjelpe å forstå oppgaver)

Ordliste for TRINN 2 (utviklende matematikk-oppgavehefter 2Aog 2B- refleksjonsord som kan hjelpe å forstå oppgaver) Ordliste for TRINN 2 (utviklende matematikk-oppgavehefter 2Aog 2B- refleksjonsord som kan hjelpe å forstå oppgaver) Bok og side Ord på norsk Forklaring på norsk/synonym/illustrasjon På morsmål (islandsk)

Detaljer

Frístundahús. Leiðbeiningar. Leiðbeiningar. Mannvirkjastofnun

Frístundahús. Leiðbeiningar. Leiðbeiningar. Mannvirkjastofnun . gr. byggingarreglugerðar, nr.112/2012, sbr. rgl. nr. 1173/2012, 350/2013 og 280/2014 Lög um mannvirki, nr. 160/2010 Frístundahús Í grein í byggingarreglugerð segir: Almennar hollustuháttakröfur íbúða

Detaljer

Kapittel 9 Syrer og baser

Kapittel 9 Syrer og baser Kapittel 9 Syrer og baser 1. Syre og base (i) Definisjon (ii) Likevektsuttrykk og likevektskonstant (iii) Sterke syrer og sterke baser (iv) Svake syrer og svake baser 2. Vann som både syre og base (amfotært)

Detaljer

Når vi snakker om likevektskonstanter for syrer og baser så er det alltid syren eller basen i reaksjon med vann

Når vi snakker om likevektskonstanter for syrer og baser så er det alltid syren eller basen i reaksjon med vann Kapittel 16 Syrer og baser Repetisjon 1(30.09.03) 1. Syrer og baser Likevektsuttrykk/konstant Når vi snakker om likevektskonstanter for syrer og baser så er det alltid syren eller basen i reaksjon med

Detaljer

majl Eríndi nr. Þ /^ 3 /^ 3 komudagur 2% l 20IÍ

majl Eríndi nr. Þ /^ 3 /^ 3 komudagur 2% l 20IÍ Afskriftir nátnslána - minnisblað majl Eríndi nr. Þ /^ 3 /^ 3 komudagur 2% l 20IÍ 1Norður Noregi hafa námslán íbúa um langt skeið verið færð niður um vissa upphæð árlega. Námslán eru afskrifuð um 10% á

Detaljer

Beiting enduröflunarverðs við ákvörðun fjárhæðar eignarnámsbóta

Beiting enduröflunarverðs við ákvörðun fjárhæðar eignarnámsbóta Sigurbjörg Rut Hoffritz Beiting enduröflunarverðs við ákvörðun fjárhæðar eignarnámsbóta - BA-ritgerð í lögfræði - Umsjónarkennari: Arnar Þór Stefánsson Lagadeild Háskóla Íslands Júní 2009 EFNISYFIRLIT

Detaljer

BÖRN Í FJÖLTYNGDUM FJÖLSKYLDUM. UPPLÝSINGABÆKLINGUR Islandsk

BÖRN Í FJÖLTYNGDUM FJÖLSKYLDUM. UPPLÝSINGABÆKLINGUR Islandsk BÖRN Í FJÖLTYNGDUM FJÖLSKYLDUM UPPLÝSINGABÆKLINGUR Islandsk 1 FORMÁLI Upplýsingabæklingurinn fjallar um 10 spurningar sem foreldrar oft spyrja og sem beinast að fjöltyngdum málþroska barna. Að auki er

Detaljer

Meginreglur um bótaábyrgð eignarnema

Meginreglur um bótaábyrgð eignarnema Guðlaug Björg Ingólfsdóttir Meginreglur um bótaábyrgð eignarnema -BA ritgerð til BA prófs í lögfræði - Umsjónarkennari: Arnar Þór Stefánsson Lagadeild Háskóla Íslands Apríl 2009 EFNISYFIRLIT 1 Inngangur...2

Detaljer

Java útgáfa /2/2008

Java útgáfa /2/2008 Efnisyfirlit Efnisyfirlit... 2 Tilgangur og uppbygging þessara leiðbeininga... 6 Hvað þarf til að búa til forrit í Java... 6 drjava þróunarumhverfi... 8 Grunnatriði form java forrits - skrifað á skjá...

Detaljer

Fylgiseðill: Upplýsingar fyrir notanda lyfsins. Ringer-Acetat Baxter Viaflo, innrennslislyf, lausn

Fylgiseðill: Upplýsingar fyrir notanda lyfsins. Ringer-Acetat Baxter Viaflo, innrennslislyf, lausn Fylgiseðill: Upplýsingar fyrir notanda lyfsins Ringer-Acetat Baxter Viaflo, innrennslislyf, lausn Virk efni: natríumklóríð, kalíumklóríð, kalsíumklóríð tvíhýdrat, magnesíumklóríð hexahýdrat og natríumacetat

Detaljer

FRAMLEIÐSLA Á MJÖLI OG LÝSI. Útreikningar á olíunotkun, loftmagni og varmatöpum við fiskmjölsframleiðslu í eldþurrkurum.

FRAMLEIÐSLA Á MJÖLI OG LÝSI. Útreikningar á olíunotkun, loftmagni og varmatöpum við fiskmjölsframleiðslu í eldþurrkurum. Nr. 18 19. janúar 1973 FRAMLEIÐSLA Á MJÖLI OG LÝSI Útreikningar á olíunotkun, loftmagni og varmatöpum við fiskmjölsframleiðslu í eldþurrkurum Páll Ólafsson Útdráttur Í samantekt þessari er reiknað út olíunotkun,

Detaljer

Fasit oppdatert 10/9-03. Se opp for skrivefeil. Denne fasiten er ny!

Fasit oppdatert 10/9-03. Se opp for skrivefeil. Denne fasiten er ny! Fasit odatert 10/9-03 Se o for skrivefeil. Denne fasiten er ny! aittel 1 1 a, b 4, c 4, d 4, e 3, f 1, g 4, h 7 a 10,63, b 0,84, c,35. 10-3 aittel 1 Atomnummer gir antall rotoner, mens masse tall gir summen

Detaljer

Kongeriket Norges Grunnlov 49-121

Kongeriket Norges Grunnlov 49-121 Hugvísindasvið Kongeriket Norges Grunnlov 49-121 Oversettelse fra norsk til islandsk Ritgerð til BA-prófs í norsku Þórunn S. Hreinsdóttir Júní 2015 Ritgerð þessi er lokaverkefni til BA-gráðu í norsku og

Detaljer

Java útgáfa /6/2008

Java útgáfa /6/2008 Efnisyfirlit Efnisyfirlit... 2 Tilgangur og uppbygging þessara leiðbeininga... 7 Hvað þarf til að búa til forrit í Java... 8 drjava þróunarumhverfi... 10 Grunnatriði form java forrits - skrifað á skjá...

Detaljer

Línurækt: Efnisval, uppsetning og lagning á línum

Línurækt: Efnisval, uppsetning og lagning á línum VMST-R/0106 Línurækt: Efnisval, uppsetning og lagning á línum Valdimar Ingi Gunnarsson Apríl 2001 Veiðimálastofnun Vagnhöfða 7, 110 Reykjavík Sími: 567 6400 Fax 567 6420 Heimasíða: www.veidimal.is Netfang:

Detaljer

Dómstigi við mat á lifandi sauðfé

Dómstigi við mat á lifandi sauðfé Dómstigi við mat á lifandi sauðfé Við dóma á sauðfé skal styðjast við skala þann sem lýst verður hér á eftir ásamt því að upplýsingar um þunga grips og mælingar á bakvöðva, fituþykkt á baki, lögun vöðvans

Detaljer

Gróðureldar náttúruvá viðvaranir - spár. Sigrún Karlsdóttir Sibylle von Löwis Trausti Jónsson

Gróðureldar náttúruvá viðvaranir - spár. Sigrún Karlsdóttir Sibylle von Löwis Trausti Jónsson Gróðureldar náttúruvá viðvaranir - spár Sigrún Karlsdóttir Sibylle von Löwis Trausti Jónsson Gróðureldar Gróðureldar geta kviknað í sinu mjög þurrum gróðri rakastig og úrkomumagn skiptir því máli Gróðureldar

Detaljer

Leiðbeiningar gr. byggingarreglugerðar, nr. 112/2012, sbr. rgl. nr. 1173/2012, 350/2013, 280/2014 og 360/2016 Lög um mannvirki, nr.

Leiðbeiningar gr. byggingarreglugerðar, nr. 112/2012, sbr. rgl. nr. 1173/2012, 350/2013, 280/2014 og 360/2016 Lög um mannvirki, nr. . gr. byggingarreglugerðar, nr. 112/2012, sbr. rgl. nr. 1173/2012, 350/2013, 280/2014 og 360/2016 Lög um mannvirki, nr. 160/2010 Bílastæði hreyfihamlaðra Í grein í byggingarreglugerð segir: Bílastæði hreyfihamlaðra

Detaljer

sþ. 503. Tillaga til þingsályktunar [200. mál]

sþ. 503. Tillaga til þingsályktunar [200. mál] sþ. 503. Tillaga til þingsályktunar [200. mál] um heimild fyrir rikisstjórnina að staðfesta samkomulag milli Íslands og Noregs um fiskveiði- og landgrunnsmál. Frá utanríkisráðherra. Alþingi ályktar að

Detaljer

Kjemien stemmer KJEMI 1

Kjemien stemmer KJEMI 1 Figur s. 34 Egenskaper hos syrer / sure løsninger Smaker surt Endrer farge på indikatorer og noen plantefarger Egenskaper hos baser / basiske løsninger Smaker bittert Endrer farge på indikatorer og noen

Detaljer

Kjarnaborun í Tjörnessetlögin til að meta þroska lífrænna efna

Kjarnaborun í Tjörnessetlögin til að meta þroska lífrænna efna Verknr. 8-503100 Bjarni Richter Kjarnaborun í Tjörnessetlögin til að meta þroska lífrænna efna Áfangaskýrsla Unnið fyrir Auðlindadeild Orkustofnunar OS-2001/051 Ágúst 2001 Orkustofnun Rannsóknasvið Reykjavík:

Detaljer

Hvað ræður skattalegu heimilisfesti lögaðila skv. íslenskum skattarétti og ákvæðum tvísköttunarsamninga

Hvað ræður skattalegu heimilisfesti lögaðila skv. íslenskum skattarétti og ákvæðum tvísköttunarsamninga Háskólinn á Bifröst BS ritgerð - Haust 2012 Hvað ræður skattalegu heimilisfesti lögaðila skv. íslenskum skattarétti og ákvæðum tvísköttunarsamninga Jóhann Sveinn Sigurleifsson Leiðbeinandi: Elísabet Guðbjörnsdóttir

Detaljer

Leiðbeiningar

Leiðbeiningar . gr. byggingarreglugerðar, nr. 112/2012, sbr. rgl. nr. 1173/2012, 350/2013 og 280/2014 Lög um mannvirki, nr. 160/2010 Bílastæði hreyfihamlaðra Í grein í byggingarreglugerð segir: Bílastæði hreyfihamlaðra

Detaljer

(Lagt fyrir Alþingi á 145. löggjafarþingi ) I. KAFLI Breyting á lögum nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar.

(Lagt fyrir Alþingi á 145. löggjafarþingi ) I. KAFLI Breyting á lögum nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar. Í vinnslu 15. febrúar 2016 Drög að frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar, nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða og nr. 74/2012 um veiðigjald (öflun sjávargróðurs

Detaljer

Kapittel 17 Mer om likevekter

Kapittel 17 Mer om likevekter Kapittel 17 Mer om likevekter 1. Mer om syre-base likevekter - Buffer o Definisjon o Hvordan virker en buffer? o Bufferkapasitet o Bufferlignigen o Hvordan lage en buffer med spesifikk ph?. Titrerkurver

Detaljer

sambærilegum dómum er átt við að atvikalýsingar séu svipaðar, ákært sé fyrir sömu ákvæði hegningarlaganna og að dómur hafi fallið á svipuðum tíma.

sambærilegum dómum er átt við að atvikalýsingar séu svipaðar, ákært sé fyrir sömu ákvæði hegningarlaganna og að dómur hafi fallið á svipuðum tíma. EFNISYFIRLIT 1 Inngangur... 2 2 Ákvörðun refsingar... 3 2.1 Um refsimörk laga... 3 2.2 Refsiþyngingarástæður... 4 2.3 70. gr. hgl.... 4 2.4 Hugtakið nauðgun í lagalegum skilningi... 6 2.4.1 Fyrirmynd og

Detaljer

EFNISYFIRLIT. Sproti 1a Verkefnahefti til ljósritunar

EFNISYFIRLIT. Sproti 1a Verkefnahefti til ljósritunar Sproti 1a v e r k e f n a h e f t i t i l l j ó s r i t u n a r EFNISYFIRLIT 1 Húfur og bakpokar 2 Flokkaðu myndirnar 3 Mynstur 1 4 Mynstur 2 5 Mynstur 3 6 Fylgdu mynstrinu 1 7 Fylgdu mynstrinu 2 8 Finndu

Detaljer

Virkjunarkostir til umfjöllunar í 3. áfanga rammaáætlunar Kafli 6.52 R3154A Blöndudalsvirkjun

Virkjunarkostir til umfjöllunar í 3. áfanga rammaáætlunar Kafli 6.52 R3154A Blöndudalsvirkjun Virkjunarkostir til umfjöllunar í 3. áfanga rammaáætlunar Kafli 6.52 R3154A Blöndudalsvirkjun Erla Björk Þorgeirsdóttir Kristinn Einarsson Linda Georgsdóttir OS-2013/01 978-9979-68-326-1 Orkustofnun Orkugarður

Detaljer

t i l l j ó s r i t u n a r

t i l l j ó s r i t u n a r Sproti 3a v e r k e f n a b l ö ð t i l l j ó s r i t u n a r Sproti 3a Verkefnablöð til ljósritunar Gyldendal Norsk Forlag AS 2006 Heiti á frummálinu: Multi Kopiperm 1 4 Hönnun og útlit: Børre Holth Kápuhönnun

Detaljer

Kjemiske tegn Finn alle grunnstoffer med kjemisk tegn som begynner på a) A b) S 1.2

Kjemiske tegn Finn alle grunnstoffer med kjemisk tegn som begynner på a) A b) S 1.2 OPPGAVER (1 atomer, molekyler, ioner) 1.1 Kjemiske tegn Finn alle grunnstoffer med kjemisk tegn som begynner på a) A b) S 1.2 Atomkjernen Hva er antall protoner, nøytroner, nukleoner i 35 235 3 80 a) S

Detaljer

Norska fiskveiðistjórnunarkerfið og markaðssetning norskra afurða. Jóhannes Pálsson, framkvæmdastjóri framleiðslu Norway Seafood AS.

Norska fiskveiðistjórnunarkerfið og markaðssetning norskra afurða. Jóhannes Pálsson, framkvæmdastjóri framleiðslu Norway Seafood AS. Norska fiskveiðistjórnunarkerfið og markaðssetning norskra afurða Jóhannes Pálsson, framkvæmdastjóri framleiðslu Norway Seafood AS. Helstu markaðir fyrir norskar sjávarafurðir Heildarútflutningsverðmæti

Detaljer

C++ Nokkrar æfingar í forritun. Hallgrímur Arnalds

C++ Nokkrar æfingar í forritun. Hallgrímur Arnalds C++ Nokkrar æfingar í forritun bls. 1 Hallgrímur Arnalds síðast breytt: 15/8/06 Tilgangur þessara leiðbeininga Þessir punktar eru ætlaðir sem safn af æfingaverkefnum fyrir byrjendur í forritun. Vonandi

Detaljer

Kjemi 1. Figur s Figurer kapittel 8: Syrer og baser. gir andre farger enn syrer gir. ph < 7 ph > 7. Reagerer med uedelt metall og gir H 2 -gass

Kjemi 1. Figur s Figurer kapittel 8: Syrer og baser. gir andre farger enn syrer gir. ph < 7 ph > 7. Reagerer med uedelt metall og gir H 2 -gass Figur s. 42 Egenskaper hos syrer / sure løsninger Smaker surt Endrer farge på indikatorer og noen plantefarger Egenskaper hos baser / basiske løsninger Smaker bittert Endrer farge på indikatorer og noen

Detaljer

UM SJÁVARFALLASPÁR. Náttúiufrœðingurinn 69 (I), bls , 2000.

UM SJÁVARFALLASPÁR. Náttúiufrœðingurinn 69 (I), bls , 2000. ÞORSTEINN SÆMUNDSSON UM SJÁVARFALLASPÁR Sjávarföllin hafa frá fyrstu tíð vakið athygli þeirra sem við strendur búa eða sjómennsku stunda. Að sæfarendur þurfi að taka tillit til flóðs og fjöru er deginum

Detaljer

Stika 1a Verkefnablöð til ljósritunar. Gyldendal Norsk Forlag AS útgáfa. Heiti á frummálinu: Multi 5 7 Kopiperm 1. útgáfa

Stika 1a Verkefnablöð til ljósritunar. Gyldendal Norsk Forlag AS útgáfa. Heiti á frummálinu: Multi 5 7 Kopiperm 1. útgáfa Stika 1a v e r k e f n a b l ö ð t i l l j ó s r i t u n a r Stika 1a Verkefnablöð til ljósritunar Gyldendal Norsk Forlag AS 2006 1. útgáfa. Heiti á frummálinu: Multi 5 7 Kopiperm 1. útgáfa Ritstjóri norsku

Detaljer

Dæmi um eldvarnarveggi, hæðaskil og eldvarnarhurðir

Dæmi um eldvarnarveggi, hæðaskil og eldvarnarhurðir Dæmi um eldvarnarveggi, hæðaskil og eldvarnarhurðir Veggir og hæðaskil skv. dæmunum hér á eftir teljast uppfylla kröfur um brunamótstöðu með eftirfarandi takmörkunum: a. Hámarkshæð veggja skal vera 3,0

Detaljer

7.4 Skotvopn og sprengiefni Önnur tilvik gr. hegningarlaganna Hugtakið saknæmi Saknæmisskilyrði...

7.4 Skotvopn og sprengiefni Önnur tilvik gr. hegningarlaganna Hugtakið saknæmi Saknæmisskilyrði... EFNISYFIRLIT Aðfararorð... 3 1 Inngangur... 4 1.1 Um efni ritgerðarinnar og efnisskipan... 4 1.2 Sögulegt yfirlit... 6 2 Flokkun afbrota... 7 2.1 Tjónsbrot... 8 2.2 Samhverf brot... 9 2.3 Hættubrot...

Detaljer

Um upplýsingaskyldu seljanda í fasteignakaupum og fleiri reglur laga nr. 40/2002 um fasteignakaup

Um upplýsingaskyldu seljanda í fasteignakaupum og fleiri reglur laga nr. 40/2002 um fasteignakaup Grímur Hergeirsson Um upplýsingaskyldu seljanda í fasteignakaupum og fleiri reglur laga nr. 40/2002 um fasteignakaup - Meistararitgerð í lögfræði - Umsjónarkennari: Viðar Már Matthíasson Lagadeild Háskóla

Detaljer

KÖNNUNARSKURÐIR Í SVONEFNDA ÞORLÁKSBÚÐ Í SKÁLHOLTI

KÖNNUNARSKURÐIR Í SVONEFNDA ÞORLÁKSBÚÐ Í SKÁLHOLTI KÖNNUNARSKURÐIR Í SVONEFNDA ÞORLÁKSBÚÐ Í SKÁLHOLTI Mjöll Snæsdóttir FS435-09041 2009 Fornleifastofnun Íslands 2009 Bárugötu 3 101 Reykjavík Sími: 551 1033 Fax: 551 1047 Netfang: fsi@instarch.is Heimasíða:

Detaljer

Kennsluleiðbeiningar. Geisli 3B Kennsluleiðbeiningar Námsgagnastofnun

Kennsluleiðbeiningar. Geisli 3B Kennsluleiðbeiningar Námsgagnastofnun Kennsluleiðbeiningar 25. febrúar 2013 Efnisyfirlit Yfirlit yfir námsefni 7. bekkjar... 3 Geisli 3B... 4 Skýringar á táknum... 6 Brot... 7 Hlutföll... 8 Talnafræði... 15 Ekki er allt sem sýnist... 19 Mynstur

Detaljer

REGLUR FYRIR ÚTGEFENDUR FJÁRMÁLAGERNINGA

REGLUR FYRIR ÚTGEFENDUR FJÁRMÁLAGERNINGA REGLUR FYRIR ÚTGEFENDUR FJÁRMÁLAGERNINGA NASDAQ OMX ICELAND HF. ÚTGEFNAR 17. desember 2013 INNGANGUR... 4 HLUTABRÉF... 5 1. TAKA HLUTABRÉFA TIL VIÐSKIPTA... 5 1.1 SKILYRÐI FYRIR TÖKU HLUTABRÉFA TIL VIÐSKIPTA...

Detaljer

Stika 3b Verkefnablöð til ljósritunar. Gyldendal Norsk Forlag AS útgáfa. Heiti á frummálinu: Del 2 Kopioriginaler til Multi 7

Stika 3b Verkefnablöð til ljósritunar. Gyldendal Norsk Forlag AS útgáfa. Heiti á frummálinu: Del 2 Kopioriginaler til Multi 7 Stika 3b v e r k e f n a b l ö ð t i l l j ó s r i t u n a r Stika 3b Verkefnablöð til ljósritunar Gyldendal Norsk Forlag AS 200. útgáfa Heiti á frummálinu: Del 2 Kopioriginaler til Multi 7 Ritstjóri norsku

Detaljer

Aðför vegna umgengistálmana

Aðför vegna umgengistálmana Aðför vegna umgengistálmana Hrefna Friðriksdóttir Lagadeild Ritstjóri Hrefna Friðriksdóttir Rannsóknir í félagsvísindum XIII. Erindi flutt á ráðstefnu í október 2012 Reykjavík: Félagsvísindastofnun Háskóla

Detaljer

LAXÁ 2005 HANDBÓK FYRIR ÞÁTTTAKENDUR Í FERÐ WÖRTUNNAR AÐ LAXÁ Í MÝVATNSSVEIT 8. TIL 12. JÚLÍ 2005 ÚTGEFANDI: STANGVEIÐIDEILD WÖRTUNNAR B.C.

LAXÁ 2005 HANDBÓK FYRIR ÞÁTTTAKENDUR Í FERÐ WÖRTUNNAR AÐ LAXÁ Í MÝVATNSSVEIT 8. TIL 12. JÚLÍ 2005 ÚTGEFANDI: STANGVEIÐIDEILD WÖRTUNNAR B.C. LAXÁ 2005 HANDBÓK FYRIR ÞÁTTTAKENDUR Í FERÐ WÖRTUNNAR AÐ LAXÁ Í MÝVATNSSVEIT 8. TIL 12. JÚLÍ 2005 ÚTGEFANDI: STANGVEIÐIDEILD WÖRTUNNAR B.C. REGLUR VARÐANDI LAXÁ 2005 1. Bannað að spila Matador, Lúdó og

Detaljer

1.1. Almennir sparireikningar...*5,95% 2.3. GULLÁRA-reikningur...*14,85% Fyrir 60 ára og eldri (engin binding) - Vextir gr. 30/6 og 31/12 árl.

1.1. Almennir sparireikningar...*5,95% 2.3. GULLÁRA-reikningur...*14,85% Fyrir 60 ára og eldri (engin binding) - Vextir gr. 30/6 og 31/12 árl. Leiðbeinandi vextir fyrir sparisjóðina gildir frá 1. apríl 2008 Vaxtatilkynning nr. 417 INNLÁN Vextir alls á ári 1. ALMENNIR SPARIREIKNINGAR: 1.1. Almennir sparireikningar...*5,95% 2. MARKAÐSREIKNINGAR:

Detaljer

Siðferði og samfélagsleg ábyrgð í sveitarfélögum

Siðferði og samfélagsleg ábyrgð í sveitarfélögum Siðferði og samfélagsleg ábyrgð í sveitarfélögum 2 Inngangur Á undanförnum árum hefur verið mikil umræða í Noregi um siðferði á sveitarstjórnarstigi og norska sveitarfélagasambandið, KS, hefur staðið fyrir

Detaljer

URÐUNARSTAÐUR Í FÍFLHOLTUM

URÐUNARSTAÐUR Í FÍFLHOLTUM URÐUNARSTAÐUR Í FÍFLHOLTUM Áhættumat vegna starfsleyfis Sorpurðun Vesturlands hf. Ágúst 2012 EFNISYFIRLIT 1. INNGANGUR... 1 2. UPPRUNAEINKENNI MENGANDI ÞÁTTA... 2 2.1 ÚRGANGUR... 2 2.2 SIGVATN OG VIÐTAKAR...

Detaljer

Baðplötur Síðan 1952 B

Baðplötur Síðan 1952 B Baðplötur Síðan 1952 B-172-04.14 1 2 2506 HG Toscana F23 Velkomin í okkar veröld Klæðið baðherbergið með baðplötum frá Fibo Trespo. Plöturnar eru viðurkenndar til notkunar í blautrými, og öll vinna með

Detaljer

PÆLINGAR UM NPA EFNI:

PÆLINGAR UM NPA EFNI: PÆLINGAR UM NPA EFNI: I. INNGANGUR... 2 II. HVERJIR EIGA AÐ FÁ NPA-SAMNING? REGLUR Á HÖFUÐBORGARSVÆÐINU... 4 III. ÚR REGLUM Á ÖÐRUM NORÐURLÖNDUM... 7 IV. HUGLEIÐINGAR UM HVERJIR EIGI AÐ FÁ EÐA GETI NÝTT

Detaljer

Leiðbeiningar um samtöl barnaverndarstarfsmanna við börn. Talaðu við mig!

Leiðbeiningar um samtöl barnaverndarstarfsmanna við börn. Talaðu við mig! Leiðbeiningar um samtöl barnaverndarstarfsmanna við börn Talaðu við mig! barnaverndar arstarfsmanna við börn Innihald Formáli... 5 Réttur barna og unglinga til þátttöku... 6 Tilgangurinn með leiðbeiningunum...

Detaljer

Vægi lögskýringargagna við túlkun mannréttindaákvæða stjórnarskrár í dómum Hæstaréttar Íslands

Vægi lögskýringargagna við túlkun mannréttindaákvæða stjórnarskrár í dómum Hæstaréttar Íslands Marta María Friðriksdóttir Vægi lögskýringargagna við túlkun mannréttindaákvæða stjórnarskrár í dómum Hæstaréttar Íslands - BA ritgerð í lögfræði - Umsjónarkennari: Margrét María Grétarsdóttir Lagadeild

Detaljer

Þorskeldisráðstefna í Bergen 9. Kristján Ingimarsson HB Grandi - fiskeldi

Þorskeldisráðstefna í Bergen 9. Kristján Ingimarsson HB Grandi - fiskeldi Þorskeldisráðstefna í Bergen 9. og 10. febrúar 2011. Kristján Ingimarsson HB Grandi - fiskeldi Dagskrá ráðstefnunnar Miðvikudagur 9. febrúar: Heilbrigði og afföll í matfiskeldi. Seiðagæði. Eldisþorskur:

Detaljer

FLERVALGSOPPGAVER ANALYSE

FLERVALGSOPPGAVER ANALYSE FLERVALGSOPPGAVER ANALYSE Hjelpemidler: Periodesystem (og kalkulator der det er angitt) Hvert spørsmål har et riktig svaralternativ. Når ikke noe annet er oppgitt kan du anta STP (standard trykk og temperatur).

Detaljer

Frumvarp til laga. um breytingu á skaðabótalögum, nr. 50/1993, með síðari breytingum. (Lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi

Frumvarp til laga. um breytingu á skaðabótalögum, nr. 50/1993, með síðari breytingum. (Lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi Þskj. 189 170. mál. Frumvarp til laga um breytingu á skaðabótalögum, nr. 50/1993, með síðari breytingum. (Lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi 2009 2010.) 1. gr. Á eftir 23. gr. laganna kemur ný grein,

Detaljer

Hjúskapur og hrun Ábyrgð, áhrif og afleiðingar

Hjúskapur og hrun Ábyrgð, áhrif og afleiðingar Ábyrgð, áhrif og afleiðingar Hrefna Friðriksdóttir Lagadeild Ritstjóri: Helgi Áss Grétarsson Rannsóknir í félagsvísindum XI. Erindi flutt á ráðstefnu í október 2010 Ritrýnd grein Reykjavík: Félagsvísindastofnun

Detaljer

33. gr. samningalaga Dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands fyrir og eftir lögfestingu 36. gr.

33. gr. samningalaga Dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands fyrir og eftir lögfestingu 36. gr. BA-ritgerð í lögfræði 33. gr. samningalaga Dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands fyrir og eftir lögfestingu 36. gr. Jóhann Þorvarðarson Leiðbeinandi: Unnur E. Sveinsdóttir Apríl 2014 BA-ritgerð í lögfræði

Detaljer

TILKOMA, INNTAK OG FRAMKVÆMD TILKYNNINGARFRESTS, SKV. 1. MGR. 51. OG 1. MGR GR. VÁTRYGGINGARSAMNINGALAGA, NR. 30/2004.

TILKOMA, INNTAK OG FRAMKVÆMD TILKYNNINGARFRESTS, SKV. 1. MGR. 51. OG 1. MGR GR. VÁTRYGGINGARSAMNINGALAGA, NR. 30/2004. TILKOMA, INNTAK OG FRAMKVÆMD TILKYNNINGARFRESTS, SKV. 1. MGR. 51. OG 1. MGR. 124. GR. VÁTRYGGINGARSAMNINGALAGA, NR. 30/2004. SKÚLI SVEINSSON 14. maí 2012 ML í lögfræði Höfundur: Skúli Sveinsson Kennitala:

Detaljer

1. Inngangur. 2. Önnur móðurmál en íslenska

1. Inngangur. 2. Önnur móðurmál en íslenska 1 1. Inngangur Ýmsir geta ekki nýtt sér hefðbundna kennslu í íslensku í grunnskóla. Hluti þeirra hefur gengið undir nafninu nýbúar. Í Reglugerð um íslenskukennslu nemenda með annað móðurmál en íslensku

Detaljer

Syrer og baser. Et proton er et hydrogenatom som har mistet sitt eneste elektron. Det beskrives som H +, en positiv ladning.

Syrer og baser. Et proton er et hydrogenatom som har mistet sitt eneste elektron. Det beskrives som H +, en positiv ladning. Syrer og baser Det finnes flere definisjoner på hva syrer og baser er. Vi skal bruke definisjonen til Brønsted: En Brønsted syre er en proton donor. En Brønsted base er en proton akseptor. 1s 1+ Et proton

Detaljer

Að öðru leyti er vísað til umsagnar Alþýðusambandsins um frumvarp til laga um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, mál 518.

Að öðru leyti er vísað til umsagnar Alþýðusambandsins um frumvarp til laga um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, mál 518. ALÞÝÐUSAMBAND ÍSLANDS Alþingi komudagur Í9.Í.Q.003 Nefndasvið Alþingis Austurstræti 8-10 Reykjavík, 18. febrúar 2003 Efni: Umsögn um frumvarp til laga um neytendakaup, 556. mál, EESreglur. Alþýðusamband

Detaljer

1 Inngangur Kristín Helga Gunnarsdóttir Ríólítreglan Þýðingar og þýðingafræði... 5

1 Inngangur Kristín Helga Gunnarsdóttir Ríólítreglan Þýðingar og þýðingafræði... 5 Efnisyfirlit 1 Inngangur... 2 1.1 Kristín Helga Gunnarsdóttir... 3 1.2 Ríólítreglan... 3 2 Þýðingar og þýðingafræði... 5 2.1 Hvað eru þýðingar?... 5 2.2 Hugtakið jafngildi... 6 2.2.1 Hvað er jafngildi?...

Detaljer

3. Sameiginlega EES-þingmannanefndin. 2005/EES/34/01 Almannaþjónustuskyldur Útboð Noregur... 1

3. Sameiginlega EES-þingmannanefndin. 2005/EES/34/01 Almannaþjónustuskyldur Útboð Noregur... 1 ÍSLENSK útgáfa EES-viðbætir við Stjórnartíðindi Evrópusambandsins I EES-STOFNANIR 1. EES-ráðið 2. Sameiginlega EES-nefndin 3. Sameiginlega EES-þingmannanefndin 4. Ráðgjafarnefnd EES ISSN 1022-9337 Nr.

Detaljer

Eðlisfræði Bylgjur, bylgjustafnar og ölduker Bylgjur, bylgjustafnar og ölduker Bylgjur, bylgjustafnar og ölduker

Eðlisfræði Bylgjur, bylgjustafnar og ölduker Bylgjur, bylgjustafnar og ölduker Bylgjur, bylgjustafnar og ölduker S I S Menntaskólinn 14.1 Bylgjur, bylgjustafnar og ölduker R E Y K SIGILLUM J A V SCHOLÆ I C E N í Reykjavík Eðlisfræði 1 Kafli 14 - Bylgjur í fleti 21. mars 2007 Kristján Þór Þorvaldsson kthth@mr.is -

Detaljer

Helstu nýmæli laga nr. 150/2007

Helstu nýmæli laga nr. 150/2007 Svanhildur Anna Magnúsdóttir Helstu nýmæli laga nr. 150/2007 -BA ritgerð í lögfræði - Umsjónarkennari: Heiðar Ásberg Atlason Lagadeild Háskóla Íslands Júní 2009 EFNISYFIRLIT 1. Inngangur... 3 2. Forsaga

Detaljer

Studium/klasse: Masterutdanning i profesjonsretta naturfag. 8 (inkludert denne og vedlegg)

Studium/klasse: Masterutdanning i profesjonsretta naturfag. 8 (inkludert denne og vedlegg) Eksamensoppgave høsten 2010 Ordinær eksamen Bokmål Fag: Grunnleggende kjemi Eksamensdato: 7.desember 2010 Studium/klasse: Masterutdanning i profesjonsretta naturfag Emnekode: NAT400 Eksamensform: Skriftlig

Detaljer

Alþingi Erindi nr. Þ /53/^ 31* komudagur Q.ccrb

Alþingi Erindi nr. Þ /53/^ 31* komudagur Q.ccrb Reykjavík, 22. janúar 2007. Nefiidasvið Alþingis, Austurstræti 8-10, 150 Reykjavík. Alþingi Erindi nr. Þ /53/^ 31* komudagur 23. 1 Q.ccrb Efiii: Svör við umsögnum um firumvarp til laga um breyting á almennum

Detaljer

Nr desember 1999 AUGLÝSING

Nr desember 1999 AUGLÝSING 31. desember 1999 173 Nr. 23 AUGLÝSING um samning milli Íslands, Grænlands/Danmerkur og Noregs um loðnustofninn á hafsvæðinu milli Grænlands, Íslands og Jan Mayen. Hinn 18. júní 1998 var undirritaður í

Detaljer

Ofnæmis- og óþolsvaldar í matvælum

Ofnæmis- og óþolsvaldar í matvælum Leiðbeiningar Ofnæmis- og óþolsvaldar í matvælum - lögboðin upplýsingagjöf um matvæli - Febrúar 2015 0 Efnisyfirlit Inngangur... 2 1. Ofnæmis og óþolsvaldar í II. viðauka reglugerðar... 3 1.1. Afurðir

Detaljer

Nordiskt samarbete - Nationell utveckling - Nordiskt utbyte Norræn skiptidvöl.

Nordiskt samarbete - Nationell utveckling - Nordiskt utbyte Norræn skiptidvöl. Nordiskt samarbete - Nationell utveckling - Nordiskt utbyte Norræn skiptidvöl. Ingibergur Sigurðsson veiðieftirlitsmaður vinnsluskip Mars til júní 2009. Inngangur Í því sem hér fer á eftir mun ég gera

Detaljer

FiSKVINNSLUSTÖÐVA. Álþingi E rin á i m Þ /& /S 1 * komudagur /4 00^ SAMTOK LANDSSAMBAND ÍSLENSKRA ÚTVEGSMANNA

FiSKVINNSLUSTÖÐVA. Álþingi E rin á i m Þ /& /S 1 * komudagur /4 00^ SAMTOK LANDSSAMBAND ÍSLENSKRA ÚTVEGSMANNA SAMTOK FiSKVINNSLUSTÖÐVA Alþingi Efhahags- og skattaneínd Austurstræti 8-10 150 Reykjavík Álþingi E rin á i m Þ /& /S 1 * komudagur /4 00^ LANDSSAMBAND ÍSLENSKRA ÚTVEGSMANNA Borgartúni 35 105 Reykjavík

Detaljer

Umbúðir eiga að spara meira en þær kosta

Umbúðir eiga að spara meira en þær kosta 2/2000 Tímarit Tæknifélags mjólkuriðnaðarins 24. árgangur 1943 Umbúðir eiga að spara meira en þær kosta Ruben Rausing, stofnandi Tetra Pak. Tetra 1952 Classic 1961 Tetra Therm Aseptic VTIS Tetra 1961 Classic

Detaljer

sþ Tillaga til þingsályktunar [132. mál]

sþ Tillaga til þingsályktunar [132. mál] sþ. 137. Tillaga til þingsályktunar [132. mál] um verndun ósonlagsins. Flm.: Álfheiður Ingadóttir, Hjörleifur Guttormsson, Steingrímur J. Sigfússon. Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni: 1. að gera

Detaljer

Kapittel 4 Ulike kjemiske reaksjoner og støkiometri i løsninger

Kapittel 4 Ulike kjemiske reaksjoner og støkiometri i løsninger Kapittel 4 Ulike kjemiske reaksjoner og støkiometri i løsninger 1. Vann som løsningsmiddel 2. Elektrolytter Sterke elektrolytter Svake elektrolytter Ikke-eletrolytter 3. Sammensetning av løsning Molaritet

Detaljer

Eftirfylgni með árs ungmennum í Hordaland í Noregi sem eru ekki í skóla eða vinnu.

Eftirfylgni með árs ungmennum í Hordaland í Noregi sem eru ekki í skóla eða vinnu. Eftirfylgni með 16-21 árs ungmennum í Hordaland í Noregi sem eru ekki í skóla eða vinnu. Lára Hreinsdóttir Lokaverkefni til MA gráðu í náms- og starfsráðgjöf Félagsvísindasvið Eftirfylgni með 16-21 árs

Detaljer

Heimildin til nafnleyndar vitna í sakamálum BA ritgerð í lögfræði

Heimildin til nafnleyndar vitna í sakamálum BA ritgerð í lögfræði Heimildin til nafnleyndar vitna í sakamálum BA ritgerð í lögfræði Berglind Hermannsdóttir Lagadeild Félagsvísindasvið Friðrik Ársælsson Október 2013 Berglind Hermannsdóttir Heimildin til nafnleyndar vitna

Detaljer

Frumvarp til laga. Frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.

Frumvarp til laga. Frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. 146. löggjafarþing 2016 2017. Þingskjal 379 272. mál. Stjórnarfrumvarp. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar, lögum um stjórn fiskveiða og lögum um veiðigjald (öflun

Detaljer

Definisjoner Brønsted, 1923. En syre er et stoff som kan spalte av protoner En base er et stoff som kan ta opp protoner

Definisjoner Brønsted, 1923. En syre er et stoff som kan spalte av protoner En base er et stoff som kan ta opp protoner Syrer og baser Definisjoner Brønsted, 1923 En syre er et stoff som kan spalte av protoner En base er et stoff som kan ta opp protoner Syrer Genrelt uttrykk HB H + + B - syre H + + korresponderende base

Detaljer

LNS Norsk gruveselskap med et internasjonalt perspektiv. Adm. dir. Frode Nilsen

LNS Norsk gruveselskap med et internasjonalt perspektiv. Adm. dir. Frode Nilsen LNS Norsk gruveselskap med et internasjonalt perspektiv Adm. dir. Frode Nilsen LNS- Gruppen LNS Eiendom AS Hålogaland Grus & Betong AS LNS (Chile) S.A. LNS AS Skaland Graphite LNSGMS Greenland Rana Gruber

Detaljer

ÚRRÆÐI 55. GR. FJÖLEIGNARHÚSALAGA VEGNA BROTA Á GRENNDARHAGSMUNUM

ÚRRÆÐI 55. GR. FJÖLEIGNARHÚSALAGA VEGNA BROTA Á GRENNDARHAGSMUNUM ÚRRÆÐI 55. GR. FJÖLEIGNARHÚSALAGA VEGNA BROTA Á GRENNDARHAGSMUNUM Haukur Hinriksson 2013 BA í lögfræði Höfundur/höfundar: Haukur Hinriksson Kennitala: 060690-3169 Leiðbeinandi: Kristín Haraldsdóttir Lagadeild

Detaljer

Útgáfa Orkumála með nýju sniði 1. ÁRG. 2. TBL. DESEMBER 2005 ISSN

Útgáfa Orkumála með nýju sniði 1. ÁRG. 2. TBL. DESEMBER 2005 ISSN ORKUMÁL24 1. ÁRG. 2. TBL. DESEMBER 25 ISSN 127-563 ELDSNEYTI Útgáfa Orkumála með nýju sniði Á undanförnum árum hefur ritið Orkumál verið gefið út með tölulegum upplýsingum um íslensk orkumál, þ.e. raforkuiðnaðinn,

Detaljer

Frumvarp til laga. (Lagt fyrir Alþingi á 145. löggjafarþingi )

Frumvarp til laga. (Lagt fyrir Alþingi á 145. löggjafarþingi ) Þingskjal 1107 679. mál. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar, lögum um stjórn fiskveiða og lögum um veiðigjald (öflun sjávargróðurs í atvinnuskyni). (Lagt fyrir Alþingi

Detaljer

Mat á áhættu vegna innflutnings á nautasæði frá Geno Global Ltd í Noregi

Mat á áhættu vegna innflutnings á nautasæði frá Geno Global Ltd í Noregi Áhættumat Mat á áhættu vegna innflutnings á nautasæði frá Geno Global Ltd í Noregi Mars 2014 0 EFNISYFIRLIT Inngangur...4 I. Forsendur...4 II. Hættugreining...5 III. Áhættumat...8 1. Berklar (Tuberculosis

Detaljer

tálbeitur Greiningaraðferð við mat á lögmæti 1

tálbeitur Greiningaraðferð við mat á lögmæti 1 Karólína Finnbörnsdóttir Lögfræðingur frá Háskólanum í Reykavík og saksóknarfulltrúi há embætti sérstaks saksóknara. tálbeitur Greiningaraðferð við mat á lögmæti 1 73 1 Grein þessi inniheldur valda kafla

Detaljer

Lýsing á skrá og leiðbeiningar

Lýsing á skrá og leiðbeiningar Lýsing á skrá og leiðbeiningar Illustrasjonsfoto: Colourbox Hönnun / umbrot Gøril Nordgård, SKDE Ljósmyndir Colourbox Prentun Prentsmiðja við Háskólasjúkrahúsið Norður-Noregi HF Upplag 100 Útgefið Október

Detaljer

Stika 1b Verkefnablöð til ljósritunar. Gyldendal Norsk Forlag AS útgáfa. Heiti á frummálinu: Multi 5 7 Kopiperm 1. útgáfa

Stika 1b Verkefnablöð til ljósritunar. Gyldendal Norsk Forlag AS útgáfa. Heiti á frummálinu: Multi 5 7 Kopiperm 1. útgáfa Stika b v e r k e f n a b l ö ð t i l l j ó s r i t u n a r Stika b Verkefnablöð til ljósritunar Gyldendal Norsk Forlag AS 2006. útgáfa. Heiti á frummálinu: Multi 5 7 Kopiperm. útgáfa Ritstjóri norsku

Detaljer

Öryggisblað. Maurasýra, 85% HCOOH. Skin Corr. 1B;H314. Veldur alvarlegum bruna á húð og augnskaða.

Öryggisblað. Maurasýra, 85% HCOOH. Skin Corr. 1B;H314. Veldur alvarlegum bruna á húð og augnskaða. Öryggisblað Endurskoðun: 01-11-2013 Kemur í stað: 11-09-2013 Útgáfa: 0101/ISL HLUTI 1: Auðkenning efnisins/blöndunnar og fyrirtækisins/félagsins 11 Vöruauðkenni Viðskiptaheiti: Maurasýra, 85% HCOOH 12

Detaljer

Vatnsbakki Skorradalsvatns - Almannaréttur og útivist

Vatnsbakki Skorradalsvatns - Almannaréttur og útivist BS ritgerð Desember 2012 Vatnsbakki Skorradalsvatns - Almannaréttur og útivist Guðmundur Freyr Kristbergsson Umhverfisdeild i BS ritgerð Desember 2012 Vatnsbakki Skorradalsvatns - Almannaréttur og útivist

Detaljer

Akureyri. heiði Sýndu rétt hitastig á mælunum. Skráðu mismuninn á hitastiginu. Skoðaðu við staðina sem

Akureyri. heiði Sýndu rétt hitastig á mælunum. Skráðu mismuninn á hitastiginu. Skoðaðu við staðina sem Verkefnablað 4.22 Mismunur á hitastigi Patreksfjörður 4 Akureyri 1 5 Borgarnes 6 Hveravellir Holtavörðuheiði 0-10 -2-12 -8-7 -1 Kárahnjúkar Egilsstaðir Reykjavík 5 2 Höfn í Hornafirði 5 Vestmannaeyjar

Detaljer

Einkenni frá taugum handarinnar. Jóhann Róbertsson Handarskurðlæknir

Einkenni frá taugum handarinnar. Jóhann Róbertsson Handarskurðlæknir Einkenni frá taugum handarinnar Jóhann Róbertsson Handarskurðlæknir Trufluð microblóðrás vegna hækkaðs þrýstings í umhverfi Breytileg truflun á starfsemi tauga Akút/krónísk erting Bjúgur (ödem) Hormónabreytingar

Detaljer

FRIÐHELGI EINKALÍFS NÓVEMBER 2003

FRIÐHELGI EINKALÍFS NÓVEMBER 2003 FRIÐHELGI EINKALÍFS NÓVEMBER 2003 Hver er réttur barns til friðhelgi einkalífs? Samkvæmt samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, Barnasáttmálanum, er barn skilgreint, sem einstaklingur, yngri

Detaljer

föllum tölum kynbeygingu lokaður flokkur opnir flokkar óákveðin fornöfn persónufornöfn afturbeygð fornöfn spurnarfornöfn eignarfornöfn

föllum tölum kynbeygingu lokaður flokkur opnir flokkar óákveðin fornöfn persónufornöfn afturbeygð fornöfn spurnarfornöfn eignarfornöfn 39 2.4 Fornöfn 2.4.0 Flokkar fornafna og almenn einkenni þeirra Svokölluð fornöfn skiptast í nokkra flokka sem eru býsna ólíkir innbyrðis. Íslensk fornöfn eiga það þó sameiginlegt að vera fallorð. Í því

Detaljer

Skíðasaga Siglufjarðar

Skíðasaga Siglufjarðar Hugvísindasvið Skíðasaga Siglufjarðar Rannsókn og miðlun á vefsvæðinu http://skidasaga.dev3.stefna.is/ Ritgerð til M.A.-prófs Rósa Margrét Húnadóttir Maí 2009 Hugvísindadeild Hagnýt menningarmiðlun Skíðasaga

Detaljer

«Jeg kan ikke huske at vi noen gang ikke har vært venner»

«Jeg kan ikke huske at vi noen gang ikke har vært venner» Háskóli Íslands Hugvísindasvið Norska «Jeg kan ikke huske at vi noen gang ikke har vært venner» Analyse av Per Pettersons roman Jeg nekter, og oversettelse av tre kapittler fra boken. Ritgerð til BA-prófs

Detaljer

Athugasemdir við umferðaröryggisáætlun

Athugasemdir við umferðaröryggisáætlun Athugasemdir við umferðaröryggisáætlun 2002-2012 Gerð af Landssamtökum hjólreiðamanna Ekki er mikið fjallað um umferð gangandi og hjólandi vegfarenda í síðustu útgáfu umferðaröryggisáætlunar. Halda mætti

Detaljer

Inngangur Skýrsla þessi er samin af vinnuhópi sem forseti Alþingis skipaði í júní 2014 til þess að endurskoða kosningalög. Upphaflega var gert ráð fyrir því að vinnuhópurinn skilaði tillögum sínum í formi

Detaljer