«Her er støi, her er larm, her er brøl, du/ har du hørt en mer liflig musikk?»

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "«Her er støi, her er larm, her er brøl, du/ har du hørt en mer liflig musikk?»"

Transkript

1 «Her er støi, her er larm, her er brøl, du/ har du hørt en mer liflig musikk?» I 1898 starta arbeidet med å etablere ein hamneby for utskiping av svensk jenrnmalm inst i Ofotfjorden i Nordland. Staden, Narvik, var elles nokså bortgjømt i forhold til resten av landsdelen, og på sjølve staden der den nye byen og det nye hamneanlegget kom opp var det frå før berre fire tradisjonelle fiskarbondegardar. Desse vart omskapt i eit «amerikansk» tempo til ei industrihamn i løpet av tida mellom 1898 og 1902, med all den ståk og støy det innebar. Dette skulle også bli del av byidentiteten då byen feira sitt 25-årsjubileum i Korleis gjekk folk i byen si oppfatning av byens sjel att i forhold til deira resepsjon av lyden av byen? Byidentitet og sansing av byen I samband med arbeidet med Oslo bys historie presenterte Knut Kjeldstadli ulike metodiske tilnærmingar til problematikken «byidentitet»: «Vi kan skrive om byer som objektive størrelser som topografi, sosiale formasjoner og økonomi. Slik får vi vite om byenes fortid, nåtid og framtid». Eller ein kan «skrive om byer som menneskers subjektive opplevelse av hva byene var i fortid, nåtid og framtid». 1 Han meinte det slett ikkje var heilt enkelt. Å få tak i opplevinga av byen var truleg det vanskelegaste, og for å gripe den lanserte han eit «tenkeord», eit ord som vekte assosiasjon, som var eit fleirtydig snarare enn eit ferdig omgrep. Tenkeordet var omgrepet «byidentitet». 2 Byidentiteten er ikkje var nokon «enhetlig og entydig størrelse», og blir på mange vis oppfatta ut frå kven dei andre er, og det endrar seg over tid. Det finst med andre ord fleire versjonar av «byidentitet», og Kjelstadli meiner dei var knytt til mennesket. 3 Byen som sådan har ingen idenitet. I britisk sjargong snakka ein om at «she lies there», eller «byen» reagerte slik og slik. Byen er ikkje eit subjekt. Det er heller slik at nokon i byen er subjekt, og då er det klårgjørande og nødvendig å snakke om kven dei handlande subjekta er. 4 Forestillinga om byen og Narviks identitet heng kanskje sterkare saman med ei siste form for identitet som Kjeldstadli lanserte, nemleg å få fram det særeigne ved byen i den omhandla tidsepoken. Berre slik kan ein «fornemme og forstå» korleis folk i byen lever sine ulike liv. 5 Korleis blir trer Narvik «skarpere fram»? Det var då han lanserte det ikkje-essensialistiske omgrepet, det assosiasjonsskapande «tenkeordet» som «byidentitet», «mentalt kart», «domene», «bysystem» og «bykategorier»». 6 I dette låg det både økonomiske og sosiale sider, 1

2 men også kulturelle, og det innebar at forskaren først og fremst må gripe ein slags større heilskap og «essens», for å samanfatte, og trekkje trådene saman, gjerne mot slutten av framstillinga. Berre slik får ein eit bilete av korleis byen «eigentleg» var, eller byens «identitet». 7 Industribyen i nord Narvik skilte seg som nemnt frå dei andre nordnorske byane. Det har vore snakka om to typar idealbyar i nord, som ytterpunkt på ei akse - «nettverksbyen» og «sentralstaden». Sentralstaden inngjekk ofte inngår i eit hierarki etter viktige funksjonar overfor omlandet, og «handelsoppland» eller «sirkumferens», og byenes lokale eller regionale omland har forklart kor viktige dei var og kva økonomiske funksjonar dei hadde. Bodø og Tromsø slike byar. Dei tente omlandet med handel og tenester av privat og offentleg karakter. Nettverksbyen var i sterkare grad knytt til eit omfattande handelssystem skapt av kommunikasjonane. Narvik var ein slik by, eit knutepunkt i eit handelssystem som inngjekk i eit stort nettverk der malm var det sentrale elementet. 8 Då malmskipingane starta i 1903, gjekk malmen til Frankrike, England, Canada, Tyskland og Belgia. 9 Der inngjekk hamnebyar i Narviks nettverk. Dei vart bunde til einannan som mottakar for stål- eller jernverk i nærleiken. Slik vart også Narvik del av nettverket av dei store jern- og stålbyane i Europa og Nord-Amerika, med stålgigantar som Thyssen og Krupp i Düsseldorf, Duisburg og Essen. For dei tre siste byane var mottakarhamna Rotterdam i Nederland, og slik vart også Narvik kopla opp mot den byen. 10 På sine returar frå britiske hamner fekk byen tilbake kol og koks som vart LKAB sitt koll-lager, og brukt der eller sendt til Sverige. Byen vart ein del av ein tosidig kollhandel mellom Skandinavia og Storbritannia. Byen hadde en maltrafikk som langt overgikk skipstrafikken andre stader. Jernbanedriften til LKAB var privat, og sysselsette fleire hundre arbeidarar. I tillegg syssesette NSB og staten til ulike tider jernbanefolk. Slik vart Narvik knytta til andre konjunkturar enn byar som Bodø, Tromsø, Harstad og Trondheim. Tyske og britiske vanskar i stålindustrien virka inn på livet i Narvik, og byen vart prisgitt forhold i ulike delar av nettverket. Det vart også eit evig tilbakevendande tema i byens første 50 år. Dersom det var mykje lyd i og rundt hamneanlegget i Narvik, var det einsbetydande med stor aktivitet og god økonomi. Det var lyden av arbeid og inntekter. 11 2

3 Narviks særpreg For mange av dei som forsøkte å få Narvik til å «tre skarpere fram», var lyden av byen sentral i framlegga på konstruksjon av Narvikidentitet. Når tilreisande eller utanforståande skildra byen, la dei vekt på den moderne industribyen, som Lofotpostens redaktør Paulsen karakteriserte med noko av «eventyrets forjættelse». Inne bak fjella i Sverige låg store skattar gjømt. Men som i eventyret sat Narvik på «gullnøkkelen» som gjorde at ein kunne hente dei rike skattane fram. Med si isfrie hamn hadde byen nøkkelen til porten. 12 Livet og lyden kunne formeleg hørast når ein fekk fortalt om dagleg trafikk inn og ut av byen for jernbanevogner, og lasting av tonns dampdrivne malmbåtar som vart fylt opp av malmlasta si i løpet av 6-7 timar. Båtane dampa inn og ut av hamna i ein ustanseleg trafikk, og ute på reden låg det opp mot malmskip å venta på tur samstundes. Alt dette, og «den veldige jernbanetrafikk» ga byen «et preg av liv og travelhet». Eit omgrep som stadig vart brukt om byen Narvik var omgrepet «nybyen». Det reflekterte ikkje berre byens karakter som ny, i forstand av ung i forhold til dei andre og eldre nordnorske eller norske byane. «Nybyen» spegla også at byen var annleis i forhold til tradisjonelle nordnorske og norske byar. Den norske historikaren Yngvar Nielsen karakteriserte byen i 1900 som ein representant for «civilitationens» inntog i Ofoten. Det moderne kom til den bortgjømte avkroken. 13 Det fanst ikkje maken i landet. Bladet Nordlys frå Tromsø meinte malmtrafikken sette byar som Trondheim «fullstendig i skyggen». Tromsø kunne «man overhodet ikke» samanlikne med. 14 Med det store malmlasteanlegget midt i byen skapte det eit særpreg utanom det vanlege. Frå første anleggsspade var stukke i gjorda prega aktiviteten Narvik meir enn andre nordnorske byar. Arbeidsprosessane skapte eit eiget bybilde, med lyd og lukt, og ein av dei første tilreisande reisereporterane til byen vart slått av; «ja her er liv». 15 Det «travle, larmende liv» som utfolda seg langs Narvikbukta fengsla han stort, og det skapte ei eiga stemning: «Lokomobiler stønner og puster ( ) vogne med grus og sten farer op og ned mellem sjøen og plateauet ovenfor, og nu og da vælter røgen tilveirs i tætte skyer, medens dumpe drøn ruller hult mellem de høie fjelde, og en regn af sten suser afsted langt ud over den stille, blanke bugt.» 16 Narvikmusikken peikte framover og inn i moderniteten. Lyd og lukt symboliserte ei ny tid, med sivilisasjon, pengeøkonomi, ny teknologi og nye menneske. Lydane symboliserte «lif og business». Svenske Louis Amèen skreiv i ein artikkel i den svenske turistforeningas årbok om lyden av Narvik i Her var det «hamrandet ( ) bultandet och spikandet». 17 Livet på bolagsområdet verka inn på livet i byen. «Ude ved malmkaien merkedes liv», kunne ein tilreisande Harstadværing fortelje. I hamna låg båtane «og svælgede i den deiligste A-B-C-D- 3

4 malm». 18 Nede ved sjølve lastekaiene vart malmen tømt frå vognene til ei malmrenne med ei stålplate, det ein kalla eit «slagbord» framfor utløpet. Plata som skulle dempe for skader malmen kunne påføre lasterommet når han vart rent ned i rommet, hadde sin eigne klang. Vi skal sjølvsagt vare oss vel for generaliseringar, men alle dei som kom utafrå vart slått av lyden av denne byen. Den var så særmerkt at dei valte å skrive heim om det, nær sagt same kor dei kom frå. På heile bolagsområdet gjekk det dessutan dampdrivne lokomotiv til og frå lastekaiene, direkte frå malmtog eller frå opplag. Frå 1901 og til 1925 skaffa LKAB seg i alt 21 dampdrivne lokomotiv til skiftetjeneste eller liknande. Bolaget hadde i alt 11 av Nordens til si tid kraftigaste skiftelok. 19 Metalldunk, lyden av bremsene og samankoplinga av lok og vognsett ga gjenklang mellom fjella. Alle dei dampdrivne lokomotiva og i tillegg ein 8-10 andre dampdrivne innretningar i og rundt Narvik hamn var og med på å skape støv- og luftforureiningsplager. Det var ikkje uvanleg at det låg eit lokk av røyk over Bolagsområdet som også spreidde seg til bydelane Frydenlund og Oscarsborg. Det var derfor mang ein klesvask som hengte utsett til for sot og støv. Dette førte til at mange husmødre etter kvart bygde seg uthus med tørkeloft. 20 At det visuelle og lydmessige inntrykket var særeigent for Narvik kunne også folk inne i byen stadfeste. Legefrua i Narvik, Edith Astrup reiste stadig mellom Narvik og Kristiania. I eit minne frå denne tida legg ho vekt på at mangelen på dei vante lydane frå Narvik førte tim insomnia i hovudstaden. Livet der var for stille, samanlikna med dei kjente og kjære Narvik-lydane, skapt av livsgrunnlaget til byen i Ofoten. 21 Kor kom så legefrua frå? Jo ho tilhørte det betre borgaskap i Tromsø, den største byen i landsdelen på slutten av 1800-talet, då ho voks opp. Hennar utsegn om Narviks sjel kan på mange måtar tolkast som skilnaden mellom nettopp Tromsø og Narvik. Viss ikkje Astrup hadde vore så uvant med dei nye lydane ville ho neppe merka seg dei i sitt møte med den nye byen. Dette var nettopp det ho ville fremje som noko særeige ved Narvik. I tillegg vart det trekt fram som noko positivt. Det var slett ikkje rekna for støy. Korfor denne haldninga var så dominerande blant mange av dei som skreiv om Narvik-lydane, skal vi komme tilbake til. Narviks fysiognomi tilsa at støy og lyd frå det nye anlegget vart demokratisk fordelt. Jernbanen som kom ned frå fjella i aust og ned til fjorden og hamna, slynga seg inn i byen og delte byen i to lik ei elv. Enden av denne elva av stål og slippers gjekk så ut, som elva, i eit delta, der rangerstasjonar, malmopplag og kaianlegg vart liggande som i elvedeltaets trekant ut mot havet og vika nedafor. Dermed vart det få segregerte bumiljø i den nye byen. Alle som 4

5 skulle livnære seg av sitt i byen måtte finne seg ei tomt eller ein bustad langs elva og deltaet. Lydane frå anlegget og hamna vart såleis distribuert til alle som heldt til rundt anlegget om dei budde i villa eller på eit kott i kjellaren. Rett nok kom det opp ein «villaby» også her, men i motstetnad til andre liknande industribyar, såkalla «company towns», vart ikkje arbeidarbustandene lokalisert nær anlegget, medan funksjonær og disponentbustadene kom opp i meir attraktive bustadområde. Jensine Skaanevik Baardsen voks opp i mellomkrigsåra i eit av desse einebustadstroka som NSB kjøpte for sine arbeidarar og funksjonærar. Alle i gata hennar var jernbanemenn i NSB; konduktørar, vognvisitørar, verkstadarbeidarar, bokhaldarar og ingeniørar. Nærleiken til deltaet - det såkalla Bolagsområdet var ikkje berre positivt. Særleg ille var larmen og ristinga frå vognvendaren. Det var ein teknisk installasjon som låg kloss opp i husa utafor anleggsområdet. Den skulle skake laus frosen malm frå vognene om vinteren, og når denne prosessen vart gjennomført, minnest Jensine at mora flytta servise og dekketøy tilbake i skaphyllene. Elles var sjølvsagt støvplagen stor. Store delar av byen var plaga av malmstøv som vinden spreidde frå dei opne malmdungene og rundt i byen, men få klagde. Bolaget var livsgrunnlaget til denne byen. Slik var det også med lyden, som langt frå vart rekna som like sjenerande. 22 «Sanse- og forståelsesmessig» forming av identitet i Nettverksbyen I samband med byjubileet i 1926 fekk Narvik ei eiga «heimstaddiktning» gjennom ein tekstkonkurranse. Det vart invitert til konkurranse om å lage Narviksong. I dag ligg songane i kommunearkivet på Rådhuset. Kva lagnad tekstane fekk veit vi lite om. Vi veit berre at dei sjeldan har blitt framført. Det er likevel interessant å spørje seg kva tekstforfattarane assosierte med den nye byen. Kva kjenneteikna heimstaddiktinga om malmbyen? Anniken Greve har skrive at forminga av «staden» ikkje berre skjer gjennom den fysiske forminga, men at det også skjer ei «sanse- og forståelsesmessig» forming. 23 Fleire av Narviksongane er uttrykk for det. «Heimstad»-identiteten har blitt skulda for å oversjå skiljet mellom «stad» og «samfunnseining». Gjennom kulturelle uttrykk kunne ein skape forestillingar om staden, eller lokaliseringa som var overordna alt anna. «Heimstaden» vart kulturelt konstruert gjennom dikting og songar, men var langt på veg konstituert gjennom erfaringar og opplevingar. Staden framstod heller som eit fastpunkt for ei livsverd, ein «lokalisert dagleglivsarena», enn ein kulturell konstrusjon. I Narvik kan det sjå ut som om Narviksongane sansa denne livsverda. Byens identitet vart på mange måtar uttrykt gjennom lokalbefolkningas kjensler for byens puls. Her var det at lyden av Narvik skulle spele ei sentral rolle. 5

6 At Narvik var ein arbeidarby, eller aller helst «arbeidets by» kjem fram i fleire av songane. I ein av dei skriv diktaren: «Arbeidet kaller, og arbeidet lønner/daglig vårt stræv med sin glede påny/det er en arv vi vil gi vore sønner:/skjenke dem Narvik som arbeidets by». 24 Andre diktarar legg også vekt på «arbeidet». Ein skildrar korleis «arbeidets larm som om dagene spøker/stummer ei hen når at natten går inn». 25 Narvik var byen der arbeidet pågjekk natt og dag, utan pause. Den utanforståande måtte også sjå det. Det skulle denne setninga understreke: «titt må en fremmed rett underende stanse/her er det arbeidets verd som gir rang». 26 Arbeidet var viktig i Narvik. Det vart også understreka i diktet med denne formuleringa: «Her er arbeidstok ja, som duer/her er slit, her er stræv dagen lang..». 27 Det livfulle arbeidslivet kjenneteikna ein industriby. Ein diktar understreka det med følgande strofe: «Du aldri sover, aldrig dø/ du altid fremad vandre». 28 Gjennom industrien vart byen prega av støy og larm, og slik vart larmen eit symbol på det morderne og framtidsretta. Byen innst i Ofoten var prega av meir trafikk og støy. Her var «færdselens taktfaste gang». 29 I ein song heitte det at «Her er støi, her er larm, her er brøl, du/ har du hørt en mer liflig musikk?/ her er latter og graat, her er fred, du/ her er arbeidets jevne trafik». 30 Igjen var det arbeidet som skapte byens sjel. «En dag blev det liv på det ensomme sted», kunne en av Narvik-songane fortelje, før han seinare optimistisk tilføydde: «og la det være tegnet i arbeidets jag, at byen vil vokse sig stor». Trua på at industrien var framtida var også eit gjennomgåande tema. Ein hadde berre sett starten på eit eventyr. 31 Narvik var framtidas by. Det var derfor ikkje uventa at Narvikfolk sjølv ville ha det med i sine songar. I ein song skriv forfattaren at «arbeidets rytme, dets puls vi fornemmer/ hørbart i togenes larmende gang/hjulene, skipet og malmen er stemmer/ skiftende toner i arbeidets gang». Byens larm og ståk var så og si byens sjel. Det blir understreka ytterligare av andre: Malmtogene «tordner og lyner», sirenene ved Bolaget «toner vakkert goddag», mens «arbeidets larm» aldri stummer hen når «natten går inn». 32 «Togenes skratten høres i natten/kvikt mellem drøn fra et malmlastet sett/ Malmlast som suser/ ned gjennom sluser/skraller som torden mot slagbordets brett». 33 Dei moderne innretningane i industrien skapte ein «arbeidets rytme», ein industrialismens «puls». Maskinens takt kunne samanliknast med kroppens hjarterytme. Industriens larm og støy var på mange måtar Narviks musikk. Narviksongene var bokstaveleg talt Narviks songar. Dei var byens song, eller det ein av diktarane kalla «malmklangens ekko», noko som både konstituerte byen sitt og utanverdas syn på byen. Ein ser tydeleg også korleis dette prega befolkninga si eiga oppfatning av byen. «Vidt over verden/gled malmets færden/bort paa nationernes dampende skrog», står det skriven i ein Narvik-song. 34 Ein annan diktar skreiv slik om malmskipa: «kommer i flokker som hvaler og 6

7 niser/mektige skibe som gjest for en stund/ Mange nasjoner!/hør hvor det toner/vakkert goddag med sirenenes klang!/fjellet det svarer/de fremmede karer/ synger sitt ekko til velkomst hver gang». 35 Narviks rolle som nettverksby kom også godt fram gjennom lyden av industrien. I diktet «Sang for Narvik» heiter det mellom anna: «Øster i Sverige de svartmalmen henter op ifra gruperne, gravkald og rå. Vester i England verkstederne venter: Ovner vil smelte, og slegger vil slå» 36 Lyd som identitetsmarkør Lyden av Narvik står sentralt i folks forståing av byens identitet, byens puls og byens hjarte. «Arbeidets rytme, dets puls vi fornemmer/hørbart i togenes larmende gang/hjulene, skibet og malmen er stemmer/skiftende toner i arbeidets song». Slik forsøkte befolkningas eigne diktarspirar å fange byens identitet i ein «fortetta tekst», som poesien er. Dersom ein på svært få ord ville male fram byen, var dette det folk sjølv først kom på når dei skulle skildre Narvik. Dette var det nye, den aldri sovande byen; «Arbeidets larm som om dagene spøker/stummer ei hen når at natten går inn/togenes skratten/høres i natten/kvikt mellem drøn frå et malmlastet sett/malmen som suser/ned gjennom sluser/skraller som torden mot slagbordets brett». Malmklangen var tydeleg; «Malmklangens ekko gir håp dig å eie/ slik du den hører i folket ditt bo/og mens det låter/avsked frå båter..» På mange vis var lydene av Narvik også ei skilje mellom nytt og gamalt. Moderniseringsprosessen kunne formeleg fangast i lyden av den nye byen: «inne i fjorden lå der en vik/taus i århundreders ro». Slik skildra ein av forfattarane før-tilstanden, det førindustrielle Narvik. «En dag blev der liv på det ensomme sted/man minerte, det ljomet i fjellet». Lyd har med andre ord blitt brukt når folk ville fange og sanse byen, men også indirekte for å skildre moderniseringsprosessane og endringane i nyare norsk historie. Støy er med andre ord ofte positivt ladd, det representerer framsteg, modernitet og ikkje minst levebrød. Lyden av Narvik var lyden liv. Var det støy var det jobb, var det jobb var det voner om tryggheit og framtidstru s s.61. 7

8 s s s s s Myhre, JE: Byenes hamskifte. Fra førindustriell til industriell by, i "Nyere byhistorie i Norden". Skriftserie B, nr 32. ISV.UITØ.Tromsø 1992, s LKABs malmskeppningar enligt konnossements-vigt under 1903, i TGO-protokoll for 1904,s.1267.TGO-arkivet. SRA- Arninge. 10 Fremover, og Myhre, JE: Byenes hamskifte. Fra førindustriell til industriell by, i "Nyere byhistorie i Norden". Skriftserie B, nr 32. ISV.UITØ.Tromsø 1992, s Lofotposten, Yngvar Nielsen: Fra Ofoten, i DNTs årbok for 1900.s Nordlys, Folkebladet, (K.B: «Fra jernbaneanlegget og den vordende by nordpaa»), høsten 1900.s.106. Nabibl. 16 Folkebladet, (K.B: «Fra jernbaneanlegget og den vordende by nordpaa»), høsten 1900.s.106. Nabibl. 17 Louis Améen: «Luleå-Ofotenbanan», i Svenska turiskföreningens årsskrift s Fremover, Harald Berger og Leif Simonsen: «Lokomotivene på Ofotbanen og litt til. En uhøytidelig billedutstilling fra Ofotbanen gjennom nesten 100 år.» Biblioteket til HiN. Jan/feb s Rolf Vanje: «Vår by husker du?», i Årbok for Ofoten museum Narvik 1998.s Edith Astrup: «Fra Narviks barndom. Utdrag av et radiomanuskript 1937», s.18. Lokalsamlinga, Nabibl. 22 Berg, Per-Helge: Gatelangs i Narvik, Bind I, Narvik 1999.s Anikken Greve: Her. Et bidrag til stedets filosofi. Avhandling for Dr.art.graden. UiTø 1998.s Utkast til Narvik-song, melodi L, Narviks jubileum Narvik kommunearkiv Utkast til Narvik-song, melodi A II, Narviks jubileum Narvik kommunearkiv. 28 Utkast til Narvik-song, melodi A II, Narviks jubileum Narvik kommunearkiv. 29 Utkast til Narvik-song, melodi A II, Narviks jubileum Narvik kommunearkiv. 30 Utkast til Narvik-song, melodi H, Narviks jubileum Narvik kommunearkiv. 31 Utkast til Narvik-song, melodi F, Narviks jubileum Narvik kommunearkiv Utkast til Narvik-song, melodi H, Narviks jubileum Narvik kommunearkiv Utkast til Narvik-song, melodi L, Narviks jubileum Narvik kommunearkiv. 8

EI BYHISTORIE OM NARVIK 1902-1950 - EIT REFLEKSJONSTILLEGG STEINAR AAS

EI BYHISTORIE OM NARVIK 1902-1950 - EIT REFLEKSJONSTILLEGG STEINAR AAS EI BYHISTORIE OM NARVIK 1902-1950 - EIT REFLEKSJONSTILLEGG STEINAR AAS DR.ART.-AVHANDLING Institutt for historie Det Samfunnsvitskaplege fakultetet Universitetet i Tromsø September 2006 EI BYHISTORIE OM

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Eit forsøk på å lage ein betre vurderingspraksis i norsk munnleg

Eit forsøk på å lage ein betre vurderingspraksis i norsk munnleg Eit forsøk på å lage ein betre vurderingspraksis i norsk munnleg VURDERINGS OG RESPONSSKJEMA NORSK MUNNLEG: TOLKING Elev: Elev: eigenvurdering: TEKSTKOMPETANSE: SVAK 1 2 mangelfull tekstforståing og/eller

Detaljer

Norsk Bremuseum sine klimanøtter

Norsk Bremuseum sine klimanøtter Norsk Bremuseum sine klimanøtter Oppgåve 1 Alt levande materiale inneheld dette grunnstoffet. Dessutan inngår det i den mest kjende klimagassen; ein klimagass som har auka konsentrasjonen sin i atmosfæren

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Innbyggarundersøking i Nordhordland kommunestruktur

Innbyggarundersøking i Nordhordland kommunestruktur Regionrådet Austrheim, Fedje, Gulen, Lindås, Masfjorden, Meland, Modalen, Osterøy, Radøy Innbyggarundersøking i Nordhordland kommunestruktur Gjennomført i 2011 og februar 2015 Nordhordland ein kommune

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016 Hovudområda i norsk er munnleg kommunikasjon, skriftleg kommunikasjon og språk, litteratur og kultur. Kvart av kompetansemåla er brotne ned i mindre einingar. Vi sett

Detaljer

26 sept 07 oktober 2009. Lima Machu Picchu Cusco Amazonas

26 sept 07 oktober 2009. Lima Machu Picchu Cusco Amazonas 26 sept 07 oktober 2009 Machu Picchu Cusco Amazonas PROGRAM Laur. 26. sept. avreise med K L M Søn. 27. sept. Mån. 28. sept. Tirs. 29. sept. Ons. 30. sept.. Tors. 1. okt. Fred. 2. okt. Laur. 3. okt. Søn.

Detaljer

Vi lærer om respekt og likestilling

Vi lærer om respekt og likestilling Vi lærer om respekt og likestilling I Rammeplanen står det at barnehagen skal tilby alle barn eit rikt, variert, stimulerande og utfordrande læringsmiljø, uansett alder, kjønn, funksjonsnivå, sosial og

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Side 1 Tingvoll, 21. september 2013 NVE FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Naturvernforbundet har gått langs elva på den planlagde utbyggingsstrekninga 15.9.2013. Vi har ikkje gått traseen

Detaljer

Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO. Gjeld frå 1. januar 2015

Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO. Gjeld frå 1. januar 2015 Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO Gjeld frå 1. januar 2015 1 Innhald Innleiing... 3 Del 1: Reglar om inhabilitet... 4 1.1. Automatisk

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Barnevern 2012. Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB)

Barnevern 2012. Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB) Barnevern 2012 Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB) Fleire barn under omsorg I 2012 mottok 53 200 barn og unge i alderen 0-22 år tiltak frå barnevernet, dette er ein svak vekst på 2 prosent frå 2011,

Detaljer

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette?

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette? Norsk etnologisk gransking Desember 1955 Emne nr. 53 TRESKING II I 1. Kva tid på året var det dei til vanleg tok til å treskja? Var det visse ting dei i så måte tok omsyn til, t. d. om kjølden var komen?

Detaljer

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer leseser ie Nynorsk Julius Cæsar Norsk for barnetrinnet slaget Ved alesia Den mest berømte av motstandarane til Cæsar under gallarkrigen var gallarhovdingen

Detaljer

Våg å tenk stort, våg å tenk enkelt

Våg å tenk stort, våg å tenk enkelt + Våg å tenk stort, våg å tenk enkelt Om skulekonserttilbod for spesialskular Masteroppgåve musikkterapi levert våren 2012 Randi-Merete Roset + «Plutseleg er det ein som ikkje har hatt noko lyd som byrja

Detaljer

Treeiningssøndag. Ståle Aklestad. Preike Molde Domkirke 31.05.2015

Treeiningssøndag. Ståle Aklestad. Preike Molde Domkirke 31.05.2015 Ståle Aklestad Preike Molde Domkirke 31.05.2015 Treeiningssøndag Det er treeinigssøndag. Og vi skal langt bort. Og djupt ned i jorda. For i Roma, nede i ei av katakombane, som er tidlege, kristne gravplassar,

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

liv Livet er ikkje lett å skjøne. Det er høgst underleg.

liv Livet er ikkje lett å skjøne. Det er høgst underleg. Når eg blir større kan eg lese mykje om sånne ting som verdensrommet, om kva vi kan forstå og kva vi ikkje kan forstå, seier pappa. Det vil eg ikkje, seier eg. Då treng du ikkje gjere det heller, seier

Detaljer

Lars Amund Vaage SORG OG SONG. Tankar om forteljing. Essay FORLAGET OKTOBER

Lars Amund Vaage SORG OG SONG. Tankar om forteljing. Essay FORLAGET OKTOBER Lars Amund Vaage SORG OG SONG Tankar om forteljing Essay FORLAGET OKTOBER 2016 For lenge sidan, på den tida eg debuterte som forfattar, vart eg far til ei sterkt funksjonshemma jente. Livet blei snudd

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Samansette tekster og Sjanger og stil

Samansette tekster og Sjanger og stil MAPPEOPPGÅVE 5 Samansette tekster og Sjanger og stil Skreve av Kristiane, Renate, Espen og Marthe Glu 5-10, vår 2011 I denne oppgåva skal me først forklare kva ein samansett tekst er, og kvifor samansette

Detaljer

1: Kva er ein teikneserie? Teikneserie som samansett tekst. 2: Arbeid med teikneseriar i norskfaget. Døme frå praksis

1: Kva er ein teikneserie? Teikneserie som samansett tekst. 2: Arbeid med teikneseriar i norskfaget. Døme frå praksis 1: Kva er ein teikneserie? Teikneserie som samansett tekst 2: Arbeid med teikneseriar i norskfaget. Døme frå praksis Dette er ikkje ein teikneserie Kva er ein teikneserie? «sidestillede billedlige og andre

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Rapport konferanse og tilhørande studietur til Hamamatsu, Japan - 2010

Rapport konferanse og tilhørande studietur til Hamamatsu, Japan - 2010 1 Rapport konferanse og tilhørande studietur til Hamamatsu, Japan - 2010.ar 29.oktober til 07.november 2010 Bakgrunn Stord kommune har vore pilotkommune for universell utforming frå 2005 til 2008, og frå

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

G A M A L E N G K U L T U R

G A M A L E N G K U L T U R Norsk etnologisk gransking Emne nr. 12 Oktober 1948 G A M A L E N G K U L T U R Den gjennomgripande utviklinga i jordbruket dei siste mannsaldrane har ført med seg store omskifte når det gjeld engkulturen.

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A FORBØN ORDNING FOR Forbøn for borgarleg inngått ekteskap Under handlinga kan det gjevast rom for medverknad av ulike slag. Det kan vera medverknad frå festfølgjet ved einskilde av dei liturgiske ledda,

Detaljer

Matematisk samtale og undersøkingslandskap

Matematisk samtale og undersøkingslandskap Matematisk samtale og undersøkingslandskap En visuell representasjon av de ulike matematiske kompetansene 5-Mar-06 5-Mar-06 2 Tankegang og resonnementskompetanse Tankegang og resonnementskompetansen er

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen Denne eksamensrettleiinga gir informasjon om sentralt gitt eksamen, og korleis denne eksamen skal vurderast. Rettleiinga skal vere kjend for elever,

Detaljer

GARBORGDAGAR 21. - 25. JANUAR 2015

GARBORGDAGAR 21. - 25. JANUAR 2015 GARBORGDAGAR 21. - 25. JANUAR 2015 «Vind i gardhol» - onsdag 21. januar (Foto: Olav Garborg) Garborgdagar opna med Vind i Gardhol- konsert på Thime Station. I år som i fjor, vart Garborgdagar opna med

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 1. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 1. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 3, 4, 7 og 8 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett

Detaljer

Krav ved godkjenning av lærebedrifter

Krav ved godkjenning av lærebedrifter OPPLÆRINGSAVDELINGA Fagopplæringskontoret - OPPL AVD Notat Dato: 20.01.2015 Arkivsak: 2015/727-1 Saksbehandlar: aseloh Til: Yrkesopplæringsnemnda Frå: Fagopplæringssjefen Krav ved godkjenning av lærebedrifter

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

Kom skal vi klippe sauen

Kom skal vi klippe sauen Kom skal vi klippe sauen KOM SKAL VI KLIPPE SAUEN Kom skal vi klippe sauen i dag Klippe den bra, ja klippe den bra Så skal vi strikke strømper til far Surr, surr, surr, surr, surr. surr Rokken vår går,

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

8 tema for godt samspel

8 tema for godt samspel PROGRAM FOR FORELDRERETTLEIING BUF00032 8 tema for godt samspel Samtalehefte for foreldre og andre vaksne PROGRAM FOR foreldrerettleiing Dette heftet inngår i ein serie av materiell knytta til foreldrerettleiings

Detaljer

Tevling i Bygdekjennskap. Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag.

Tevling i Bygdekjennskap. Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag. Tevling i Bygdekjennskap Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag. NORGES BYGDEUNGDOMSLAG 1992 Dette er ikkje nokon tevlingsregel, men heller ei rettesnor og eit hjelpemiddel for lokallag som ynskjer

Detaljer

Velkomen. til kulturbygda. Lærdal

Velkomen. til kulturbygda. Lærdal Velkomen til kulturbygda Lærdal Ein tur i Hans Gjesme sine motiv Den lokale kunstnaren Hans Gjesme gav ved sin død i 1994 Lærdal kommune ei kunstgåve på vel 1500 kunstverk som omfattar måleri, grafikk,

Detaljer

Å skape og presentere ei framsyning

Å skape og presentere ei framsyning Å skape og presentere ei framsyning Ei spennande utfordring i norskfaget i Vg3 er kombinasjonen av det å møte tekstar andre har skrive, og å skape noko sjølv. Ifølgje læreplanen skal de «setje saman og

Detaljer

LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN

LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN Lov for Jotun, skipa 30.03.1923. Vedteken den 10.06.1945, med seinare endringar seinast av 29.06.2000. Revidert etter årsmøte i 2007 og 2011. Godkjend av Idrettsstyret: 18.02.02

Detaljer

Den europeiske samfunnsundersøkelsen - hvordan lever vi i Norge og andre land i Europa?

Den europeiske samfunnsundersøkelsen - hvordan lever vi i Norge og andre land i Europa? Seksjon for intervjuundersøkelser Oslo, august 2006 Saksbehandler: Telefon 800 83 028 (gratis) Den europeiske samfunnsundersøkelsen - hvordan lever vi i Norge og andre Du vil i løpet av kort tid bli kontaktet

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 Fag: Norsk Klassetrinn: 2. Lærar: Linn Merethe Myrtveit Veke Kompetansemål Tema Læringsmål Vurderings- kriterier Forslag til Heile haust en Fortelje samanhengande om opplevingar

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Rom ved havet, rom i byen

Rom ved havet, rom i byen Frode Grytten Rom ved havet, rom i byen Noveller Oslo 2012 Det Norske Samlaget 2007 www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8441-9 4. utgåva Om denne boka

Detaljer

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon Uansett om elevane skal svare på den individuelle oppgåva skriftleg eller munnleg, kan læraren og elevane avtale når og korleis det kan vere formålstenleg med tilbakemeldingar. Læraren kan bruke undervegsvurderinga

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 -------------------------------------------------------------------------------- DATO: LOV-1950-12-08-3 OPPHEVET DEPARTEMENT: AID (Arbeids- og inkluderingsdepartementet)

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Halvårsplan, hausten 2011

Halvårsplan, hausten 2011 Halvårsplan, hausten 2011 Skule Straumen skule Rektor e-post Inger Marie Tørresdal imt@tysver.kommune.no Prosjektansvarleg Grete Fjeldheim Vestbø e-post GFVestbo@tysver.kommune.no Skriv kort kva skulen

Detaljer

Det var spådd frå gammal tid at Øyvære skulde gå under. Uti have låg det, og have skulde ta det. Det hadde

Det var spådd frå gammal tid at Øyvære skulde gå under. Uti have låg det, og have skulde ta det. Det hadde Det norske språk- og litteraturselskap 2010. Olav Duun: Menneske og maktene. Utgave ved Bjørg Dale Spørck. ISBN: 978-82-93134-46-6 (digital, bokselskap.no), 978-82- 93134-47-3 (epub), 978-82-93134-48-0

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 2 og 5 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett svar

Detaljer

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt Ser du det? Hvordan jobbe med trosopplæring og bibelfortellinger med hovedvekt på det visuelle. Vi lever i en mer og mer visuell tid, og dette bør få konsekvenser for hvordan kirken kommuniserer med og

Detaljer

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Dato: 29.02.2012 Ansvarlig: TSH Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Unge funksjonshemmede takkar for høvet til å kommentera departementet sitt framlegg

Detaljer

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen!

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! 17. mai er annleis enn alle andre dagar. Ein stor bursdag der alle er inviterte, tenkjer Mina, medan

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7 Bønn «Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet: «I ein by var det ein dommar som ikkje hadde ærefrykt for Gud og ikkje tok omsyn til noko menneske.i same byen var det

Detaljer

Rotary 3 minutt 2015-01-07 Førre: Rotary 3 minutt 2014-06-18. Olav P. President, Rotaryvenner!

Rotary 3 minutt 2015-01-07 Førre: Rotary 3 minutt 2014-06-18. Olav P. President, Rotaryvenner! Rotary 3 minutt 2015-01-07 Førre: Rotary 3 minutt 2014-06-18. Olav P. President, Rotaryvenner! Julemøtet er forbi, og jula også; nesten. Som kjent er det 20.dag-Knut; 13. januar, som jagar jula ut, med

Detaljer

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A Skriftlig eksamen i Matematikk 1, 4MX15-10E1 A 15 studiepoeng ORDINÆR EKSAMEN 19. desember 2011. BOKMÅL Sensur faller innen onsdag 11. januar 2012. Resultatet blir tilgjengelig på studentweb første virkedag

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Lars Ove Seljestad Isberg. Roman

Lars Ove Seljestad Isberg. Roman Lars Ove Seljestad Isberg Roman 2012 H. Aschehoug & Co. (W. Nygaard), Oslo www.aschehoug.no Tilrettelagt for ebok av Type-it AS, Trondheim 2012 ISBN 978-82-03-35312-3 Bibliotekutgave - kun til utlån gjennom

Detaljer

Strategiplan for Apoteka Vest HF

Strategiplan for Apoteka Vest HF Strategiplan for Apoteka Vest HF 2009 2015 Versjon 0.91 03.09.2008 Strategiplan for Apotekene Vest HF 2009 2015 Side 1 Innleiing Det har vore nokre spennande år for Apoteka Vest HF sida reforma av helseføretaka

Detaljer

8. Museum og samlingar

8. Museum og samlingar Kulturstatistikk Liv Taule 8. I var det 34 millionar sgjenstandar og fotografi, 9 millionar besøk, 2 660 utstillingar og 4 765 kulturhistoriske bygningar i dei 88 seiningane som er inkluderte i sstatistikken.

Detaljer

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune.

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune. Førde, 24.02.2015 NVE Konsesjonsavdelinga Postboks 5091 Majorstua 0301 OSLO Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune. Vi viser til NVE sitt høyringsbrev av 19.11.2014

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer