Handelsvegar og marknader

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Handelsvegar og marknader 1600-1800"

Transkript

1 GUDBRANDSDALSSEMINARET 2011 Handelsvegar og marknader Av Ivar Teigum

2

3 Marknader og lokalt handverk Døypefontar og klebergryter Biletteppe og dobbeltvevnader Altartavler og framskåp Den lomske såmaskin

4

5

6

7 Tore Ørjasæter, «Ættar-arv» (1908) Er-so du ærar din ættarfar, du ærvar med æra din ættargard. Å sitja på garden son etter faren, det er den likaste lagnad for karen. Men ofte det høvde, og soleis var hendt, - det segjest for sannrøynt og gamalt kjent at etter ein samlar kjem det ein snøydar og etter ein aukar kjem det ein øydar

8

9 Gudbrandsdalen til prestegjeld: Gausdal, Fåberg, Øyer, Ringebu, Fron, Vågå, Lom, Lesja 2 sorenskrivarar: Sør-Gudbrandsdalen: Gausdal, Fåberg, Øyer, Ringebu med Sollia. Fron (frå 1732) Nord-Gudbrandsdalen: Fron (til 1731), Vågå med Sel og Heidal, Lom med Skjåk, Lesja med Dovre og Folldalen 1 fogderi

10 Marknader på og 1700-talet Marknadsplassar Nord- Gudbrandsdalen Purkeskinnmarknaden i Vågå Fjørdingsmarknaden i Lom Handelsbytnan mellom Skjåk og Romsdalen Puntervangen i Dovre Årlege regionale marknader Romsdalsmarknaden Rørosmarknaden Grundsetmarknaden Christianiamarknaden Tomaskyrkja på Fillefjell

11 Merkeår under den vesle istida 1600, vulkanen Huanyaputina i Peru , Lillebelt og Storebelt islagde , kuldeperiode , is på Themsen 1741, dødsoverskot i Vågå 1771, dødsoverskot i Vågå 1789, Storofsen 1812, frostår 1816, vulkanen Tambora på Java, «året utan sommar»

12

13 Demografisk utvikling, Gausdal

14 RA. Akershus stiftamt, futen i Gudbrandsdalen , krigskatteliste Sokn \ Skatt Skattytarar Skatt rd Gj.snitt 6 rd og over, % 1769, % AV FOLKETAL Gausdal ,3 4,8 28,7 Fåberg ,1 19,7 26,6 Øyer ,8 20,0 Ringebu ,2 4,3 24,3 S.Gudbr.dal ,8 7,4 99,6 Fron ,7 Vågå ,3 17, Lom ,1 14,1 19,6 Lesja ,0 0 26,1 N.Gudbr ,8 11,0 100,0

15 Kontakt ut, impulsar heim Romsdalsmarknaden ved Mikkelsmess Til Røros og Folldal verk Ferdturane til Christiania Brev frå Johan Storm til Hans Krejdal Amtmann Sommerfelts innberetning i 1790

16 Romsdalsmarknaden ved Mikkelsmess

17

18 eder Claussen (d. 1614): Norriges Beskriffuelse ei som bur i Gudbrandsdalen kjem kvart år ned i omsdalen til marknaden for å kjøpe fisk og salt og nna slikt, stundom dreg dei også til marknader på unnmøre og Nordmøre, og romsdølane dreg også opp å fjellet imot Gudbrandsdalen med fisk og annan jøpmannskap til visse tider om året slik at ein der ppe i landet kan kjøpe bergensfisk betre enn i Bergen Asbjørn Øverås, Romsdalssoga, s. 160)

19 Romsdalsmarknaden Bergerfisk Heidal 1691: Mann av huse Amtmannen i Romsdal 1700: 3000 hestar Vågå i 1812: 340 tønner dansk korn

20 Handverk representerte i 1801, etter Gunnar Rudie Yrke utøvde i Vågå smed skreddar snekkar tømrar skinnfellmakar urmakar salmakar Yrke utøvde i Lesja Som i Vågå, samt felemakar buntmakar massingsmed målar sølvsmed

21 Til Røros og Folldal verk Frederiksgave Korn Kvernsteinar

22

23

24 Ferdturane til Christiania Slaktefe Kopar Kvernsteinar Hestar Tømmer Kleberomnar og -gryter

25

26 Brev frå Johan Storm til Hans Krejdal

27 Johan Storm, prest i vågå Den 8. februar 1756 fortel Storm at han har ein mann på veg til Trondheim etter sild og hamp, ein annan til Grundset etter jern og humle, ein til Romsdalen etter fire tønner salt, og ein til Lesjaverk etter ein oxehovet viin. Sist haust hadde han tre hestar på Romsdalsmarknaden etter lin og tørrfisk. Desse ferdreisene når dei kjem i ein hop, ville for ein mann med måteleg formue utgjera proviant for eit heilt år frå stabburet. Han samanliknar seg med vennen i Christiania som kan handle alt utanfor døra medan han sjølv må bruke 100 rd i transport.

28

29 Amtmann Sommerfelts innberetning i 1790

30 . Amtmann Sommerfelt om sløsing Dersom ikke overdaadighed saa meget havde indsneget sig og misvæxt saa ofte indfalt, skulle Bønderne ikke have meget at hente fra kjøbstædene og andre Egne end Salt, jern, og nogle Fiskevarer. Vareutførsel frå Opplanda Paa Røraas er det fordelagtigste Marked for Kornvarer, og derfra tages Fiskevarer og Møllestene tilbage, men Vejen er lang og fra Kornbøyderne her kan ingen betydelig Transport derhen ske, førend Mjøsen er belagt med sterk Iis. Til Foldalens Verk og til Glasverkerne sælger de nærmeste Bøyder nogle Fødevarer. Til Trondhjem og Romsdalen handles noget fra Guldbrandsdalen, men i øvrigt føres det meste af Mel, Gryn, Fedevarer, Slagt og Heste til Christiania, noget mindre til Drammen, og fornemmelig vævne (det er vævede Tøjer) og Heste til Kongsberg. Til Grundset-Market bringes Heste, Vildt og Fedevarer.

31 Amtmann Sommerfelt om Transportforholda Slagteqvæget og en Deel Heste drives til Kjøbstæderne om Efteraaret, men ellers skjer næsten alle Bøndernes Færdes- Rejser paa Vinterføret. Dette er efter Landets Beskaffenhed beqvæmmest, men især nødvendigt for dette Amt, som har haft stor Mangel paa brugbare sommerveje, og formedelst saadan Mangel er udelukket fra Handel med det temmelig nær liggende Bergen. Ved Kjørseler og Drifter har almuen her liden anledning til at fortjene noget, naar jeg undtager Hadeland. Dog kan vel dertil henregnes den Handel, som Guldbrandsdølerne drive ved at kjøbe Fiskevarer i Romsdalen, hvilke de fører ud til andre Bøjder, og sælge eller omsætte imod Korn

1905 - Selje kommune

1905 - Selje kommune Side 1 av 7 Foto av Karl Rasmussen Nordpollen og kona Anna Eiriksdotter. Karl var fødd kring 1838 og Anna kring 1840. Dei budde på Nordpollen som jordlause husmenn i 1900. Dette biletet er teke kring 1880-1900.

Detaljer

prestegjerninga var han redaktør, journalist, «rikssynar», fiolinist, kranglefant, refsar av alt som hadde med pietisme å gjere og mykje, mykje anna.

prestegjerninga var han redaktør, journalist, «rikssynar», fiolinist, kranglefant, refsar av alt som hadde med pietisme å gjere og mykje, mykje anna. Prestens 160 år gamle skispor (Sakset fra Rbnett) Aage Wold, Jan Inge Tomren og Ola Gjendem på veg mot Daugstadsetra. Foto: Iver Gjelstenli/Jan Inge Tomren 9. januar 1851 gjekk vestnespresten Otto Theodor

Detaljer

SOGA OM LARS RASMUSSON EIKEMO

SOGA OM LARS RASMUSSON EIKEMO SOGA OM LARS RASMUSSON EIKEMO Åse Eikemo Strømme "Han Lars i Ørrvikjæ" Lars var fødd 1837, og vart 1862 g.m. Maria Johannesdtr. Leiro f. 1841. Dei budde ei tid som husfolk på Eikemo og fekk då 2 døtre,

Detaljer

To segner frå Nordmøre

To segner frå Nordmøre Tekst: Kenneth Kiplesund To segner frå Nordmøre Denne artikkelen tek for seg to segner: Den eine er frå Aure kommune, og den andre er frå tidlegare Tustna kommune (samanslege med Aure kommune i 2006).

Detaljer

1905 - Vågsøy kommune

1905 - Vågsøy kommune Side 1 av 10 Parti av Måløy hamn sett frå sør. Nærmast ser ein Amtskaia, den sokalla Hagenskaia. Lenger nord Kvalheimsbua og gamle Firda Canning. Det kvite store huset midt på biletet er Johnsen Hotel.

Detaljer

Rapport om kommunereforma frå Askvoll til Åseral

Rapport om kommunereforma frå Askvoll til Åseral Kåre Lilleholt og Jens Kihl Rapport om reforma frå Askvoll til Åseral Innhald Innleiing 5 Kva er reforma? 7 Språkspørsmål i reforma 8 Framdrift 9 Reformstøtte 10 Det regionale nivået 10 Førre reform 11

Detaljer

Pressemelding, Den internasjonale forbrukardagen 15. mars 2005. Postkasse- og fjernsynsreklame ergrar dei fleste norske forbrukarar

Pressemelding, Den internasjonale forbrukardagen 15. mars 2005. Postkasse- og fjernsynsreklame ergrar dei fleste norske forbrukarar Pressemelding, Den internasjonale forbrukardagen. mars 25 Postkasse- og fjernsynsreklame ergrar dei fleste norske forbrukarar Folk sin irritasjon over reklame på TV og i dagsaviser har auka unekteleg den

Detaljer

Å studere patron-klient-forhold i norsk 1700-talshistorie

Å studere patron-klient-forhold i norsk 1700-talshistorie Atle Døssland: Å studere patron-klient-forhold i norsk 1700-talshistorie Ein lett revidert versjon av eit føredrag halde på engelsk ved Universitetet i Edinburg 10.10.2007. Maktutøvinga i Danmark-Noreg

Detaljer

Lærarrettleiing 2. Frå jord til bord

Lærarrettleiing 2. Frå jord til bord Lærarrettleiing 2. Frå jord til bord Om modulen Modulen tek før seg heile produksjonskjeda for korn, frå det blir sådd i åkeren til det blir brukt som mjøl i brødet vårt. Vi fylgjer kornet i prosessane

Detaljer

Unner du borna det unike? Runde kystleirskule

Unner du borna det unike? Runde kystleirskule Unner du borna det unike? Runde kystleirskule Runde kystleirskule Stupbratte klipper med yrande liv. Grøne bakkar mot djupblått hav. Eit samfunn omkransa av skumsprøyt. Idyllisk busetnad, men også ei dramatisk

Detaljer

Kva folk trudde før og no

Kva folk trudde før og no Kva folk trudde før og no Menneskja har alltid hatt ein trong til å forstå og tolke det dei opplever og ser rundt seg. Det kan vere merkelege hendingar som synest uforståelege, og som ein prøver å finne

Detaljer

Eksamen (6 timar) 8. mai 2013, kl. 09.00-15.00

Eksamen (6 timar) 8. mai 2013, kl. 09.00-15.00 Høgskolen i Hedmark LUNA Årsstudium i norsk emne: Språk og samfunn våren 2013 Nynorsk Eksamen (6 timar) 8. mai 2013, kl. 09.00-15.00 Vel to av tre oppgåvedelar: Oppgåvesettet består av tre delar (A, B,

Detaljer

slik at Temaparken, Bulandet i fortid og notid, kom på kartet. Gjennom bilete, ord og gjenstandar har vi fått fortalt historia vår,

slik at Temaparken, Bulandet i fortid og notid, kom på kartet. Gjennom bilete, ord og gjenstandar har vi fått fortalt historia vår, MED TEMAPARKEN GJENNOM 20 ÅR Vær helsa jubilant! 20 års fartstid har gått so fort, mykje har vore gjort, både smått og stort. Som med det meste, starta også dette i det små, men mange bekkar vert som kjent

Detaljer

Turid Aspehjell Side 1 30-06-06

Turid Aspehjell Side 1 30-06-06 Turid Aspehjell Side 1 30-06-06 PROLOG I HØVE VEDSARVMARKERING 9. JUNI 2006 Velkomen til dykk som samla i kveld Her ser vi utover fjord og fjell Og bak oss står Kall`n og vaktar oss vel Gjennom tusener

Detaljer

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne?

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne? Norsk etnologisk gransking Desember 1956 Emne 61 TURKESTOVA 1. Var det vanleg i Dykkar bygd å ha eit hus som dei kalla turkestova, tørrstugu, tørrstua, tørrstoga, trøstogo, tørrstugu, trystugu, trysty,

Detaljer

Stråling frå elektronisk kommunikasjon

Stråling frå elektronisk kommunikasjon Stråling frå elektronisk kommunikasjon Ei orientering frå Statens strålevern og Post- og teletilsynet Kva er stråling? I kvardagen omgjev vi oss med ulike typar stråling, frå både naturlege og menneskeskapte

Detaljer

Våren 1923 bad eg Garborg leggje handskrifti

Våren 1923 bad eg Garborg leggje handskrifti FYRIORD (av Hulda Garborg) Våren 1923 bad eg Garborg leggje handskrifti til dagbøkane sine ned på Universitetsbiblioteket; det lyktest meg altfor vyrdlaust å la dei liggje lenger i eit trehus på landet.

Detaljer

Den gamle og den nye brudekrona, Foto: LM og Høvda Sylv og Tre

Den gamle og den nye brudekrona, Foto: LM og Høvda Sylv og Tre Natasha Bjørnset Reksten Brudekrona frå Land Den gamle og den nye brudekrona, Foto: LM og Høvda Sylv og Tre Tradisjonen med bruk av brudekrone byrja som ein katolsk skikk i Noreg og var eit symbol på Jomfru

Detaljer

Innlandskrabber på kvalfangst årsaker og omfang

Innlandskrabber på kvalfangst årsaker og omfang Foredrag på Gudbrandsdalsseminaret 2013 Innlandskrabber på kvalfangst årsaker og omfang Av Per Ottesen Når eg fortel at innlandskommunane, kanskje særleg i Oppland og Telemark, hadde store skatteinntekter

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik SAKA GJELD: Omdømmemåling 2014 ARKIVSAK: 2014/816/ STYRESAK: 145/14 STYREMØTE: 08.12. 2014 FORSLAG

Detaljer

Å leve av og med naturen.

Å leve av og med naturen. Vilt, vakkert og vått. Eidfjord og Hardanger var eit naturleg utgangspunkt for the Dale Oen Experience sin første tur. Tolv utvalde skuleungdomar frå Hordaland fekk ei oppleving heilt i Alexander og Robin

Detaljer

LOKALSAMFUNNET SOM KREATIV ALLMENNING? Ein rettleiar av Dag Jørund Lønning

LOKALSAMFUNNET SOM KREATIV ALLMENNING? Ein rettleiar av Dag Jørund Lønning LOKALSAMFUNNET SOM KREATIV ALLMENNING? Ein rettleiar av Dag Jørund Lønning 1 INNLEIING OG BAKGRUNN Denne rettleiaren byggjer på eiga erfaring gjennom snart 20 år med forsking og utviklingsarbeid for å

Detaljer

Ulikskapens magre kår eit eit hinder for god stadsutvikling? Ulikhetens magre kår Ulikhetens magre Eksempel I: J g er me

Ulikskapens magre kår eit eit hinder for god stadsutvikling? Ulikhetens magre kår Ulikhetens magre Eksempel I: J g er me Ulikskapens magre kår eit hinder for god stadsutvikling? Rådgjevar Eli Janette Fosso Fylkesmannen i Hordaland, Landbruksavdelinga Ulikhetens magre kår Eksempel I: Jeg er mektig lei li av alle ll kjenner

Detaljer

70 år med tamrein Lom Tamreinlag 1926-1996. Jon Kolden

70 år med tamrein Lom Tamreinlag 1926-1996. Jon Kolden 70 år med tamrein Lom Tamreinlag 1926-1996 Jon Kolden Utgjeve av Lom Tamreinlag, 1996 70 år med tamrein Lom Tamreinlag 1926-1996 Utgjeve av Lom Tamreinlag, 2686 Lom Formgjeving: Visus, Lom Trykk: Valdres

Detaljer

Har du nokon å snakke med om dette?

Har du nokon å snakke med om dette? Utpostens dobbelttime Har du nokon å snakke med om dette? Jørgen Roll-Hansen intervjuet av lisbeth homlong Jørgen Roll-Hansen kom til Ørsta som turnuskandidat i 1979. Og her, med sunnmørsalpane som næraste

Detaljer

En samling minner fra fjell-garden Brattebø

En samling minner fra fjell-garden Brattebø En samling minner fra fjell-garden Brattebø Brattebø Brattebø er en fraflyttet fjell-gard siden 1924. Den ligger i heia nordenom Ørsdalen i Bjerkreim. Aaland Gård, november 2010 Paul Tengesdal 1 Barndomsminner

Detaljer

Hardanger Fjord. Nytt. Reisemål Hardanger Fjord AS. Nr. 72 - August 2004. Hardanger aukar med 33.000 gjestedøgn! Haustkonferansen 2004

Hardanger Fjord. Nytt. Reisemål Hardanger Fjord AS. Nr. 72 - August 2004. Hardanger aukar med 33.000 gjestedøgn! Haustkonferansen 2004 Reisemål Hardanger Fjord AS Nr. 72 - August 2004 Hardanger Fjord www.hardangerfjord.com Nytt Hardanger aukar med 33.000 gjestedøgn! 15% framgang både på hotell og hytter Det er store gjestetal og god omsetningsauke

Detaljer