Forstudie av reiseliv som fokusert satsing. Analyse av Ålvik

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Forstudie av reiseliv som fokusert satsing. Analyse av Ålvik"

Transkript

1 Forstudie av reiseliv som fokusert satsing Analyse av Ålvik

2 Føreord Kaizen AS har på oppdrag frå Ålvik Vekst KF utarbeida denne forstudien. Ålvik har opplevd ei kraftig nedbemanning ved hjørnesteinsbedrifta Bjølvefossen dei seinaste åra, og ulike tiltak for å motverka skadeverknadane ved dette er sett i gong. Reiseliv er eitt av fleire strategiske satsingsområde i kommunen for å skaffa nye arbeidsplassar. Føremålet med denne analysen har vore å avdekkja i kor stor grad dette produktområdet har komparative fortrinn i høve til ei fokusert satsing på reiselivsnæringa. Då dette er ein forstudie med begrensa ressursar, har det ikkje vore mogeleg å analysera alle detaljar o.l. i området. Vi har likevel fått fram tilstrekkeleg med fakta til å kunne trekkja nødvendige konklusjonar og koma med nødvendige råd for oppdragsgjevar i denne samanhengen. Vi takkar Ålvik Vekst KS for eit interessant oppdrag og håpar at de kan nytta resultata frå denne forstudien vidare i omstillingsprosessen. Bergen, Rolf E Akselsen, prosjektleiar Linda Løvfall, prosjektmedarbeidar 1

3 Innhald Føreord... 1 Innhald Innleiing og mandat Metode og arbeidsopplegg Generell stadvurdering Naturgrunnlaget, naturskapte attraksjonar og opplevingar Menneskeskapte attraksjonar, kultur, arrangement, stadmiljø Service- og handelstilbodet, informasjon og vertskap Overnattings- og serveringstilbodet Plassering, tilgjengelegheit Tilgong på kompetanse, leiing og iverksetjarar Større planlagde prosjekt, idéar Tilgong på kapital Generell stadvurdering oppsummert Vurdering av mogelege produkt/marknadskonsept Set farge på Ålvik! Messen: Hovudkvarter for inspirasjon og støtte i kreative næringar Ålvik Rockebygda ved Hardangerfjorden Arrangement generelt som attraksjonskraft for Ålvik Arbeidarhistoria Konklusjonar og anbefalingar Konklusjonar og forslag til tiltak Målevaluering

4 1. Innleiing og mandat Reiselivsnæringane internasjonalt har over tid vore ei vekstnæring. Analysar har vist at Norge ikkje har fått same veksten trass i vesentlege investeringar både i produktutvikling, kapasitetsauke og marknadsføring. Men dette stemplet som vekstnæring har gjort at politikarar og næringsbyråkratar på nasjonalt og lokalt nivå har stor tru på at reiseliv er "planken" som skal redda sysselsettinga i utkantkommunane. Vi finn enkelte som verkeleg har lukkast, men dei fleste har diverre vorte skuffa. Årsaka til at ein ikkje har lukkast kan ha samanheng med eit altfor høgt ambisjonsnivå i høve til konkurransekrafta til tilboda og/eller mangel på kompetente leiarar og investorar. Dette er problemstillingar som t.d. Innovasjon Norge ofte møter. Sterk reduksjon i etterspurnaden etter våre tradisjonelle industriprodukt har ført til eit stort omstillingsbehov i enkelte kommunar og regionar. For mange av desse områda har reiselivet vorte eitt av "halmstråa". Innovasjon Norge ynskjer så tidleg som mogeleg å få avdekka dei ulike omstillingsområda sine komparative fortrinn slik at næringsutviklingsarbeidet så tidleg som mogeleg kan koplast inn på rett spor. Ålvik i Kvam kommune er i ein omstillingsfase og ynsker å satsa på reiseliv som lokal jobbskaper. For å få avdekka bygda sine eventuelle komparative fortrinn for å satsa på å utvikla reiselivet, har Ålvik Vekst valt å gjennomføra denne forstudien. Mandatet for analysa eller forstudien er følgjande: "Prosjektet skal avdekke om de komparative fortrinn til en fokusert satsing på reiselivsnæring i Ålvik synes å være tilstede. Kundegrunnlaget skal spesifiseres, og det skal likeledes indikeres i hvilken dimensjon man ser for seg investeringer for å få fram et produkt som eventuelt berettiger en fokusering. I den utstrekning investeringene kan legges ut i tid samtidig som man med en begrenset innsats kan bygge opp det nødvendige kundegrunnlag, skal dette presiseres. Konkluderes det med at en fokusert innsats ikke synes berettiget av kundegrunnlaget, skal det skisseres i hvilken utstrekning reiseliv kan bli en tilleggsnæring. Er en fokusert innsats antatt riktig, relateres dimensjonen på næringsgrunnlaget i forhold til aktuelle vellykkede reiselivsdestinasjoner og likeledes skisseres en mulig organisasjonsmessig modell for gjennomføring." "Komparative fortrinn til en fokusert satsing" er i denne samanheng tolka som spesielle eller unike konkurransefordeler kommunane har og som kan utnyttast i ei prioritert eller auka satsing på reiseliv slik at næringa vert ein større verdiskapar. Det er vidare lagt vekt på at prosjektet er ein forstudie. Dette inneber t.d. at når "kundegrunnlaget skal spesifiseres" vil det ikkje verta talfesta, men kun bli spesifisert med listing av målgrupper o.l. Talfestinga vil likevel vera påkrevd før investeringsprosjekt o.l. vert realisert. 3

5 2. Metode og arbeidsopplegg Metodemessig vert følgjande modell eller arbeidsopplegg nytta til generell vurdering av området som vert analysert i samband med dette prosjektet: Det som kjenneteiknar den nyare omgrepsbruken når det gjeld eit stadleg reiselivsprodukt, er at ein tek utgongspunkt i kva turistane ynskjer av eit reisemål. Ein seier gjerne at dei søkjer ferieopplevingar. Produktet er i turistane sine auger den opplevinga dei har av staden den tida de oppheld seg der. Desse opplevingane er igjen knytta til dei forventingane turistane har når dei kjem. Turistane søkjer dei stadane der dei forventar å få tilfredsstilt sine behov for ferieopplevingar. I eit slikt produkt vert overnattings- og serveringsnæringa berre element i eit heilheitleg reiselivsprodukt. Samanhengen i eit stadleg reiselivsprodukt er synt i figuren nedanfor. Tilbodet eller totalproduktet er det som vert kalla eit attraktivt ferie- og fritidsmiljø. Figur 2.1. Det stadlege reiselivsproduktet (Kjelde: Peter Vonlanthen, Bård Jervan, 1986/87) Som figuren syner, er det stadlege reiselivsproduktet, ferie- og fritidsmiljøet, avhengig av ei rekkje tilbod eller produktelement som andre enn overnattings- og serveringsnæringa tilbyr eller har ansvaret for. Dette set store krav til produktkoordinering på staden. 4

6 Denne produktforståinga er svært viktig for arbeidet med å utvikla den stadlege reiselivsnæringa overfor den ferie- og fritidsbetingede etterspurnaden. For å lukkast i denne marknaden må ein ha eit attraktivt ferie- og fritidsmiljø. For den samfunnsservicebetinga etterspurnaden er dette enklare, då kunden på ein helt annan måte oppfattar overnattings- og serveringsbedriftene sine tilbod som sjølve produktet. T.d. vil ein forretningsreisande ha gjeremål på ein bestemt stad. For han/ho er reisemålet gitt. Ferieog fritidsmiljøet på staden har liten eller ingen betydning. I ein slik samanheng vil han/ho velja bedrift for overnatting og servering på staden ut i frå anbefalingar eller eigen kjennskap. Produktet vil i hans/hennar auger vera dei tenestene han/ho kjøper av næringa. Undersøkingar blant kurs- og konferansearrangørar syner t.d. at val av stad i stor grad vert påverka av - staden sin attraktivitet (jfr. ferie- og fritidsmiljøet) - staden si tilgjengelegheit mot. reisetid og reisekostnad. Staden sin attraktivitet vil også ha klar samanheng med standarden til den enkelte overnattinsgbedrifta og kurs/konferansefasilitetar i tillegg til konkurransedyktigheit når det gjeld pris. Det sosiale aspektet ved kurs vil variera etter type kurs. I tillegg til produktelementa som utgjer det totale ferie- og fritidsmiljøet, vilkår for forretningsbasert trafikk inkl. kurs/konferanse, vil ein stad eller eit område også vera avhengig av følgjande faktorar for å kunna lukkast: - plassering eller tilgjengelegheit - tilgong på kompetanse, leiing eller igongsetjarar - tilgong på kapital. Korleis desse kritiske faktorane vert vurderte i området, er difor også ein viktig del av analysen for å avdekkja eventuelle komparative fordeler for utvikling av reiselivet. Dei ulike produktkonseptea som vert gjennomgått i analysen vert vurderte i høve til marknadsmessig og økonomisk risiko. Med marknadsmessig risiko meinar ein i denne samanhengen usikkerheita produktet møter på etterspurnadssida i høve til kjøpsåtferd, trendar og konkurrerande tilbod. Den økonomiske risikoen er delt i to delar - ein som går på evna til å dekkja driftskostnadane, leiing o.l. og ein som går på det finansielle. Dersom eit prosjekt vert realisert berre med tilskot vil den finansielle risikoen vera låg fordi tapspotensialet er lite. God tilgong på dyktig leiing vil t.d. kunna gje betre driftsøkonomi og dermed redusera risikoen for økonomiske tap. I ein studie av det stadlege reiselivsproduktet i eit område, med mogelegheiter og begrensingar, kan det vera føremålstenleg også å ta omsyn til ulike reisemønster hjå kundane som nyttar reiselivsproduktet. Campell har utvikla ein modell for analysar av ulike former for reise, eller reisemønster, gjengjeve i Flognfeldt (1995). Modellen kan nyttast både i omtale av dagens situasjon og som utgongspunkt for drøfting av produktmessige mogelegheiter og strategisk satsing. Modellen omfattar følgjande fire hovudreiseformer: - Rundreisa, eller rundturen - er ein tur med nye overnattingsstader så å seia kvar natt og der ikkje ein enkel stad vert rekna som hovudreisemålet. Det er mange ulike 5

7 stoppestader og besøkspunkt under sjølve reisa. Rundturen kan anten vera såkalla førehandsorganisert, og føregår då ofte med buss, eller den kan vera ein såkalla fri rundtur, som oftast føregår med privat eller leigd bil. Dette er ei mye nytta reiseform i Noreg om sommaren. - Resortreisa - er den enklaste forma for reiser og den mest tradisjonelle for den norske marknaden. Utgongspunktet er ein heimstad, deretter reiser ein til ein stad der heile ferien/fritida skal nyttast. Det er ein føresetnad at alle aktivitetar vert utført innanfor det eine reisemålet i hele perioden ein er borte (t.d. innanfor eit alpint skiheisområde eller ein by). Store deler av vekesluttrafikken føl resortmønsteret. - Baseferieturen - har i utgongspunktet same reiseavstand mellom heimstad og reisemål som resortreisa. Skilnaden mellom desse to reiseformene er at valet av overnattingsstad ikkje er gjort ut frå at gjesten skal vera på ein stad under heile oppholdet og utføra alle aktivitetane der. I staden vert overnattingsstaden utgongspunkt for dagsutflukter til stader både i og utanfor det området basen ligg i. Val av feriebase vert då ikkje gjort utelukkande etter kva basestaden har å tilby, men ut i frå kva som kan opplevast i dagsturavstand derifrå. Kor langt dagsutfluktene går, varierer sterkt avhengig av tiltrekningskrafta til ulike attraksjonar. - Dagstur frå heimstaden vert føreteke av den lokale og regionale marknaden til ein attraksjon eller eit reisemål. Dagsturar skjer ofte i samband med rekreasjon og fritidsaktivitetar, og ved besøk til slekt og vener. Omgrepet dagstur nyttast også tilknytta utflukter frå basar der tilreisande bur over lengre tid. For svært mange opplevingstilbod utgjer dagsturbesøkjande det største trafikkgrunnlaget. Det kan ofte vera noko problematisk å skaffa fullstendige data/fakta for analysar av reiseformer i eit område. Intervju o.l. med bedriftsleiarar vil gje visse indikasjonar. Gjennomføring av ei eiga gjesteundersøking vil likevel gje eit betydeleg betre faktagrunnlag. For å få dei nødvendige fakta og opplysningar til å kunna gjennomføra dette prosjektet i høve til mandatet, har vi vitja Ålvik og området rundt. Det har vore aktørane i området si oppgåve å framskaffa ein del nødvendig informasjon. 6

8 3. Generell stadvurdering Vi har i dette prosjektet gjort ei vurdering av Ålvik, og har sett på bygda som ei heilheit med nærliggjande område frå Fyksesund til Kvanndal. Prosjektgruppa har hatt eit rikhaldig datamateriale som har danna grunnlaget for denne rapporten. Ulike element med potensial i Ålvik som t.d. trallebanen, kraftstasjonen med røyrgata, stadmiljøet i Ålvik med arkitektur, arbeidarleiligheiter o.l. er dessutan dokumentert i ulike rapportar som denne prosjektgruppa har fått tilgong på, og som inngår i datakjeldene som ligg til grunn for denne forstudien. Informasjon om Ålvik finn ein dessutan på ei rekkje internettsider som Dei fleste av reiselivstilboda i Kvam kommune er vidare omtalt på Med utgongspunkt i modellen synt i forrige kapittel kan vi gjera følgjande generelle vurdering av indre Kvam og Ålvik som reisemål: 3.1 Naturgrunnlaget, naturskapte attraksjonar og opplevingar Indre delen av Kvam frå Fyksesund til kommunegrensa mot Granvin er kjenneteikna av bratte fjell og nærheit til fjorden det same naturgrunnlaget som i si tid gav grunnlag for kraftkrevjande industri i bygda. I dag er det eit generelt fortrinn at ein ligg i Fjord Norge generelt og langs den nest lengste fjorden i verda spesielt: Hardangerfjorden. Det er også verna lauvskog (som diverre ikkje er så lett tilgjengeleg), samt forekomstar av orkidéar i tillegg til eit barlindreservat i området. Dette kan vera svært interessant for einskilde grupper, men vil ikkje vera noko som trekkjer store gjestegrupper til Ålvik. Bygda ligg også nært både Kvamsskogen og Voss med tilhøyrande mogelgheiter for vinteraktivitetar. Det er også forholdsvis kort veg over fjellet til Voss med mellom anna merka turløype frå Botnen til Hodnaberg / Norheim. Andre fine naturopplevingar i nærområdet som t.d. Fyksesund er også potensial i å nytta betre med t.d. fjordrafting, fiske, vandring o.l. 7

9 Konklusjon: Sjølv om Ålvik ligg vakkert til langs Hardangerfjorden har bygda ikkje nokon unike naturmessige føresetnader for naturbaserte opplevingar og aktivitetar som nabobygdene ikkje har ut over enkeltopplevingar for spesielt interesserte som t.d. verna lauvskog, eit barlindreservat og førekomstar av orkidéar. Det er difor ikkje nokon spesielle naturmessige fortrinn å finna i Ålvik i reiselivssamanheng. 3.2 Menneskeskapte attraksjonar, kultur, arrangement, stadmiljø Ålvik har, på linje med mange andre einsidige industristader på Vestlandet, vorte bygd opp av ei bedrift som har teke ansvaret for utviklinga av heile staden under eitt. I planleggjinga av Ålvik var det to arkitektar som i kvar sin periode hadde hovudansvaret for dette arbeidet, noko som har resultert i eit unikt, einheitleg stadsmiljø med funkishusa på skjeret og villabyen på platået øverst i bygda. I tillegg kjem enkelte spesielle hus som kraftstasjonen som er ein del av eit heilheitleg stadmiljø som kan seiast å ha potensial i reiselivssamanheng. Døme på dagleglivet i dette stadmiljøet er også teke vare på, med arbeidarmuseet der ein har teke vare på fire leiligheiter frå fire ulike tidsepokar. Dette gjev høve til å få oppleva ein ekstra dimensjon til opplevinga av stadmiljøet i Ålvik. Også einskilde arbeidarrelaterte arrangement med 1. mai i spissen har potensial for formidling av arbeidarkulturen i Ålvik. Ålvik er trass i unikt stadmiljø prega av eit til dels nedslite industri-image med store, grå industrihallar og fokus på kampen for industriarbeidsplassane i media, sjølv om staden i seg sjølv ligg vakkert til. Her når ein med andre ord ikkje opp i høve til fjordidyll når mange andre stadar i fjordnorge med like fin natur ikkje har den same industri-imagen. Eit landemerke i Ålvik er den gamle røyrgata med Trallebanen som går parallelt med røyrgata. totalt 1440 meter lang, beståande av to banar der ein må byta vogn halvvegs. Øverste punktet ligg på 845 m.o.h. og på det brattaste 57 graders stigning. Banen er dimensjonert for 12 personar / 2000 kg. last. Parallelt med banen er det trapper med til saman 4500 trinn den lengste utandørs trappegangen i Norden. Banen er i til dels dårleg stand, og ei omfattande oppgradering må til for å kunna nytta denne som ei oppleving i reiselivssamanheng. Det som er spesielt ved denne banen er først og fremst fallhøgda og den bratte stigninga. Som ein attraksjon er den ikkje unik, sjølv om opplevinga er forholdsvis ekstrem i høve til andre tilsvarande banar. Den ville likevel kunna nyttast som ein spanande måte å verta frakta opp på fjellet med mogelegheiter for turar innover fjellet og generelt få oppleva Ålvik og denne delen av Hardangerfjorden frå lufta. Når det gjeld transport opp til fjellet finst det imidlertid også andre, alternative transportårer, som t.d. vegen til fjells i ytre Ålvik, der det også er avsett eit stort område til hytter / bustader. Det pågår også ein reguleringsplan for damvegen der Statkraft bidreg med midlar, dette kan vera med å opna opp mogelegheiter på fjellet og mot Voss. Kraftstasjonen i Ålvik er også ein viktig bit av historia og stadmiljøet i Ålvik, og ein kan gjerne tenkja seg dette bygget som arena for kulturarrangement o.l. Det er eit stort engasjement med forholdsvis mange lag og organisasjonar i høve til storleiken på bygda her. Her kan ein nevna Ålvikrock, korps, kor, kvinne- og familielag, hjelpekorps osv. Her er også eit eige interesselag for å ta vare på den gamle trallebanen. 8

10 På Hardanger Akvasenter kan ein få oppleva oppdrettsnæringa generelt og laks spesielt på nært hald i visningsanlegget, og her er også møtelokale. Ein liten båttur på fjorden får ein med på kjøpet, då ein må fraktast ut til sjøanlegget i båt. På Steinstø er det også høve til båtturar til Botnen Gjestetun, der ein kan få gardsopplevingar på turen, og også Steinstø Fruktgard tilbyr gardsopplevingar. Fjellgarden Kjepso er kjend frå NRK- programmet Der ingen kunne tru at nokon kunne bu. Den veglause garden ligg på ei fjellhylle 250 meter over havet, 5 km innanfor Ålvik. Tilkomsten er på stiar og i trapper oppover lia. Her er inga kommersiell drift i reiselivssamanheng i dag. Den gamle husmannsplassen på Floten låg tidlegare under Kjepsogarden høgt oppe i fjellsida. Flåten husmannsplass er bygd opp på gamle grunnmurar og framstår no som ny. Her er høve til å arrangera seminar for mindre grupper, men her er ikkje potensial for mange arbeidsplassar innanfor reiseliv. Konklusjon: Ålvik merkar seg spesielt ut med eit spanande stadmiljø med utgongspunkt i arbeidarhistoria, sjølv om ein slit med eit litt slite tungindustri-image. Konseptet nostalgisk industristad er heller ikkje svært unikt i verken norsk eller internasjonal samanheng, og er i konkurranse med ei rekkje andre tilsvarande industristader. I høve til reiselivsmarknaden er det begrensa kor mange slike industristader det er marknad for å syna fram. Det skulle likevel ha potensial i høve til å tilby organiserte bygdevandringar o.l. noko som også kan vera interessant for andre enn turistar, som Den Kulturelle Skolesekken o.l. Dette krever ikkje store investeringar ut over opplæring av guidar. Andre element i bygda som merkar seg ut med potensal er trallebanen og kraftstasjonen. Trallebanen er ei ekstremoppleving i høve til andre tilsvarande banar, og kraftstasjonen er eit svært forseggjort industribygg som også kan eigna seg godt til andre føremål som t.d. kulturarrangement o.l. Desse anlegga er imidlertid ikkje vedlikehalde, og har i dag preg av forfall. Ålvik har også ein del kunstarrangement og rock på arrangementsida, som kan vera potensial i å vidareutvikla til å verta gode trafikkdrivarar til Ålvik. I tillegg til opplevingar i Ålvik finn ein opplevingselement på Steinstø som gardsopplevingar på Steinstø og Hardanger Akvasenter der ein kan få oppleva norsk oppdrettsnæring på nært hald. 3.3 Service- og handelstilbodet, informasjon og vertskap Ålvik har eit forholdsvis breitt servicetilbod i høve til storleiken på bygda med barneskule, barnehage, aldersheim, lege og nærbutikk med bank og post, og det vert arbeidd med automatstasjon for bensin i tilknytning til butikken. Dette er eit svært viktig tilbod for lokalbefolkinga, og hytteutbygging i området vil kunna bidra til å sikra næringsgrunnlaget for desse tilboda. Næraste turistkontor ligg i dag i Øystese, og det er ingen reiselivsbedrifter i Ålvik sentrum i dag som kan dekkja informasjons- og vertskapsoppgåver for turistar. 9

11 Konklusjon: Det er ikkje noko service- eller vertskapsfunksjonar som gjev Ålvik konkurransefortrinn pr. i dag. Ein har viktig service- og handelstilbod med butikk, bank og post, og på Steinstø finn vi Steinstø Frukt- & Kakebu der forbipasserande kan få med seg lokale spesialitetar. 3.4 Overnattings- og serveringstilbodet Det er pr. i dag ingen større overnattingsverksemder i Ålvik. Ålvik Pensjonat er til dels i drift, men har ikkje gjort oppgraderingar i høve til marknaden sine krav dei siste åra. Husmannsplassen Floten er i under utbygging, her har ein fått ny veg og det føreligg planar for til saman 13 fritidshusvære fordelt på fire seksjonar. Desse er tenkt selt ut til private for å leigast tilbake når ein får bruk for overnatting til seminargjester på Floten. Behov for overnatting har til no i stor grad vorte stetta av overnattingskapasitet i Øystese og Norheimsund. Dette er km unna, noko som er i lengste laget i mange samanhengar. Det er også ein stor campingplass i Kvanndal med pensjonat, hytter, caravan, kro med servering av middag, og kiosk med daglegvarer. Kafé i Ålvik kan verta realisert, men dette er ikkje i drift pr. i dag. På Steinstø finn ein Steinstø Frukt- & Kakebu, der ein kan få kjøpa med lokale spesialitetar, eller få servert lokale spesialitetar på garden. Konklusjon: Ålvik har ikkje overnattingskapasitet i særleg volum å by på, og ingen som driv kommersielt i særleg stor skala. Ved behov kan ein skaffa overnatting til 10 personar i Adminien, og Ålvik Gjestgiveri og husmannsplassen Floten kan tilby noko overnattingskapasitet. Det er førebels sannsynlegvis ikkje stor nok verken lokalbefolking eller forbipasserande trafikk i området til at store investeringar i overnattings- og serveringsstader som t.d. hotellutbygging kan forsvarast. Ein viktig forutsetnad for å kunna dra nytte av reiselivsnæringa i Ålvik er dermed ikkje til stades sjølv om realiseringa av den planlagde nye kapasiteten ved Floten vil vera viktig for Ålvik. Finansiering som sal og tilbakeleige prosjekt gjer at ein kan få ein langt lågare kapitalkostnad enn ved tradisjonell finansiering. Usikkerheita i dagens marknad er primært om det finst private kjøparar til denne kapasiteten som fritidshus. 3.5 Plassering, tilgjengelegheit Ålvik ligg vakkert til på nordsida av Hardangerfjorden, 100 km. frå Bergen og 50 km. frå Voss. Bygda ligg eit stykke frå næraste nabobygdar med 21 km til Øystese og 26 km til Norheimsund. Til Kvanndal er det 12 km. Det er ein del gjennomgangstrafikk på grunn av ferjesambandet Kvanndal Kinsarvik/Utne. To nye vegprosjekt representerer utfordringar for bygda i høve til denne gjennomfartstrafikken: Hardangerbrua og tunnel Mauranger Jondal. Desse to vil leia ein stor del av trafikken på kvar si side av Ålvik, hhv. over brua til Voss og Jondal over Kvamsskogen. Ålvik ligg i aust-vest bussruta mellom Bergen Odda/ Kristiansand/ Oslo, og det er gjennomsnittleg 4 ruter i kvar retning dagleg frå 7 om morgonen til halv 11 om kvelden, i tillegg til fly og tog frå Bergen (tog også frå Voss). 10

12 Konklusjon: Trass ei lite ideell plassering i høve til dei store trafikkstraumane har bygda ein del gjennomfartstrafikk og gode bussamband både vestover mot Bergen og sør/austover mot Oslo og Kristiansand. Når det gjeld biltrafikken vil dei nye vegprosjekta i området representera klare utfordringar i høve til å få ruta stor nok trafikk gjennom Ålvik til at ein kan få volum på reiselivssatsingar i bygda. 3.6 Tilgong på kompetanse, leiing og iverksetjarar Ålvik har vore prega av å vera ein einsidig industristad lik mange andre tilsvarande industristader, og dermed også til dels einsidig tilgong på kompetanse sjølv om enkeltpersonar kan ha tileigna seg andre typar kompetanse. Det er lite tilgjengeleg kompetanse i bygda innan tradisjonelt reiseliv. Ein type kompetanse som har vorte utvikla i Ålvik ligg innanfor kreative næringar, med lydstudio, kunstnarar, arrangementorganisering med rockesatsing, lokal-tv/kvamnett o.l. Det er også god tilgong på generell arbeidskraft i bygda med stort engasjement for bygda, slik at ein skulle kunna rekna med mogelegheiter for ein del dugnadsarbeid dersom nødvendig. Konklusjon: Ålvik mekar seg naturleg nok mest ut i høve til kompetanse innan prosessindustri, men det har alt no etablert seg fleire innan sokalla kreative næringar i bygda med lydstudion, kunstnarar og prosjektkontoret til Hardangerlokk. Dette kan vera ein sped start på ei ny form for kompetanse i Ålvik som kan vera med på å løfta bygda ut av industriavhengigheita og over på nytenking og innovasjon. Tradisjonell reiselivskompetanse er det mindre av. 3.7 Større planlagde prosjekt, idéar Flytt til Hardanger er eit tilflyttingsprosjekt under Hardangerrådet. Hardangerlokk er eitt av 8 delprosjekt i Flytt til Hardanger, der ein ved hjelp av eit regionalt kunst- og kulturprogram søkjer å nå mål som auka folketal, og styrking av omdøme og identitet. Hardangerlokk har fleire hovudmål og tiltak: 1. Mål om å få 30 kunstnarar til å flytta til Hardanger i programperioden 2. Tiltak/prosjekt for å auka kulturbasert næring og kunst- og kulturkompetanse i Hardanger a. Markering av opninga av Hardangerlokk Fyrtårnprosjekt b. Messen i Ålvik Fyrtårnprosjekt c. Tettstadsutvikling d. Fellesverkstader 3. Kommunikasjon og marknadsføring av Hardangerlokk og regionen Hardingpuls er i tillegg eit nettverk av kunstnarar med tilknytting til Hardanger, og kan bidra med konsertar, opplesingar, kurs, føredrag og utstillingar samt utsmykkingsoppdrag, konsulenttenester og gjennomføring av arrangement. Dette er ei gruppe kreative menneske som kan vera ein ressurs også for Ålvik i høve til kulturtiltak og satsingar på ulike typar arrangement. 11

13 I tillegg er det to store prosjekt som har fått stor merksemd i Ålvik og til dels i media, nemleg restaurering av den gamle trallebanen og kraftstasjonen. Vi vil difor gå nærare inn på følgjande prosjekt: Fyrtårnprosjektet Messen Tettstadsutvikling Trallebanen Kraftstasjonen Fyrtårnprosjektet Messen: Messen i Ålvik er tenkt som eit kreativt senter for kunstnarar og andre kreative næringar, og ein har som mål å få til 5 arbeidsplassar her innan Føremålet her er å nytta Messen til å støtta opp om kreative næringar som ynskjer å etablera seg i Ålvik. Prosjektet inneber: leige av Messen frå Bjølvefossen tilrettelegging for å få kunstnarpar til å busetja seg i Messen oppussing av bygninga utvikling av kunstnarleg verksemd som konsertar, utstillingar, artists in residence, samarbeid med andre kunstnarar m.m. Messen består i dag av produksjonslokale med atelier, møtelokale m.m. i tillegg til leiligheiter og hyblar i øverste etasje. Eit kunstnarpar bur i dag i Messen i tillegg til prosjektkontoret for Hardangerlokk. Tettstadsutvikling Geoplan AS var i 2003 engasjerte for å laga tiltaksplan for prosjekt i tettstaden. Denne tiltaksplanen fokuserer på følgjande tiltak: betring av trafikkmuiljø og tryggleik langs riksvegen ny utforming av Torget / sentrumsområdet skaping av ny akse som ein berande struktur mellom sentrum og Havnaneset stoppeplass / møteplass for vegtrafikken for å oppleva Ålvik utforming av strandsti for å gjera strekninga langs stranda meir tilgjengeleg betring av miljø og tilrettelegging for turgåing og aktivitetar langs Dalselva. Det er også sett i gong eit tettstadutviklingsprosjekt som ein del av Hardangerlokk som skal ta for seg Ålvikbygda, og her ser ein for seg ei kopling mellom konkrete investeringar og kunstnarar som ynskjer bidra til å skapa liv i Ålvik. Hausten 2008 fekk Cowi AS i oppdrag å laga ein ny reguleringsplan for Ålvik sentrum. Denne er venta å vera klar hausten Dersom ein ser heile tettstadsutviklinga under eitt med investeringar, tiltak i høve til Messen, kunstnarar, musikarar, folk med arrangementsgjennomføringskompetanse o.l. under eitt vil ein kunna skapa ei heilheit og få meir ut av investeringane enn om ein berre investerer i ting som ikkje skapar synergieffektar i høve til å skapa liv i bygda. Trallebanen: Det er eit eige interesselag som arbeider for restaurering av trallebanen i Ålvik, og det er stor interesse for å få restaurert den til kommersiell bruk. I reiselivssamanheng er det spesielt tre ting som er interessant å sjå på: kapasitet, tidsbruk og pris pr. person. Dersom ein skal vera i 12

14 stand til også å ta grupper er ein avhengig av at det er kapasitet til å ta heile gruppa på ein gong, eventuelt at dei det ikkje er plass til skal sleppa å venta lenge på tur. Prisen er også avgjerande for omsetningspotensialet. Dersom det t.d. er ei svært unik oppleving vil betalingsviljen vera høgare enn om det ikkje er unikt. Trallebanen i Ålvik er ikkje unik som transport opp på fjellet, det er mange tilsvarande opplevingar både i Hardanger (t.d. Mågelibanen i Tyssedal og Hangursbanen på Voss) og nærområda rundt med to i Bergen (Ulriksbanen og Fløibanen). Også andre industristadopplevingar tilbyr personfrakt med slike banar, spesielt Rjukan med Krossobanen og Gaustabanen. Det som er spesielt med trallebanen i Ålvik er høgda og den bratte stigninga, og at ein må byta vogn undervegs. Dette gjer opplevinga av trallebanen i Ålvik ein del meir ekstrem enn dei andre. Fleire instansar har vorte rådspurte i høve til investeringar i oppgradering til kommersiell drift, der konklusjonane for ein stor del har vore at ein må pårekna betydelege investeringar for å koma i gang, i følge rapport frå HMV i størrelsesorden 71,9 millionar kroner. Vidare er det her rekna med årlege driftskostnader inkl. vedlikehald på 3,0 millionar pr. år. Ein investeringskostnad på 71,9 millionar kroner vil kreva ei avkasting på 6,2 millionar kroner med ei rente på 6% over 20 år. Dersom ein får ei rente på 3% vil årleg avkastingskrav verta redusert til 4,8 millionar kroner. Avkastningskravet vil også vera lik kapitalkostnadane dersom ein betaler renter og avdrag på eit lån over 20 år. Dersom vi nyttar 3% rente og 20 år som utgongspunkt vil kostnadane for banen verta: Berekna driftskostnader 1 Kapitalkostnader Sum 3,0 mill 4,8 mill 7,8 mill Kapasiteten på banen: 6 turar opp og ned pr. dag (45 min. kvar veg, 1,5 timar pr. t/r) Maks antal driftsdagar: 100 dagar pr. år Antal personar: 12 personar pr. tur Maks kapasitet: 100 dagar x 12 personar x 6 turar = 7200 personar pr. år. Med full kapasitetsutnytting (svært urealistisk) vil kravet til inntekt pr. person verta: 7,8 mill : 7200 personar = 1 083,- kr. p.p. Med ei god kapasitetsutnytting (67%, altså gjennomsnittleg 8 personar pr. tur) vil kravet til inntekt pr. person/ billett verta: 7,8 mill. : 4800 personar = 1 625,- kr. p.p. Å få minst 8 personar på samtlege turar kvar dag i 100 dagar til å betala 1625,- kr. for ein tur med trallebanen er svært urealistisk. Alternativet då er å setja ein realistisk makspris på t.d.kr. 350,- t/r. 2 1 Økonomisk utredning Fortsatt trallebanedrift i Ålvik v/ Otto Thillmann opererer med 2,0 mill som optimistisk, 2,1 mill som realistisk og 3,0 mill som pessimistisk anslag over driftsutgifter. Dreis opererer med 3,15 mill år 1 og 3,35 mill i år 3. Vi har lagt oss midt i mellom desse og operert med eit anslag på 3,0 mill. 13

15 Med ei god kapasitetsutnytting (67%) vil ein med ein makspris på kr. 350,- få følgjande kalkyle: 100 dagar x 6 turar pr dag x 8 personar x 350 kr. = 1,68 mill. kr. Med inntekter på berre kr. 1,7 mill. kr. pr. år vil ein få behov for eit årleg driftstilskot på over 1,3 millionar, i tillegg til eit investeringstilskot på kr. 71,9 millionar kroner. Trallebanen er pr. i dag dimensjonert for 12 personar, og ein tur opp til toppen tek 35 minuttar kvar veg. Med på- og avstiging må ein rekna minst 75 minuttar pr. tur, slik at det er realistisk å klara maks 6 turar pr. dag. I tillegg til dei økonomiske utfordringane er det i reiselivssamanheng ei klar utfordring i at ein ikkje har mogelegheiter for å få tilstrekkeleg kapasitet på banen til at det kan nyttast i særleg grad til turistgrupper. Dette gjeld både antal personar som banen er dimensjonert for (for små grupper om gongen), og antal minuttar til oppstiginga gjer at dei som ikkje får plass får uforholdsmessig lang ventetid. Ein vil vanskeleg få tilstrekkeleg gjester som er villige til å betala det det kostar og i tillegg er villige til å venta den tida det tek for å få oppleva trallebanen i Ålvik. Dette er heller ikkje ei unik oppleving svært mange tilsvarande banar er tilgjengeleg i dag, mange med til dels svært dårleg økonomi. Kostnader ved opprusting er godt dokumentert i tidlegare rapportar, og vi har ikkje funne nye moment som kan forsvara kostnadane med restaurering og oppgradering av trallebanen. Dagens eigar, Statkraft, er ikkje avvisande til ein avtale der dei kostar utbetringar av anlegget mot eit fritak for framtidig ansvar og eigarskap 3. Det er imidlertid verdt å tenkja gjennom økonomiaspektet her; dersom ein tenkjer seg at Ålvik skulle fått nærare 72 millionar i gåve, ville ein då prioritert å nytta dette på ein trallebane som vil gå med eit årleg millionunderskot og som i beste fall bidreg med eit par deltidsarbeidsplassar? Vi ser likevel trallebanen som eit viktig innslag i bygdebiletet, og ser som eit alternativ at den kunne vore teke vare på som eit visuelt kulturminne der ein held ved like dei visuelle delane og held opne mogelegheitene for at ein kan få tilgong på tilstrekkeleg risikovennleg kapital på eit seinare tidspunkt til eventuelt å kunna foreta restaurering seinare. Ein vil då i mellomtida kunna inkludera trallebanen i bygdevandringar og med mindre investeringar kanskje by på trappeklatring spesielt i den nederste delen av anlegget dersom trappene eit stykke oppover fjellsida vert halde ved like? Kraftstasjonen: Også den gamle kraftstasjonen er eit særprega bygg med potensial i høve til kulturføremål, omvisingar o.l. på linje med NVIM i Tyssedal. Det er fleire utfordringar med kraftstasjonen i Ålvik. Bygget er flott, men må restaurerast og tilpassast nye føremål. 2 I høve dei siste marknadsvurderingane gjennomført av Dreis vil ein kunna forsvara så høg billettpris som kr. 350,- p.p. i marknaden. 3 Forprosjekt. Framtidig drift ved Gamle Bjølvo kraftverk, Ålvik. Dreis

16 I følge Tilstandsrapport gamle Bjølvo kraftstasjon i Ålvik vil prosjektkostnadane i samband med opprusting av gamle Bjølvo kraftstasjon beløpa seg til om lag 15,7 mill. kr. eks. mva. i tillegg til om lag 1 mill. kr. i årlege vedlikehaldskostnader. Dersom vi også her nyttar 3% rente over 20 år som utgongspunkt, vil dei kalkulerte årlege kapitalkostnadane for kraftstasjonen verta 1,1 mill. kroner. Samla kalkulert årleg husleige vert då: Berekna driftskostnader 1,0 mill Kapitalkostnader 1,1 mill Årleg husleige 2,1 mill No har NVIM i Tyssedal fått status som nasjonalt senter, og gamle Bjølvo kraftstasjon er ikkje like omfattande anlegg som i Tyssedal. Det vil difor ikkje vera realistisk å få til eit nytt Tyssedal i Ålvik, og i høve til dei besøkjande er dette opplevingskonseptet alt dekka av eit nasjonalt senter for vasskraft i regionen. Dersom den skal nyttast til kulturføremål konkurrerer den dessutan med andre andre kulturhus i kommunen som t.d. kulturhuset Kabuso og må få ein eigen plan / strategi for kva funksjon og type innhald gamle Bjølvo kraftstasjon skal få og kor realistisk det er å få dette til å bera seg økonomisk. Det mest realistiske i høve til å få til drift i gamle Bjølvo kraftstasjon må nok seiast å vera at ein får eit investeringstilskot tilsvarande investeringane på 15,7 mill. kroner så lenge den er tenkt nytta til kulturføremål. Ein må også setja seg ned å gå skikkeleg gjennom kva som skal vera innhaldet og funksjonen til kraftstasjonen før ein går i gang med investeringar. Konklusjon: Her er fleire store, spanande prosjekt i Ålvik som kan tenkjast å inneha potensial for ei satsing på reiseliv i Ålvik. Prosjekta representerer imidlertid svært store investeringar, i tillegg til utsikter til behov for store årlege driftstilskot. Ein er avhengig av svært store investerings- og driftstilskot for å kunna forsvara desse prosjekta. 3.8 Tilgong på kapital Ålvik har i utgongspunktet ikkje tilgong på meir kapital enn andre tilsvarande stader. Eit potensielt unntak kan sjå ut til å vera omdisponering midlar som Statkraft har sett av til riving av trallebanen til vern og utbetring i staden. Ein vil då kreva fritak for framtidig ansvar og eigarskap til gjengjeld 4. Statkraft bidreg også med midlar i andre, konkrete prosjekt som t.d. damvegen (veg til fjells) der Statkraft har gjeve tilsegn om 5 mill. i tilskot. Kvam kommune vil også vera ein naturleg samarbeidspartnar i høve til å skaffa kapital til prosjekt i Ålvik, men her ser ikkje ut til å vera tilgong på store, ekstraordinære finansieringskjelder til prosjekt i Ålvik. Generelt må ein difor i stor grad nøya seg med ordinær kapitaltilgong etter forretnigsmessige prinsipp, og her har Ålvik i like stor grad som andre stader høve til å få finansiert gode, lønsame prosjekt. 4 kjelde: Forprosjekt, framtidig drift ved Gamle Bjølvo kraftverk, Ålvik. Dreis

17 3.9 Generell stadvurdering oppsummert Ålvik som reisemål kan oppsummerast som følgjande: Ålvik har ingen spesielle naturgjevne fortrinn som andre bygdar i fjordnorge generelt og Hardanger spesielt ikkje har. Ålvik ligg vakkert til langs Hardangerfjorden, men slit med eit litt nedslite tungindustri-image og negativt fokus i høve til nedlegging av arbeidsplassar. Ålvik har dessutan ikkje nokon unike naturmessige føresetnader for naturbaserte opplevingar og aktivitetar som nabobygdene ikkje har ut over enkeltopplevingar for spesielt interesserte som t.d. verna lauvskog, eit barlindreservat og førekomstar av orkidéar. Det er difor ikkje nokon spesielle naturmessige fortrinn å finna i Ålvik i reiselivssamanheng. Ålvik merkar seg spesielt ut med eit spanande stadmiljø med utgongspunkt i arbeidarhistoria, sjølv om ein slit med eit litt slite tungindustri-image. Konseptet nostalgisk industristad er heller ikkje svært unikt i verken norsk eller internasjonal samanheng, og er i konkurranse med ei rekkje andre tilsvarande industristader. I høve til reiselivsmarknaden er det begrensa kor mange slike industristader det er marknad for å syna fram. Det skulle likevel ha potensial i høve til å tilby organiserte bygdevandringar o.l. noko som også kan vera interessant for andre enn turistar, som Den Kulturelle Skolesekken o.l. Dette krever ikkje store investeringar ut over opplæring av guidar. Andre element i bygda som merkar seg ut med potensal er trallebanen og kraftstasjonen. Trallebanen er ikkje unik, men er ei forholdsvis ekstrem oppleving i høve til andre tilsvarande banar på grunn av fallhøgde og stigningsgrad. Kraftstasjonen er eit svært forseggjort industribygg som også kan eigna seg godt til andre føremål som t.d. kulturarrangement o.l. Ålvik har også ein del kunstarrangement og rock på arrangementsida, som kan vera potensial i å vidareutvikla til å verta gode trafikkdrivarar til Ålvik. I tillegg til opplevingar i Ålvik finn ein opplevingselement på Steinstø som gardsopplevingar på Steinstø og Hardanger Akvasenter der ein kan få oppleva norsk oppdrettsnæring på nært hald. Det er ikkje noko service- eller vertskapsfunksjonar som er dekka opp for turistar i Ålvik pr. i dag. Dette vil vera mogeleg å få til t.d. i tilknytning til butikken dersom det er behov for det, men då må dette vera for å støtta opp om anna reiselivsverksemd i bygda. På Steinstø finn vi Steinstø Frukt- & Kakebu der forbipasserande kan få med seg lokale spesialitetar. Ei hytteutbygging i området vil styrkja næringsgrunnlaget for lokalbutikken. Ålvik har ikkje reiselivsmessig infrastruktur med overnatting, servering og attraksjonar som har trekkraft i høve til å ruta trafikk til Ålvik. Trallebanen er ikkje sterk nok som attraksjon til å vera eit hovedtrekkplaster for Ålvik, men kunne vore ein tertiærattraksjon (aktuell når ein først har kome til staden og ser seg om etter opplevingar lokalt) dersom den hadde vore i betre stand. Bygda har ein del gjennomfartstrafikk på grunn av ferjesambandet over Kvanndal, og det er gode bussamband både vestover mot Bergen og sør/austover mot Oslo og Kristiansand. Når det gjeld biltrafikken vil dei nye vegprosjekta i området representera klare utfordringar i høve til å få ruta stor nok trafikk gjennom Ålvik til at ein kan få volum på reiselivssatsingar i bygda. i tillegg til prosessindustriell kompetanse har det vakse fram ein del kompetanse innan kreative næringar i Ålvik, med lydstudio, kunstnarar, lokal-tv prosjektleiing innan kulturformidling osv. 16

18 Her er fleire store, spanande prosjekt og idéar i Ålvik som kan tenkjast å inneha potensial for ei satsing på reiseliv i Ålvik: Messen, tettstadsprosjektet, trallebanen og kraftstasjonen for å nevna dei viktigaste. Prosjekta representerer imidlertid svært store investeringar, gjerne i tillegg til utsikter til behov for store årlege driftstilskot. Ein er avhengig av svært store investerings- og driftstilskot for å kunna forsvara enkelte av desse prosjekta. Den tradisjonelle reiselivsmessige ringverknadane er avhengige av fleire lokale kasseapparat i form av tenester og opplevingar som gjev besøkjande høve til å leggja att pengar i bygda. Dette er noko som manglar i Ålvik, men ein del av desse ville vore svært kapitalkrevjande dersom ein skulle bygd dei opp frå grunnen og ville med stor sannsynlegheit ikkje vore lønsame. Med bakgrunn i dette må vi diverre konkludera med at Ålvik ikkje har nokon spesielle fortrinn i høve til ei fokusert satsing på reiseliv, sjølv om det er eit visst potensial i betre utnytting av forbipasserande. Det er likevel enkeltelement som kan vera viktige å arbeida vidare med for å støtta opp om det lokale næringslivet og lokalsamfunnet, vi vil difor gå inn på enkelte slike element kvar for seg for å sjå på kva mogelegheiter som kan liggja i vidareutvikling av desse: 17

19 4. Vurdering av mogelege produkt/marknadskonsept I og med at vi over har konkludert med at Ålvik ikkje har spesielle forutsetnader for å lukkast innan den tradisjonelle reiselivsnæringa, har vi sett på mogelegheiter for å skapa liv i bygda med auka trafikk og omsetnadsmogelegheiter for lokalt næringsliv i tillegg til å styrkja identitet og samhald utan store investeringar i reiselivsnæringa. I den vidare utviklinga vil Ålvik måtta ta omsyn til at samfunnet endrar seg 5 : vekst i keative næringar / opplevingsindustrien, mindre industriproduksjon kulturalisering av økonomien og økonomisering av kulturen teknologisk utvikling kultur vert nytta som konkurransefaktor for tradisjonelle næringar auka interesse for underhaldning og opplevingar auka vekt på konsum som markør for livsstil og identitet Det nye Ålvik vil vera avhengig av å behalda noko av industrien for å behalda lokalsamfunnet. Det er difor viktig å lukkast med omstilling av industrien. Ein har likevel behov for andre typar arbeidsplassar, og ikkje minst aktivitetar i bygda som kan gje næringsgrunnlag for nye arbeidsplassar. Ålvik har potensial til å trekkja fleire gjester utanbygds frå og utvikla opplevingstilbod og opplevingar i Ålvik som til saman støttar opp om lokalt næringsliv og gjer Ålvik til ein betre stad å bu. Her vil dei såkalla kreative næringane spela ei sentral rolle i revitaliseringa av bygda. 4.1 Set farge på Ålvik! For å stimulera til nytenking og kreativitet bør ein vurdera å gje bygda eit visuelt løft som bidreg til å koma ut or tradisjonell industritankegong. Vårt forslag er difor å få laga ein fargeplan for industriområdet i høve til fargesetting av dei gamle grå industrihallane. Her er det også høve for kunstnarleg uttrykk på enkelte, sentrale bygningsflater. Mogelegheiter for å hyra kunstnarar til å dekorera bør inn i ein slik fargeplan slik at eventuelle kunstverk kjem inn i ei heilheitleg ramme. Dette kan vera ein positiv måte å markera nytenking på: her skal vi ta vare på det gamle, men ikkje vera redde for å tenkja nytt. Den praktiske gjennomføringa kan også vera verdifulle oppdrag for lokale krefter å få ta del i. 5 Kultur og kreative næringer som satsningsfelt i by- og stedsutvikling. Ulrika Staugaard. 18

20 4.2 Messen: Hovudkvarter for inspirasjon og støtte i kreative næringar Messen kan vera eit senter for inspirasjon for kreative næringar i bygda ved å gje høve for kunstnarar og andre til å oppleva eit spesielt miljø i vakre omgjevnader og tilrettelagde fasilitetar. For å kunna selja dette inn hos dei rette målgruppene er ein avhengig av at ein greier å stetta denne gruppa sine behov for inspirasjon, fellesskap med andre og arbeidsro. Inspirasjonskjelder med Messen som samlingspunkt kan vera: Få kjensle av nostalgi og nyare historie i kontrast til vakker natur. Ålvik kan inspirera til refleksjon rundt levd liv, kontrastane i historia, forgjengelegheit i tilværet etc styrka kjensla av nyare historie ved å pussa opp leiligheitene og hyblane i Messen til fine men tidsrett retro tidleg 1970-tal stil. Ein bør ha styring med innreiing og oppussing utført av leigebuarar slik at all oppussing skjer med omtanke for huset si historie, men samtidig ta omsyn til leigebuarane sine behov for areal, lys o.l. tilrettelagt kontorhotell / atelierhotell der kunstnarar kan koma for kortare eller lengre periodar til klargjort infrastruktur og tilgong på bedriftsrådgjeving, og ikkje minst trivelege kollegaer felles temalunsjar føredragshaldarar innan ulike kunstgreiner, historie, kurs i spesielle kunstteknikkar og anna som kan vera inspirerande og stykja samhaldet mellom dei som held til i Ålvik høve til å få omsetning på kunsten ein produserer i ein kunstkafé der ein kan bytast på å ha vakt i galleriet / kaféen. Banklokalet kan vera ein eigna stad: dette ligg nært butikken og ei plassering som eignar seg til å stansa forbipasserande. få inspirasjon og auka tilstrøyming av lokalbefolking og tilreisande ved å arrangera skiftande salsutstillingar med kjende norske kunstnarar eller historiske kunstutstillingar med tilknytting til Ålvik og Hardanger i tillegg. Messen vil vera eit naturleg nav i arbeidet med dei kreative næringane i Ålvik, og det såkalla klekkeriet med fokus på design, grafikk, informasjon, kunst og lokal-tv er eit viktig element her. Sjølv om ein del av desse kunstnarane og andre frie næringsdrivande ikkje vert fastbuande for godt vil dei kunna bidra med positiv nytenking og liv i bygda så lenge dei vert verande. Messen vil kunna vera eit fast haldepunkt som i tillegg til å gjera det lettare og meir interessant å etablera seg i Ålvik, kunna bidra med eit støttande nav for dei kreative næringane i bygda. Agderforsking 6 peikar på ein del suksessfaktorar for utvikling, som t.d: Ulikskap: kontrastar og heterogene miljø er betre enn likskap og konforme kulturar og miljø der alle kjenner alle. Diversitet fører til meir mangfald, ei nase for det uetablerte snusar gjerne opp gøymde skattar, og ein låg terskel inn fører mange kloke hovud og marte sjeler innanfor døra. Mot og vilje til å utsetja seg for litt risiko trengs for å finna det forjetta landet. Samtidig kan risikospreiing vera smart slik at ikkje alle forventningar og ambisjonar vert knytta opp mot det eine, unike prosjektet. 6 Kreative næringer i Arendal- kartlegging og potensial. Mats Aronsen, Agderforskning

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Prosjekt Småkraft i Hordaland refleksjoner i etterkant

Prosjekt Småkraft i Hordaland refleksjoner i etterkant Prosjekt Småkraft i Hordaland refleksjoner i etterkant Av Anders Stub og Ottar Haugen Anders Stub og Ottar Haugen er begge prosjektleiarar og rådgjevarar på Landbruks avdelinga hjå Fylkesmannen i Hordaland.

Detaljer

EU-prosjektet Économusée Tradisjonsnæringar gir arbeidsplassar og ny giv

EU-prosjektet Économusée Tradisjonsnæringar gir arbeidsplassar og ny giv EU-prosjektet Économusée Tradisjonsnæringar gir arbeidsplassar og ny giv Arve Tokvam, Aurland Prosjektteneste AS Tradisjonsnæringar som verkemiddel for å skape meir attraktive lokalsamfunn! Tradisjonsnæringar?

Detaljer

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Oktober 2014 Tittel: Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Dato: Oktober 2014 www.nokut.no Forord NOKUT har vore i kontinuerleg endring sidan

Detaljer

Lønnsame næringar. Presentasjon av Folgefonni Breførarlag AS ved daglegleiar Åsmund Bakke

Lønnsame næringar. Presentasjon av Folgefonni Breførarlag AS ved daglegleiar Åsmund Bakke Lønnsame næringar Presentasjon av Folgefonni Breførarlag AS ved daglegleiar Åsmund Bakke Litt historikk, og om verksemda. Våre produkt i dag. Kven er våre kundar? Nokre av våre utfordingar? Korleis ser

Detaljer

STRATEGISK KULTURPLAN FOR SELJORD KOMMUNE 2010-2013

STRATEGISK KULTURPLAN FOR SELJORD KOMMUNE 2010-2013 STRATEGISK KULTURPLAN FOR SELJORD KOMMUNE 2010-2013 Vedtatt i Kommunestyret, sak nr 18/10 16.september 2010 1 2 Innhald 1. Innleiing...3 2. Planprosessen...3 3. Planperiode, revidering og evaluering...4

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN

HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN SAK 57/12 HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN Saksopplysning I sak 41/12 gjorde Regionrådet for Hallingdal slikt vedtak: 1. Regionrådet for Hallingdal vedtek å setja i gang eit 3-årig prosjekt; Hallingdal 2020,

Detaljer

Uttale vedr. ferjesamband i Hardanger

Uttale vedr. ferjesamband i Hardanger Samferdselsutvalet i Hordaland 5020 BERGEN Uttale vedr. ferjesamband i Hardanger Hardangerrådet iks sender slik uttale vedr. ferjesamband i Hardanger, og ber om at denne uttalen vert teke omsyn til i budsjetthandsamingsprosessen

Detaljer

Fyll ut alle felt så godt, kort og presist som mogleg.

Fyll ut alle felt så godt, kort og presist som mogleg. SØKNAD OM MIDLAR TIL PROSJEKT FRÅ PROGRAM OPPLEVINGSNÆRINGAR 2009 Fyll ut alle felt så godt, kort og presist som mogleg. A: Her skal du fylle inn nøkkeldata for søknad og søkjar. Nøkkeldata for søknad

Detaljer

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten.

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten. Rapport. Innbyggjarundersøkinga 2015 Ulvik herad. Generelt om spørsmåla: Spørsmåla kunne graderast på ein skala frå 1-6, kor 1 var dårlegast. Eit gjennomsnitt på 3,5 vil seie ein vurderingsscore midt på

Detaljer

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen»

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» - Og skisser til mogeleg opprusting Status Bygget er eit eldre bygg bygd midt på 1960-talet. Bygget framstår i hovudtrekk slik det var bygd. Det er gjort nokre endringar

Detaljer

Bustadområde i sentrum. Vurdering

Bustadområde i sentrum. Vurdering Bustadområde i sentrum Vurdering Balestrand 10.10.2009 Gode bustadområde i Balestrand sentrum Kommuneplan, arealdelen Status I. Sentrumsnære buformer For Balestrand sentrum er det gjeldande reguleringsplanar

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID

SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID SAK 04/12 SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID Saksopplysning Kommunane i Hallingdal søkjer i brev dat. 2.9.2011 om tilskot til regionalt plansamarbeid. Målet er å styrke lokal plankompetanse gjennom

Detaljer

Program Opplevingsnæringar Sogn og Fjordane. Retningslinjer for søknad om tilskot frå programmet 2009.

Program Opplevingsnæringar Sogn og Fjordane. Retningslinjer for søknad om tilskot frå programmet 2009. Program Opplevingsnæringar Sogn og Fjordane Retningslinjer for søknad om tilskot frå programmet 2009. Fylkesplanen 2005-2010 Program opplevingsnæringar - utlysing av midlar Program opplevingsnæringar er

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32. Kjøp av husvære. Vedlegg: Behov for kommunale husvære for vidare utleige

SAKSFRAMLEGG. Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32. Kjøp av husvære. Vedlegg: Behov for kommunale husvære for vidare utleige SAKSFRAMLEGG Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32 Kjøp av husvære Vedlegg: Bakgrunn: Lovheimel: Behov for kommunale husvære for vidare utleige SAKSOPPLYSNINGAR Behov Kommunstyret

Detaljer

Referat frå MINTA møte

Referat frå MINTA møte Referat frå MINTA møte Dato: 15.12.2010 Deltakarar: NM på ski v/tore, Fleischer`s Hotel v/knut, Vossa Jazz v/ Trude, Voss kommune v/gunnhild, Festival Voss v/torgunn, VM2013 v/kristin,ekstremsportveko

Detaljer

Solfrid Borge leiar i prosjektgruppa Lars Ueland Kobro forskar - Telemarksforsking

Solfrid Borge leiar i prosjektgruppa Lars Ueland Kobro forskar - Telemarksforsking DIKTARVEGEN OG FRAMTIDA Solfrid Borge leiar i prosjektgruppa Lars Ueland Kobro forskar - Telemarksforsking Idé og oppstart Ideen om Diktarvegen vert unnfanga i 2008 under eit frukostmøte på Hotell Bondeheimen

Detaljer

Regional Næringsstrategi for Hardanger. Hardangerkonferansen, torsdag 13. november 2014

Regional Næringsstrategi for Hardanger. Hardangerkonferansen, torsdag 13. november 2014 Regional Næringsstrategi for Hardanger Hardangerkonferansen, torsdag 13. november 2014 Bakgrunn Initiativ frå Hardanger Næringsråd Vedtak i Hardangerrådet Prosjektleiing frå Næringshagen i Odda Styringsgruppe

Detaljer

tirsdag 16. april 13 «Brød av sirkus?»

tirsdag 16. april 13 «Brød av sirkus?» «Brød av sirkus?» Bakgrunn Om lag halvparten av dei arbeidsplassane vi har om ti år, er enno ikkje skapt. Å la gode idear vekse fram er ei sikker investering for verdiskaping i framtida Innovasjon og omstilling

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Internevaluering Destinasjon Voss/ Voss Reiselivsråd. Framlegg frå arbeidsgruppa 30.11.2011

Internevaluering Destinasjon Voss/ Voss Reiselivsråd. Framlegg frå arbeidsgruppa 30.11.2011 Internevaluering Destinasjon Voss/ Voss Reiselivsråd Framlegg frå arbeidsgruppa 30.11.2011 Bakgrunn Styret i Destinasjon Voss, i fellesmøte med Voss Reiselivsråd 28.09.2011, gjorde slik vedtak om å gjennomføre

Detaljer

Forslag frå fylkesrådmannen

Forslag frå fylkesrådmannen TELEMARK FYLKESKOMMUNE Hovudutval for kultur Forslag frå fylkesrådmannen 1. Telemark fylkeskommune, hovudutval for kultur gir Norsk Industriarbeidarmuseum og Vest Telemark Museum ei samla tilsegn om kr

Detaljer

Konsekvensanalyse. Vegomlegging Etnesjøen. Juni 2011. AUD-rapport nr. 12-11

Konsekvensanalyse. Vegomlegging Etnesjøen. Juni 2011. AUD-rapport nr. 12-11 Konsekvensanalyse Vegomlegging Etnesjøen Juni 2011 AUD-rapport nr. 12-11 Utgivar: Hordaland fylkeskommune, Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) http://www.hordaland.no/aud Tittel: Konsekvensanalyse

Detaljer

Vedlegg SNP 2016 2019 Side 1. Strategisk næringsplan 2016-2019

Vedlegg SNP 2016 2019 Side 1. Strategisk næringsplan 2016-2019 Vedlegg SNP 2019 Side 1 Strategisk næringsplan HANDLINGSPROGRAM Handlingsprogram Vedlegg SNP 2019 Side 2 1. Årdal skal legga til rette for å skapa nye lønsame arbeidsplassar. 1.1. Nyskaping Med nyskaping

Detaljer

Hyllestad kommune omstillingsorganisasjonen utviklingsplan 2014 2015. Innhald. 1. Innleiing om planen og arbeidet. 2. Verdigrunnlag og visjon

Hyllestad kommune omstillingsorganisasjonen utviklingsplan 2014 2015. Innhald. 1. Innleiing om planen og arbeidet. 2. Verdigrunnlag og visjon Utviklingsplan for næringsarbeid 2014 2015 Hyllestad kommune omstillingsorganisasjonen utviklingsplan 2014 2015 Innhald 1. Innleiing om planen og arbeidet 1.1 Innleiing s. 3 1.2 Historikk s. 3 2. Verdigrunnlag

Detaljer

RAMMEAVTALE Hordaland Fylkeskommune og Fjord Norge AS

RAMMEAVTALE Hordaland Fylkeskommune og Fjord Norge AS S-200504339-4/135.3 RAMMEAVTALE og Som del av denne avtalen følgjer: Vedlegg l: Samarbeidavtale med spesifikasjon av tilskot. 1. Definisjonar Tenestar knytt til tilskot: Som nemnt i punkt 3.1 og vedlegg

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Kompetansearbeidsplassar i Hordaland

Kompetansearbeidsplassar i Hordaland Kompetansearbeidsplassar i Hordaland AUD-rapport nr. 8 11 September 211 1 Tal kompetansearbeidsplassar i Hordaland har vekse med 21 % i perioden 22 29, mot 17 % i landet som heile. Alle regionane i Hordaland

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Saksnr Utval Møtedato Samferdselsutvalet 01.06.2016 Fylkesrådmannens tilråding Fylkesutvalet 27.06.2016 Fylkestinget 12.10.2015

Saksnr Utval Møtedato Samferdselsutvalet 01.06.2016 Fylkesrådmannens tilråding Fylkesutvalet 27.06.2016 Fylkestinget 12.10.2015 saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 18.05.2016 35308/2016 Åge Ødegård Saksnr Utval Møtedato Samferdselsutvalet 01.06.2016 Fylkesrådmannens tilråding Fylkesutvalet 27.06.2016 Fylkestinget 12.10.2015

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Ad hoc arbeidsgruppe i 2006. Arbeidet resulterte i 3 ulike forslag til ombygging av Storstoga. Det som vart vedtatt fekk førehandsgodkjenning som

Ad hoc arbeidsgruppe i 2006. Arbeidet resulterte i 3 ulike forslag til ombygging av Storstoga. Det som vart vedtatt fekk førehandsgodkjenning som Ad hoc arbeidsgruppe i 2006. Arbeidet resulterte i 3 ulike forslag til ombygging av Storstoga. Det som vart vedtatt fekk førehandsgodkjenning som kulturhus med regional status frå Aafk, og tilsegn om investeringstilskot.

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

Utviklingsforumet for Ålesund Lufthavn, Vigra - søknad om tilskot i samband med etablering av direkte flyrute mellom Amsterdam og Ålesund.

Utviklingsforumet for Ålesund Lufthavn, Vigra - søknad om tilskot i samband med etablering av direkte flyrute mellom Amsterdam og Ålesund. saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 18.02.2013 9849/2013 Lillian Sæther Sørheim Saksnr Utval Møtedato Regional- og næringsutvalet 05.03.2013 Utviklingsforumet for Ålesund Lufthavn, Vigra -

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

POTENSIALET FOR REISELIV PÅ VOSS

POTENSIALET FOR REISELIV PÅ VOSS POTENSIALET FOR REISELIV PÅ VOSS Anne Grethe Bakke, Dagleg leiar Destinasjon Voss PRESENTASJONSTITTEL 2009 SLIDE 1 REISELIVET SIN ØKONOMISKE BETYDING FOR VOSS, TØI 2007 KAPASITET: Talet på kommersielle

Detaljer

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Framtidas bustadbehov blir i hovudsak påverka av størrelsen på folketalet og alderssamansettinga i befolkninga. Aldersforskyvingar i befolkninga forårsakar

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

Styresak. Arild Fålun Nybygg aust - Bygg for Helse Førde, interkommunale funksjonar og tannhelsetenesta

Styresak. Arild Fålun Nybygg aust - Bygg for Helse Førde, interkommunale funksjonar og tannhelsetenesta Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Førde HF Dato: 13.05.2014 Sakhandsamar: Saka gjeld: Arild Fålun Nybygg aust - Bygg for Helse Førde, interkommunale funksjonar og tannhelsetenesta Arkivsak

Detaljer

HORDALANDD. Utarbeidd av

HORDALANDD. Utarbeidd av HORDALANDD FYLKESKOMMUNE Utflyttingar frå Hardanger Utarbeidd av Hordaland fylkeskommune Analyse, utgreiing og dokumentasjon August 28 INNLEIING: Analysen er utarbeidd som ein del av Hordaland fylkeskommune

Detaljer

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 201112362-125 Arkivnr. 522 Saksh. Landro, Adeline Saksgang Møtedato Hordaland fagskulestyre 19.03.2013 SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL

Detaljer

SOGN driftig raus ekte

SOGN driftig raus ekte SOGN driftig raus ekte Regionalplan for splan 2013-2014 Næringsutvikling Fylkesgrenser grenser hinder eller utvikling? Sogn skal styrka seg som region og bli interessant for nye etableringar. må bli meir

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Fylkesmannen i Hordaland, Utdanningsavdelinga. Omtale av og kravspesifikasjon til evaluering av prosjektet: NETTSTØTTA LÆRING INNANFOR KRIMINALOMSORGA

Fylkesmannen i Hordaland, Utdanningsavdelinga. Omtale av og kravspesifikasjon til evaluering av prosjektet: NETTSTØTTA LÆRING INNANFOR KRIMINALOMSORGA Fylkesmannen i Hordaland, Utdanningsavdelinga Omtale av og kravspesifikasjon til evaluering av prosjektet: NETTSTØTTA LÆRING INNANFOR KRIMINALOMSORGA Evaluering 0207 1 Kort omtale av prosjektet; Nettstøtta

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

Spørjeundersøking om sentrumsområde

Spørjeundersøking om sentrumsområde Spørjeundersøking om sentrumsområde Befolkningsundersøking i Hordaland 2013 AUD-rapport nr. 1 2013 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå, og i samarbeid med Planseksjonen i Hordaland

Detaljer

Bygd, reiseliv og universell utforming felles og same sak

Bygd, reiseliv og universell utforming felles og same sak Bygd, reiseliv og universell utforming felles og same sak Kva er universell utforming? Klare verdiar og haldningar, ha eit ope syn på samfunnet, gjere klare politiske prioriteringar, ha kunnskap, evne

Detaljer

PLANLEGGING FOR KOMPETANSE- ARBEIDSPLASSAR

PLANLEGGING FOR KOMPETANSE- ARBEIDSPLASSAR PLANLEGGING FOR KOMPETANSE- ARBEIDSPLASSAR Hans-Erik Ringkjøb Ordførar, Voss kommune SLIDE 1 AGENDA Kva er kompetansearbeidsplassar? To framtidsbilder SAIL Port Northern Europe Attraktivitet gjennom kvalitetar

Detaljer

Kulturhuset «Dølen» Kultur og næring Prestneset

Kulturhuset «Dølen» Kultur og næring Prestneset Kulturhuset «Dølen» Kultur og næring Prestneset Utgangspunkt: Ombygging av prestegardsløa til kultur/næringsbygg med forsamlingssal, kjøkken og rom til servering/utstilling og næringsverksemd Prestegardsløa

Detaljer

Fyresdal kommune. Møteinnkalling. Side1

Fyresdal kommune. Møteinnkalling. Side1 Fyresdal kommune Møteinnkalling Utval: Næringsfondsstyret Møtestad: Kommunestyresalen Kommunehuset Dato: 10.03.2015 Tid: Etter formannskapsmøtet Forfall meldast til sentralbordet på tlf. 35 06 71 00. Varamedlemmer

Detaljer

Forstudie Næringshage i Vinje

Forstudie Næringshage i Vinje Forstudie Næringshage i Vinje Forord Dette forstudiet er laga med utgangspunkt i det potensialet som Rehabiliteringssenteret AIR ser rundt si verksemd. Arbeidet med rapporten er gjort i tett samarbeid

Detaljer

Kartlegging av verksemder som søkjer driftstilskot frå Hordaland fylkeskomme

Kartlegging av verksemder som søkjer driftstilskot frå Hordaland fylkeskomme Kartlegging av verksemder som søkjer driftstilskot frå Hordaland fylkeskomme Spørjeundersøking på oppdrag frå Kultur og idrettsavdelinga AUD-rapport nr. 11-2014 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført

Detaljer

Prosjektplan for Båt-og kystturisme i Hordaland

Prosjektplan for Båt-og kystturisme i Hordaland Prosjektplan for Båt- og kystturisme i Hordaland 1 Prosjektplan for Båt-og kystturisme i Hordaland Sunnhordland og Nordhordland 1. BAKGRUNN OG MÅL 1.1 Bakgrunn Gode økonomiske tider i Norge og meir fritid,

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

EKSTRAORDINÆRT ÅRSMØTE 2015

EKSTRAORDINÆRT ÅRSMØTE 2015 EKSTRAORDINÆRT ÅRSMØTE 2015 Det vert halde ekstraordinært årsmøte i Fitjar Kraftlag SA onsdag 16. desember kl. 19.00 i Fitjar Kultur- og Idrettsbygg, kultursalen. Registrering: Fitjar Kultur- og Idrettsbygg:

Detaljer

www.kappdetgodeliv.no Jan Helgøy, Ordførar i Vanylven kommune

www.kappdetgodeliv.no Jan Helgøy, Ordførar i Vanylven kommune Dei unike dråpane i vest Området vårt er kalender-noreg i miniatyr. Vi samlar juvelane i eit fellesskap slik at dei skin enno klarare og tydelegare. Det er kjekkare å gå på skattejakt når ein går saman.

Detaljer

Netcan Utvikling. Forretningsplan

Netcan Utvikling. Forretningsplan Netcan Utvikling Forretningsplan Netcan Utvikling 2 Innhald INNHALD... 2 SAMANDRAG... 3 PRODUKTKONSEPT... 4 PROBLEMBESKRIVELSE... 4 STATUS PÅ TEKNOLOGI... 4 PLANLAGT UTVIKLINGSLØP... 4 INNOVASJONSHØGDE

Detaljer

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll Etablere felles standard innan service og kundehandsaming i Askvoll Guiden tek for seg grunnleggande og enkle reglar - enkelte vil hevde at

Detaljer

Riksregulativet for ferjetakstar - høyring

Riksregulativet for ferjetakstar - høyring Ansvarleg sakshandsamar sign. for utført handling: Saka er godkjend av fylkesrådmannen: Dokumentoversyn: Tal prenta vedlegg: * Tal uprenta vedlegg: * Riksregulativet for ferjetakstar - høyring Fylkesrådmannen

Detaljer

MØTEBOK Rådsmøte i Hardanger Ungdomsråd. Stad: Norheimsund Industrier. Den 14.02.13. Kl. 09.30-14.30. Ungdomsrådsleiar Karoline Hauge Stalheim

MØTEBOK Rådsmøte i Hardanger Ungdomsråd. Stad: Norheimsund Industrier. Den 14.02.13. Kl. 09.30-14.30. Ungdomsrådsleiar Karoline Hauge Stalheim Hardanger Ungdomsråd Til stades: MØTEBOK Rådsmøte i Hardanger Ungdomsråd Stad: Norheimsund Industrier Den 14.02.13 Kl. 09.30-14.30 Odda kommune: Eidfjord kommune: Ulvik herad: Jondal kommune: Kvam herad:

Detaljer

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune.

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune. Førde, 24.02.2015 NVE Konsesjonsavdelinga Postboks 5091 Majorstua 0301 OSLO Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune. Vi viser til NVE sitt høyringsbrev av 19.11.2014

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

VAL AV PILOTPROSJEKT FOR SAMARBEID MELLOM VIDAREGÅANDE SKULAR OG LOKALT NÆRINGSLIV

VAL AV PILOTPROSJEKT FOR SAMARBEID MELLOM VIDAREGÅANDE SKULAR OG LOKALT NÆRINGSLIV HORDALAND FYLKESKOMMUNE Strategi- og næringsavdelinga Arkivsak 200600700-17 Arkivnr. 135 Saksh. Gilberg, Einar Saksgang Opplærings- og helseutvalet Fylkesutvalet Møtedato 20.06.2006 22.06.2006 VAL AV PILOTPROSJEKT

Detaljer

Statens vegvesen. Sakshandsamar/lnnvalsnr Per Sttffen Mybrcn -55516534

Statens vegvesen. Sakshandsamar/lnnvalsnr Per Sttffen Mybrcn -55516534 30/03 '05 15:17 FAX STATEN;* VEGVESEN VEGKONT 57 65 59 36 @]002 HORDALAND FYLKESKOMMUNE! Fylkesrådmannen i Hordaland Postboks 7900 5020 BERGEN Eksp. U.off. 3 O MARS 2005 Saksh. Behandlende eining: Region

Detaljer

Tiltaksforum. - Etablerartilskot

Tiltaksforum. - Etablerartilskot Tiltaksforum - Etablerartilskot 11. November 2014 Vi gjev lokale idéar globale moglegheiter Vår strategi 2013-2016 Føremål: Innovasjon Noreg sitt føremål er å vere Staten og Fylkeskommunane sitt verkemiddel

Detaljer

Strateginotat for reiselivsutvikling 2006-2008

Strateginotat for reiselivsutvikling 2006-2008 Strateginotat for reiselivsutvikling 2006-2008 Innhald Føremål... 5 Bakgrunn... 7 Visjon... 8 Mål... 8 Strategiar... 9 Konkretisering av satsing knytt til strategiane... 11 Resultatmål for alle strategiane

Detaljer

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09 TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE Sist redigert 15.06.09 VISJON TILTAK Stord kulturskule skal vera eit synleg og aktivt kunstfagleg ressurssenter for Stord kommune, og ein føregangsskule for kunstfagleg

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Program 2015-2019 OSTERØY HØGRE

Program 2015-2019 OSTERØY HØGRE Program 2015-2019 OSTERØY HØGRE OSTERØY Framtidas Osterøy Høgre vil at Osterøy skal vere ei god kommune å leve i og ei attraktiv kommune å busetje seg og etablere bedrifter i. Tryggleik for den einskilde

Detaljer

RETNINGSLINER FOR TILSKOT TIL KULTURARBEID I GOL KOMMUNE.

RETNINGSLINER FOR TILSKOT TIL KULTURARBEID I GOL KOMMUNE. RETNINGSLINER FOR TILSKOT TIL KULTURARBEID I GOL KOMMUNE. 1. TILSKOTSFORMER. Det kan søkjast om: Tilskot til lokale organisasjonar. Søknadsfrist: innan 30. april Tilskot til regionale organisasjonar. Søknadsfrist:

Detaljer

Vi må ta vare på matjorda. Om jordvern og eigedomspolitikk

Vi må ta vare på matjorda. Om jordvern og eigedomspolitikk Vi må ta vare på matjorda Om jordvern og eigedomspolitikk Jordvern for meir mat Jordvern er viktig fordi vi må ta vare på all matjorda for å mette dagens og komande generasjonar. Behovet for mat er venta

Detaljer

Handlingsprogram 2014, Regional plan for museum 2011-2015

Handlingsprogram 2014, Regional plan for museum 2011-2015 KULTUR- OG IDRETTSAVDELINGA Arkivnr: 2014/276-1 Saksbehandlar: Elisabeth Bjørsvik Saksframlegg Saksgang Utval Saknr. Møtedato Kultur- og ressursutvalet 21.01.2014 Fylkesutvalet 30.01.2014 Fylkestinget

Detaljer

resultat Innovasjon Noreg Akersgata 13 Postboks 448 Sentrum 0104 Oslo T: 22 00 25 00 F: 22 00 25 01 post@innovasjonnorge.no www.innovasjonnorge.

resultat Innovasjon Noreg Akersgata 13 Postboks 448 Sentrum 0104 Oslo T: 22 00 25 00 F: 22 00 25 01 post@innovasjonnorge.no www.innovasjonnorge. Innovasjon Noreg Akersgata 13 Postboks 448 Sentrum 0104 Oslo T: 22 00 25 00 F: 22 00 25 01 post@innovasjonnorge.no www.innovasjonnorge.no 09viktige resultat Design og layout: Creuna Foto: Bjørn Jørgensen/Samfoto

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Lotteri- og stiftingstilsynet

Lotteri- og stiftingstilsynet www.isobar.no Isobar Norge Org.nr. 990 566 445mva Pilestredet 8 / N- 0180 Oslo. hello@isobar.no Lotteri- og stiftingstilsynet - Vurdering av publiseringsløysingar basert på open kjeldekode Utarbeida for:

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Saksframlegg. Sakshandsamar: Jostein Aanestad Arkivsaksnr.: 14/1629-4. Selskapstrukturen - Sogndal kulturhus. * Tilråding:

Saksframlegg. Sakshandsamar: Jostein Aanestad Arkivsaksnr.: 14/1629-4. Selskapstrukturen - Sogndal kulturhus. * Tilråding: Saksframlegg Sakshandsamar: Jostein Aanestad Arkivsaksnr.: 14/1629-4 Arkiv: Selskapstrukturen - Sogndal kulturhus * Tilråding: Sogndal Kulturhus AS vert vidareførd som eit heileigd kommunalt aksjeselskap.

Detaljer

SØKNAD OM STATLEG STØTTE TIL KOLLEKTIVTRANSPORT I DISTRIKTA FOR 2010

SØKNAD OM STATLEG STØTTE TIL KOLLEKTIVTRANSPORT I DISTRIKTA FOR 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Samferdselsavdelinga Arkivsak 200703590-60 Arkivnr. 8 Saksh. Raddum, Gunhild Saksgang Samferdselsutvalet Fylkesutvalet Møtedato 13.01.2010 21.01.2010 SØKNAD OM STATLEG STØTTE TIL

Detaljer

Konsekvensanalyse Ålvik/ Kvam

Konsekvensanalyse Ålvik/ Kvam Konsekvensanalyse Ålvik/ Kvam Reduksjonar i verksemda ved Bjølvefossen i 2001 Agnes Mowinckelsgt. 5, Postboks 7900 5020 Bergen Bergen, JUNI 2001 Rapport Rapporten er utgjeven av Avdeling for regional utvikling,

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Festivalundersøking. Vår 2007. Analyse, utgreiing og dokumentasjon. www.hordaland.no

Festivalundersøking. Vår 2007. Analyse, utgreiing og dokumentasjon. www.hordaland.no Festivalundersøking Vår 007 Analyse, utgreiing og dokumentasjon Definisjon Ein festival kan definerast som eit knippe kulturarrangement som har vore gjennomført to gongar eller meir og der billettinntekter

Detaljer

Vestlandet ein stor matprodusent

Vestlandet ein stor matprodusent Vestlandet ein stor matprodusent Halvparten av sjømatproduksjonen i Norge skjer på Vestlandet Hordaland Vestlandet 2001 Mill. kr % av landet Mill. kr % av landet Jordbruk 499 4,7 3 084 29,2 Fiske og fiskeoppdrett

Detaljer

Sykkelturisme i framtida røynsler frå Sunnhordland v. Gro Røhne Andersen

Sykkelturisme i framtida røynsler frå Sunnhordland v. Gro Røhne Andersen Sykkelturisme i framtida røynsler frå Sunnhordland v. Gro Røhne Andersen Kvifor satse på sykkelturisme Stort uutnytta potensiale Interessen auke Miljøvenleg Krev relativt lite tilrettelegging/lave investeringskostnader

Detaljer

Valle Venstre. «Menneska er viktigare enn systemet.»

Valle Venstre. «Menneska er viktigare enn systemet.» Valle Venstre «Menneska er viktigare enn systemet.» Dette er Valle Venstre: Venstre er eit liberalt parti. Ein liberal politikk tek utgangspunkt i det enkelte mennesket, samstundes med at alle har ansvar

Detaljer

Regionale aktørar sitt arbeid med bygde- og lokalsamfunnsutvikling på Vestlandet Utgreiing: Møreforsking og Ideas2Evidence Oppdragsgjevar:

Regionale aktørar sitt arbeid med bygde- og lokalsamfunnsutvikling på Vestlandet Utgreiing: Møreforsking og Ideas2Evidence Oppdragsgjevar: Regionale aktørar sitt arbeid med bygde- og lokalsamfunnsutvikling på Vestlandet Utgreiing: Møreforsking og Ideas2Evidence Oppdragsgjevar: Distriktssenteret Presentasjon/Multimedial dokumentasjon: Mediebruket.no

Detaljer

Prosjektplan. - Skilting Haugastøl - Bergen. Hovudprosjekt: Sykkelturisme i Hordaland. Delprosjekt: Felles informasjon Trykt og web

Prosjektplan. - Skilting Haugastøl - Bergen. Hovudprosjekt: Sykkelturisme i Hordaland. Delprosjekt: Felles informasjon Trykt og web Hovudprosjekt: Sykkelturisme i Hordaland Nordsjøruta Bergen- Mongstad Utvikling av 2 Syklist velkommen destinasjoner Skilting Haugastøl- Bergen Sykkeltrasé Rallarvegen til Ulvik Hardangerfjordruta Leirvik-Voss

Detaljer

Pressekonferanse. Utne Hotel 25. Juni 2014

Pressekonferanse. Utne Hotel 25. Juni 2014 Pressekonferanse Utne Hotel 25. Juni 2014 Prosjekt DyrkSmart Hovudmål: Sikra framtida til fruktnæringa i Hardanger gjennom aktivitetar som skal auka produksjonen av kvalitetsfrukt, hindra at gode fruktareal

Detaljer

Tevling i Bygdekjennskap. Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag.

Tevling i Bygdekjennskap. Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag. Tevling i Bygdekjennskap Heftet er revidert av Norges Bygdeungdomslag. NORGES BYGDEUNGDOMSLAG 1992 Dette er ikkje nokon tevlingsregel, men heller ei rettesnor og eit hjelpemiddel for lokallag som ynskjer

Detaljer

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere:

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 16.01.2015 SAKSHANDSAMAR: Baard-Christian Schem SAKA GJELD: Differensierte ventetider ARKIVSAK: 2015/1407/ STYRESAK: 012/15 STYREMØTE: 04.02.

Detaljer

Prosjektplan rundtur Sognefjorden og Dalsfjorden i et nøtteskall

Prosjektplan rundtur Sognefjorden og Dalsfjorden i et nøtteskall Prosjektplan rundtur Sognefjorden og Dalsfjorden i et nøtteskall 1. MÅL OG RAMMER 1.1 Bakgrunn Prosjektet er starta av tidlegare Reisemål Sunnfjord as, Stiftinga Jansbua og Fjord Tours as for å få meir

Detaljer

Saksgang Møtedato Saksnr Kultur- og oppvekstutvalet 15.05.2012 020/12 Bystyret 07.06.2012 060/12

Saksgang Møtedato Saksnr Kultur- og oppvekstutvalet 15.05.2012 020/12 Bystyret 07.06.2012 060/12 FLORA KOMMUNE Saksgang Møtedato Saksnr Kultur- og oppvekstutvalet 15.05.2012 020/12 Bystyret 07.06.2012 060/12 Sakshandsamar: Margit Drivenes Kløvfjell Arkiv: K2-C00, K2-A10 Objekt: Arkivsaknr 12/848 KULTURPROGRAM

Detaljer

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09. Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.2010, Sarpsborg - 1. Kom fram til nokre overordna felles mål for partnarskapet

Detaljer

TRAINEE I SOGN OG FJORDANE

TRAINEE I SOGN OG FJORDANE TRAINEE I SOGN OG FJORDANE Prosjektplan for Framtidsfylket Trainee frå og med haust 2014 Framtidsfylket Trainee er den einaste fylkesdekkjande traineeordninga i landet for kandidatar med bachelor- eller

Detaljer