Sprøyting og bombar mot. narko-dyrkarane

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Sprøyting og bombar mot. narko-dyrkarane"

Transkript

1 Colombia er verdens største produsent av ulovlege rusmiddel. Journalisten Ingebjørg Jensen har gjesta Colombia for r&a og gjer i ein serie på tre artiklar rede for situasjonen i landet. I førre nummer snakka ho med kokabonden Jairo. I neste nummer ser ho på FN sitt narkotikaarbeid i Colombia. Colombia Befolkning: 36,4 millioner (1996) Areal: 1, km 2 BNP: U$ per capita (Norge U$ per capita) Barnedødelighet: 26/ (Norge 5/ ) Plan Colombia: Sprøyting og bombar mot narko-dyrkarane Tusenvis av sivile, dei fleste fattige bondefamiliar som lever av koka-dyrking, har fått kjenne regjeringa sin nye narkotikaplan, Plan Colombia, på kroppen. For dei har den samanfiltra krigen mot narkotika og mot gerilja starta. I Colombia: INGEBJØRG JENSEN Utrustninga til geriljasoldatane i FARC vert i stor grad finansiert gjennom skattlegging av narkodyrking og narkotrafikk. På same vis skaffart dei væpna høgreorienterte gruppene penger. 41 rus & avhengighet nr

2 I Colombias sørlegaste fylke Putamayo flyktar dei frå hæren sine helikopter og fly, som sprøytar markene, slepp bombar og brukar mitraljøse. I september sende USA dei første av dei 12 milliardar kronene som for det meste skal gå til opprusting av den colombianske hæren. Men kampen mot narkotikaen er først og fremst ein kamp mot geriljaen. Som alle krigar bringer denne med seg flukt, nød og død for dei sivile. Berre frå ein liten landsby hadde to tredelar av dei innbyggjarane alt i september i år flykta til næraste by utanfor kampområdet. I Putomayo-fylket finn ein over halvparten av kokamarkene i landet. Ferske meldingar om svolt som følgje av kamphandlingar, flukt og vegblokkader strøymer inn, og ordføraren i provinshovudstaden har bede presidenten om å opprette ein luftbru for å få inn mat til befolkninga. Teikn tyder også på at stadig fleire kokabønder no organiserer seg som svar på Plan Colombia, sjølv om det kanskje met med dei ulovlege avlingane må løysast ved å byte dei ut med lovlege avlingar, men det bør skje etappevis. Først må ein undersøke kva slags planter som eignar seg til det einskilde området, så må ein undersøke kor store areal det gjeld og kor mange som lever av avlingane. Det må også skaffast pengar til å finansiere skiftet, og staten må bygge vegar, slik at bøndene får frakta avlinga til marknaden. Staten må subsidiere jordbruksprodukta, garantere lågrentelån og stille med teknisk assistanse og utstyr. Og ikkje minst må dei må løyse helse- og utdanningsproblema til bondebefolkninga. Det er no dei paramilitære som tener mest på narkotikahandelen, i følgje FN sin spesialutsending for Colombia, Jan Egeland. I eit område der dei paramilitære er i sterk framgang, Magdalena Medio midt i landet, seier til dømes leiaren Carlos Castaño at han ikkje har råd til å miste dei hektar han kontrollerer, fordi han tener dollar ( 2,2 millionar kroner) i måneden på kokaproduksjonen. Amerikanarane påstår at narko- handlarane i dei geriljakontrollerte områda sør i landet tener melikkje er så mange som to millionar frå heile landet, slik bondeleiaren Edgar Sanchez hevda i november. Kampane i Putomayo i haust er sannsynlegvis berre ein forsmak på kva Plan Colombia vil føre til for sivile colombianarar. Her i sør har geriljaorganisasjonen FARC 1 dominert i fleire år, men har sidan 1997 vorte kraftig utfordra av høgreekstremistiske paramilitære grupper. No strir dei om kontrollen over hektar koka-land (1 hektar = 10 mål), narkotrafikk og våpensmugling. Då President Bill Clinton var i Colombia i august, lova han at 75 prosent av løyvingane skulle gå til «sosiale investeringar, styrking av institusjonane og alternativ utvikling». Men realiteten er ein annan: 80 prosent av dei amerikanske pengane skal gå til å ruste opp hæren for å kjempe mot både narkotikaproduksjon og narkotikatrafikk. Både koka- og opiumsgardar skal sprøytast 2. Hjelpen til colombianarane, er først og fremst ein hjelp til 1 FARC - Colombias revolusjonære væpna front - er ein av die to viktigaste geriljagruppene i Colombia med væpna soldatar. Den andre er ELN - Den nasjonale frigjeringshæren - med 5000 soldatar. Begge skuldas av motstandarane for å være terroristar og narkohandlarar. 2 I Thailand, Mexico og Peru er det forbode å bruke sprøytemiddel for å utrydde narkotikaplanter. I Colombia har metoden vore i bruk i 25 år. Plan Colombia: Meir krig og død, ineffektiv narkokamp Plan Colombia vil føre til ei opptrapping av krigen, meiner geriljaen og andre colombianske kritikarar av planen. Tekst og foto: INGEBJØRG JENSEN For Colombias største geriljaorganisasjon, FARC, er Plan Colombia ein militaristisk krigsplan, ei krigserklæring mot det colombianske folket og eit trugsmål mot fredsprosessen. Carlos Plan Colombia er ein militaristisk krigsplan, og ein krigserklæring mot det colombianske folket, hevdar geriljaleiar Carlos Antonio Lozana, talsmann for FARC i dei pågåande fredsforhandlingane med regjeringa. Antonio Lozana, som vi møter i geriljaen si frisone i Caguan sør-aust i landet, er talsmann for FARC i fredsforhandlingane med regjeringa, og medlem av den militære leiinga av FARC. Han peiker på at planen alt er sett ut i livet i grannefylka Putomayo og Nariño, der sprøyting av koka- avlingane vert følgd av bombar og granatar. Må få alternativ Kva alternativ ser FARC dersom ein skal få bukt med narko-dyrkinga, hovudmålsettinga med Plan Colombia? Plan Colombia handlar ikkje berre om anti-narko-kamp, det er også ein antiopprørsplan. Det er ein anti-folkeleg plan, fordi den har som mål å innføre den nyliberalistiske økonomiske modellen. Proble- rus & avhengighet nr

3 amerikanarane sjølv: Åtte av dei tolv milliardar kronene går til å kjøpe krigsmateriell frå amerikansk industri, treningskrefter frå Pentagon og til dei amerikanske selskapa som skal ta ansvar for sprøytinga av narkotikaavlingane. 80 prosent av kokainen på den amerikanske marknaden kjem frå Colombia. Vi har nasjonal interesse av å redusere straumen av kokain og heroin til våre kyster, og av å styrke fred, demokrati og økonomisk vekst i Colombia og heile regionen, sa Clinton som grunngjeving for støtta. I tre fasar skal ein få bort 50 prosent av produksjonen: Det første året skal aksjonane konsentrerast om Sør-Colombia, andre og tredje året i søraust og sentrale delar, og frå tredje til sjette året i heile landet. Sprøyting av kokaavlinga har vore prøvd ut i 25 år, utan hell. For samstundes auka dyrkingsområda med hektar til over frå 1992 til Den minska produksjonen I Peru og Bolivia vert soleis erstatta av auken i Colombia. Plan i to versjonar Da den colombianske regjeringa i 1998 la fram Plan Colombia, var det ein versjon som la vekt på sosial utvikling og samarbeid med geriljaen i utvikling av planen. Planen var også viktig i førebuingane til fredsforhandlingane med FARC, som førte til at FARC fekk sin eigen frisone i januar 1999, sør i landet. Men planen som vart lagd fram i Colombia, og seinare for dei europeiske landa, var ein annan enn den som ligg til grunn for dei amerikanske løyvingane. Planen har eit totalbudsjett på 67,5 milliardar kroner. Av dei skal Colombia sjølv skaffe til vege over halvparten. Resten, 31,5 milliardar, har dei vende seg til det internasjonale samfunnet for å få. I tillegg til dei 12 milliardane frå USA, har internasjonale bankar lova lån tilsvarande 9 milliard kroner. Att i planen står eit hol på 10,5 milliardar kroner. Med løyvingane til Plan Colombia har USA sett landet som nummer tre på lista over land som mottar mest USAhjelp, etter Israel og Egypt. Amerikansk militærhjelp til Colombia er ikkje noko nytt, men aldri før har han vore så massiv: Alt i 1990 hadde amerikanarane rundt 200 rådgjevarar og trenarar i Colombia. Den amerikanske etterretninga ønska å installere etterretnings- og overvakingssystem, inkludert radarar, for å betre talet på be- lom 4,5 og 5,4 milliardar kroner årleg. Det er ei kjend sak at geriljaen tek ut millionar frå skatt på narkoproduksjon, raffinering og trafikk, men Lozana vrir seg unna å svare direkte på spørsmål om korleis FARC finansierer krigføringa. Han viser til at bøndene sjølv stod fram på den internasjonale høyringa FARC skipa til i juni 2000 og sa at dei ulovlege avlingane tilhøyrer dei sjølv. Når vi spør han om FARC tar avstand frå kokadyrking, seier han berre at bøndene må få alternative løysingar: Vi forbyr ikkje dette, fordi bøndene har ikkje noko anna å leve av. Alt ansvar på fattigbøndene Diego Perez frå samfunnsforskingsinstituttet CINEP, meiner at ein må fjerne koka- plantene gradvis, parallelt med utviklingstiltak. CINEP deltar saman med 70 andre organisasjonar i Paz Colombia, ein fellesplattform som skal vere eit alternativ til Plan Colombia. Perez er redd Colombia kan verte eit Utviklingstiltak og støtte til å få fram alternativ til kokadyrkinga. Det er ei betre løysing enn sprøyting, seier menneskrettsforkjemparane Diego Perez (t.v) og Camilo Castellanos. nytt Vietnam, sjølv om dei amerikanske og dei colombianske styresmaktene forsikrar at det ikkje skal verte slik. Camilo Castellanos som er med i ein organisasjon som jobbar med kultur, økologi og menneskerettar og er tilslutta Paz Colombia, er oppteken av dei økologiske konsekvensane av at avlingane skal øydeleggjast. Kva med dei økologiske skadeverknader når dei sprøytar med kjemikalier som ikkje skil mellom matproduksjon og koka- og opiumsplanter, eller dyre-, plante- og menneskeliv. Det vil ikkje berre verte økologiske problem der sprøytinga skjer: Når avlingane vert fjerna med tvang, kan ein vente at bøndene berre flyttar produksjonen lengre inn i jungelen. Då må dei rydde nytt land, det vil seie øydelegge meir. Castellanos spår at iverksetjinga av Plan Colombia vil føre til at konflikten spreiar seg til heile regionen. Grannelanda Eucuador, Peru, Bolivia og Venezuela fryktar alt konsekvensane, ikkje minst ein flyktningstraum. Ein må sjå dette i ein større samanheng, meiner Castellanos. Etter at den kalde krigen var over, måtte USA omdefinere fiendebiletet. Dei peika ut narkotika som det nye trugsmålet mot menneske. Men for oss i Andes-regionen er dette berre eit påskot dei brukar for å kunne kontrollere området. Kvifor ser ein ikkje heller narkotikaproblemet som eit symptom på ein stor kulturell krise i Vesten og spør kvifor folk må bruke stoff for klare dette samfunnet? Finn ein ikkje svaret på det, vil det alltid vere produksjon. 43 rus & avhengighet nr

4 slag og aksjonar mot narkotika. Men det var vanskeleg å samarbeide med den colombianske hæren. Den var først og fremst oppteken av å kjempe mot opprørarane, og ville ha amerikanarane til å hjelpe dei med det. Amerikanarane lanserte omgrepet «narkogerilja», ein kopling dei også har gjort i Peru. Den colombianske regjeringa kasta seg på, og dei to landa hadde endeleg felles interesser: Kamp mot narko = kamp mot gerilja, og omvendt. Geriljagruppene FARC og ELN har store inntekter av skattlegging av narkoproduksjon og narkotrafikk. Ikkje minst slik har det vore mogleg for FARC å ti-dobla styrkene sine på ti år, utan å ha særleg meir støtte i befolkninga. Dei paramilitære, høgreekstreme gruppene, under samlenamnet AUC med soldatar, gjer det same. Leiar for Colombias væpna styrker general Fernando Tapias, sa til Washington Post i september at FARC er knytt til narkotrafikken på 32 av 61 frontavsnitt, medan det same gjeld sju av 41 frontavsnitt der ELN kjempar, samstundes som åtte av 19 paramilitære grupper er knytt til narkotrafikken. Sjølv om det i planen vert hevda at ein skal kjempe mot alle væpna grupper som tener pengar på narkotrafikken, seier USAs administrasjon i sin grunngjeving for å løyve pengar, at dei vil «hjelpe den colombianske regjeringa å rykke fram i dei regionane der det vert dyrka koka i Sør-Colombia, som no er dominert av opprørsgerilja». Planen inneheld også avsnitt om den økonomiske politikken, som skal verte meir tilpassa Det internasjonale pengefondet (IMF) sine krav om økonomiske omleggingar; meir privatisering, høgare skattar, lønsstopp, lågare offentlege utgifter og høgare moms. President Pastrana har varsla år med «sveitte og tårer» for no skal innstrammingane setjast i verk. «Det ser ut til at styresmaktene no skapar ein krigsøkonomi», skreiv Latin-Amerika-ekspert Eigil Olsen i Flyktningerådet nyleg. Så langt er alle banker unntatt landbruksbanken privatisert, medan privatiseringa av skule- og helsevesen er godt i gang. Oljearbeidarane kjempar ein hard kamp mot privatisering av den inntektsbringande nasjonale oljeindustrien. Lappe på skadene Colombia treng fleire støttespelarar til planen, og vende seg våren 2000 både til EU og andre vestlege land for at dei skulle investere i freden. Alt i juni ytra EU stor skepsis til planen, som dei oppfatta som militaristisk. Også EU fryktar at den amerikanske hjelpen vil Kokabøndene vert ikkje rike. Eit blikktak over skura på sementplattingen, er den luksusen ein vanleg bonde har råd til når han har seld sin kokapasta. føre til ein opptrapping av krigen. EU-landa reagerer kraftig på at planen vert pressa gjennom, når motparten i fredsforhandlingane i Colombia, FARC, oppfattar den amerikanske hjelpen som ein fiendtleg handling som dei vil forsvare seg mot med våpen. Colombia har fått lovnad om EUpengar, men ikkje som del av Plan Colombia. Dei 15 vil at løyvinga på 2,7 milliardar kroner berre skal gå til «fredsskapande tiltak», utelukkande til sosiale prosjekt og tiltak til forsvar for menneskerettane, miljøvernarbeid og vern av rettsstaten. Noreg vil heller ikkje støtte Plan Colombia, men har i år løyvd 60 millionar kroner, øyremerka humanitær hjelp. Det som blir att av planen sin sosiale profil, må amerikanarane stå for. Rett nok hevdar kritikarane at dette er pengar som skal brukast til å lindre dei verste utslaga av dei militære aksjonane, til dømes avhjelpe nøden blant nye flykningar og internt fordrivne. I dag er det familiar som lever av koka-dyrking. Dersom militæraksjonane er effektive, kan det føre til at minst menneske flyktar, og då har ein ikkje talt med dei mange som bur i koka-områda, men som sjølv ikkje er del av kokaøkonomien, seier leiar for menneskerettsorganisasjonen COD-HES, Jorge Rojas. Amerikanarane har sett av 729 millioner kroner til «alternative, økonomiske utviklingsprogram»: 270 som hjelp til småbønder som vil bytte ut koka- og opiumsvalmue med lovlege avlingar, 202 til internfordrivne, 108 til å hjelpe lokaladministrasjonane, medan berre 22,5 millionar er sett av til miljøtiltak. I planen er det sett av ein milliard kroner til støtte for menneskerettane og reformer i rettsvesenet. Dette kan virke lite truverdig når ein veit at Colombia ikkje oppfylte krava til menneskerettstiltak den amerikanske kongressen sette før løyvingane vart gitt. rus & avhengighet nr

5 Clinton nytta retten sin til å sette til side kongressvedtaket og løyvde pengane likevel. 36 millionar kroner skal fordelast på ulike friviljuge hjelpeorganisasjonar og 63 millionar til å styrke menneskerettsorganisasjonar. Pengane skal distribuerast til lokale og internasjonale organisasjonar i Nord-Colombia for å byggje opp offentleg infrastruktur, klasserom, vassleidningar, marknader, vegar og bruer. Men det kan vere vanskeleg å få nokon til å ta imot pengane: Ei lang rekke internasjonale hjelpeorganisasjonar og prestisjetunge menneskerettsorganisasjonar som Amnesty International og Human Rights Watch, har åtvara mot opptrapping av krigen og krenking av menneskerettane som følgje av planen. Den katolske kyrkja i Colombia seier også nei: Vår etiske vurdering av planen er at målet ikkje heilegar middelet, sa erkebiskop i Cartagena, Carlos Jose Ruiseco til Washington Post i september. Det er feil å tru at narkotrafikken er årsaka til Colombias problem, og at militær makt og sprøyting bør brukast for å løyse dei. Han meiner at dei rike landa i staden bør konsentrere kreftene om å kontrollere narkoimport og bruk innafor eigne grenser, bremse våpeneksporten til Colombia og skape betre handelstilhøve. Planen sett ut i livet Etter kvart som krigshandlingane har auka på i Putomayo, straumar det inn meldingar om menneske på flukt. I september flykta frå Putomayo til grannefylket Nariño, og drog over grensa til Ecuador. 10 oktober meldte Bogotá-avisa El Tiempo om humanitær krise for dei innbyggjarane i Putomayo. Dei mangla Elvebåtane spelar ein viktig rolle i narkotrafikken. På båtar som denne vert små mengder kokapasta frakta frå produsent til mellommann. mat, drivstoff, hundrevis hadde flykta og eit ukjent tal var døde og såra. Putomayo ligg strategisk til ved grensa til Ecuador og ikkje langt frå Stillehavskysten. Det gjer det lettare å smugle våpen, kjemikaliar til narkoproduksjonen og narkotika. Det siste året har paramilitære grupper rykka inn i Putomayo og erobra den største byen, men FARC kontrollerer framleis områda der det meste av kokaen vert dyrka. Hæren reknar med at FARC har vel soldatar i området og like mange milits-folk innafor dei kvadratkilometra der hæren opererer. Ein politisk analysator hevda nyleg at FARC organiserer ein slags folkekrig i området, dei væpnar bønder med tusenvis av våpen for å møte hæren. Den bygger no opp tre anti-narkotikabataljonar på 900 soldater kvar, støtta av helikoptre frå USA. Deira oppgåve vert å øydeleggje koka-avlingane Sjølv om styresmaktene berre reknar med flyktningar, er det no minst 1,5 millionar internt fordrivne i Colombia, i følgje FN og an- dre internasjonale organisasjonar. Berre i 1999 flykta menneske frå heimane sine. Grannelanda Venezuela, Ecuador, Peru og Brasil er ikkje begeistra og har slettes ikkje tenkt å oppføre seg som gode grannar, slik Clinton oppmoda dei til då han vitja Colombia i september. Venezuelansk nasjonalgarde finkjemmer elvebredda ved grenseelva Rio de Oro for colombianarar som har flykta frå dei paramilitære. Berre ei veke etter at USA vedtok løyvinga på 12 milliardar kroner til Plan Colombia, strøymde flyktningar over grensa. Same veke sa FNs høgkommisær for flyktningar at grannelanda måtte bu seg på ein massiv flyktningstraum, men Venezuelas president Hugo Chavez har ikkje sagt seg viljug til å ta imot dei. President Chavez er den latinamerikanske leiaren som har snakka høgast mot planen: Slik starta det i Vietnam. Først 10 helikopter, så ti til, sa han til Washington Post i fjor haust. INGEBJØRG JENSEN er freelancejournalist bosatt i Bergen 45 rus & avhengighet nr

Gi meg alternativ, så sluttar eg med koka! Kokabonden Jairo: UTSYN

Gi meg alternativ, så sluttar eg med koka! Kokabonden Jairo: UTSYN Kokabonden Jairo: Colombia Befolkning: 36,4 millioner (1996) Areal: 1,138 000 km 2 BNP: 2 140 U$ per capita (Norge 34 510 U$ per capita) Barnedødelighet: 26/100 000 (Norge 5/100 000) Gi meg alternativ,

Detaljer

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer leseser ie Nynorsk Julius Cæsar Norsk for barnetrinnet slaget Ved alesia Den mest berømte av motstandarane til Cæsar under gallarkrigen var gallarhovdingen

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor Eit undervisningsopplegg om BARNERETTANE MÅL frå læreplanen DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING Artikkel 2: Alle barn har rett til vern mot diskriminering PRIVATLIV Artikkel 16: Alle barn har rett til

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Norsk Bremuseum sine klimanøtter

Norsk Bremuseum sine klimanøtter Norsk Bremuseum sine klimanøtter Oppgåve 1 Alt levande materiale inneheld dette grunnstoffet. Dessutan inngår det i den mest kjende klimagassen; ein klimagass som har auka konsentrasjonen sin i atmosfæren

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE SPØRJEGRANSKING Om leselyst og lesevanar blant unge SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE Irene, Terese, Sigurd, Lars i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 INNHALD Innleiing... 3 Diagram og Kommentarar...

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten.

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten. Rapport. Innbyggjarundersøkinga 2015 Ulvik herad. Generelt om spørsmåla: Spørsmåla kunne graderast på ein skala frå 1-6, kor 1 var dårlegast. Eit gjennomsnitt på 3,5 vil seie ein vurderingsscore midt på

Detaljer

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar «Alt kveg bør ut å beite i utmarka», skriv Torbjørn Tufte. Foto: Mariann Tvete Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar Jordbruksnæringa no må samle seg og velje kva kampar dei vil ta til fulle,

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Folketalsutviklinga i PANDA vert bestemt av fødselsoverskotet (fødde minus døde) + nettoflyttinga (innflytting minus utflytting). Fødselsfrekvensar og dødsratar

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 201112362-125 Arkivnr. 522 Saksh. Landro, Adeline Saksgang Møtedato Hordaland fagskulestyre 19.03.2013 SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL

Detaljer

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING NYNORSK INNHALD GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING... 2 GRAVFERDSORDNING:... 2 1. MENS VI SAMLAST... 2 2. FELLES SALME... 2 3. INNLEIING VED LEIAR... 2 4. BØN... 2 5. MINNEORD...

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Årsplan 10. klasse 2014 2015 Truls Inge Dahl, Edmund Lande, Rune Eide

Årsplan 10. klasse 2014 2015 Truls Inge Dahl, Edmund Lande, Rune Eide SAMFUNNSFAG Årsplan 10. klasse 2014 2015 Truls Inge Dahl, Edmund La, Rune Eide LÆREMIDDEL: Lærebøkene Monitor 3 :Geografi, Historie og Samfunnskunnskap, Kunnskapsbasar på internett, aviser, dokumentarar

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Strategiplan for Apoteka Vest HF

Strategiplan for Apoteka Vest HF Strategiplan for Apoteka Vest HF 2009 2015 Versjon 0.91 03.09.2008 Strategiplan for Apotekene Vest HF 2009 2015 Side 1 Innleiing Det har vore nokre spennande år for Apoteka Vest HF sida reforma av helseføretaka

Detaljer

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist Telenor Xtra Hødd Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Telenor Xtra FFO er eit samarbeid mellom Telenor og Norges Fotballforbund. Tilbodet gjeld

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A Skriftlig eksamen i Matematikk 1, 4MX15-10E1 A 15 studiepoeng ORDINÆR EKSAMEN 19. desember 2011. BOKMÅL Sensur faller innen onsdag 11. januar 2012. Resultatet blir tilgjengelig på studentweb første virkedag

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik SAKA GJELD: Omdømmemåling 2014 ARKIVSAK: 2014/816/ STYRESAK: 145/14 STYREMØTE: 08.12. 2014 FORSLAG

Detaljer

Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene

Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene Kva når hjelpa ikkje helper? Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene Ansvar! Eit ansvar for samfunnstryggleiken Der er vi kvar dag! Vi kjenner på ansvar, vi har ansvar

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Namn: Klasse: 1. Gjennomgang av skjemaet «Førebuing til elev- og foreldresamtale» 2. Gjennomgang av samtaleskjemaet 3. Gjennomgang av IUP og skriving av avtale

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 242 Arkivsaksnr.: 08/768-1

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 242 Arkivsaksnr.: 08/768-1 SAKSFRAMLEGG Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 242 Arkivsaksnr.: 08/768-1 Kraftfondet - alternativ plassering TILRÅDING: Kommunestyret vedtek å la kapitalen til kraftfondet stå i ro inntil vidare

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN

LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN Lov for Jotun, skipa 30.03.1923. Vedteken den 10.06.1945, med seinare endringar seinast av 29.06.2000. Revidert etter årsmøte i 2007 og 2011. Godkjend av Idrettsstyret: 18.02.02

Detaljer

Farleg avfall i Nordhordland

Farleg avfall i Nordhordland Farleg avfall i Nordhordland Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder i Nordhordland. April, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking om korleis 15 ulike

Detaljer

Eit lærande utdanningssystem?

Eit lærande utdanningssystem? 07.Mai 2015 Øyvind Glosvik: Eit lærande utdanningssystem? 1 http://www.utdanningsnytt.no/magasin/2015/mysteriet-i-vestsogn-og-fjordane-er-fylket-som-forundrar-forskarane/ Mitt prosjekt: Kva er «annleis»

Detaljer

Innbyggjarundersøking Kommunereforma

Innbyggjarundersøking Kommunereforma Innbyggjarundersøking Kommunereforma Undersøkinga er gjennomført for kommunane Fjell, Øygarden og Sund Spørsmål 6 (koda/kategorsiert): «Har du noko du med eigne ord du vil seia om ein ny kommune?» Overlevert

Detaljer

Engasjement og rekruttering

Engasjement og rekruttering Engasjement og rekruttering Det er eit viktig mål for ungdomslaga å gje god opplæring i demokratiske prosessar og å dyrke fram medlemer som engasjerer seg i lokalsamfunnet og storsamfunnet. Sameleis er

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Sosialdemokratiet i dag?

Sosialdemokratiet i dag? Sosialdemokratiet i dag? Georg Arnestad Møtet med pensjonistgruppa i Sogn og Fjordane Ap 4.11.2010 Sosialdemokratiet i dag? Om GA: fou-byråkrat, skribent, spaltist, (sofa)raddis, passiv og (nesten alltid)

Detaljer

Månadsbrev for Hareid Rotaryklubb januar 2016 Referent Øystein Alme

Månadsbrev for Hareid Rotaryklubb januar 2016 Referent Øystein Alme Månadsbrev for Hareid Rotaryklubb januar 2016 Referent Øystein Alme 04.januar Møtet denne kvelden starta med songen Du ska få ein dag i mårå av Alf Prøysen, 1971. Bernhard H. ønskte vel møtt og informerte

Detaljer

Austevoll Venstre. Program 2011-2015. www.austevoll.venstre.no. 73588_Programmal 2011 A5 8s.indd 1 30.06.11 09.25

Austevoll Venstre. Program 2011-2015. www.austevoll.venstre.no. 73588_Programmal 2011 A5 8s.indd 1 30.06.11 09.25 Austevoll Venstre Program 2011-2015 www.austevoll.venstre.no 1 73588_Programmal 2011 A5 8s.indd 1 30.06.11 09.25 Ein kommune for alle Austevoll Venstre ønskjer at me skal ha ein god og trygg kommune å

Detaljer

Vi lærer om respekt og likestilling

Vi lærer om respekt og likestilling Vi lærer om respekt og likestilling I Rammeplanen står det at barnehagen skal tilby alle barn eit rikt, variert, stimulerande og utfordrande læringsmiljø, uansett alder, kjønn, funksjonsnivå, sosial og

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

Netcan Utvikling. Forretningsplan

Netcan Utvikling. Forretningsplan Netcan Utvikling Forretningsplan Netcan Utvikling 2 Innhald INNHALD... 2 SAMANDRAG... 3 PRODUKTKONSEPT... 4 PROBLEMBESKRIVELSE... 4 STATUS PÅ TEKNOLOGI... 4 PLANLAGT UTVIKLINGSLØP... 4 INNOVASJONSHØGDE

Detaljer

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform Godt Lokaldemokrati ei plattform Godt lokaldemokrati ei plattform Norsk lokaldemokrati er godt men kan og bør bli betre. KS meiner ei plattform vil vere til nytte i utviklingsarbeidet for eit betre lokaldemokrati.

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Lov om endringer i barnelova (farskap og morskap)

Lov om endringer i barnelova (farskap og morskap) Lov om endringer i barnelova (farskap og morskap) I K K E A J O UR FØ R T I K K E A J O UR FØ R T I K K E A J O UR FØ R T I K K E A J O UR FØ R T Dato LOV 2013 06 21 64 Departement Barne, likestillings

Detaljer

Det vil alltid vere ei balansegang mellom bruk av eigne pengar på bok og lån i bank.

Det vil alltid vere ei balansegang mellom bruk av eigne pengar på bok og lån i bank. MODALEN KOMMUNE Rådmannen Rådmannen er den øvste administrative leiaren i kommunen og skal førebu saker og sette i verk det som politikarane bestemmer. Alle saker og dokument som vert lagt fram til politisk

Detaljer

Unner du borna det unike? Runde kystleirskule

Unner du borna det unike? Runde kystleirskule Unner du borna det unike? Runde kystleirskule Runde kystleirskule Stupbratte klipper med yrande liv. Grøne bakkar mot djupblått hav. Eit samfunn omkransa av skumsprøyt. Idyllisk busetnad, men også ei dramatisk

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Det psykososiale skolemiljøet til elevane. Til deg som er forelder

Det psykososiale skolemiljøet til elevane. Til deg som er forelder Det psykososiale skolemiljøet til elevane Til deg som er forelder Brosjyren gir ei oversikt over dei reglane som gjeld for det psykososiale skolemiljøet til elevane. Vi gir deg hjelp til korleis du bør

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7 Bønn «Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet: «I ein by var det ein dommar som ikkje hadde ærefrykt for Gud og ikkje tok omsyn til noko menneske.i same byen var det

Detaljer

Barnevernsfaglege vurderingar. Fylkesmannen sine erfaringar. Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014

Barnevernsfaglege vurderingar. Fylkesmannen sine erfaringar. Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014 Barnevernsfaglege vurderingar Fylkesmannen sine erfaringar Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014 Heimel Dokumentasjonskrav 1. Barnevernlova og forvaltningslova Formål 1. Arbeidsverktøy for dei

Detaljer

Rutinar for intern varsling i Hordaland fylkeskommune

Rutinar for intern varsling i Hordaland fylkeskommune Rutinar for intern varsling i Hordaland fylkeskommune I. INNLEIING Formål I Hordaland fylkeskommune er det ønskjeleg at tilsette seier frå dersom dei får kjennskap til kritikkverdige forhold i fylkeskommunen.

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Høyringsuttale - Tolking i offentleg sektor - eit spørsmål om rettstryggleik og likeverd

Høyringsuttale - Tolking i offentleg sektor - eit spørsmål om rettstryggleik og likeverd Servicetorgsjefen Barne-, likestillings- og inkluderingsdepartementet postmottak@bld.dep.no Dykkar ref. Vår ref. Saksh. tlf. Dato 2014/2792-2652/2015 Unni Rygg - 55097155 05.02.2015 Høyringsuttale - Tolking

Detaljer

Årsplan Samfunnsfag 7. trinn 2014/2015

Årsplan Samfunnsfag 7. trinn 2014/2015 Årsplan Samfunnsfag 7. trinn 2014/2015 Tid Emne Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering (veke) 33 40 Kontinenta og verdsdelar Arbeid med eit emne - forklare samanhengar mellom naturressursar, næringar,

Detaljer

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200903324-51 Arkivnr. 520 Saksh. Farestveit, Linda Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 17.09.2013 EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist Telenor Xtra Hødd Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Telenor Xtra FFO er eit samarbeid mellom Telenor og Norges Fotballforbund. Tilbodet gjeld

Detaljer

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015 Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes AUD-notat nr. 1-2015 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå Næringsseksjonen i Hordaland fylkeskommune Bakgrunnen

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

BRUK AV ALTERNATIVE LØP SOM FØRER FRAM TIL FAGBREV

BRUK AV ALTERNATIVE LØP SOM FØRER FRAM TIL FAGBREV HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Fagopplæringskontoret Arkivsak 201206699-9 Arkivnr. 545 Saksh. Svendsen, Anne Sara Saksgang Yrkesopplæringsnemnda Opplærings- og helseutvalet Fylkesutvalet Møtedato

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde

Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde Landro, Sund kommune 1. Sund kommune, organisering rus

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson www.utdanningsforbundet.no Rådgjevaren ein nøkkelperson Ei god rådgjevarteneste i skulen medverkar til at elevane får: betre sjansar til å

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Vi må ta vare på matjorda. Om jordvern og eigedomspolitikk

Vi må ta vare på matjorda. Om jordvern og eigedomspolitikk Vi må ta vare på matjorda Om jordvern og eigedomspolitikk Jordvern for meir mat Jordvern er viktig fordi vi må ta vare på all matjorda for å mette dagens og komande generasjonar. Behovet for mat er venta

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Spelet varer om lag ein dobbeltime og kan enkelt setjast opp i klasserommet. Talet på spelarar bør vere minst ti elevar.

Spelet varer om lag ein dobbeltime og kan enkelt setjast opp i klasserommet. Talet på spelarar bør vere minst ti elevar. Lærarrettleiing Kva er b.stem? b.stem er ein digital læringsressurs for skuleklasser. Han er lagd opp som eit rollespel der klassa får rolla som ungdomsrådet i Snasen ein fiktiv, mellomstor norsk kommune.

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Med god informasjon i bagasjen

Med god informasjon i bagasjen Evaluering av pasientinformasjon Med god informasjon i bagasjen Johan Barstad Lærings og meistringssenteret Helse Sunnmøre HF SAMAN om OPP Hotell Britannia, Trondheim 18. Februar 2010 Sunnmørsposten, 08.02.10

Detaljer

Kvalitetsplan mot mobbing

Kvalitetsplan mot mobbing Kvalitetsplan mot mobbing Bryne ungdomsskule Januar 2016 Kvalitetsplan for Bryne ungdomsskule 1 Introduksjon av verksemda Bryne ungdomsskule ligg i Bryne sentrum i Time kommune. Me har om lag 450 elevar

Detaljer

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Sakspapir Saksbehandlar Arkiv ArkivsakID Ingvild Hjelmtveit FE - 002 15/709 Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Kommunestruktur - oppstart reelle drøftingar Vedlegg: Etablering

Detaljer

Påsleppskrav frå kommunen for næringsmiddelverksemd. Eksempel stort slakteri i Førde

Påsleppskrav frå kommunen for næringsmiddelverksemd. Eksempel stort slakteri i Førde Påsleppskrav frå kommunen for næringsmiddelverksemd. Eksempel stort slakteri i Førde Magnar Bolstad Sivilingeniør Asplan Viak AS Leikanger Førde Leikanger Bakgrunn: Problematikken med påsleppskrav og gebyr

Detaljer