Energiutgreiing Sund kommune

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Energiutgreiing Sund kommune"

Transkript

1 Energiutgreiing Sund kommune 2011

2 SAMANDRAG Sund kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale Nettutfordringar Glesnes, foto: Roar Christiansen/ BT pr Auke på om lag 1,5 % årleg 2,69 pers. pr. husstand. Større enn snittet i fylke og land Havbruk - fiskeforedling Skipsnæring Turisme 59 nye bueiningar i 2010 Mange bygg har vassboren varme Ikkje el.produksjon i kommunen Ikkje noko potensiale Det kan bli behov for lokal utbygging og forsterkning i nettet. I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere ei energiutgreiing for kvar kommune i konsesjonsområdet. Frå 2009 er forskrifta endra, slik at rullering berre vert kravd annakvart år. Energiutgreiinga skal beskrive noverande energisystem og energisamansettinga i kommunen med statistikk for produksjon, overføring og stasjonær bruk av energi. Energiutgreiinga skal vidare innehalde ei vurdering av forventa energietterspurnad i kommunen, fordelt på ulike energiberarar og brukargrupper. Endeleg skal energiutgreiinga beskrive dei mest aktuelle energiløysingane for område i kommunen med forventa vesentleg endring i etterspurnaden etter energi. Inkludert i dette skal områdekonsesjonæren ta omsyn til grunnlaget for bruk av fjernvarme, energifleksible løysingar, varmegjenvinning, innanlandsk bruk av gass, tiltak for energiøkonomisering ved nybygg og rehabiliteringar og verknaden av å ta i bruk energistyringssystem på forbrukssida m.m. Intensjonen med forskrifta er at lokale energiutgreiingar skal auke kunnskapen om lokal energiforsyning, stasjonær energibruk og alternativ på dette området. På denne måten skal lokale energiutgreiingar medverke til ei samfunnsmessig rasjonell utvikling av energisystemet. Tabellen nedanfor viser sentrale nøkkeltal for den stasjonære energibruken i kommunen. Detaljert oversyn fins i vedlegg. Hovudtal for 2010 [GWh] Elektrisitet Petroleum Gass Biobrensel Avfall, kol, koks Hushald 42,7 0,8 0,2 9,2 0,0 52,9 Hytter og fritidshus 4,9 0,0 0,0 0,0 0,0 4,9 Tenesteyting 14,5 2,2 0,4 0,0 0,0 17,1 Industri 11,5 0,0 0,0 0,0 0,0 11,5 Fjernvarme 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Primærnæring 0,4 0,0 0,0 0,0 0,0 0,4 Sum 74,0 3,0 0,7 9,2 0,0 86,8 I denne rulleringa har vi spesielt sett på utfordringar for framtidig energiforsyning i Skogsskiftet. Det bør vurderast ei felles varme-/ kjøleløysing (sjø/ grunn) for området. (sjå kap. 6) Kommunen bør utarbeide ein eigen enøk-plan som omfattar dei største kommunale bygga. Enova SF kan gi inntil kr. I støtte til utarbeiding av slike planar. Totalt Side 2 av 36

3 INNHALD SAMANDRAG... 2 INNHALD UTGREIINGSPROSESSEN KOMMUNEN FOLKETAL OG BUSETNAD NÆRINGSLIV 7 3 LOKALT ENERGISYSTEM INFRASTRUKTUR FOR ENERGI ENERGIBRUK VASSBOREN VARME LOKAL ENERGITILGANG 17 4 UTVIKLING ENERGIBRUK FRAMSKRIVING AV ENERGIBRUK UTFORDRINGAR FOR ENERGIFORSYNINGA 19 5 NY ENERGITILGANG SMÅKRAFT VINDKRAFT BIOENERGI GASS SPILLVARME AVFALL ANDRE ENERGIKJELDER 22 6 AKTUELT OMRÅDE SKOGSSKIFTET 23 7 FØRESETNADER SPESIELLE FØRESETNADER FOR SUND KOMMUNE GENERELLE FØRESETNADER 25 8 VEDLEGG ENERGIBRUK DEMOGRAFI OG NÆRINGSLIV ENERGIMERKING AV BYGG STRAUMNETTET I FRAMTIDA ENERGITEKNOLOGIAR 29 9 REFERANSAR PUBLIKASJONAR, RAPPORTAR ETC. 35 ILLUSTRASJONAR 35 FIRMA/ PERSONAR 36 Side 3 av 36

4 1 UTGREIINGSPROSESSEN Som områdekonsesjonær har BKK Nett AS engasjert SFE Rådgjeving til å bistå i utarbeiding av energiutgreiing for Sund kommune i Hordaland fylke. Den første energiutgreiinga for Sund kommune vart utarbeidd og presentert i Forrige energiutgreiing for Sund kommune vart utarbeida i SFE Rådgjeving (rådgjevingsavdelinga til SFE Ktaft AS) har rullert utgreiinga for Statistikkane vart ajourførte og utvida i høve til Veileder for lokale energiutredninger Endringane var i hovudsak framstilling av energibruk både med og utan temperaturkorrigering og innføring av brukarkategorien Hytter og fritidshus. Det vart lagt inn nye prosentsatsar for temperaturkorrigering og utgreiinga vart oppdatert med omsyn på kjende endringar i framtidige energibehov. Ved rullering 2011 har utgreiinga fått ny layout der tekst med grøn bakgrunn gjeld den aktuelle kommunen. Dette kapittelet skildrar kort korleis områdekonsesjonæren har valt å organisere arbeidet med den lokale energiutgreiinga. Samarbeid og eventuell kontakt med andre lokale aktørar vil du finne her. Organiseringa av samarbeidet med kommunen finn du og her. Dette inkluderer både avhaldne møte og oversyn over kva delar av kommunen si verksemd som har vore involvert eller bidrege med data. Der det er gjort lokale kartleggingar og innhenting av statistikk som ikkje er offentlig tilgjengeleg, er det gjort greie for kva data som er innhenta, korleis innhentinga er gjort og korleis denne informasjonen er lagra og eventuelt videre bearbeidd. Frå Telavåg, foto: Svein G. Forland Rullering 2011 Oppstartsmøte 10. mars 2011 Stad Frå kommunen Frå BKK BKK, Kokstad Frode Glesnes, teknisk Sigrid Midttveit, plan Ivar Magnus Natås Sverre Hellesen Det vart gjort ein grundig gjennomgang av status og framtid. Kommunen bidrog på alle vis i dette arbeidet. Kommunen Ved denne rulleringa har vi sett spesielt fokus på byggeplanane rundt Skogsskiftet Side 4 av 36

5 2 KOMMUNEN Sund kommune ligg i Hordaland fylke og har eit innbyggartal på pr Sund kommune har eit areal på 99,3 km². Kystlinja er 110 km lang. Saman med Fjell kommune i nord blir området omtala som Sotra. Sund kommune blei landfast i 1972 då Sotrabrua opna. Sund kommune er sett saman av 466 øyar, holmar og skjær. Det høgste punktet i kommune er på Førdesveten, 284 m.o.h. Kommunen har eit typisk kyst klima med høgare middeltemperatur og færre graddøgn enn landsgjennomsnittet. Klimadata for Sund Middeltemperatur 7,0 C Nedbørsnormal mm Graddagstal Energibruk i ein kommune avheng av faktorar som folkesetnad, type bygg, antal personer pr husstand, korleis lokalt næringsliv er sett saman, klimatiske tilhøve med meir. I dette kapittelet har vi tatt med slik informasjon som bakteppe for vidare skildring av energisystemet i kommunen. Vi har og tatt med særeigne tilhøve i kommunen som betyr noko for samansettinga og storleiken på energibruken. Dette gjeld til dømes viktige industri- og næringsverksemder. Alle detaljar om demografi og sysselsetting er å finne i vedlegg. Side 5 av 36

6 Bueiningar pr. år Energiutgreiing Sund kommune Folketal og busetnad Utvikling folketal Utviklinga av folketalet i har betydning både for framtidig energibruk i husstandar og dei tenesteytande næringane. Mange kommunar i fylket opplever at folketalet har vorte redusert i større eller mindre grad. Folketal i kommunen Over innbyggjarar Auke på om lag 1,5 % årleg 3 2 Personar pr. husstand Det er ein nasjonal trend at storleiken på husstandane vert mindre. Dette ser vi igjen både i fylka og i dei aller fleste kommunane i landet Kommunen Fylket Landet Husstandar i kommunen Fleire personar pr. husstand enn snittet i fylket og landet Nye bueiningar Utviklinga innan nybygging kan gi ein peikepinn på om folk satsar på å bu i kommunen og om det er tilflytting. (Tala før 2010 er usikre grunna etterslep i registrering i GAB-registeret) Nybygging i kommunen 59 nye bueiningar i 2010 Hytter og fritidsbygg Her ser vi antal hytter og fritidsbygg i kommunen registrert ved utgangen av kvart år Hytter i kommunen 611 fritidsbustader i kommunen pr Side 6 av 36

7 2.2 Næringsliv Sund kommune har eit variert næringsliv, der skipsnæring, fiskeforedlingsbransjen og turisme tradisjonelt sett har vore stor. Sund kommune er største arbeidsgjevar, og ein har ingen einskilde bedrifter som er så store at dei kan påverka folketalet i kommunen. På Skageneset sør for Skogsvåg er det stor aktivitet innafor skipsnæringa. Lenger sør fins fleire fiskeoppdrettsanlegg, og på Lerøy har Lerøy Seafood lange tradisjonar. På Steinsland er Falck Nutec etablert med et treningssenter for offshorebransjen. Like ved dette senteret ligg også Panorama Konferansehotell, kommunen sitt einaste hotell, og Sartor Shipping er og lokalisert på Steinsland. Primærnæring er sysselsetting innan jordbruk, skogbruk og fiske. Sysselsetting innan industri vert og kalla sekundærnæring. Dei tenesteytande næringane vert ofte kalla tertiærnæringar. Her er både offentleg og privat tenesteyting tatt med. Sysselsetting Kommunen Fylket Landet 0 % 20 % 40 % 60 % 80 % 100 % Primærnæring Industri Tenesteyting Sysselsetting i kommunen Fiskeforedling Skipsnæring Turisme Side 7 av 36

8 3 LOKALT ENERGISYSTEM 3.1 Infrastruktur for energi Lokale energiutgreiingar skal i samsvar til forskrifta inkludere ei skildring av infrastruktur for energi og statistikk for denne. Av omsyn til tryggleik, har vi skildra infrastrukturen med tekst Elektrisitet Det alt vesentlege av det stasjonære energiforbruket i Sund kommune blir dekt av elektrisitet. Det totale forbruket av elektrisk energi i Sund kommune var i 2010 på 65 GWh. BKK Nett AS er områdekonsesjonær for kommunen og eig og driv straumnettet. Kogenanlegget til Sund Energi AS kan levere ein elektrisk effekt på 154 kw, primært til Sotra VGS, Skogsvåg skule og Sundhallen, sekundært inn på BKK sitt nett. Kogen-anlegget eig sitt eige 400 V nett. Nettverksemda er regulert av Norges vassdrags- og energidirektorat gjennom energilov og forskrifter. Dette inneber at økonomiske rammer og krav til opptreden og samhandling med andre aktørar er fastlagt. Innmating til Sund kommune er over ei 45 kvlinje, med transformering til 22 kv i Hammersland transformatorstasjon. BKK har planar om å auke transformator-kapasiteten i Hammersland transformatorstasjon. Distribusjonsnettet i Sund kommune er bygt opp med ein hovudring av 22 kv luftnett. Frå denne går det radialar til meir grisgrendte strok. Distribusjonsnettet i Sund kommune har ingen spesielle flaskehalsar. Det er sett i gong ein del nybygging i kommunen. Distribusjonsnettet vil i hovudsak kunne forsyne dei planlagde utbyggingane. Det kan bli behov for lokal utbygging og forsterkning i nettet. Tiltak i nettet er i hovudsak vedlikehaldsoppgåver. Ny hamn for containerar vert utgreidd med området nord for Klokkarvik som eit alternativ. Ny hovudveg til Bergen kan leggja føringar i framtida for planleggings-alternativ innan nettutbygging. Utbygging langs eksisterande trasè over Straume i Fjell kommune eller ny trasè via Klokkarvik. Oppbygginga av Hammersland transformatorstasjon er god og det er svært lite sannsynlig at det vil skje totalt havari. Skulle sjølve stasjonen eller innmatinga til henne svikta, kan det foretas omkoplingar slik at innmating skjer frå 3 punkt i 22 kv-nettet i nabokommunen. Dette kan i verste fall føre til nokre spenningsproblem. Nettet i Sund består av omlag 30% kabelnett og 70% luftnett. Nettverksemda er ei monopolverksemd, regulert av Norges Vassdrags- og Energidirektorat. Produksjon av elektrisk kraft er underlagt same reguleringsstyresmakt, men her er valgt ei konkurransebasert omsetningsform og eigarskapen er spreidd på fleire aktørar. Lokale energiutgreiingar har fokus på lokale tilhøve og då spesielt det som påverkar distribusjonsnettet. Dersom det er tilhøve som tilseier at tiltak i overliggande nett (regionalnettet) er nødvendig av omsyn til det lokale energisystemet, bør dette beskrivast i den lokale utgreiinga. Elles vil slike tiltak normalt vere å finne i dei regionale kraftsystemplanane. I skildringa av det lokale distribusjonsnettet har vi innarbeidd statistikk som kan danne grunnlag for vurdering av leveringstryggleik og framtidig utvikling av nettet i kommunen. Side 8 av 36

9 % GWh Energiutgreiing Sund kommune Hovudtal 2010 Elektrisitet Petroleum Gass Biobrensel Avfall, kol, koks Grafen til venstre gir eit oversyn over dei ulike brukargruppene og kva type energi desse nyttar. Hovudtal for kommunen Elektrisitet er den mest nytta energikjelda 100,00 99,95 99,90 99,85 Leveringstryggleik Feil- og avbrotsstatistikk for kommunen er framstilt grafisk her, samanlikna med tilsvarande data for fylkes- og landsgjennomsnittet. Vi har og tatt med utviklinga fram til i dag. NVE sin feil- og avbrotstatistikk er bearbeidd slik at leverings-tryggleiken (0 til 100 %) kjem fram. Detaljane i statistikken ligg i vedlegg. 99, Kommunen Fylket Landet Oppbygginga av Hammersland transformatorstasjon er god og det er svært lite sannsynlig at det vil skje totalt havari. Skulle sjølve stasjonen eller innmatinga til henne svikta, kan det foretas omkoplingar slik at innmating skjer frå 3 punkt i 22 kv-nettet i nabokommunen. Dette kan i verste fall føre til nokre spenningsproblem. Ved feil i 22 kv nettet, kan ein lett foreta omkoplingar i hovudringen og gje alternative innmatingar medan utbetring av feilstaden skjer. Dette gjeld tettbygde strok. Det er lite sannsynleg med lange avbrot over 4 timar. Men omkopling kan ta noko tid, ein time eller meir, og av brot på inntil 4 timar må kunne påreknast som sannsynleg ein gang i året eller oftare. I radialane må derimot straumen koplast ut inntil feilen er utbetra. Dette gjeld grisgrendte strok. Der må ein kunne pårekna nokre lengre tid ved avbrot. Dette kan skje ein gong i året eller oftare. Elles vil straumbrot som påverkar mange og er på meir enn 4 timer truleg ha sin grunn i ekstremt vær eller i nettet utanfor kommunen. Sterk vind, lyn og torden i feilsituasjoner kan senke arbeidet med utbedring og spennings-setting. Leveringstryggleik i kommunen Leveringstryggleiken i 2010 var på 99,949 % Side 9 av 36

10 Data for distribusjonsnett Høyspentlinjer m Høyspentkabler m Nettstasjoner 169 stk. Mastetransformatorer 23 stk. Lavspentlinjer m Lavspentkabler m Kabelskap lavspent 399 stk. Tilknytningspunkt stk. Nettkunder stk. I tabellen til venstre er dei viktigste elementa til distribusjonsnettet lista opp. Distribusjonsnett i kommunen Ein del byggeaktivitet behov for lokal utbygging og forsterking av distribusjonsnettet Fjernvarme/ nærvarme Sund Energi AS sitt kogenereringsanlegg (minigasskraftverk) ved Sotra Vidaregåande skule, (avd. Sund) i Skogsskiftet. Anlegget har vore i drift sidan juli Kogenanlegget er basert på komprimert gass som vert tilkøyrt på lastebil. Anlegget forsyner Sotra vidaregåande skule, avdeling Sund, Skogsvåg barneskule og Sundhallen med varme og elektrisk kraft. Bustadområdet på Sauafjellet er forsynt med gassrøyr til oppvarming, og oppvarming av vatn. I enkelte byar og tettstader er det etablert fjernvarmeanlegg og/eller distribusjonssystem for gass. I 2010 leverte anlegget kwh til BKK Nett. Side 10 av 36

11 3.1.3 Gass Sund Energi A/S sitt kogenereringsanlegget (minigasskraftverk) i Skogsvåg har vore i drift sidan juli Anlegget forsynar Sotra vidaregåande skule (avdeling Sund), Skogsvåg barneskule og Sundhallen med 233 kw varme og 154 kw elektrisk kraft. Ein brukar naturgass som energikjelde. Gassen vert levert med trailer til ein gassbank, der den vert trykkredusert ned til 0,1 bar via ein trykkreduksjonsstasjon og overført til kogenererings-anlegget. Varmen blir fordelt til kundane via eit eige lokalt fjernvarmenett. Anlegget er bygget slik at ein kan ta fleire energikjelder i bruk (gasskjel og elkjel i reserve), og på denne måten sikra stabil energiforsyning til fjernvarmeanlegget. Ein gasskjel på 460 kw syter for spisslast og reserve. Der er ferdigstilt ein gassrøyrleidning til Sauafjellet byggefelt. Ei terrasseblokk med 22 bueiningar er kopla til idet dei skal nytta gass til både oppvarming og varmt forbruksvann. Biomega på Skaganeset nytter naturgass til produksjon av eit matprodukt basert på enzymbehandling av avskjer frå oppdrettsverksemda i Hordaland. Gassen går til ein fyrkjel for steamproduksjon. Kogenereingsanlegg (Sund Energi AS) Installert effekt kw (varme) kw (elektrisitet) Årsmiddelproduksjon: MWh Side 11 av 36

12 3.2 Energibruk Ved skildring av energibruk til stasjonære føremål i kommunen, er bruken delt opp mellom ulike energiberarar og ulike brukargrupper. Historisk utvikling og prognose for framtidig energibruk er framstilt grafisk i kapittel 4.1. Samansettinga i dagens energibruk er framstilt i form av diagram som illustrerer fordelinga mellom ulike energiberarar og brukargrupper. Vi har nytta SSB si detaljinndeling til dette. Energibruk i kommunen fordelt på energiberar: Energibruk pr. energiberar 100 % 80 % 60 % 40 % 20 % 0 % Kommunen Fylket Landet El Petroleum Gass Bio Avfall, kol, koks Energibruken er delt på følgjande energiberarar: Elektrisitet Biobrensel Gass Petroleum Kol/koks/avfall Energiberarar i kommunen El. mest brukte energiberaren. Større bruk av bio enn snittet i fylket Meir bruk av gass enn snittet for fylket. Energibruk i kommunen fordelt på brukargrupper: Energibruk pr. brukargruppe 100 % 80 % 60 % 40 % 20 % 0 % Kommunen Fylket Landet Hushald Hytter og fritidshus Tenesteyting Industri Fjernvarme Primærnæring Energibruken er delt på følgjande brukargrupper: Hushald Fritidsbustader Tenesteyting Industri Fjernvarme Primærnæring Energibruk pr. sektor i kommunen Hushalda brukar mest energi. Tenesteytande næring brukar prosentvis meir enn snittet for fylke og land. Side 12 av 36

13 Faktisk energibruk 2010 GWh Hushald 52,9 Hytter og fritidshus 4,9 Tenesteyting 17,1 Industri 11,5 Fjernvarme 0,0 Primærnæring 0,4 Sum 86,8 Energiutgreiinga viser både faktisk og klimakorrigert energibruk. Faktisk energibruk er den mengda energi som brukast det aktuelle året. Klimakorrigert energibruk 2010 GWh Hushald 50,4 Hytter og fritidshus 4,9 Tenesteyting 16,4 Industri 11,5 Fjernvarme 0,0 Primærnæring 0,4 Sum 83,6 Klimakorrigert energibruk er den mengde energi som ville ha vore nytta dersom det aktuelle året hadde hatt middeltemperatur. Energibruk i kommunen Større bruk av el enn snittet i fylke og land Stor bruk av gass Alle detaljar om energibruk finn du i vedlegg. Side 13 av 36

14 Kommunen Fylket Landet Energiutgreiing Sund kommune Kommunal energibruk Tabellen under viser dei aktuelle byggruppene med energibruk og areal i Energi Areal (GWh) (m²) Administrasjon 0, Barnehagar 0, Skular 2, Institusjonar 1,4 Idrettsbygg Kulturbygg Sum 5, Tabellen nedanfor viser spesifikk energibruk samanlikna med snitt fylke og land. Spesifikk energibruk (kwh/m²) Administrasjon Barnehagar Skular Institusjonar Idrettsbygg Kulturbygg Energiutgreiinga skal seie noko om energiøkonomisering i kommunen med framlegg til konkrete tiltak. Denne gongen ser vi på kommunale bygg. I dette kapittelet er det sett nærare på energien som går med til å drive dei kommunale bygga. Dette bør vere av stor interesse for kommunane, då ein på denne måten kan sjå kor energieffektiv kommunen er. Etter kvart vil ein og få inntrykk av utviklinga i kommunen sin energibruk. For å gjere framstillinga meir informativ, samanliknar vi nøkkeltal med snitt i fylke og land for tilsvarande grupper bygg. Det finst ingen offentleg statistikk for dette, men vi har bearbeidd verdiar for areal og energikostnader som kommunane sjølve har rapportert inn gjennom KOSTRA (SSB). Kommunen sine bygg Adm.bygg, skular og barnehagar brukar mindre enn norm for tilsvarande bygg. Manglar tal for institusjonar, idrettsbygg og kulturbygg. Sparepotensiale Kommunen Norm Sparepot. (kwh/m²) (kwh/m²) (kwh/år) Administrasjon Barnehagar Skular Institusjonar Idrettsbygg Kulturbygg Sum Sparepotensiale kommunale bygg Om lag kwh med dei tal vi har, truleg er potensialet større om vi tek med institusjonar, idrettsbygg og kulturbygg. Enova kan gi inntil kr. i støtte til utarbeiding av ein enøk-plan. Side 14 av 36

15 3.2.2 Aktuelle tiltak i kommunale bygg Kommunen har totalt om lag m² byggareal (registrert i KOSTRA). Bl.a. skular, kommunale barnehagar, kommunehus, institusjonar og idrettsbygg. Her ser vi på aktuelle tiltak som kan redusere energibruken i dei kommunale bygga. Dette kan vere tiltak retta mot bygningskropp, oppvarmingsutstyr, ventilasjonsanlegg, styringssystem osv. Skogsvåg skule, kjelde: Kommunen har ein ferdig og vedtatt energi- og klimaplan for perioden Målet er å bruka planen som eit verktøy for å følgja opp utvikling i kommunen med tanke på energiforbruk, miljøhandtering og klimagassutslepp. På den måten kan ein få større innverknad på prioriteringar og utforming av konkrete tiltak i lokalsamfunnet. Sund kommune skal syta for effektiv energibruk kombinert med auka bruk av alternative energikjelder. Energibruk i kommunale bygg og anlegg skal reduserast med minst 10 prosent innan Bustadprosjekt større enn 10 bustader og bustader større enn 500 kvm brutto, skal byggjast med alternative energiløysningar. Kravet skal innarbeidast i kommunen sine retningsliner. Her føl ein opp intensjonane i den statlege energipolitikken, stadfesta i dei nye tekniske forskriftene. Side 15 av 36

16 3.2.3 Hushaldningar Bustadstruktur Dette er ei framstilling som syner korleis folk bur i kommunen. Bur ein stor del av innbyggarane i blokk, vert energibruk pr. husstand lågare enn om dei fleste bur i einebustad Einebustad 92% Tomannsbustad 2% Rekkehus 3% Bustadblokk 0% Bustadstruktur i kommunen Dei aller fleste bur i einebustad Bufellesskap 1% Andre byggtypar 1% Energibruk pr. husstand I grafen og tabellen til venstre ser du eit oversyn over energibruken til gjennomsnittshusstanden i kommunen, samanlikna med tilsvarande tal for snitt i fylke og land. Tala kjem frå SSB. Kommunen Fylket Landet Husstandar i kommunen Energibruk husstandar 2010 kwh Kommunen Fylket Landet Brukar meir el. enn snittet i fylke og land. Brukar mindre bio enn snitt for fylke. 3.3 Vassboren varme Mange av dei kommunale bygga har vassboren varme. Alle nye kommunale bygg vert oppført med vassboren varme som hovud-varmekjelde. Alternativ til elektrisitet for byggoppvarming og tappevassoppvarming føreset vassbore (eller luftbore) system. Med vassbore system kan ein i tillegg til elektrisitet utnytte mange ulike energiberarar til oppvarming. Kommunen kan legge til rette for lokal utvikling av fjernvarmesystem ved å gjere aktiv bruk av Lov om planlegging og byggehandsaming. Frå energi- miljø og klimaplanen Bustadprosjekt større enn 10 bustader og bustader større enn 500 m² brutto, skal byggjast med alternative energiløysningar. Side 16 av 36

17 GWh Energiutgreiing Sund kommune Lokal energitilgang Utgreiinga skal innehalde eit oversyn over nytta energiressursar i kommunen. Det finst ingen god statistikk for uttak av biomasse til energiformål, men saman med ansvarlige for primærnæring i kommunen sin administrasjon har vi freista å gjere eit anslag for storleiken på uttaket Eksisterande el.produksjon Det er ikkje registrert noko el.produksjon i Sund kommune bortsett frå Kogen-anlegget til Sund Energi AS I dette punktet er det gjort ei oppsummering av utbygd vass- og eventuell annan el.produksjon i kommunen, medrekna vindkraft. Elproduksjon i kommunen Ingen vasskraftproduksjon Ingen utnytting av vindkraft Annan, utnytta energitilgang Ved er den viktigaste form for biobrensel som er i bruk i Sund kommune. Veden vert i stor grad henta av forbrukaren sjølv i eigen skog eller kjøpt på rot. Det er ingen engrosomsetning av ved i Sund kommune. Det er ikkje venta reduksjon i bruk av biobrensel dei kommande åra. Her har vi lista opp andre energikjelder som vert nytta i kommunen i dag Annan energitilgang i kommunen Kogen-anlegg Bioenergi (ved) Energibalanse Sund kommune har ikkje eigen el.produksjon. Alle oljeprodukt vert henta utanfrå, medan bioressursane (ved) til produksjon av varme for det meste vert hogd i eigen skog, eller kjøpt. Energibalanse beskriv forholdet mellom bruk av ulike energikjelder i kommunen, produksjon og import og eksport av energi over kommunegrensene Energibalanse 2010 Forbruk dekka med import Forbruk dekka med produksjon Eksport Kommunen sin energibalanse Importerer nesten all elektrisk energi Side 17 av 36

18 GWh GWh Energiutgreiing Sund kommune UTVIKLING ENERGIBRUK Her har vi laga prognose for en sannsynleg utvikling av energietterspurnaden fordelt på energiberarar og brukargrupper i kommunen. Eventuelle større, framtidige endringar i infrastruktur og energianlegg vil du og finne her. Her finn du og generelle og lokale føresetnader for framskrivingane, saman med kommentarar til trendar i utviklinga. Utviklinga i energibruk kommenterast med omsyn til energiprisar og eventuelle andre større hendingar som kan ha betydning for utviklinga i energibruk. 4.1 Framskriving av energibruk Energibruken vert påverka av mange faktorar som klima, demografiske tilhøve, teknologisk utvikling, energiprisar, næringsstruktur og bustadstruktur. I tillegg betyr det mykje korleis folk sine forbruksvanar utviklar seg. Også lover og forskrifter vil ha effekt, t.d. gjennom krav til isolasjon og byggstandard. Faktisk energibruk fordelt på brukargrupper med prognose for dei neste 10 åra: Energibruk med prognose Hushald Hytter og fritidshus Tenesteyting Industri Fjernvarme Primærnæring Dette er ein stadstilpassa prognose som bygger på følgjande prinsipp: Kommunen sin eigen prognose for befolkningsutvikling Endringar i busetnad Vedtekne utbyggingar i kommunen Planlagde endringar innan industrien Detaljar om talmaterialet ligg i vedlegg. Faktisk energibruk fordelt på energiberar med prognose for dei neste 10 åra: Energibruk med prognose Prognosert energibruk i kommunen Størst venta vekst innan hushald. Bruk av elektrisitet aukar mest. El Petroleum Gass Bio Avfall, kol, koks Side 18 av 36

19 4.2 Utfordringar for energiforsyninga Framskriving av dagens energibruk går i retning av auka bruk av elektrisk energi. Dette vil ikkje medføre større forsyningsproblem I høve vurdering av alternative energiløysningar, er det viktig å kjenne til lastsituasjonen i distribusjonsnettet. I område der elektrisitetsnettet nærmar seg ei kapasitetsgrense, kan det vere større samfunns-økonomisk lønsemd i å etablere alternative løysningar framfor å forsterke eksisterande infrastruktur Kommunen Nettet har ingen større flaskehalsar når det gjeld framtidig elforsyning Energiomlegging Mange av dei større bygga i Sund har vassboren varme og oljefyr. Skal det leggast om til meir miljøvennlege energiberarar, vil det vere naturleg å sjå på auka bruk av termisk energi. Større bruk av varmepumper er også aktuelt, enten luft/vatn eller vatn/vatn i dei delane av kommunen der det kan hentast lavtemperert energi (varme/ frikjøling) fra grunn, sjø eller vatn. Tilhøva ligg til rette for at fleire skal kunne gjere dette. Energiutgreiinga skal innehalde konkrete framlegg til energiomlegging. Det kan til dømes vere omlegging frå bruk av panelomnar til oppvarming til bruk av fornybar varme. Erfaringsmessig tar energiomlegging tid, spesielt der bygg må konverterast frå el til vassboren varme for å kunne realisere omlegginga. Det er heller ikkje alltid så lett å rekne ut dei økonomiske konsekvensane av ei slik omlegging. Det er viktig at nokon går føre og viser veg. Dette har ofte vore kommunar og andre offentlege eigarar som har andre krav til lønsemd enn private byggeigarar. Enova SF har støtteordningar for omlegging til fornybar energi i varmesentralar Side 19 av 36

20 5 NY ENERGITILGANG I forskrift om energiutredninger er det ikkje gitt direkte pålegg om å kartlegge lokale energiressursar og høve til å utnytte desse. Dette er likevel eit tema av stor interesse for kommunen og for nettselskapet sjølv. I denne utgreiinga har vi lagt vekt på å skaffe fram best moglege anslag på slike ressursar. 5.1 Småkraft NVE har utvikla ein metode for digital ressurskartlegging av små kraftverk mellom 50 og kw. Metoden bygger på digitale kart, digitalt tilgjengeleg hydrologisk materiale og digitale kostnader for dei ulike anleggsdelane. I dei lokale energiutgreiingane må det visast til denne kartlegginga. Områdekonsesjonæren har gjort ei vurdering av kva produksjonseiningar som vurderast som mest aktuelle og vurdert dei konsekvensane ei realisering av desse vil få for det lokale energisystemet. Det er ikkje registrert noko potensiale for småkraftverk i Sund kommune. 5.2 Vindkraft Sund har områder med gode vindforhold og dermed eit potensiale for vindkraft. Fylkesdelplan for vindkraft vedteken i Fylkestinget i Hordaland i desember 2000 inneheld ein kartlegging av vindkraftpotensiale for kystkommunane i fylket. Planprogram for kommunedelplan på Eide er under utarbeiding, der vert det lagt til rette for bygging av vindmøller. Vindressursar i kommunen Potensialet for vindkraft er stort Side 20 av 36

21 5.3 Bioenergi Det er ikkje registret noko avverking av skog i Sund kommune. Det er difor ikkje berekna noko potensial for bioenergi produksjon i kommunen. Det er i dag ingen produksjon av brikettar, pellets, fils eller andre bioenergiprodukt i Sund kommune. Kommunen/ Sund Energi AS planlegg eit biobrensel anlegg for Sund Sjukeheim og dei nærliggjande bygningane i kommunesenteret. Anlegget vert på om lag 400 kw. I områder med stor tilgang på biomasse bør det gjerast eit anslag av potensialet. Bioressursar i kommunen Ikkje skogsdrift Vedhogst i privat regi 5.4 Gass Sund Energi A/S sitt kogenereringsanlegget (minigasskraftverk) i Skogsvåg har vore i drift sidan juli Anlegget forsynar Sotra vidaregåande skule (avdeling Sund), Skogsvåg barneskule og Sundhallen med 233 kw varme og 154 kw elektrisk kraft. Ein brukar naturgass som energikjelde. Gassen vert levert med trailer til ein gassbank, der den vert trykkredusert ned til 0,1 bar via ein trykkreduksjonsstasjon og overført til kogenererings-anlegget. Varmen blir fordelt til kundane via eit eige lokalt fjernvarmenett. Anlegget er bygget slik at ein kan ta fleire energikjelder i bruk (gasskjel og elkjel i reserve), og på denne måten sikra stabil energiforsyning til fjernvarmeanlegget. Ein gasskjel på 460 kw syter for spisslast og reserve. Der er ferdigstilt ein gassrøyrleidning til Sauafjellet byggefelt og den første kunden har allereie kopla seg opp. Like eins vil ei terrasseblokk med 22 bueiningar verta kopla til idet dei skal nytta gass til både oppvarming og varmt forbruksvann. Biomega på Skaganeset nytter naturgass til produksjon av eit matprodukt basert på enzymbehandling av avskjer frå oppdrettsverksemda i Hordaland. Gassen går til ein fyrkjel for steamproduksjon. 5.5 Spillvarme Det er ikkje andre kjende spillvarmekjelder frå industriprosessar o.l. som kan nyttast til byggoppvarming i Sund. Illustrasjonsfoto: Gassmotor for kogen-anlegg kjelde: Dersom det er etablert industri i kommunen, er det interessant å undersøke om det er tilgjengeleg spillvarme som kan nyttast til oppvarming. Dette føreset at det ikkje er lang avstand mellom spillvarmekjelda og aktuell bebyggelse. Side 21 av 36

22 5.6 Avfall Avfallet vert i hovudsak levert til Rådalen. Gjenvinning av energi frå avfall skjer difor ikkje i Sund kommune. Søppel skal sjåast på som ein ressurs. Det er mange måtar å avhende søppel på, alt frå deponi til resirkulering eller utnytting av energi. 5.7 Andre energikjelder Store delar av innbyggarane i Sund kommune bur nær sjø eller vatn. Nokre få utnyttar denne energikjelda til oppvarming og frikjøling. Potensialet for auka utnytting av desse lågtempererte energikjeldene er betydeleg. I Sund er det store potensiale for bølgjekraft og tidevasskraft. Desse teknologiane er nærare beskreve i kap I område med tilgang til sjø eller andre gode lågtempererte varmekjelder, kan det vere aktuelt å vurdere bruk av varmepumper. Grunnvatn og berggrunn kan vere aktuelle varmekjelder i nokre område. Andre energikjelder i kommunen Det er potensiale for utnytting av låg-temperert energi frå sjø/vatn Potensiale for bølgjekraft og tidevasskraft Illustrasjonsfoto, kjelde: Side 22 av 36

23 6 AKTUELT OMRÅDE Ei vurdering av alternative energiløysingar er først og fremst aktuelt i geografiske område der det er venta vesentleg vekst i etterspørsel eller forskyving til andre energiberarar. Dette gjeld spesielt område som er lokaliserte slik at det er gode høve til å utnytte lokale energiressursar. Tiltak for å fremje meir effektiv energibruk er også aktuelt i område der det ikkje er venta vekst. 6.1 Skogsskiftet Ved denne rulleringa vart nettselskap og kommune samde om å setje spesielt fokus på utviklinga i Skogsskiftet. Som ein del av prosessen med kommunedelplanen for Skogsskiftet har Asplan Viak laga eit utkast til utbyggingsstrategi for utvikling av Skogsskiftet. Det har vore drøfta om Skogsskiftet skal bli eit kjøpesenter, der ein tenkjer seg ein småby med plass/ torg, forretningar med bustader på toppen og kaféar langs ei gate Energibehov Kor stort energibehovet blir avheng av omfanget av utbygginga. Dei nye byggforskriftene set krav om kor mykje energi nye bygg skal kunne bruke. I bygg over 500 m² skal 60 % av energien komme frå alternativ energi Aktuelle løysingar Det bør vere aktuelt å tenke seg ein felles energisentral i området med nær-/fjernvarmenett (varme/ kjøling) frå sjø/ vatn, geovarme eller bio. Dette føreset at bygga får innlagt vassboren varme Vurdering av alternativ Dei planlagde område ligg forholdsvis nær sjø/ vatn. Difor kan det vere aktuelt å sjå på ei felles varmeløysing med varmepumpe som hentar energi frå sjø/ vatn. Det kan og vere aktuelt å sjå på varmesentralar basert på grunnvarme eller biobrensel. Det er sikker tilgang på elektrisk energi med 22 kv framføring til området. Difor vil el.kjel eller gass kunne egne seg som spisslast og backup. Det er viktig at områdekonsesjonær i samarbeid med kommunen gjer ei kvalifisert vurdering av kva område som skal veljast ut. Valet skal grunngjevast. Det er mest aktuelt å kartlegge oppvarmingsbehovet. For dei fleste andre føremål vil elektrisitet vere einaste aktuelle alternativ. Det elspesifikke behovet skal sjølvsagt takast med i ei samla framstilling av energibehovet for det aktuelle området. Konsesjonæren kan i samarbeid med andre energiaktørar foreslå kva alternativ som bør undersøkast vidare. Målet er å få fram kunnskap og starte ein dialog om løysingar. Det sentrale temaet vil vere dekning av lokalt varmebehov med ei rasjonell samansetting av ulike energiberarar og energieffektiviseringstiltak. Aktuelle løysingar kan til dømes vere etablering av fjernvarmeanlegg, etablering av energifleksible løysingarr i enkeltbygg, bruk av gass (naturgass, propan), direkte bruk av elektrisitet, ulike tiltak for energiøkonomisering ved nybygg og rehabiliteringer, etablering av energistyringssystem på forbrukssida med meir. Det kan gjerne utførast enkle samfunnsøkonomiske analyser av aktuelle tiltak. Føresetnadene som vert nytta i analysen må kommenterast. Det er ikkje venta at utgreiingane skal presentere fullstendige miljømessige vurderingar av aktuelle prosjekt, men moglege miljøkonsekvensar knytt til energitiltak bør trekkast fram i utgreiinga. Side 23 av 36

24 6.1.4 Framlegg til vidare arbeid Vi gjer framlegg om at kommunen i samarbeid med planleggjar, eigedomsutviklarar og BKK utarbeider eit forprosjekt for varme- / kjøleløysinga i området. På bakgrunn av utgreiinga kan det vere vanskeleg for kommune, områdekonsesjonær og andre aktørar å avgjere kva tiltak som er samfunnsøkonomisk mest gunstige. Om enkelte nye energiløysingar likevel peikar seg ut som særlig aktuelle for vidare analyser, bør utgreiinga peike på dette. Utgreiinga kan også peike på kva analyser eller tiltak som bør vere av spesiell interesse for dei ulike aktørane. Skisse: kjelde: Side 24 av 36

25 7 FØRESETNADER 7.1 Spesielle føresetnader for Sund kommune Ingen spesielle føresetnader er brukt for Sund kommune. Alle framskrivingar er gjort med grunnlag i dei generelle føresetnadane. 7.2 Generelle føresetnader Alle framskrivingar av folketal er henta frå SSB, alternativ MMMM dersom ikkje anna er opplyst. Graf for nye bueiningar er henta frå SSB, men føreset at kommunen har innrapportert dette i rett tid. Data for utrekning av leveringstryggleik i kommunen er opplyst frå det aktuelle energiverket. Grunndata for energibruk i kommunen er henta frå SSB med nyaste data frå Dette er framskrive til 2010 (trendframskriving med grunnlag i historiske data) for alle energiberarar utanom elektrisitet som har faktiske tal oppgjeve frå energiverket. Energibruk i kommunale bygg er henta frå SSB (KOSTRA) og er avhengig av nokolunde korrekt kostnadsanslag for dei ulike energikjeldene. For 2010 er det nytta 0,7 kr/kwh i snitt for energikjeldene. Sparepotensialet i kommunale bygg framkjem ved bruk av normtal innan kvar byggkategori. Lokal energitilgang bygger på oversyn frå NVE, kommunen og det lokale energiverket. Prognose for utvikling av energibruk er stadtilpassa ut frå historisk utvikling. Dette tar opp i seg summen av endringar i folketal, bustadstruktur, næringsutvikling, m.m. I tillegg er det teke spesielt omsyn til vedtekne utbyggingar og planlagde endringar innan industri. Potensialet for uttak av bioenergi til oppvarming er anslått av kommuneadministrasjonen. Data for avfall er henta frå selskapet som handsamar dette. Historikk innan feil og avbrot (FASIT) er tinga og velvillig levert av NVE. Side 25 av 36

26 8 VEDLEGG 8.1 Energibruk Tabellen under syner faktisk energibruk pr. brukargruppe med prognose: År Hushald 48,2 49,8 51,7 51,0 52,2 52,2 53,8 52,9 Hytter og fritidshus - - 2,0 2,2 2,4 2,7 2,7 4,9 Tenesteyting 15,6 14,5 15,5 14,6 15,2 15,7 16,0 17,1 Industri 10,6 10,4 16,5 8,0 5,0 5,2 4,5 11,5 Fjernvarme 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Primærnæring 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,3 0,3 0,4 Sum 74,4 74,7 85,7 75,8 74,9 76,1 77,3 86,8 År Hushald 54,5 56,1 57,7 59,5 61,3 63,2 65,0 66,8 68,7 70,5 Hytter og fritidshus 5,1 5,3 5,4 5,6 5,8 6,0 6,1 6,3 6,5 6,7 Tenesteyting 17,5 17,8 18,1 18,5 18,8 19,1 19,5 19,8 20,1 20,5 Industri 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 Fjernvarme 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Primærnæring 0,4 0,4 0,4 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 Sum 89,0 91,1 93,2 95,5 97,9 100,2 102,6 105,0 107,3 109,7 Tabellen under syner klimakorrigert energibruk pr. brukargruppe med prognose: År Hushald 51,3 53,2 55,0 56,6 55,5 56,8 57,7 50,4 Hytter og fritidshus - - 2,0 2,2 2,4 2,7 2,7 4,9 Tenesteyting 16,5 15,4 16,4 16,1 16,1 16,9 17,0 16,4 Industri 10,6 10,4 16,5 8,0 5,0 5,2 4,5 11,5 Fjernvarme 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Primærnæring 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,3 0,3 0,4 Sum 78,4 79,0 89,9 82,9 79,1 81,9 82,2 83,6 År Hushald 54,5 56,1 57,7 59,5 61,3 63,2 65,0 66,8 68,7 70,5 Hytter og fritidshus 5,1 5,3 5,4 5,6 5,8 6,0 6,1 6,3 6,5 6,7 Tenesteyting 17,5 17,8 18,1 18,5 18,8 19,1 19,5 19,8 20,1 20,5 Industri 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 11,5 Fjernvarme 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Primærnæring 0,4 0,4 0,4 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 Sum 89,0 91,1 93,2 95,5 97,9 100,2 102,6 105,0 107,3 109,7 Tabellen under syner faktisk energibruk pr. energiberar med prognose: År El 60,4 60,8 61,2 57,4 59,7 70,7 59,9 60,9 60,9 64,5 74,0 Petroleum 7,0 6,4 8,9 8,1 6,6 4,8 5,1 4,1 5,9 3,2 3,0 Gass 0,3 0,4 0,5 0,7 0,7 0,7 0,6 0,5 1,2 0,6 0,7 Bio 7,3 7,5 8,1 8,2 7,7 9,5 10,2 9,4 8,1 9,0 9,2 Avfall, kol, koks 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Sum 75,0 75,1 78,7 74,4 74,7 85,7 75,8 74,9 76,1 77,3 86,8 År El 76,1 78,2 80,2 82,3 84,4 86,5 88,6 90,7 92,7 94,8 Petroleum 2,7 2,5 2,3 2,2 2,2 2,2 2,2 2,2 2,2 2,2 Gass 0,7 0,8 0,8 0,9 0,9 1,0 1,0 1,1 1,2 1,2 Bio 9,4 9,7 9,9 10,1 10,3 10,6 10,8 11,0 11,2 11,4 Avfall, kol, koks 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Sum 89,0 91,1 93,2 95,5 97,9 100,2 102,6 105,0 107,3 109,7 Side 26 av 36

27 8.2 Demografi og næringsliv År Folketal Husstandar Kommunen 2,60 2,54 2,58 2,62 2,67 2,71 2,70 2,68 2,67 2,66 2,63 Fylket 2,53 2,51 2,51 2,51 2,51 2,50 2,49 2,46 2,45 2,44 2,43 Landet 2,32 2,29 2,29 2,30 2,30 2,31 2,30 2,29 2,28 2,28 2,28 År Folketal Husstandar Kommunen 2,70 2,71 2,70 2,70 2,69 2,69 2,70 2,71 2,71 2,72 Fylket 2,42 2,42 2,40 2,39 2,38 2,37 2,35 2,35 2,34 2,33 Landet 2,27 2,27 2,27 2,27 2,26 2,26 2,25 2,25 2,25 2,24 Sysselsetting 2010 Kommunen Fylket Landet Primærnæring Industri Tenesteyting Anna SUM Side 27 av 36

28 8.3 Energimerking av bygg 1. juli 2010 vart det innført krav om at alle nybygg, eksisterande bustader og yrkesbygg som skal seljast eller utleigast skal ha energiattest. Alle yrkesbygg over m² skal alltid ha gyldig energiattest. Energimerkinga skal auke forståinga om energibruk og løysingar som kan gjere bustaden eller bygget meir energieffektivt. Energimerking av bygg er byggeigar sitt ansvar. For detaljerte opplysningar; sjå Energiattesten inneheld eit energimerke som viser kor god energistandard bygget har. Bustader Energimerking skjer på internett ved at opplysingar om bustaden vert lagt inn i ei sjølvmelding. Nye bustader vert energimerka av utbyggar, eksisterande bustader kan merkast av byggeigar. Yrkesbygg Energiattest for yrkesbygg skal lagast av ein ekspert. Ekspertar kan vere personar i eigen organisasjon som fyller kompetansekrava på bygningsteknikk og energifag, eller det kan vere rådgjevande ingeniørar og andre som har denne kompetansen. (sjå forskrifta her: Straumnettet i framtida I 2011 kom NVE med ei forskrift som pålegg alle nettselskapa i landet å innføre Avanserte Måle- og Styringssystemer (AMS) innan Forutan å pålegge automatisk målaravlesing kvar time, legg dette kravet også til rette for meir framtidsretta bruk av energisystemet. Kvart enkelt hushald vil få kontinuerleg og oppdatert informasjon om straumprisar og eige forbruk. Ein ventar at dette vil bidra til energieffektivisering, dels gjennom auka medvit som ein spore til endra åtferd, dels gjennom løysingar som automatisk flyttar oppvarming av vatn og bruk av varmekablar frå periodar med høg straumpris til periodar med lav pris utan merkbar redusert komfort. På denne måten vil AMS kunne gi lågare straumkostnader for den enkelte kunde gjennom smartare energibruk. Dette vil også kunne gi ein vinst for drifta av straumnettet: Flytting av forbruk kan bety at ein reduserer flaskehalsar i delar av nettet og dermed reduserer og/eller utset behov for nettforsterkingar. I tillegg vil eit jamnare døgnforbruk bidra til å redusere tapa i nettet. Forskrifta om økonomisk regulering av nettverksemda avgrensar nettselskapa sine høve til å ta ut overskot. Vinsten frå ei meir effektiv utnytting av nettet vil derfor på lang sikt også kome kundane til gode. Innføring av AMS betyr at det må byggast ut eit eige informasjonsnett for å hente inn alle måleverdiane. Saman med den nye, tilgjengelege informasjonen om forbruk og status i distribusjonsnettet, kan denne infrastrukturen brukast til ytterlegare automatisering. Eit døme er automatisk feilsøking og omkopling for å minimere straumlause periodar. Slike løysingar er enno ikkje ferdig utvikla og det er for tidleg å seie noko om lønsemda i slike tiltak. I eit framtidig perspektiv ventar vi det at klima- og miljø får betydeleg innverknad på energisystemet. Det globale kravet om større del fornybar energi, får konsekvensar for straumnettet på fleire måtar: På den eine sida vil det føre til utvikling av stadig meir såkalla distribuert produksjon, dvs. produksjon av energi frå mange små einingar fordelt rundt i distribusjonsnettet. Dette handlar først og fremst om mini- og mikrokraftverk, men på lengre sikt kan det og tenkast større bidrag frå solceller og mikrovindturbinar i industri- og bustadområde. Dette stiller nye krav til både utbygging og drift av nettet. Periodevis kan straumretninga verte snudd og dei tekniske utfordringane som oppstår i slike situasjonar må løysast. Side 28 av 36

29 8.5 Energiteknologiar Energi vert overført til nyttbar energi og vert brukt til ulike formål. Samfunnet vi har i dag er fullstendig avhengig av energi både til oppvarming, belysning, industri og ulikt teknisk utstyr. Distribusjon av energi Infrastrukturen for energi i Norge er vel utvikla. Stort sett alle bygg er tilknytt distribusjonsnettet for elektrisitet. Overføringsnettet mellom produksjonsstad og sluttbrukaren vert delt i nivåa sentralnett, regionalnett, høgspennings-distribusjonsnett og lågspennings-distribusjonsnett. Spenninga for nivåa er vist på figur ovanfor. I enkelte tettstader og byar i Norge er det utvikla distribusjonsnett for fjernvarme. Eit fjernvarmenett er bygd opp av varmesentralar fyrt på ulike brensler som søppel, flis, gass o.s.v. Ved lange avstandar er det praktisk å ha fleire varmesentralar plassert rundt i nettet. Vidare er det et distribusjons-nett for varmt vatn ut til dei ulike kundane. Vasskraft Vasskraft som omgrep inkluderer all bruk av vatn til kraftproduksjon, enten krafta blir utnytta mekanisk eller vert transformert til elektrisk kraft. I begge tilfeller vil det seie at ein gjer seg bruk av det fallenergi-potensialet som vatnet har. Vasskrafta er transformert solenergi. Varmen frå sola har fordampa vatn på hav/bakkenivå til skyer. Vassdampen i skyene vert avkjølt og blir til regn. Regn som fell ned på eit høgare nivå i terrenget inneheld fallenergi, og den potensielle energimengda er avhengig av høgda over havet. Ved omforming av vasskraft til elektrisitet vert vatnet drive igjennom ein turbin. Den roterande akslingen vert kopla til ein dynamo eller ein generator, og resultatet blir elektrisk straum. Dette skjer ved å utnytte elektromagnetisk induksjon. For å kunne regulere effekten som eit vasskraftverk leverer ut til nettet vert det bygd vassmagasin/ demningar. På denne måten kan eit vasskraftverk levere energi i periodar med høgt elektrisitetsbehov eller høge prisar. Side 29 av 36

30 Det er slutt på utbygging av store vasskraftverk i Norge. Det er i dag meir fokus på utbygging av småkraftverk. Det vil seie vasskraftverk under 10 MW. Desse har som oftast ikkje vassmagasin og leverer ut straum etter kor stor vassføring det er i elva. Fordelar: Vasskraft er ei fornybar energikjelde og har ikkje CO2 utslepp. Ein kan bruke vassmagasin som eit energilager. Ulemper: Mindre vassføring i elvane kan gå utover faunaen. Nokre oppfattar damanlegg, nedtappa magasin og varierande vassføring i elver som visuelt skjemmande. Vindkraft Vindkraft er den kinetiske energien til vinden, eller måten å omdanne denne energien til elektrisitet på. Ved hjelp av store vindturbinar vert energien henta frå vinden i ein dynamo som omdannar energien til elektrisitet. Vindmøllene er vanlegvis knytta til det nasjonale elektrisitetsnettet. Vindkraft og vasskraft er komplementære energiformer, der vasskrafta kan representere grunnlasta som vert auka og redusert alt etter kor mykje det bles. Det bles mest i periodar når det ofte er lite nedbør og lite vatn i magasina, t.d. seinvinteren. Tradisjonelt har vindmøllene blitt plassert på stader med mykje vind på land, mens det no er det meir vanleg å plassere dei til havs der dei vert festa på botnen. Det er i dag planer om offshore vind-kraftverk fleire stader langs norske-kysten. Det vert arbeidd med teknologiar for å bygge flytande vindmøller til havs, men dette ligger truleg eit stykke fram i tid. Fordelar: Fornybar energikjelde Mogeleg å produsere betydelge mengder med elektrisitet frå vindkraft i Norge. Teoretisk verdi er 76 TWh. Ulemper: Nokre ser på vindmøller som visuelt skjemmande. Fører til ein del støy. Det fins eksempel på at fuglar blir drept av rotorblada. Side 30 av 36

31 Solenergi Solenergi er nemninga på den energien som sola produserer og avgir gjennom stråling. På jorda er det i ulik grad mogeleg å utnytte denne energien til produksjon av energi. Den årlege sol-innstrålinga i Norge varierer frå ca. 700 kwh/m2 i nord til 1100 kwh/m2 i sør. Dette svarer til % av innstrålinga ved ekvator. Solenergi kan i hovedsak nyttast på to ulike måter: Termisk solenergi - der sola sin energi vert brukt til å varme opp eit flytande medium slik at denne igjen kan brukast til oppvarming av vatn og oppvarming av bygningar. Innan termisk solenergi fins det igjen ei mengd ulike teknologiar for å nytte sola sin energi. Mellom desse er plate-solfangarar med drenerbar løysing, plate-solfangarar med glykol under trykk, vakuumrør med glykol under trykk og termosifon der væska sirkulerer ved eiga hjelp. Drenerbare løysingar brukar reint vatn til å fange opp og transportere solenergien. Reint vatn er effektivt i høve til å ta opp og lagre varme, meir enn 5 gongar så effektivt som sand og nesten 10 gongar så effektivt som stål. Moderne solfangarar kan nytte opp i mot 90 % av sola sin energi. Straumproduserande solenergi - der sola sin energi vert brukt til å skape spenningsforskjell mellom plater av silisium. Spenningsforskjellen vert tatt ut som likeretta straum. Det er utvikla fleire ulike teknologiar med bl.a. tynnfilm. Solceller utnyttar % av sola sin energi ved optimal innstråling. Fordelar: Fornybar energikjelde Stort potensial Ulemper: Plasskrevjande Høge kostnader Bølgjekraft Bølgjekraft er mekanisk effekt frå overflatebølgjer på havet samt omsetjing av denne effekten til ei nyttig form, t.d. elektrisk effekt via ein generator. Et eksempel på bølgjekraft er at ein brukar bølgjer til å føre vatn opp i eit reservoar for så å føre vatnet gjennom ein turbin ned til havoverflata. Det har vore gjort ulike forsøk på effektiv utnytting av bølgjekraft, også i Norge, men førebles har desse ikkje ført til nokon permanente installasjonar. Fordelar: Fornybar energikjelde Ulemper: Visuelt skjemmande Utfordring å dimensjonere anlegg som tåler påkjenningar ved vind opp mot orkan styrke. Side 31 av 36

32 Tidevasskraft Tidevasskraft er ei form for kraftproduksjon der tidevatnet produserer energi ved å drive ein generator. Det er eit stort potensiale for utnytting av tidevassenergi i tronge sund slik som t.d. Gibraltarstredet, Bosporos-stredet, Messinastredet, osv. Tidsvasskraftverk passer også godt på stader med stor forskjell mellom flo og fjære. Det er i hovudsak tre metodar som er blitt brukt for å utnytte denne energien. Den eine er at ein nyttar potensiell energi i vatnet si fallhøgde i den vertikale forskjellen mellom flo og fjære. Tidevatnet blir stengt ute av ei demning når det kjem inn mot land, og då kan det kontrollerast inn mot ein turbin. Så blir det demt opp igjen når det skal ut, og kan kontrollerast mot den samme turbinen. Dette vil i praksis fungere som et elvekraftverk. Metoden krev store inngrep i strandsona og skapar ei økologisk barriere. Den andre måten er ein undersjøisk turbin som utnyttar kinetisk energi i tidsvasstraumen i vatnet. Ein kan samanlikne det med eit vindkraftverk som står under vatn. Møllene har ein eller to turbinar som er festa til en aksling som drive ein generator. Metoden har låge kostnader og er truleg skånsom mot økologien på havbotnen. Ein kan og utnytte en kombinasjon av potensiell og kinetisk energi, ved å bygge km lange T-forma demningar frå kysten og rett ut i havet med ei rettvinkla demning i enden (T-form), og la desse utnytte fallhøgda eller straumane i tidevatnet. Fordelar: Fornybar Mogeleg å produsere betydelege mengder med elektrisitet i Norge Ulemper: Inngrep i det maritime miljøet Bioenergi Bioenergi er energi som har sitt opphav i materiale som er danna ved pågåande biologiske prosessar - til forskjell frå fossil energi, som ein får frå biologisk materiale danna på et tidlegare stadium i jorda si historie. Bioenergi omfattar ved, tre-pellets, skogsflis, hogstavfall, halm, torv, avfall fra treforedlingsindustri og anna organisk avfall. Bioenergi i Norge vert brukt først og fremst til oppvarming, men det fins eksempel på at det vert produsert el og varme (kombinert) frå organisk avfall på søppelforbrenningsanlegg. Det fins i hovudsak to måtar å nyttiggjere seg av varme frå forbrenning av biomasse, punktoppvarming eller forbrenning og distribusjon av varme via et vassbore system: Punktoppvarming: Eit eksempel på dette kan vere forbrenning i vedomnar som er den vanlegaste formen for bioenergi i Norge i dag. Varme fordelar seg i rommet via lufta. Vassboren oppvarming: Dette kan vere fjernvarme basert på avfallsforbrenning eller anna biologisk materiale som distribuerer varmt vatn til bustadar og næringsbygg. Eit anna eksempel er eit pelletsfyrt sentralanlegg som distribuerer energien via eit vass-bore anlegg i eit næringsbygg eller i ein bustad. Fordelar: Fornybar Eit godt alternativ for å redusere elektrisitetsforbruket Ulemper: Utfordring å få bioenergi konkurransedyktig med elektrisitet Kan vere kjelde til lokal luftureining (Nye omnar i dag representerer lita luftureining). Side 32 av 36

33 Naturgass Naturgass eller tørrgass er petroleum i gassform som i hovudsak består av metan, men og med varierande mengder hydrogensulfid og ikkje brennbare gassar som karbondioksid, nitrogen og vassdamp. Den vert henta opp frå grunnen og vert overført via gassrøyr til deponi i land. Energien i gassen kan nyttast direkte i hushalda til oppvarming og matlaging, til industriføremål, til drivstoff for transport og til å lage elektrisitet eller kombinert varme og elektrisitet i gasskraftverk. Gassen kan og brennast og distribuerast til bygg via fjernvarme-/ nærvarmeanlegg. Fordelar: Norge har store mengder gass. Økonomisk lønsamt ved avgrensa overføringsdistansar. Bidrar lite til lokal luftureining Ulemper: Ikkje fornybar energikjelde. Utslepp av klimagasser. Fyringsolje og parafin Fyringsolje er flytande petroleum som vert brukt i omnar eller fyrkjelar. Parafin er eit lettare flytande petroleumsprodukt. Både fyringsolje og parafin eigner seg godt til oppvarming, og varmen kan distribuerast gjennom luft eller eit vassbore anlegg via eit sentralt eller lokalt distribusjonsanlegg. Fordelar: Låge driftskostnadar Bidrar til å redusere elforbruket. Ulemper: Utslepp av klimagassar Fører til lokal luftureining ved utslepp av NOx, SO2 Side 33 av 36

34 Varmepumpe Ei varmepumpe er ei maskin som framskaffar varme på ein spesielt effektiv måte. Den nytter høgverdig energi (ofte elektrisitet) til å frambringe låg-verdig energi (varme). Varmepumpa nytter seg av prinsippet at ein gass (fluid) blir varmare dersom trykket vert auka, medan den blir kaldare dersom trykket vert redusert. Ved å komprimere og ekspandere et fluid er det dermed mogeleg å flytte (pumpe) varme frå ein relativt kald omgjevnad (ute), til ein varmare omgjevnad (inne). Trinna i kretsløpet: Kompressoren (4) sug inn den kalde kuldemedium-dampen og komprimerer kuldemediet slik at temperaturen aukar. Gassen vert ført inn i ein kondensator (1) der den vert kondensert til væske fordi kuldemediet er varmare enn omgjevnadane og dermed avgir varme. Væska går igjennom ein reduksjonsventil (2) der trykket blir redusert og med det temperaturen. Væska (og vanligvis noko gass) vert ført inn i ein fordampar (3) og væskefraksjonen fordampar igjen. Væska fordampar fordi kuldemediet har et lågt trykk, og dermed låg kokepunkt-temperatur. Omgjevnadane er no varmare enn mediet, og varme strøymer frå omgjevnadane til mediet. Varmepumper får namn etter kva slags medium dei tek varme frå og kvar dei avgir varme. "Luft-tilluft"-varmepumpe hentar varme frå ute- eller ventilasjonslufta og avgir den direkte til innelufta i ei bygning. Ei "vatn-til-vatn"-varmepumpe hentar varme frå sjø, innsjø, grunnvatn e.l. og avgir varme i et vassbore system i bygninga, og gjerne også varmt tappevatn. Fordelar: Reduserer elektrisitetsforbruket Låge driftskostnadar Ulemper: Høge investeringskostnadar Side 34 av 36

Energiutgreiing Hyllestad kommune

Energiutgreiing Hyllestad kommune Energiutgreiing Hyllestad kommune Foto: Egil Husabø 2013 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere

Detaljer

Energiutgreiing Lindås kommune

Energiutgreiing Lindås kommune Energiutgreiing Lindås kommune 2011 SAMANDRAG Knarvik sett frå Høgstefjellet i Bergen kommune (kjelde:wikipedia) Lindås kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft

Detaljer

Energiutgreiing Meland kommune

Energiutgreiing Meland kommune Energiutgreiing Meland kommune 2011 SAMANDRAG Frekhaug (kjelde: www.meland.iskole.no ) Meland kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale

Detaljer

Energiutgreiing Austrheim kommune

Energiutgreiing Austrheim kommune Energiutgreiing Austrheim kommune 2011 SAMANDRAG Kjelstraumen (kjelde: www.nordhordland.no ) Austrheim kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale

Detaljer

Energiutgreiing Øygarden kommune

Energiutgreiing Øygarden kommune Energiutgreiing Øygarden kommune 2011 SAMANDRAG Øygarden kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale Rong (kjelde: www.hordaland.no) 4 300

Detaljer

Energiutgreiing Samnanger kommune

Energiutgreiing Samnanger kommune Energiutgreiing Samnanger kommune 2011 SAMANDRAG Frå Kvittingen (kjelde: wikipedia) Samnanger kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv 2 394 pr. 01.01.2011 Liten auke 2,43 pers. pr. husstand.

Detaljer

Energiutgreiing Radøy kommune

Energiutgreiing Radøy kommune Energiutgreiing Radøy kommune 2011 SAMANDRAG Stemning: kjelde: www.radoy.kommune.no Radøy kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale Nettutfordringar

Detaljer

Energiutgreiing Masfjorden kommune

Energiutgreiing Masfjorden kommune Energiutgreiing Masfjorden kommune 2011 SAMANDRAG Haugsvær (kjelde: www.reuber-norwegen.de) Masfjorden kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale

Detaljer

Energiutgreiing Jølster kommune

Energiutgreiing Jølster kommune Energiutgreiing Jølster kommune 2013 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere ei energiutgreiing

Detaljer

Energiutgreiing Aurland kommune

Energiutgreiing Aurland kommune Energiutgreiing Aurland kommune Foto: Lars Christian Aasen Vikesland 2013 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere

Detaljer

Energiutgreiing Selje kommune

Energiutgreiing Selje kommune Energiutgreiing Selje kommune 2013 SAMANDRAG Selje. Kjelde: http://www.hannebua.com/ Selje kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale Nettutfordringar

Detaljer

Energiutgreiing Gaular kommune

Energiutgreiing Gaular kommune Energiutgreiing Gaular kommune Kapstadvika, Bygstad mot Svedene. Foto: Bjørn Norén 2013 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg

Detaljer

Energiutgreiing Eid kommune

Energiutgreiing Eid kommune Energiutgreiing Eid kommune 2011 SAMANDRAG Eid kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale Nettutfordringar Hjelle skule. Foto: NRK Kjelde:

Detaljer

Energiutgreiing. Leikanger kommune

Energiutgreiing. Leikanger kommune Energiutgreiing Leikanger kommune 2011 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere ei energiutgreiing

Detaljer

Energiutgreiing Eid kommune

Energiutgreiing Eid kommune Energiutgreiing Eid kommune 2013 SAMANDRAG Eid kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale Nettutfordringar Hjelle skule. Foto: NRK Kjelde:

Detaljer

Energiutgreiing Fjaler kommune

Energiutgreiing Fjaler kommune Energiutgreiing Fjaler kommune Dalsfjordbrua. Foto: Monica Johansen Haugen 2013 SAMANDRAG Dale ca. år 1900. Kjelde: www.sffarkiv.no Fjaler kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren

Detaljer

Energiutgreiing Kvam herad. Utarbeidd i samarbeid med SFE Rådgjeving

Energiutgreiing Kvam herad. Utarbeidd i samarbeid med SFE Rådgjeving Energiutgreiing Kvam herad Utarbeidd i samarbeid med SFE Rådgjeving 2011 SAMANDRAG Kvam herad Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Steindalsfossen (kjelde: Wikipedia) 8 442 innbyggjarar pr. 01.01.2011

Detaljer

Energiutgreiing Fedje kommune

Energiutgreiing Fedje kommune Energiutgreiing Fedje kommune 2011 SAMANDRAG Fedje kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale Nettutfordringar Fedje, (kjelde: trekearth.com)

Detaljer

Energiutgreiing Solund kommune

Energiutgreiing Solund kommune Energiutgreiing Solund kommune Foto: Nils Ola Strand 2013 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere

Detaljer

Energiutgreiing Førde kommune

Energiutgreiing Førde kommune Energiutgreiing Førde kommune Førde. Foto: Førde kommune 2013 SAMANDRAG Prospektkort frå 1940. Her ligg Sentralsjukehuset i dag. Foto: Olai Fauske. Sunnfjord Muséum/Fylkesarkivet. Førde kommune Innbyggarar

Detaljer

Energiutgreiing Stryn kommune

Energiutgreiing Stryn kommune Energiutgreiing Stryn kommune 2011 SAMANDRAG Stryn kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Stryn, foto: Asle Veien/ NRK 7 018 pr. 01.01.2011 Aukande 2,51 pers. pr. husstand Større enn snittet

Detaljer

Energiutgreiing Selje kommune

Energiutgreiing Selje kommune Energiutgreiing Selje kommune 2011 SAMANDRAG Selje. Kjelde: http://www.hannebua.com/ Selje kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale Nettutfordringar

Detaljer

Fjordvarmeanlegg energiløysing også i distrikta?

Fjordvarmeanlegg energiløysing også i distrikta? Fjordvarmeanlegg energiløysing også i distrikta? Magne Hjelle, dagleg leiar Kraft i vest, Sandane, 26.september, 2013 Kva er fjordvarme? Termisk energi frå sjø- ferskvatn Kan utnyttast lokalt til oppvarming

Detaljer

Energiutgreiing Voss kommune. Utarbeidd i samarbeid med SFE Rådgjeving

Energiutgreiing Voss kommune. Utarbeidd i samarbeid med SFE Rådgjeving Energiutgreiing Voss kommune Utarbeidd i samarbeid med SFE Rådgjeving 2011 SAMANDRAG Voss kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale Nettutfordringar

Detaljer

Energiutgreiing Askvoll kommune

Energiutgreiing Askvoll kommune Energiutgreiing Askvoll kommune Foto: Merete Husmo Høidal - NRK 2013 SAMANDRAG Askvoll. Kjelde: http://peaceheart.blogg.no Askvoll kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren

Detaljer

Energiutgreiing Høyanger kommune

Energiutgreiing Høyanger kommune Energiutgreiing Høyanger kommune 2011 SAMANDRAG Høyanger kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft Vasskraftpotensiale Nettutfordringar Siplo (foto: Vidar Gudvangen)

Detaljer

Energiutgreiing. Bremanger kommune. Foto: Kjell Arvid Stølen - NRK

Energiutgreiing. Bremanger kommune. Foto: Kjell Arvid Stølen - NRK Energiutgreiing Bremanger kommune Foto: Kjell Arvid Stølen - NRK 2013 SAMANDRAG Grotlesanden, Bremanger. Kjelde: http://www.visitnorway.com Bremanger kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv

Detaljer

MØTEBOK. Saksbehandlar: Ingrid Karin Kaalaas Arkiv: 255 Arkivsaksnr.: 10/311

MØTEBOK. Saksbehandlar: Ingrid Karin Kaalaas Arkiv: 255 Arkivsaksnr.: 10/311 Sak 30/10 MØTEBOK PORTEFØLJESTATUS PR FEBRUAR 2010 Saksbehandlar: Ingrid Karin Kaalaas Arkiv: 255 Arkivsaksnr.: 10/311 Saksnr.: Utval Type/ Møtedato 20/10 Os Formannskap PS 16.03.2010 / Os kommunestyre

Detaljer

Energiutgreiing Årdal kommune

Energiutgreiing Årdal kommune Energiutgreiing Årdal kommune Hjellefossen. Foto: Årdal Energi KF 2013 SAMANDRAG Årdal kommune Innbyggarar Årdalstangen. Foto: Nils Ola Strand Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Vasskraft

Detaljer

Energiutgreiing Flora kommune

Energiutgreiing Flora kommune Energiutgreiing Flora kommune 2011 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere ei energiutgreiing for

Detaljer

Energiutgreiing. Luster kommune

Energiutgreiing. Luster kommune Energiutgreiing Luster kommune 2011 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere ei energiutgreiing

Detaljer

Lokal energiutredning for Songdalen kommune

Lokal energiutredning for Songdalen kommune Lokal energiutredning for Songdalen kommune 16/5-2012 Steinar Eskeland, Agder Energi Nett Gunn Spikkeland Hansen, Rejlers Lokal energiutredning (LEU), målsetting Forskrifter: Forskrift om energiutredninger.

Detaljer

Gruppemøter. Stasjonær energibruk

Gruppemøter. Stasjonær energibruk Gruppemøter Stasjonær energibruk Unytta energikjelder - bio Trevirke (bio) er den mest aktuelle lokale energikjelda Skogsvirke største kjelde, men også rivings- og industriavfall Grunnlag for næringsutvikling

Detaljer

Lyse LEU 2013 Lokale energiutredninger

Lyse LEU 2013 Lokale energiutredninger Lokale energiutredninger Forskrift om energiutredninger Veileder for lokale energiutredninger "Lokale energiutredninger skal øke kunnskapen om lokal energiforsyning, stasjonær energibruk og alternativer

Detaljer

Magne Hjelle dagleg leiar. Fjordvarme. på Nordfjordeid. Fjordvarme AS. Oppvarming og kjøling med fjordvarme

Magne Hjelle dagleg leiar. Fjordvarme. på Nordfjordeid. Fjordvarme AS. Oppvarming og kjøling med fjordvarme Fjordvarme Oppvarming og kjøling med fjordvarme på Nordfjordeid Fjordvarme AS Magne Hjelle dagleg leiar 29. okt 2008 Innhald Presentasjon av fjordvarmekonseptet Teknologi Om Fjordvarmeprosjektet Konkret

Detaljer

Energiutgreiing. Utarbeidd i samarbeid med SFE Rådgjeving. Vågsøy kommune

Energiutgreiing. Utarbeidd i samarbeid med SFE Rådgjeving. Vågsøy kommune Energiutgreiing Utarbeidd i samarbeid med SFE Rådgjeving Vågsøy kommune 2011 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere

Detaljer

SMARTGEN GIS-BASERT RESSURS- OG NETT- MODELL

SMARTGEN GIS-BASERT RESSURS- OG NETT- MODELL SMARTGEN GIS-BASERT RESSURS- OG NETT- MODELL Av Arne Jan Engen og Marius Eilertsen, Sweco Norge AS Samandrag Gjennom dei siste åra har det i Europa etablert seg ei erkjenning om at energiforsyninga må

Detaljer

Lokal energiutgreiing 2011 Hjelmeland kommune

Lokal energiutgreiing 2011 Hjelmeland kommune Lokal energiutgreiing 2011 Hjelmeland kommune Foto: Hanne Sundbø 1 3 Innhald 0 Samandrag 5 1 Utgreiingsprosessen 7 2 Informasjon om kommunen 8 2.1 Generelt 8 2.2 Folketalsutvikling 9 2.3 Bustadstruktur

Detaljer

Energiutgreiing Flora kommune

Energiutgreiing Flora kommune Energiutgreiing Flora kommune 2013 SAMANDRAG Florø. Kjelde: www.seilmagasinet.no. Foto: Rune Helland Flora kommune Innbyggarar Storleik husstandar Næringsliv Nybygging Vassboren varme Elkraftproduksjon

Detaljer

Fornybar oppvarming og kjøling frå sjøvatn. Magne Hjelle, dagleg leiar Fjordvarme AS

Fornybar oppvarming og kjøling frå sjøvatn. Magne Hjelle, dagleg leiar Fjordvarme AS Fornybar oppvarming og kjøling frå sjøvatn Magne Hjelle, dagleg leiar Fjordvarme AS 13. april 2015 Bakgrunn for Fjordvarmeprosjektet Energiprosjekt: Grønt perspektiv Organisasjonsutvikling NORDFJORD SJUKEHUS

Detaljer

Lyse LEU 2013 Lokale energiutredninger

Lyse LEU 2013 Lokale energiutredninger Lokale energiutredninger Forskrift om energiutredninger Veileder for lokale energiutredninger "Lokale energiutredninger skal øke kunnskapen om lokal energiforsyning, stasjonær energibruk og alternativer

Detaljer

RETNINGSLINER FOR BEHANDLING AV ANLEGGSBIDRAG OG BOTNFRÅDRAG

RETNINGSLINER FOR BEHANDLING AV ANLEGGSBIDRAG OG BOTNFRÅDRAG RETNINGSLINER FOR BEHANDLING AV ANLEGGSBIDRAG OG BOTNFRÅDRAG Stikkord for innhald Retningsliner for behandling av anleggsbidrag og botnfrådrag er eit dokument som skal vere underlaget for likebehandling

Detaljer

Lyse LEU 2013 Lokale energiutredninger

Lyse LEU 2013 Lokale energiutredninger Lokale energiutredninger Forskrift om energiutredninger Veileder for lokale energiutredninger "Lokale energiutredninger skal øke kunnskapen om lokal energiforsyning, stasjonær energibruk og alternativer

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Tiltak 1 side 12 Fjerne til privat bruk. Tiltaket får då fylgjande ordlyd: Ikkje subsidiera straum.

SAKSFRAMLEGG. Tiltak 1 side 12 Fjerne til privat bruk. Tiltaket får då fylgjande ordlyd: Ikkje subsidiera straum. SAKSFRAMLEGG Sakshandsamar: Inger Moe Arkivsaksnr.: 08/361 Arkiv: 143 K21 Miljøplan for Luster Kommune Rådmannen si tilråding: Luster kommunestyre vedtek miljøplan (plan for energi, klima og ureining)

Detaljer

SOLUND KOMMUNE KOMMUNESTYRE. Møteinnkalling. Solund kommunestyret vert med dette kalla inn til møte.

SOLUND KOMMUNE KOMMUNESTYRE. Møteinnkalling. Solund kommunestyret vert med dette kalla inn til møte. SOLUND KOMMUNE KOMMUNESTYRE Møteinnkalling Møtedato: Møtestad: Møtetid: 20.03.2014 Solund leileghetshotell (Internatet) Kl. 11:00 Solund kommunestyret vert med dette kalla inn til møte. Representantar

Detaljer

I tillegg til regional delplan er det også tatt omsyn til føringar i andre avtalar og vedtak.

I tillegg til regional delplan er det også tatt omsyn til føringar i andre avtalar og vedtak. saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 23.02.2017 18526/2017 Line Thorvik Thue Saksnr Utval Møtedato Plannemnd for byggjeprosjekt 13.03.2017 Regional- og næringsutvalet 14.03.2017 Utdanningsutvalet

Detaljer

Lokal energiutredning 2009 Stord kommune. Stord kommune IFER

Lokal energiutredning 2009 Stord kommune. Stord kommune IFER Lokal energiutredning 2009 Stord kommune Stord kommune IFER Energipolitiske mål Avgrense energiforbruket vesentlig mer enn om utviklingen blir overlatt til seg selv Bruke 4 TWh mer vannbåren varme årlig

Detaljer

Energiutredning Askøy kommune

Energiutredning Askøy kommune Energiutredning Askøy kommune 2011 SAMMENDRAG Askøy kommune Innbyggere Størrelse husstander Næringsliv Nybygging Vannbåren varme Vannkraft Vannkraftpotensiale Nettutfordringer Askøybroen (kilde: www.tu.no)

Detaljer

Energisystemet i Os Kommune

Energisystemet i Os Kommune Energisystemet i Os Kommune Energiforbruket på Os blir stort sett dekket av elektrisitet. I Nord-Østerdalen er nettet helt utbygd, dvs. at alle innbyggere som ønsker det har strøm. I de fleste setertrakter

Detaljer

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Framtidas bustadbehov blir i hovudsak påverka av størrelsen på folketalet og alderssamansettinga i befolkninga. Aldersforskyvingar i befolkninga forårsakar

Detaljer

Lokal energiutredning 2013. Listerregionen, 13/11-13

Lokal energiutredning 2013. Listerregionen, 13/11-13 Lokal energiutredning 2013 Listerregionen, 13/11-13 Agenda 09.00 Elnettet v/grundt 09.40 Utvikling energiforbruk v/hansen 10.05 Pause 10.15 ENØK-kartlegging Flekkefjord v/haugen 10.45 Nettilknytting v/josefsen

Detaljer

Lokal energiutredning for Vennesla kommune

Lokal energiutredning for Vennesla kommune Lokal energiutredning for Vennesla kommune 13/3-2012 Steinar Eskeland, Agder Energi Nett Linda Rabbe Haugen, Rejlers Gunn Spikkeland Hansen, Rejlers Lokal energiutredning, målsetting Forskrifter: Forskrift

Detaljer

FJORDVARMENYTT. Kjære kundar! Her kjem juleavisa vår! Informasjon om drifta av fjordvarmeanlegget. Statistikk og økonomi:

FJORDVARMENYTT. Kjære kundar! Her kjem juleavisa vår! Informasjon om drifta av fjordvarmeanlegget. Statistikk og økonomi: Nordfjordeid, 23.desember 2014 FJORDVARMENYTT Kjære kundar! Her kjem juleavisa vår! Informasjon om drifta av fjordvarmeanlegget Statistikk og økonomi: Det er no 50 varmepumper i drift i fjordvarmeanlegget.

Detaljer

Lokal energiutgreiing 2009. Hjelmeland kommune. Foto: Hanne Sundbø

Lokal energiutgreiing 2009. Hjelmeland kommune. Foto: Hanne Sundbø Lokal energiutgreiing 2009 Hjelmeland kommune Foto: Hanne Sundbø Innhald 0 Samandrag 5 1 Utgreiingsprosessen 6 2 Informasjon om kommunen 7 2.1 Generelt 7 2.2 Folketalsutvikling 8 2.3 Bustadstruktur 8

Detaljer

Energiutgreiing Kviteseid 2009

Energiutgreiing Kviteseid 2009 Innhald 1. BAKGRUNN... 3 2. SAMANDRAG... 4 3. KORT OM KOMMUNEN... 5 3.1 BEFOLKNING... 5 3.2 ENERGIBRUK I KOMMUNENS EIGNE BYGG... 6 4. DAGENS ENERGISYSTEM... 7 4.1 INFRASTRUKTUR FOR ENERGI... 7 4.2 GRADDAGSTAL...

Detaljer

Energiutgreiing Kvam herad

Energiutgreiing Kvam herad Energiutgreiing Kvam herad Rullering 2009 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere ei energiutgreiing

Detaljer

Olav Akselsen. Leiar av utvalet

Olav Akselsen. Leiar av utvalet Olav Akselsen Leiar av utvalet Men først litt om Mandat Energi- og kraftbalansen Ytre forhold 2030 2050 klimaendringar internasjonal utvikling Verdiskaping sysselsetting kompetanse/teknologiutvikling Mandat

Detaljer

Energiutgreiing Fjell kommune

Energiutgreiing Fjell kommune Energiutgreiing Fjell kommune Rullering 2006 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere ei energiutgreiing

Detaljer

Lyse LEU 2013 Lokale energiutredninger

Lyse LEU 2013 Lokale energiutredninger Lokale energiutredninger Forskrift om energiutredninger Veileder for lokale energiutredninger "Lokale energiutredninger skal øke kunnskapen om lokal energiforsyning, stasjonær energibruk og alternativer

Detaljer

Energiutgreiing Fjell kommune

Energiutgreiing Fjell kommune Energiutgreiing Fjell kommune Rullering 2007 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere ei energiutgreiing

Detaljer

"Din lokale energileverandør!"

Din lokale energileverandør! Hardanger Energi AS deltek i eit prosjekt som går under namnet SORIA (Samarbeid Om Rasjonell Innføring og drift av Ams ) Beskrivelse: «Norges Vassdrags og Energidirektorat (NVE) har besluttet innføring

Detaljer

Energiutgreiing Odda kommune

Energiutgreiing Odda kommune Energiutgreiing Odda kommune Rullering 2009 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere ei energiutgreiing

Detaljer

Meir energi på naturens premiss? Bruk mindre og rett energi

Meir energi på naturens premiss? Bruk mindre og rett energi Meir energi på naturens premiss? Bruk mindre og rett energi Cedren sluttseminar Trondheim 26.10.2016 Mads Løkeland Vassdragsnaturen har lidd nok Åbødalsvassdraget, Sauda Foto: Jarle Lunde, Vassdragsvern.no

Detaljer

Lokal energiutredning Birkenes kommune 29/1-14

Lokal energiutredning Birkenes kommune 29/1-14 Lokal energiutredning 2013 Birkenes kommune 29/1-14 Hensikt med lokal energiutredning: Gi informasjon om lokal energiforsyning, stasjonær energibruk og alternativer på dette området Bidra til en samfunnsmessig

Detaljer

Energiutgreiing 2013. Jondal kommune

Energiutgreiing 2013. Jondal kommune Energiutgreiing 2013 Jondal kommune Forord I følgje forskrift om energiutgreiingar utgitt av NVE januar 2003, revidert 01.07.2008, skal områdekonsesjonær utarbeida, og kvart andre år oppdatera og offentleggjera

Detaljer

SOGN OG FJORDANE ENERGI

SOGN OG FJORDANE ENERGI SOGN OG FJORDANE ENERGI Johannes Rauboti, konsernsjef Fylkestinget, Loen, 13. juni 2017 Denne presentasjonen Om SFE og resultatet 2016 Investeringsplanar og emisjon i SFE Utgreiingar med andre selskap

Detaljer

Lokal energiutredning

Lokal energiutredning Lokal energiutredning Presentasjon 25. januar 2005 Midsund kommune 1 Lokal energiutredning for Midsund kommune ISTAD NETT AS Lokal energiutredning Gjennomgang lokal energiutredning for Midsund kommune

Detaljer

Energivegar inn i framtida. Einar Oterholm einar@oterholm.no 47 28 98 98

Energivegar inn i framtida. Einar Oterholm einar@oterholm.no 47 28 98 98 Energivegar inn i framtida Einar Oterholm einar@oterholm.no 47 28 98 98 solenergi mengder solinnstråling årleg solinnstråling 85 W per horisontal m 2 730 kwh per horisontal m 2 730 GWh per horisontal

Detaljer

Energiutgreiing 2011. Etne Kommune. Etne Elektrisitetslag

Energiutgreiing 2011. Etne Kommune. Etne Elektrisitetslag Energiutgreiing 2011 Etne Kommune Etne Elektrisitetslag Forord I følgje forskrift om energiutgreiingar utgitt av NVE januar 2003, endra 1. juli 2008, skal områdekonsesjonær utarbeida, oppdatera og offentleggjera

Detaljer

Energiutredning Askøy kommune

Energiutredning Askøy kommune Energiutredning Askøy kommune 2013 SAMMENDRAG Utsikt mot Bergen (foto: Askøy Energi AS) Askøy kommune Innbyggere Størrelse husstander Næringsliv Nybygging Vannbåren varme Vannkraft Vannkraftpotensiale

Detaljer

Forenkla energiplan. for. Narvikfjellet

Forenkla energiplan. for. Narvikfjellet Forenkla energiplan for Narvikfjellet Till: DBC AS Dato: 160314 Emne: Energibehov 1 Utbyggings- og - energioversikt: Det er teke utgangspunkt i mottatt arealoversikt og forventa utbyggingstakt i slutten

Detaljer

Meir energi på naturens premiss? Bruk mindre og rett energi

Meir energi på naturens premiss? Bruk mindre og rett energi Meir energi på naturens premiss? Bruk mindre og rett energi Cedren sluttseminar Trondheim 26.10.2016 Mads Løkeland Vassdragsnaturen har lidd nok Åbødalsvassdraget, Sauda Foto: Jarle Lunde, Vassdragsvern.no

Detaljer

Småkraft som næringsveg miljøvennleg verdiskaping

Småkraft som næringsveg miljøvennleg verdiskaping Småkraft som næringsveg miljøvennleg verdiskaping Ny fornybar energi Fylkestinget i Sogn og Fjordane 23.03.2009 23.03.2009 1 Vi får Norge til å gro! Prosjekt småskala kraftverk næringsveg i bygdene på

Detaljer

Austrheim kommune PLANPROGRAM for Kommunedelplan for klima- og energi.

Austrheim kommune PLANPROGRAM for Kommunedelplan for klima- og energi. Austrheim kommune PLANPROGRAM for Kommunedelplan for klima og energi. INNHALDSLISTE. 1.0 BAKGRUNN...3 planprogram...3 2.0 RAMMER FOR PLANARBEIDET....3 Lovgrunnlag og overordna føringar....3 3.0 PLANOMFANG...4

Detaljer

Energiutgreiing - Moskog industriområde

Energiutgreiing - Moskog industriområde Energiutgreiing - Moskog industriområde 1. Innleiing I samband med reguleringsarbeid for Moskog industriområde er det vedteke at energiforsyning til området skal vurderast, jf pt 2.5 i planprogrammet.

Detaljer

Prosjekt Småkraft i Hordaland refleksjoner i etterkant

Prosjekt Småkraft i Hordaland refleksjoner i etterkant Prosjekt Småkraft i Hordaland refleksjoner i etterkant Av Anders Stub og Ottar Haugen Anders Stub og Ottar Haugen er begge prosjektleiarar og rådgjevarar på Landbruks avdelinga hjå Fylkesmannen i Hordaland.

Detaljer

Energimøte Levanger kommune 2011.02.09

Energimøte Levanger kommune 2011.02.09 Energimøte Levanger kommune 2011.02.09 NTE Nett AS NTE Nett AS er et heleid datterselskap i NTE. Nettselskapet er ansvarlig for strømnettet i Nord- Trøndelag. Nettselskapet har 100 ansatte. Forskrift

Detaljer

Bustadbehov i Bergensregionen

Bustadbehov i Bergensregionen Bustadbehov i Bergensregionen - DU r appo rt A Statistikkgrunnlag for regional areal- og transportplan for Bergensområdet Nr. 9-14 Utgivar: Tittel: Hordaland fylkeskommune, Analyse, utgreiing og dokumentasjon

Detaljer

Arbeidsprogram for energi-, miljø- og klimaplan. Framlegg til arbeidsprogram

Arbeidsprogram for energi-, miljø- og klimaplan. Framlegg til arbeidsprogram Arbeidsprogram for energi-, miljø- og klimaplan Framlegg til arbeidsprogram 10.10.2016 1. Innleiing I planstrategi for Fjell kommune for perioden 2016-2019, blir det peika på at klimaendringane førar til

Detaljer

1.1 Energiutredning Kongsberg kommune

1.1 Energiutredning Kongsberg kommune PK HUS AS SETRA OVERORDNET ENERGIUTREDNING ADRESSE COWI AS Kongens Gate 12 3611 Kongsberg TLF +47 02694 WWW cowi.no INNHOLD 1 Bakgrunn 1 1.1 Energiutredning Kongsberg kommune 1 2 Energibehov 2 2.1 Lavenergihus

Detaljer

Erfaringer fra energi og klimaarbeid i Midt-Norge

Erfaringer fra energi og klimaarbeid i Midt-Norge Erfaringer fra energi og klimaarbeid i Midt-Norge Magne Vågsland Trondheim 13.11. 2010 Arbeid med rådgjeving på energisparing i 11 år. Arbeider i Den mest miljøvenlege energien er den som ikkje blir bruka

Detaljer

Lokal energiutredning 2013. Lindesnesregionen, 8/11-13

Lokal energiutredning 2013. Lindesnesregionen, 8/11-13 Lokal energiutredning 2013 Lindesnesregionen, 8/11-13 Hensikt med Lokal energiutredning: Gi informasjon om lokal energiforsyning, stasjonær energibruk og alternativer på dette området Bidra til en samfunnsmessig

Detaljer

Saksnr. Utval Møtedato 017/12 Kommuneplannemnda /12 Kommunestyret

Saksnr. Utval Møtedato 017/12 Kommuneplannemnda /12 Kommunestyret Aurland kommune Sakspapir Saksnr. Utval Møtedato 017/12 Kommuneplannemnda 06.09.2012 112/12 Kommunestyret 06.09.2012 Saksansvarleg: Jan Olav Møller Arkivsaknr.: Arkiv Sakshandsamar Dato 12/771-3 K1-120,

Detaljer

Sveio kommune ENERGIUTGREIING 2009

Sveio kommune ENERGIUTGREIING 2009 Sveio kommune ENERGIUTGREIING 2009 Forord I følgje forskrift om energiutgreiing utgitt av NVE januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeida, årleg oppdatera og offentleggjera ei energiutgreiing for kvar

Detaljer

Sund kommune ENERGIUTGREIING

Sund kommune ENERGIUTGREIING Rullering 2013 Sund kommune ENERGIUTGREIING Samandrag BKK Nett er områdekonsesjonær for elektrisitetsnettet i Sund kommune og har utarbeidd ei energiutgreiing for kommunen i samsvar med Forskrift om energiutgreiing.

Detaljer

UTFYLLANDE PLANFØRESEGNER OG RETNINGSLINER

UTFYLLANDE PLANFØRESEGNER OG RETNINGSLINER UTFYLLANDE PLANFØRESEGNER OG RETNINGSLINER 1.0 GENERELLE FØRESEGNER ( 20-4, 2. ledd) Kommunedelplanen har rettsverknad på den måten at grunneigar ikkje kan bruke eller byggje på sin eigedom på anna måte

Detaljer

NOTAT. Arkiv nr. /Ref. no # 58087/2. Sider 6 Vedlegg. Dato Kopi til

NOTAT. Arkiv nr. /Ref. no # 58087/2. Sider 6 Vedlegg. Dato Kopi til NOTAT Tittel Ny produksjon i Sogn og Fjordane, planar og nettkapasitet Arkiv nr. /Ref. no # 58087/2 Sider 6 Vedlegg Utarbeidd av Kristen Skrivarvik Mottakar Sogn og Fjordane Fylkeskommune Dato 01.06.11

Detaljer

Lokal energiutredning Kvitsøy kommune. Foto: Fra kommunens hjemmeside

Lokal energiutredning Kvitsøy kommune. Foto: Fra kommunens hjemmeside Lokal energiutredning 2009 Kvitsøy kommune Foto: Fra kommunens hjemmeside Innholdsfortegnelse 0 Sammendrag 5 1 Utredningsprosessen 6 2 Informasjon om kommunen 7 2.1 Generelt 7 2.2 Folketallsutvikling

Detaljer

Bustadområde i sentrum. Vurdering

Bustadområde i sentrum. Vurdering Bustadområde i sentrum Vurdering Balestrand 10.10.2009 Gode bustadområde i Balestrand sentrum Kommuneplan, arealdelen Status I. Sentrumsnære buformer For Balestrand sentrum er det gjeldande reguleringsplanar

Detaljer

MØTEINNKALLING SAKLISTE. Sak nr. Arkivsak nr. Tittel 45/10 08/189 ENERGI- OG KLIMAPLAN FOR BALESTRAND KOMMUNE, HØYRINGSUTKAST

MØTEINNKALLING SAKLISTE. Sak nr. Arkivsak nr. Tittel 45/10 08/189 ENERGI- OG KLIMAPLAN FOR BALESTRAND KOMMUNE, HØYRINGSUTKAST MØTEINNKALLING Utval: KOMMUNESTYRET Møtestad: rådhuset Møtedato: 18.11.2010 Tid: 16.30 Varamedlemmer møter berre etter nærare innkalling SAKLISTE Sak nr. Arkivsak nr. Tittel 45/10 08/189 ENERGI- OG KLIMAPLAN

Detaljer

Lokal energiutgreiing Herøy kommune 2011

Lokal energiutgreiing Herøy kommune 2011 Lokal energiutgreiing Herøy kommune 2011 TUSSA NETT AS www.tussa.no Innhaldsliste 1. Samandrag... 4 2. Innleiing... 4 2.1. Formål med utgreiinga... 4 2.2. Utgreiingsprosessen... 5 2.3. Aktørar og roller...

Detaljer

Lokal energiutredning for Kristiansand kommune

Lokal energiutredning for Kristiansand kommune Lokal energiutredning for Kristiansand kommune Kristiansand, 7/3-2012 Rolf Erlend Grundt, Agder Energi Nett Arild Olsbu, Rejlers Lokal energiutredning, målsetting Forskrifter: Forskrift om energiutredninger.

Detaljer

PLP - PROSJEKTPLAN GRØN VARME I TELEMARK

PLP - PROSJEKTPLAN GRØN VARME I TELEMARK Prosjektnamn: GRØN VARME I TELEMARK 2010-2012 Prosjekteigarar (PE): Den regionale partnarskapen Innovasjon Norge Telemark, Telemark fylkeskommune og Fylkesmannen i Telemark Telemark fylkeskommune Prosjektansvarleg

Detaljer

Energiutgreiing Gulen kommune

Energiutgreiing Gulen kommune Energiutgreiing Gulen kommune Rullering 2009 SAMANDRAG I følgje Forskrift om Energiutredninger utgitt av NVE i januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeide, årleg oppdatere og offentleggjere ei energiutgreiing

Detaljer

Energiutgreiing 2007. Vindafjord kommune

Energiutgreiing 2007. Vindafjord kommune Energiutgreiing 2007 Vindafjord kommune Forord I følgje forskrift om energiutgreiingar utgitt av NVE januar 2003 skal områdekonsesjonær utarbeida, årleg oppdatera og offentleggjera ei energiutgreiing for

Detaljer

Læreplan i geografi - fellesfag i studieførebuande utdanningsprogram

Læreplan i geografi - fellesfag i studieførebuande utdanningsprogram Læreplan i geografi - fellesfag i studieførebuande utdanningsprogram Fastsett som forskrift av Kunnskapsdepartementet 8. mars 2006. Fastsett: 08.03.2006 Gyldig fra 01.08.2006 Føremål Føremålet med geografifaget

Detaljer

Om Fylkesprognoser.no

Om Fylkesprognoser.no 1 Samandrag Denne rapporten inneheld Hordaland fylkeskommune sin prognose for framtidig arbeidsstyrke i Hordaland fram mot 2030, og er basert på fylkeskommunen sin prognose for framtidig folketal som er

Detaljer

Lokal energiutredning for Iveland kommune

Lokal energiutredning for Iveland kommune Lokal energiutredning for Iveland kommune 27/3-2012 Rolf Håkan Josefsen/Sveinung Svenningsen/Bjørn Gunnar Baas, AE Nett Linda Rabbe Haugen/Gunn Spikkeland Hansen, Rejlers Lokal energiutredning (LEU), målsetting

Detaljer

Lyse LEU 2013 Lokale energiutredninger

Lyse LEU 2013 Lokale energiutredninger Lokale energiutredninger Forskrift om energiutredninger Veileder for lokale energiutredninger "Lokale energiutredninger skal øke kunnskapen om lokal energiforsyning, stasjonær energibruk og alternativer

Detaljer

HORDALANDD. Utarbeidd av

HORDALANDD. Utarbeidd av HORDALANDD FYLKESKOMMUNE Utflyttingar frå Hardanger Utarbeidd av Hordaland fylkeskommune Analyse, utgreiing og dokumentasjon August 28 INNLEIING: Analysen er utarbeidd som ein del av Hordaland fylkeskommune

Detaljer