Sunn Møring. Kampen om tida. Pulsen bedriftsidrettslag. Psykiatri heime og ute. Nr

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Sunn Møring. Kampen om tida. Pulsen bedriftsidrettslag. Psykiatri heime og ute. Nr. 5-2005"

Transkript

1 Nr B Sunn Møring Kampen om tida Det har vore ein stille revolusjon i lufta. Aldri har fleire pasientar blitt frakta med luftambulanse frå sjukehus til sjukehus, og aldri har tenesta blitt meir nytta i akuttmedisin. Mye tyder på at dette berre er ei byrjing... side 4-7 Psykiatri heime og ute side 6-7 Pulsen bedriftsidrettslag side 18-19

2 reportasje Noko må fungere veldig godt når ventetida innan Helse Sunnmøre går så kraftig ned, meiner leiar av Mørebenken på Stortinget, Asmund Kristoffersen (Ap). Friskare helsevesen - Vi har sjølvsagt framleis mykje å hente, men som helsepolitikar på Stortinget gjennom mange år kan eg nøgd konstatere at vi i Noreg no ikkje treng å skamme oss. Det seier Asmund Kristoffersen (Ap) tre år etter sjukehuseforma. Rune Johnsen tekst og foto Inga reform er laga slik at den kan gi svar på alle utfordringane den var meint å løyse. Det gjeld også sjukehusreforma. Spesialisthelsetenesta er kompleks, og det finst ingen land som har funnet eit endeleg svar. - Eg har sjølv hatt høve til å observere helsetenesta i mange land og verdsdelar. Utfordringane er ofte dei same. Det er vanskeleg å få til kostnadskontroll, lik tilgang på helsetenester og god kvalitet i alle ledd, seier nordlendingen busett i Tingvoll på Nordmøre. Asmund Kristoffersen er medlem av Sosialkomiteen og leiar for Mørebenken på Stortinget. Sjølv om det enno er langt fram til alt helsepersonale er oppdatert på den nyaste kunnskapen, meiner Arbeidarpartiet sin helsepolitiske talsperson at vi er på god veg med større satsing på opplæring, kompetanseheving og forsking. Som saksordførar for helsereforma i Stortinget hadde han begge hendene på rattet då saka skulle gjennom politisk handsaming. Difor gler han seg no ekstra over eit norsk helsevesen i rask betring. Pluss og minus - Sterkare fokus på å behandle pasientar innafor eit tidsrom som er medisinsk forsvarleg, klare målsettingar om kvalitetsforbetring, god forvaltning av ressursane, tydelegare krav til kompetent leiing og effektiv organisering, meir bevisst haldning til kompetanseheving. Dette er ting som har vore positivt i utviklinga av spesialhelsetenesta, seier Kristoffersen. Han har også sett ei gryande satsing på forsking for å betre tilbodet til pasientane. Minusfaktorar med sjukehusreforma er bekymringsmeldingar om personale som føler seg utrygge på framtida med stadig pågåande omstillingsprosessar. Det skapast også eit inntrykk av at sterk fokus på økonomi gir oppleving av at det økonomiske kan kome framføre dei mellommenneskelege tilhøva på ein arbeidsplass. - Det tok også diverre alt for lang tid før fleire styre oppfatta at dei var satt til å styre landet si desidert viktigaste velferdsteneste. Det skuffa meg enormt. Heldigvis har dette betra seg mykje stort sett landet over, seier stortingspolitikaren. Kvalitetsfaktor Mange vil hevde at avgjerslene blir tekne andre stadar enn i det lokale sjukehuset. Med det langt større ansvaret det einskilde føretak har fått, er grunnlaget lagt for nærleik til avgjerslene. For at dette skal skje, er det svært viktig at dei med leiaransvar spelar på lag med tilsette og deira representantar. Det er den einaste siviliserte måten å få til ro, effektivitet og trivsel på ein arbeidsplass, ikkje minst på sjukehusa våre. Kristoffersen har inntrykk av at Helse Midt-Norge har gjort mykje for at alle helseføretaka skal få stor mynde og moglegheit til utvikling. - Noko må openbart fungere veldig godt. Den gjennomsnittlege ventetida ved Helse Sunnmøre har gått formidabelt ned, frå kring 250 dagar ved inngangen til 2002 til 62 dagar i februar Dette er ein svært viktig kvalitetsfaktor for hele befolkninga på Sunnmøre og fylket elles, seier leiaren for Mørebenken, som gir stor ære til leiing og personale i helseføretaket. Stort tempo Sjukehusreforma representerar ei av dei største reformene i norsk samfunnsliv nokosinne tilsette fekk nye arbeidsgjevarar, og milliardverdiar blei flytta mellom fylkeskommunar og stat. Omorganiseringa skjedde i stort tempo. Det gjekk vel 13 månadar frå Arbeidarpartiet på sitt landsmøte i november 2000 gjorde vedtak om at staten skulle overta sjukehusa, til reforma trådde i kraft fyrste januar Med så store omleggingar både med skifte av eigar og eit helt nytt styringssystem, var det naudsynt at skiftet gjekk raskt. Vi såg diverre tendensar det siste halvåret før reforma vart satt ut i livet, at fylkeskommunane byrja å gjere tilpassingar og økonomiske disposisjonar som var på grensa av det akseptable. Ei så rask gjennomføring skapte rom for kritikk om mangel på innhald, sjølv om både eg som saksordførar for reforma i Stortinget, og ikkje minst helseministeren, framheva at dette arbeidet måtte intensiverast straks reforma var på plass. Det har i stor grad også skjedd. Til dømes har Helse Midt-Norge initiert svært mange utviklingsprosjekt, som mellom anna går på kvalitetsutvikling og opplæring, seier Kristoffersen. Sjølv om det mellom nokre personalgrupper vil vere ulike oppfatningar, er det mange reaksjonar på at ein er på rett veg, og vi skal definitivt ikkje attende til det gamle regimet. Det viktigaste er likevel korleis pasientane opplever situasjonen. - Brukarundersøkingar av ny dato viser at pasientane er svært tilfredse. Dette er ein god og viktig indikator på ei riktig utvikling, meiner stortingspolitikaren. Gyllen mellomveg Ein veikskap ved innføringa av reforma var ei kraftig underfinansiering i forhold til oppgåvene. Det betydde at det raskt kom forholdsvis harde idear om omstilling og effektivisering, ikkje så mykje i vårt område som andre stadar i landet. - For mykje pengar kan hindre naudsynt omstilling, men det er ofte ein gyllen mellomveg som er løysinga. Det manglar enno pengar. No må vi få på plass opningsbalansen slik at det kan løyvast korrekte beløp til vedlikehald og investering i bygningar og utstyr, seier Kristoffersen. Når det gjeld folkevald innverknad og styring, er det ingen som har gitt meg fasitsvaret på ein enkel modell for styresamansetning. Sjukehuseigaren må vere den som oppnemnar styret. Det gjeld å gå fram med klokskap. - Eg har teke til ordet for, og Arbeidarpartiet sitt landsmøte har no også vedteke, at kommunar og fylkeskommunar skal ha rett til å kome med forslag på styrekandidatar. Eg trur det vil vere klokt om det også er aktive sentrale politikarar frå lokalt og regionalt nivå i styret. Helse er velferdsteneste, og politikarane skal være ombod for befolkninga. Dei skal også setje helsetilbodet inn i ei politisk ramme, seier Ap sin helsepolitiske talsperson. Behov for handling Stortingspolitikaren peikar på tre hovudgrunnar til at reforma kunne gjennomførast så raskt som den blei. Det eine er at presset mot det nasjonale politiske nivå frå pasientorganisasjonane og media med fleire, begynte å bli enormt. Særlig gjaldt dette forhold knytt til heilt ekstreme ventetider. - Eit anna forhold var at Jens Stoltenberg danna regjering og overtok makta etter det som må seiast å vere ei overraskande populær regjering, Bondevik I. Det var behov for handling og raske og konkrete resultat, meiner Kristoffersen. For det tredje bygger sosialdemokratiet mellom anna på at offentlege verdiar skal forvaltast godt og det offentlige tenestetilbodet må vere så bra at det ikkje inviterar til omfattande private og konkurrerande verksemder. - Difor var det trong for stadig fornying av offentleg sektor, som blei eit slags varemerke for Stoltenberg-regjeringa. Samstundes var det også ein veikskap, fordi nokre reformer, som mellom anna sjukehusreforma, var for dårleg forankra i partiorganisasjonen og i arbeidstakarorganisasjonane, seier stortingspolitikaren. Spisse oppgåver Om Kristoffersen skal seie noko om framtida, ser han framfor alt moglegheitene. Noreg er eit av dei landa som brukar mest på helsetenester, men vi har høve til forbetringar. - Vi har framleis klare forbetringspotensiale på kvalitet. Den er for ujamn. Vi må difor tole, ja vi bør også støtte, at nokre oppgåver spissast, slik det leggast opp til i til dømes kreftbehandlinga. Mange andre område kunne vore nemnd, seier Kristoffersen Samstundes meiner han vi har ein sjukehusstruktur vi skal ta vare på. Vi må strekke oss langt for å bevare eit godt desentralisert sjukehustilbod innafor område som indremedisinen og føde. Vi må heller ikkje stelle oss slik at private sjukehus og helsetilbod får for stor plass. Det vil fort kunne røre ved helt naudsynte offentlege tilbod og fjerne frå før forholdsvis spinkle tilbod ved lokalsjukehus, også i vårt fylke. Likevel, alt i alt meiner han det er ei styrke at Møre og Romsdal har fire oppegåande sjukehuseiningar samla i to helseføretak. - Eg ser på vårt fylke som ei stor eining, også helsepolitisk. Det ser faktisk ut til at reforma har gjort sitt til at det er mindre skittkasting mellom sjukehusa, og det var på tide, seier leiaren for Mørebenken. Når vi i 2030 venteleg trur det vil vere 60 % fleire 80-åringar, vil dette føre til auka behov for sjukehustenester. Den store utfordringa framover vil vere ei langt betre samhandling mellom spesialisthelsetenesta og primærhelsetenesta i kommunane, og det er allereie spennande utviklingsprosjekt på gang i vår helseregion. leiar Psykisk helse Styringsdokumentet frå eigar legg i 2005 vekt på desse tre hovudpunkta: Tilbod innan psykisk helsevern og behandling av rusmid delmisbrukarar skal reelt styrkast Føretaka skal gå i balanse Etterleving av lover og forskrifter Tilbod innan psykisk helsevern har siste åra stått særleg i fokus. Har Helse Sunnmøre klart å etterleve den styrkinga som er forventa vi skal ha? Vi kan konstatere at vi har fått ein vekst i tilbodet for psykisk helsevern med den oppbygginga som faktisk har skjedd. I tillegg behandlar vi langt fleire pasientar enn tidlegare. Dette gjeld så vel for døgn- som for dag- tilbodet. Vi har klart å omstille drifta ved dei psykiatriske sentra til aktive behandlingsinstitusjonar og tal polikliniske konsultasjonar pr. behandlar har auka kraftig både innan vaksenpsykiatrien og barne og ungdomspsykiatrien. Dette betyr at det psykisk helsevernet i føretaket vårt har vore gjennom store endringsprosessar siste åra til det beste for pasientane. Dessverre er det slik at behovet for tenester innan psykisk helsevern aukar. Vi har dermed siste tida sett ein auke i tal pasientar på ventelistene våre. Til trass for høg aktivitet har likevel ventelistene og ventetidene auka. Vi vil gjere vårt beste for at vi ikkje skal få uverdige ventetider for pasientane våre. Flaskehalsen er rekruttering av spesialpersonell til psykiatrien. Det er vanskeleg å rekruttere til utkantane. Sjølv om vi ønskjer å vere eit midtpunkt her på Sunnmøre, er vi nok likevel ein utkant og må leggje tilhøva til rette for å utdanne spesialistane våre sjølve. I nært samarbeid med avdelingane og dei tillitsvalde håper vi at vi kan lukkast med dette. Utan å rekruttere personell i nyoppretta stillingar, er det vanskeleg å nå målet med å få til ei reell styrking av det psykiske helsevernet på Sunnmøre. Føretaket skal også gå i balanse i Vi arbeider hardt for å nå dette målet. Avdelingane er så langt på god veg til å lukkast i å nå dette målet. På føretaksnivå har vi førebels ein del utfordringar for å kome i hamn. Utgangspunktet er at vi skal i balanse utan at vi gjer store strukturelle endringar som rammer pasienttilbodet på Sunnmøre. Klarer vi å nå målet med å ha høg kvalitet på tenestene våre samstundes som vi når balansekravet, er vi langt på veg til å skaffe oss eit handlingsrom for m.a. nyinvesteringar i areal og nødvendig utstyr, noko vi har eit stort behov for. Siste punktet som er spesielt framheva i styringsdokumentet er etterleving av lover og forskrifter. Det skulle berre mangle at vi ikkje skal følgje dei lover og forskrifter som er gitt frå eigarane våre. Eigne internrevisjonar vil følgje med at vi i alle fall forsøker å få dette til. I 2005 må vi derfor vere førebudd på at vi vil bli etterprøvd på kor dyktige vi er på desse områda. Astrid J. Eidsvik, Adm. dir. Helse Sunnmøre 2 SunnMøring 27. mai 2005 SunnMøring 27. mai

3 SunnMøring Magasin for Helse Sunnmøre reportasje Utgivar: Helse Sunnmøre Idè/lay-out/innhald: Nye Regionavisa AS Redaktør Solveig Moe Frøland / Ein ikkje uvanlig arbeidsdag for luftambulansen, der bilambulansen er på plass - men tida er knapp. Prosjektleiar Hugo Antonsen Alltid beredt for luftambulansetenesta ved Ålesund sjukehus. Frå venstre Frode Lindseth (avdelingssjukepleier for ambulansehelikpter), Willy Strande kleiv (avdelingssjukepleier for ambulansefly), Per Christian Juvkam (seksjonsoverlege) og Kristen Rasmussen (seksjonsoverlege). Journalist Fredrik Steen Lufta sin stille revolusjon Journalist Rune Johnsen Grafisk formgjevar Lisa Liavåg Salgssjef Line Urke Annonsesalg Ann Iren Myklebust Aldri har fleire pasientar blitt frakta med luftambulanse frå sjukehus til sjukehus, og aldri har tenesta blitt meir nytta i akuttmedisin. Hugo Antonsen tekst og foto Medan sjukehustilbodet har blitt stadig meir spesialisert, har luftambulansen lenge vore ein sjølvfølgje med auka trafikk og auka krav til aktivitet. Tilgang til ei god luftambulanseteneste er avgjerande for at utvalde pasientar kan få diagnostikk og behandling i tide. Endringar av tenestene sjukehusa i mellom aukar krava til denne tenesta, seier seksjonsoverlege Per Christian Juvkam. Juvkam er også regional medisinsk representant i helseføretaka si nasjonale luftambulanseteneste, og har vore tett på utviklinga sidan dåverande statsråd Tove Strand Gerhardsen etablerte den nasjonale luftambulanseplanen i Reforma som Strand Gerhardsen stod bak var mykje ein økonomireform, som måtte på plass for å regulere ein marknad der ein eksplosiv auke i bruken av luftfartøy til pasienttransport fekk kostnadane til å laupe løpsk. Det har sjølvsagt vore ei gradvis utvikling sidan reforma kom i 1988, men eg har eit klart inntrykk av at tilbodet blir oppfatta som ei sjølvfølgje ikkje minst med omsyn til regionaliseringa av tenestetilboda, seier Juvkam. Sett krav Tenesta sett særskilte krav til helsepersonellet, som i tillegg til å vere erfarne medisinske fagfolk også må ha transportfagleg kompetanse. - Vi har vore heldige og hatt særs stabile forhold i det medisinske personellet. Det er mange som har vore med sidan tidenes morgon år med erfaring er det vanlege, - nokre har meir, nokre få har mindre, fortel avdelingssjukepleier for ambulanseflyet, Willy Strandkleiv. - Vi er godt forsynt med fagfolk i Ålesund, og årsaka til det trur vi er variasjonen i arbeidsoppgåver. Løysinga har vore ein kombinasjon av vaktteneste på sjukehus i kombinasjon med beredskap for luftambulansetenesta. Difor har det heller aldri vore noko problem for oss å bemanne tenesta, seier Strandkleiv. Ei styrke Anestesiavdelinga ved sjukehuset i Ålesund har i lang tid vore direkte knytt til denne beredskapen. Når stillingar ved avdelinga vert lyst ledig, er beredskapen ved luftambulansen ein del av arbeidsområdet, og trenden er at stadig fleire sjukehus organiserer seg på same måte. - Erfaringa er at det er ei styrke for tenesta å vere knytt til anestesiavdelinga ved sjukehuset, meiner kvartetten Per Christian Juvkam (seksjonsoverlege), Frode Lindseth (avdelingssjukepleier for ambulansehelikopter), Kristen Rasmussen (seksjonsoverlege) og Willy Strandkleiv (avdelingssjukepleier for ambulansefly). - Luftambulansen verkar som eit glidemiddel som lettar pasienten sin tilgang til rett sjukehustilbod uansett kvar ein bur trass vanskelige geografiske tilhøve. Tenesta er og ei støtte for dei lokale akuttmedisinske team (lokal lege og ambulanse) som er grunnlaget for eit trygt akutt-helsetilbod i lokalsamfunna, seier Juvkam. Må vente Ambulanseflya dekker landet utan omsyn til regionale grenser, og det er ei sterk auke i bruken av fly over heile landet. Utviklinga innan Helse Midt-Norge dei siste 5 åra viser at det har vore ei eksplosiv auke både i tal rekvirerte oppdrag og tal transporterte oppdrag. St. Olavs Hospital i Trondheim har til dømes fire gonger fleire rekvirerte ambulanseflyoppdrag i same periode (frå 115 i år 2000 til 468 i fjor), medan Molde har ei tredobling og Volda ei dobling. Og no fryktar dei å ha nådd taket. Kollisjonane mellom akutthjelp og planlagt dagtransport, gjer at mange pasientar må vente på transport, og at det vert vanskelig å drive effektivt. Det er stort avvik mellom rekvirert hjelp og det som vert utført, fortel Juvkam og held fram: - Slik situasjonen er i dag, er det stort behov for eit ambulansefly nummer to på Vigra, slik at vi har ressursar til å handtere behovet. I fjor vart ambulansefly rekvirert 1094 gonger berre av sjukehusa innanfor helse Midt-Norge. Det er tre oppdrag per dag, seier Juvkam. Eitt fly til Det er dette behovet som gjer at dei ansvarlege for luftambulansetenesta ønskjer seg eit fly til, som kan handtere transport på dagtid, og som vil gjere det lettare å handtere omgåande hjelp. 4 SunnMøring 27. mai 2005 SunnMøring 27. mai

4 Per Christian Juvkam under transport med eit lite barn i ei ny spesiallaga kuvøse for lufttransport. Seksjonsoverlege Per Christian Juvkam. Med berre eitt fly disponibelt går ofte dagtransporten på bekostning av øyeblikkeleg hjelp. - Vi har eit ansvar for omgåande hjelp, og det gjer at vi ikkje kan drive planlagte turar utan å stadig avvike frå det programmet. Det oppleves ofte slitsamt for pasienten, seier Kristen Rasmussen. - Eit fly er ikkje operativt heile tida, og er heller ikkje tilgjengeleg heile tida. Tidlegare hadde vi to ambulansefly i teneste på Vigra, men vi mista det eine i Tenesta for flyteknisk service er nyleg lagt om, og auker behovet for tilgang på eit fly nummer to. - Det sjukehuset i Sør-Norge om har lengst avstand til sitt regionsjukehus, er Volda. Nummer to på den same lista er Ålesund sjukehus. Aukande spesialisering ved sjukehusa i ein takt som også inneheld sentralisering av tenestetilbodet, gjer også sitt til at transport vert meir og meir etterspurt. behovet for transport og logistikk generelt auke. -I hjarte- og nevrokirurgi er ein på regionsjukehusnivå heilt avhengig av å flytte pasientane tidlig ut frå avdelingane, for å få plass til nye pasientar. For å utnytte denne type kirurgi best mogleg, er luftambulansetenesta difor heilt naudsynt. For pasientar med akutt hjartesjukdom, er PCI-behandling (utblokking av blodårar) meir og meir aktuelt i den akutte fasen. I mange tilfeller er dette gullstandard. Kvar time tapt, aukar risikoen for helseskade eller tapt liv, seier Juvkam. Det næraste behandlingstilbod før møringane er pr. i dag i Trondheim, og vi ser derfor nå ein eksplosjon i transportbehovet for denne typen pasientar. av dette i vår helseregion, vil få enorme konsekvensar for oss i luftambulansetenesta, seier Kristen Rasmussen. -Vi meiner luftambulansetenesta er eit heilt naudsynt verkemiddel for å ta noko av behandlingstilbodet i sjukehusa ut til pasienten tidleg ved akuttsjukedom og skade, og for å knytte sjukehusa saman i behandlingskjeda. Ressursane i luftambulansetenesta bør og brukast betre for å styrke den akuttmedisinske kompetansen i distrikta. Det er ikkje klok helsepolitikk å byggje ned dei lokale akutt-tilboda, og tru at luftambulansetenesta kan gje same tryggleik, seier Per Christian Juvkam. Utvikling flyambulansetenesta i Helse Midt-Norge Luftambulanse-fakta Helseforetakenes Nasjonale Luftambulansetjeneste ANS er eid med 20 prosent kvar i dei fem regionale helseføretaka i landet, der administrasjonen ligg i Bodø. Selskapet forvaltar kontraktane med Lufttransport AS og Norsk Luftambulanse AS, som er operatørar. Lufttransport AS er åleine om å operere fly, medan operatøransvaret for helikopter er delt mellom dei to selskapa. Utvalde helseføretak har ansvar for den medisinske beredskapen. Innan HNL er det 11 helikopterbasar, sju flybasar og fire basar for redningshelikopter. I Helse Sunnmøre er det stasjonert eitt helikopter og eitt fly. Ambulanseflyet er stasjonert på Vigra, og er operativt 24 timer i døgnet. Helikopteret er stasjonert på Sjukehuset i Ålesund, og er operativt 24 timer i døgnet. Heilt naudsynt Med stadig høgare kvalitet på spesialmedisin ved sjukehusa, vil også 6 SunnMøring 27. mai 2005 PCI-behandling - Til dømes får alle i Rogaland ( pasientar) tilbod om PCIbehandling. Ei auke i nærleiken

5 Ein sjarmoffensiv for Nordvestlandet kan vere på sin plass. Vi treng å auke omdømet, spreie det gode namn og ryktet. Det treng vi overalt, ikkje minst med tanke på rekrutteringa, seier avdelingssjefen for distriktspsykiatrisk avdeling i Helse Sunnmøre. - Det er viktig å løfte blikket og ikkje berre vere oppteken av vår eigen andedam her i Noreg. Det seier psykiater Victor Grønstad. Psykiatri heime og ute Rune Johnsen tekst og foto Sjefen for Distriktspsykiatrisk avdeling (DPA) i Helse Sunnmøre er oppteken av kompetanseheving i psykiatrien og er involvert i fleire utdanningsprosjekt, både heime og ute. Psykiatri i den tredje verda var mellom tema som stod på timeplanen då Victor Grønstad nyleg samla komande psykiatrar til kurs i Ålesund - Vi lever i ei verd der avstandane blir stadig mindre. Samstundes blir vi meir avhengige av kvarandre. Ein ting er at vi her i landet gir eit tilskot til psykiatrien - Vi kan ikkje berre behandle på kort sikt, men må og sjå samanhengen og finne den beste vegen for pasienten vidare, seier psykiater Victor Grønstad. i den tredje verden, men det kan også vere nyttig for oss, seier Grønstad. Psykiateren har ved fleire høve undervist assistentlegar i Kambodsja. I ei periode frå var han 15 månader i Asia gjennom eit utdanningsprogram sponsa av NORAD. - På same tid som vi i den vestlege verda hjelper folk i Kambodsja i utdanninga, får vi eit anna perspektiv på det vi sjølv driv på med. Regima kan ta frå folk ein datamaskin eller andre ting, men kunnskapen og kompetansen har folk så lenge dei lever. Byrgskapen for desse menneska er veldig viktig, og det som skjer der ute har også innverknad på oss. Vi må utvikle faget i fellesskap, meiner Grønstad. Psykiateren si rolle Gro Harlem Brundtland skreiv i verdas helserapport i 2001 at dei er sjeldne dei familiar som ikkje vert råka av psykiske lidingar. Det er mykje slike lidingar i samfunnet, på langt nær alt er avdekka. - Mykje kan vi gjere noko med, andre ting bør vi halde oss unna. Problema i dagleglivet kan ikkje vi løyse. Når dei psykiske problema blir så store at du ikkje greier deg sosialt heime eller i arbeidslivet, og som fyrstelinetenesta ikkje greier å handtere, då er det vi må på bana, seier Grønstad. Han meiner det er viktig å setje fokus på psykiateren si rolle. Fortelje kva vi forventar av framtidige psykiatrar. - Vi må finne våre nye kollegaer og påverke dei til å bli den type psykiatrar vi treng og ynskjer. Vi vil påverke assistentlegar til å bli psykiatrar, og gi dei mykje fagkunnskap og forståing av vår rolle og verdi i samfunnet, seier Grønstad. Vi kan ikkje berre behandle på kort sikt, men må og sjå samanhengen og finne den beste vegen for pasienten vidare. Ein psykiater må ikkje berre vise pasienten respekt, han må meine det også. Pasienten må ha moglegheit til å velje kor vegen skal gå vidare. Samspelet er viktig. Ein psykiater skal ha mest mogleg oversikt over terapiformer som er tilgjengeleg, og finne ein terapiform som er bra for den einskilde pasienten. - Vi kan ikkje forvente at nokon skal kunne alt, men det er viktig at vi kan vise vidare til andre om vi ikkje beherskar ein terapiform sjølv. Målet er rett pasient til rett behandling på rett nivå til rett tid, seier avdelingssjefen for DPA. Sjarmoffensiv Victor Grønstad er kursleiar for 40 assistentlegar, som nyleg var samla til kurs nummer fire (av fem) i Det obligatoriske psykiatrikurset. - Gruppa eg har representert, trur eg, er eit gjennomsnitt av assistentlegar i Noreg i dag. Det er stor spreiing både i bakgrunn og personlegdom. Alt frå humoristen til den veldig seriøse. Mange har jobba som kommunelegar, medan andre har liten erfaring som lege. Vi har også ein tidlegare fylkeslege og tre barnepsykiatrar som omskolerar seg, fortel Grønstad. Heile ni nasjonalitetar er representert på kurset Grønstad har ansvaret for. Deltakarane kjem frå Noreg, Danmark, Frankrike, Tyskland, Vietnam, Tyrkia, Irak, Iran og Romania. Felles for alle er at dei har jobba som assistentlegar ulike stader her i landet. Grønstad har ingen lokale deltakarar, assistentlegar frå Helse Sunnmøre er med i andre kursseriar. - Kursdeltakarane var nysgjerrige på Nordvestlandet og ville legge dette delkurset til Ålesund. Samstundes kan dette vere med på å rekruttere psykiatrar hit. Det er jo greitt å vise at du kan trivast her sjølv om verken eg eller kona er frå distriktet, seier Grønstad, som opphavleg kjem frå Sandefjord. Han har budd dei siste 25 åra i Sula, der han også har vore kommunelege i mange år. - Mange sa også etterpå at her på Sunnmøre må det være både kjekt å bo og jobbe. Ein sjarmoffensiv for Nordvestlandet kan jo vere på sin plass. Vi treng å auke omdømet, spreie det gode namn og rykte. Det treng vi overalt, ikkje minst med tanke på rekrutteringa. I Helse Sunnmøre må vi stort sett rekruttere eigne folk til psykiatrien, slik eg sjølv er gjennom kurs og praksis på Åse og Hjelset, fortel Grønstad. Utdanninga tek minimum fem år. Det stillast særskilde krav til teneste og kurs, med mykje rettleiing undervegs. Som valium i lomma Under delkurs fire av Det obligatoriske psykiatrikurset var kognitiv terapi hovudtema. - Kognitiv terapi er ein terapiform som går på å gi folk eit verkty som dei har tilgjengeleg og med seg heile tida, slik at dei kan løyse dagleglivet sine små og store problem på ein god måte, fortel Grønstad. Pasientane skal lære seg å sjå samanheng mellom hending og kjensla den same hendinga utløysar, og at det faktisk går ein tanke mellom dei to situasjonane. Ofte er vi ikkje klar over tankane som bind hending og kjensla saman. På eit plan får vi angst og blir engstelege. Mange utviklar til dømes angst. - Å få tak i den tanken er noko av det viktigaste vi kan gjere. Og det fine med tankane, er at når vi fyrst blir bevisste på dei, så kan vi påverke dei. Då kan vi også gjere noko med kjenslene, endre dei slik at det ikkje blir så vondt, at vi ikkje blir så redd, fortel psykiateren. Det er ein sjukleg redsel, ein unødvendig overreaksjon på ei hendig som kan vere så enkelt som at sjefen overser meg ein morgon. Er det fordi han ikkje likar meg? Er det nå så sikkert? Har sjefen krangla med kona, eller er han veldig oppteken med å førebu eit møte, eller er han berre ein dårleg sjef. Det treng ikkje ha noko med deg å gjere i det heile. Gjentek det seg, kan du jo ta opp problemet med sjefen. Sjekke ut kjensla. - Det er som å gå med valium i lomma. Det skapar tryggleik. Du veit at du har den med deg, sjølv om du ikkje treng å bruke den. Slik er det også med kognitiv terapi. Du veit at du kan finne den fram i alle livets situasjonar, seier Victor Grønstad. Lokal utdanning Professor Tore Stiles frå Trondheim er ein av foredragshaldarane under Det obligatoriske psykiatrikurset. Grønstad har også engasjert Stiles i samband med eit stort utdanningskurs i kognitiv terapi for alle i distriktspsykiatrisk avdeling i Helse Sunnmøre. Avdelinga omfattar både poliklinikken i Volda, Volda psykiatriske senter, psykiatrisk poliklinikk i Ålesund, Vegsund psykiatriske senter og Sjøholt psykiatriske senter, til saman fem ulike seksjonar. - Vi utdannar 30 av våre medarbeidarar, i løpet av ti samlingar over eitt års tid. I staden for at vi reiser til Trondheim kjem Tore Stiles hit. På denne måten får fleire vere med, samstundes som dei får godkjend utdanning ved NTNU, fortel Grønstad. SEPREP, eller psykoseutdanning for helsepersonell som jobbar med psykosepasientar, er eit anna prosjekt avdelingssjefen for psykiatrien ved Ålesund sjukehus har ansvaret for. Utdanninga, som er eit samarbeid med høgskulen på Hamar, gir 60 studiepoeng etter avsluttande eksamen. - Vi er oppteken av kompetanseheving og jobbar aktivt med etterutdanning. Alle som har pasientansvar skal kunne mest mogleg om det dei jobbar med, seier Victor Grønstad. Det obligatoriske psykiatrikurset Til liks med andre spesialforeiningar i Den norske lægeforening, har Norsk Psykiatrisk Forening har fått i oppdrag å utdanne sine eigne spesialistar gjennom obligatoriske kurs i psykiatri og andre fag. Kurset er på 150 timar, og er obligatorisk for assistentlegar som skal bli spesialistar i psykiatri. Utdanninga går over to år, fordelt på fem samlingar. Det blir teke opp 40 deltakarar til kvar nye kursserie, som startar opp kvar haust og vår. Victor Grønstad er leiar for ein av seriane, som nyleg var samla til delkurs fire i Ålesund. Kurset skal gi ein fagleg gjennomgang av psykiatrien sine hovudoppgåver og smakebitar av spesialområde. Ein har også fokus på modning og prosesslæring. Vidare skal kurset gi inspirasjon til fordjuping, kritisk tenking og forsking, og vise breidde og takhøgd i norsk psykiatri. Ein skal også medverke til sjølvinnsikt i høve arbeid og rolle som psykiater, og medverke til utvikling av kollegial nettverk og tilhøyring. Victor Grønstad er involvert i fleire utdanningsprosjekt, både heime og ute. Her står Grønstad (t.h.) framføre inngangen til psykiatrisk poliklinikk på sjukehuset i Phnom Penh i Kambodsja, saman med psykiater Sar Sothearith (t.v.), psykiater Ellen Hagemo frå Sosial- og helsedirektoratet og assistentlege Savoun. (Foto: Privat) 8 SunnMøring 27. mai 2005 SunnMøring 27. mai

6 Ventetider i Helse Sunnmøre Utviklinga i ventelister og ventetid er relativt stabilt i Helse Sunnmøre. Vi ser likevel ein liten auke i gjennomsnittleg ventetid frå 62 til 66 i løpet av mars. Vi er likevel det føretaket saman med Nord- Trøndelag som har den kortaste ventetida i Helse Midt- Norge. Særleg hyggeleg er det å registrere nedgang i ventetidene til mage/ tarmundersøkingar. ØNH-avdelinga har i periodar hatt kapasitetsproblem, for å få ned ventetidene vert det no leigt inn legespesialistar. Nevrologisk avdeling har og hatt auke i talet på ventande siste månadane. Dette gjeld i hovudsak pasientar som skal til nevrofysiologiske undersøkingar (EEG og nevrografi). Årsaka til dette er ein redusert kapasitet i avdelinga. I følgje avdelingssjef Karl Arne Remvik er det sett i gang tiltak for å korte ned ventetida for pasientane. Avdelinga prioriterer born ved tildeling av undersøkingstime. Vidare er det inngått avtale med nevrologisk avdeling i Molde om å få sende nokre pasientar dit. I tillegg er det også sett i gang kveldspoliklinikk. Nevrologisk avdeling har i dag avtale med 6 nevrologar frå St.Olavs Hospital som rullerer på å arbeide i avdelinga i tillegg til Hans Henrik Daae-Qvale. Dei har også knytt til seg ein svensk nevrolog for ei tid. Vi arbeider for å rekruttere nevrologar for å bygge opp eit meir permanent nevrologisk tilbod i Helse Sunnmøre, seier avdelingssjef Remvik. GJENNOMSNITTLEG VENTETID 31. des des jan febr mars - 05 Helse Sunnmøre Volda Sjukehus Ålesund sjukehus HelseNordmøre - Romsdal Helse Nord-Trøndelag St. Olavs Hospital Helse Midt-Norge 78 dagar 66 dagar 59 dagar 67 dagar 78 dagar 66 dagar 97 dagar 83 dagar 64 dagar 60 dagar 67 dagar 76 dagar 65 dagar 93 dagar 80 dagar 62 dagar 55 dagar 64 dagar 73 dagar 62 dagar 90 dagar 77 dagar 66 dagar 56 dagar 68 dagar 71 dagar 66 dagar 87 dagar 77 dagar Kommunikasjonsprodukt Energiprodukt IT-produkt Personalnytt Elektronisk lønnsslipp Merete Follestad: Assistent i 100% fast stilling ved Serviceavd. - Intern transport, frå (Volda sjukehus) Laboratoriehandboka Til alle våre rekvirentar i føretaket og i primærhelsetenesta No er den endeleg her: Ny, revidert utgåve av laboratoriehandboka - elektronisk utgåve og papir utgåve (som er under trykking). Boka er felles for begge sjukehusa i føretaket. Våre interne brukarar finn den elektronisk utgåva på intranettet til Helse Sunnmøre. På botnlinja i heimesidebildet finn de linken LAB. Klikk på LAB og de er inne i alfabetisk liste av handboka. Våre eksterne brukarar finn den elektroniske utgåva ved å gå inn på - Primærlegar. Meir informasjon om den elektroniske handboka finn de i innleiingskapitla i boka. Vi oppfordrar brukarane våre til å nytte den elektroniske versjonen som vil bli oppdatert med jamne mellomrom. Av Svanhild Tranvåg Frå juni får alle tilsette lønnsslippen sin elektronisk via Min arbeidsplan. Lønnsslipp i Min arbeidsplan gir mange fordeler: Lønnsslippen vil vere tilgjengelig kvelden før utbetaling av lønn, dvs. gjerne 2 dagar tidlegare enn ved papirslipp. Alle gamle lønnslipper vil vere tilgjengeleg i arkivet, og tilsette trenger kunn intranett for å få tilgang. Tilsette har også tilgang til Min arbeidsplan heiman i frå, via internett, med adressa Min arbeidsplan har tilsette og tilgang til sin arbeidsplan, permisjonssøknad, saldoar, avvik, ledige vakter, samt legge inn rette opplysningar som adresse, telefonnummer. Dei ansvarlege for PRS har over tids arbeidd systematisk for å redusere bruk av papir og ta i bruk papirlaus informasjon. Mykje av dette er mogeleg gjennom verktøyet Min arbeidsplan som alle tilsette har tilgang til gjennom intranett men også via internett. Elektronisk tilgang til timelister, elektronisk over føring av lønnsdata til lønnskontor og lønnsslipp via Min arbeidsplan reduserer papirbruken i Helse Sunnmøre med ca papirsider pr månad eller nærare sider pr år. I tillegg redusert arbeid og kostnad med opptrykking distribusjon. Gratis prøvetime Ring og bestill i dag tlf Industrigata 12, 6100 Volda Prøvetime? Alle kvinner vet at de kan gå inn i en frisørsalong for å få fasong på håret. Nå vet stadig flere kvinner at de kan gå til Bailine for å oppnå en finere figur eller for å opprettholde den fine figuren de allerede har. Nytt toalettsete som setter Ny standard for personlig hygiene! WASH N CLEAN setet har varme i setet, avdempet lokk og sete, har vasking med temperert vann og kan tørke deg med herlig oppvarmet luft. Kontakt oss for tilbud på Deres forsikringer. Våre dyktige rådgivere vil sammen med dem komme frem til de forskringsdekninger som passer for Dem. Tlf I Bailine er målet at kunden skal bli en god modell av seg selv og ikke en kopi av et annet skjønnhetsideal. Tidligere var nesten alle våre kunder, kunder som ikke var fornøyd med sitt utseende. I dag har vi også kunder som allerede er fornøyde, men som likevel velger Bailine som sin treningsmetode. Trening hos Bailine passer også perfekt for kvinner som har belastningsskader, revmatisme eller lignende lidelser, fordi styrketreningen blir utført uten å belaste kroppen overhode. Kundene i Bailine kan be om få en skriftlig garanti på forhånd: Blir ikke resultatene oppnådd får klientene pengene refundert, eventuelt kan en salong tilby ekstra behandlinger gratis dersom kunden ønsker dette. Wash'n Clean setet kjøpes hos forhandler eller direkte fra oss. Se forhandlerliste på vår web side eller ta kontakt. Du blir Renere uten papir! Prøv nå. Stien 3, 6440 Elnesvågen Tel: Fax: E-post:

7 Ho som nøstar trådar - Du får ikkje meg til å sy eller strikke etter eit mønster. Det er mykje kjekkare å lappe i hop noko når eg ikkje veit korleis resultatet blir, seier Anne Velle Rishaug. Slik er det óg med menneska ho jobbar med ho veit aldri korleis det ender, men éin plass må ein begynne å nøste. Fredrik Steen tekst og foto - Dess meir eg lærer om mennesket, dess meir fascinert blir eg, seier Anne til SunnMøring. Som psykiatrisk sjukepleiar for Helse Sunnmøre sluttar ho aldri å imponerast over kor mykje mennesket er i stand til å tåle, og kor mykje som bur i oss, seier ho: - Men akkurat som pasientane mine, er eg sjølv alltid på veg. Det er ein prosess som eg aldri får heilt oversikt over, og eg blir heldigvis aldri utlært, seier 47-åringen frå Ørsta. Det ordlause Det handlar ofte om det ordlause i jobbkvardagen til Anne Velle Rishaug. Å lokke ut løyndomar frå til dømes eit menneske som har vore utsett for seksuelle overgrep gjerast ikkje i ei handvending. I tillegg til å vere psykiatrisk sjukepleiar, har Anne óg ei utdanning som kunst- og uttrykksterapeut, ei terapiform ho til dagleg har stort utbytte av: - Alle menneske har noko kreativt i seg, alle har ein eller annan kunstnar i seg som må få sleppe ut. Og det er nettopp det kunst- og uttrykksterapi handlar om. For folk med traumatiske lidingar og opplevingar er det spesielt viktig å prøve seg på andre uttrykksformer enn reine ord. Då Akkurat som pasientane mine, er eg sjølv alltid på veg. Prosessen med pasientane er minst like viktig som målet med behandlinga. er musikk, poesi og til dømes maling gode hjelpemidlar. Ord strekk ikkje alltid til. Kunst derimot, er ekte liv, seier Anne. Ho deler eit dikt med oss, av poeten Bente Bratlund Mæland, eit dikt ho sjølv ofte les til pasientane sine. - Men kor mykje fagperson er du eigentleg i ein slik jobb? - Det enklaste er sjølvsagt å vere profesjonell og fagleg i ein slik jobb. Det enklaste er å diagnostisere etter standardprosedyrar, men alt i alt står vi oss best på å vere menneske. - Men er det ikkje vanskeleg å verne seg mot alle dei vonde kjenslene og traumatiske opplevingane som du får ta del i? - Jau, sjølvsagt, men for å kunne hjelpe andre må ein ha rydda i eige hus først. Då eg tok utdanninga mi i kunst- og uttrykksterapi, var eigenterapi ein stor del av opplegget. Det var ganske tøft til tider, å møte mindre prisverdige og ærverdige sider ved seg sjølv, men du, så lærerikt og viktig det var. Tårer Anne fortel om den første tida som psykiatrisk sjukepleiar. Ho meiner at ho nok var meir teknisk i jobben den gongen. No er ho ikkje lenger så redd for å vise seg sjølv og vere tydeleg som menneske i møte med pasientane sine: - Ein får høyre og oppleve ting som gjer inntrykk, og det hender sjølvsagt at eg må tørke nokre tårer, noko eg trur er ein stor fordel i møtet med pasientane. Dei får sjå at eg óg er eit sårbart menneske. Det finns sjølvsagt ein balansegang, og ein må vere trygg på at ein ikkje druknar seg i pasientane sine kjensler. Heldigvis er eg god på å ikkje ta med meg jobben heim, seier Anne. Det er mange måtar å reinse seg sjølv på å gå turar med hunden fungerer veldig bra for meg, seier ho. Utbrende pasientar Ei veksande pasientgruppe dei siste åra, er utvtilsamt dei som møter veggen av ulike årsaker. Og Anne har klare meiningar om kvifor det er blitt slik. - Det finns ikkje grenser for kor mange roller vi skal fylle i dag, og mange kjenner ikkje sine ja eller nei. Vi er tilgjengelege heile tida. Sjå på ungdommen. Mobiltelefonen gjer at dei ikkje treng å planlegge lenger. Dei har alltid moglegheit til å hoppe på eit anna og meir spanande tog. Ein pasient sa til meg eingong: Du veit, eg har gjort så enormt mykje i livet mitt, at eg har gått glipp av så mykje. Og eg tenker med meg sjølv at den dagen eg ikkje har tid til å steike vaflar lenger, er det noko gale. Det er viktig med dynamikk i tilværet. Vi må ta pausar, og det må ikkje skje noko spanande eller meiningsfylt heile tida. Det får meg til å tenke på ei Hårek-stripe eg såg eingong. Hårek sit på ein stein når sonen hans kjem forbi. Sonen spør: Tenkjer du, far? Nei, eg sit! svarar Hårek. Fargar og Frankrike Anne er glad i fargerike kreasjonar, jazz og musikalar. Ho er gift, har tre vaksne barn, samt hund og katt. Sistnemnde heiter Napoléon, ein fjorten år gamal pus som flytta inn då familien vende nasen heimover etter ni år i Frankrike. I 1982 fekk Anne sin ektemann, Steinar, jobb som prest ved det som seinare skulle bli Dronning Sonjas Kirke- og Kultursenter i Paris. - Det var ei fantastisk tid, og vi har vore på ferie der mange gonger i ettertid. Vi fekk møte masse spanande menneske, både kongelege og kunstnarar. Men utan omsyn til kva titlar folk har, oppdagar ein at folk er folk. - Er du god i fransk, då? - Eg klarer meg relativt bra, men er langtifrå så god som ungane mine. To av dei snakkar framleis heilt flytande fransk. - Det er viktig å ta seg pauser i kvardagen, der det ikkje nødvendigvis må skje noko festleg og spanande heile tida. Eg har stor tru på av-knappen i tilværet, seier Anne. Fru Svendsen Tida i Frankrike pregar framleis livet til Anne og familien. Inspirert av kunstnariske møter ved kirkeog kultursenteret, har ho og ektemannen ved to høve reinska veggane i sitt eige hus i Ørsta og gjort plass til kunstutstilling. Anne var óg med å starte opp kunstkaféen Fru Svendsen i Ørsta sentrum for nokre år sidan. - Eg har alltid likt å ha mange ballar i lufta på ein gong, men etterkvart som tida går, minkar det litt på energien og overskotet. Då eg var ung, tenkte eg alltid eg hadde natta dersom ikkje dagen strekte til. Men slikt går ikkje lenger. No er vi midt i oppussing av huset vårt, og det er eit einaste stort kaos der, men det skal bli bra, altså! Korleis ser du på deg sjølv, eigentleg? - Eg har alltid trudd at eg er ein relativt satt og roleg person. Eg veit at eg ikkje er vittig, men eg har masse humør og ler mykje av meg sjølv. Då dei hadde avskjedsfest for oss i Paris, var det ein svensk prest og ven av oss som skulle halde tale, og avslutta med orda: Jag kommer att sakna prästfrugans temperament! Alle lo, men eg må innrømme at eg blei litt paff, for eg opplevde ikkje meg sjølv som spesielt temperamentsfull. Men kanskje han hadde plukka opp noko slikt i meg likevel. - Er du kome over kultursjokket av å flytte frå Paris til Ørsta, då? - Ja, men det er berre fordi eg er frå Ørsta! ler Anne. Og ho som meinte ho ikkje var vittig Eg sluttar aldri å imponerast over kor mykje mennesket er i stand til å tåle, og kor mykje som bur i oss, seier Anne Velle Rishaug (47) Som psykiatrisk sjukepleiar meiner ho det viktigaste er å vise sjølv at ein er eit menneske. Dans, dotter mi Ta på dei raude danseskorne, dotter mi og dans La ingen få knebla din song eller hemma din draum Dans, dotter mi Dans Grip dagen og fyll han med din styrke Vakker er du Slå vakt om grensene dine Vent ikkje på å bli vald av livet Velg sjølv Bente Bratlund Mæland 12 SunnMøring 27. mai 2005 SunnMøring 27. mai

8 Helse i kvar Therese Måseidvåg nytar utsikten under turen til Berdalsnibba. sveitteperle Ein tur til fjells er ei flott naturoppleving, samstundes som det har stor helsebringane effekt. Å vere med i Pulsen Bedriftsidrettslag er både sosialt og har helsebringande effekt. Kvifor ikkje bli med du også? Bedriftsidrettslaget ved Ålesund sjukehus kan by på mange aktivitetar, frå fotball og volleyball til sykkelgruppe, styrkerom og eige turlag. - Alle tilsette ved sjukehuset har høve til å vere med. Det er berre å møte opp, seier leiar Roland Ruiken i bedriftsidrettslaget. Han har ikkje den fulle oversikt over kor mange som er med i laget, men meiner tal aktive må vere kring hundre. Glede av naturen - Du blir meir uthalden og meistrar kvardagen betre. Det er det dette går ut på. Vi i turlaget meiner det har stor helsebringane effekt å røre seg ute i naturen, og gleda av å vere ute i naturen får vi på kjøpet. Det seier Therese Måseidvåg i Pulsen Turlag, ein av bedriftsidrettslaget sine eigne fjellvandrarar. Pulsen arrangerer turar for ein kvar smak. Det kan vere både fisketurar, toppturar, familieturar og helgeturar, vinter som sommar. Oppmøtet har ikkje vore det beste dei siste åra. Alt frå 1 til 30 har meld seg på annonserte turar, og sidan starten i 1993 med 8-10 deltakarar på kvar tur, er gjennomsnittet i dag halvert. - Interessa har vore dalande. Den siste tida er det stort sett styret i turlaget som har vore med. Kan hende har vi promotert oss for lite, seier Måseidvåg. Tursamarbeid Det er alltid kjekt å gå fleire saman, og Pulsen Turlag har også ved einskilde høve hengt seg på andre lag. I april gjekk turen til Berdalsnibba saman med Stranda Turlag, som hadde hyra inn lokal guide frå Valldal. Med blå himmel og utan ei einaste sky i sikte la dei av garde mot målet 1343 meter over havet. Ei flott utsikt og eit perfekt føre under nedfarten gav meirsmak for fleire toppturar med ski. Styret i turlaget oppfordrar alle turelskarar om å bli med på neste Pulsen-tur. Dei har mange planar om fine turar framover, og satsar på ein tur kvar månad av forskjellig slag og vanskeleggrad. Kom med turønske og ta gjerne med familie og vener! - Kva med kollegane i Volda? Hadde det vore ein ide å invitere med dei med på tur? - Det har ikkje vore tema, men det kunne jo vore kjekt å gå i kvarandre sine fjell. Sjølv har eg vore på mange flotte fjellturar på søre. Kan hende kunne folk som bur der lage til ein felles tur? seier nestleiar i turlaget, Annbjørg Knutsen. Sjølv om variasjon kan vere greitt, er det også dei som likar å gå den same turruta opp att og opp att. Andre juledag har det blitt tradisjon for tur til Frostadtinden, med veldig godt oppmøte. - Vi kan også ha kombinerte turar for ein kvar smak. I eit rolig dalføre kan nokre fiske og grille pølser, medan andre held fram turen til dei er på toppen, fortel Annbjørg Knutsen. Fotball Inge Ødven i bedriftsidrettslaget si fotballgruppe fortel at aktiviteten avgrensar seg til kampar. Trening er det fint lite av. Sesongen er delt i to med påmelde lag i bedriftsserie både vinter og sommar. I løpet av ein sesong blir det kring 50 kampar, fordelt på tre lag. I den pågåande utandørssesongen har fotballgruppa både oldboyslag og lag i 2.divisjon. I tillegg har kreftavdelinga eige lag. - Vi slit litt akkurat no av ulike årsaker. Eg har registrert 24 spelarar som har vore innom, men no er vi ikkje meir enn spelarar. Ein del av mannskapet er med på begge lag, fortel Ødven. Sykling Medlemskap i Pulsen CK krev god mosjonsform. Talet på aktive har ligge på mellom tre og åtte, alt etter ambisjonsnivået. - Vi satsar på landevegsritt og offroadsykling, Trondheim-Oslo, Birkebeinarrittet og Jotunheimen-rundt er våre store mål, seier Geir Grimstad i sykkelgruppa. Då gruppa blei starta opp for fem år sidan, var utgangspunktet å ha ei turgruppe med eit ikkje altfor voldsamt ambisjonsnivå. Interessa for å samlast i ei gruppe på eit slikt nivå viste seg likevel å vere liten. - Vi møtast til felles trening til avtalte tider. Vi har også ein del fellestreningar med andre sykkelgrupper. Hyppigheita varierar alt etter kva for ritt vi satsar på å delta i frå år til år. Dette året er det med minst deltaking. I år er det berre ein av oss som skal vere med på Trondheim-Oslo, fortel Geir Grimstad, leiar i Pulsen CK. Leiarar for dei andre gruppene i bedriftsidrettslaget er Liv Walderhaug (turlaget), Inge Ødven (fotball), Anna Vilbergsdottir (volleyball) og Bjørn Johansen (styrkerommet). 14 SunnMøring 27.mai 2005 SunnMøring 27.mai

9

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Med god informasjon i bagasjen

Med god informasjon i bagasjen Evaluering av pasientinformasjon Med god informasjon i bagasjen Johan Barstad Lærings og meistringssenteret Helse Sunnmøre HF SAMAN om OPP Hotell Britannia, Trondheim 18. Februar 2010 Sunnmørsposten, 08.02.10

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Strategiplan for Apoteka Vest HF

Strategiplan for Apoteka Vest HF Strategiplan for Apoteka Vest HF 2009 2015 Versjon 0.91 03.09.2008 Strategiplan for Apotekene Vest HF 2009 2015 Side 1 Innleiing Det har vore nokre spennande år for Apoteka Vest HF sida reforma av helseføretaka

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg?

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg? IA-funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? // IA - Funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? Målet med eit inkluderande arbeidsliv (IA) er å gje plass til alle som kan og vil

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere:

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 16.01.2015 SAKSHANDSAMAR: Baard-Christian Schem SAKA GJELD: Differensierte ventetider ARKIVSAK: 2015/1407/ STYRESAK: 012/15 STYREMØTE: 04.02.

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde

Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde Rus og psykiatri - utfordringar sett frå kommunane korleis løyse store utfordringar innan feltet åleine eller saman? v/ Line Glesnes og Monica Førde Landro, Sund kommune 1. Sund kommune, organisering rus

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Kven skal bera børene? KPI-Notat 2/2006. Av Anne-Sofie Egset, Rådgjevar KPI Helse Midt-Norge

Kven skal bera børene? KPI-Notat 2/2006. Av Anne-Sofie Egset, Rådgjevar KPI Helse Midt-Norge KPI-Notat 2/2006 Kven skal bera børene? Av Anne-Sofie Egset, Rådgjevar KPI Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Ca. 65000 menneske er i

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Helse Førde. Kompetanse og rekruttering. Næringsreise - 01.10.2013

Helse Førde. Kompetanse og rekruttering. Næringsreise - 01.10.2013 Helse Førde Kompetanse og rekruttering Næringsreise - 01.10.2013 Region Helse Vest Om Helse Førde Helse Førde har ansvar for spesialisthelsetenesta i Sogn og Fjordane Består av Psykisk helsevern, Kirurgisk

Detaljer

Korleis kan du i din jobb utvikle deg til å bli ein tydleg medspelar?

Korleis kan du i din jobb utvikle deg til å bli ein tydleg medspelar? Her vil de finne forslag på ulike refleksjonsoppgåver. Desse er meint som inspirasjon. Plukk nokre få. Kvar avdeling/eining kan med fordel tilpasse desse slik at dei er spissa mot deltakarane sin arbeidsdag.

Detaljer

Ledelse over fjord og fjell

Ledelse over fjord og fjell Ledelse over fjord og fjell Klinikksjef Svanhild Tranvåg Helse Møre og Romsdal frå 1. juli 2011 Ny klinikkstruktur frå hausten 2012 Rusføretaket inn i HMR 1. januar 2014 Ambulanseføretaket inn i HMR 1.

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune

Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune 1 Bedriftspedagogisk Senter A.S bps@bps.as Medarbeidarsamtalar i Radøy kommune - slik gjer vi det Leiar har ansvar for å gjennomføra samtalane sine slik det

Detaljer

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE I pasient- og pårørandeopplæringa som vert gjennomført av avdelingane i sjukehusa i Helse Møre

Detaljer

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09. Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.2010, Sarpsborg - 1. Kom fram til nokre overordna felles mål for partnarskapet

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

PROTOKOLL FRÅ STYREMØTE I HELSE VEST RHF

PROTOKOLL FRÅ STYREMØTE I HELSE VEST RHF PROTOKOLL FRÅ STYREMØTE I HELSE VEST RHF Tid: Måndag 28. februar 2005, kl 1100 kl 1400 Stad: Scandic Bergen Airport Hotell, Bergen Styremøtet var ope for publikum og presse Saker: Sak 16/05 B Godkjenning

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Dobbelt så mange moglegheiter

Dobbelt så mange moglegheiter Til: Skolefagleg ansvarleg i kommunane i Møre og Romsdal Skolar med elevar på 10. trinn i Møre og Romsdal (til rektor, kontaktlærarar på 10. trinn og rådgivarar) Invitasjon og påmelding til karrieredagane

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Omdømme Helse Vest. Resultat frå beslutningstakarundersøkinga 2008 Helse Vest RHF. www.sentio.no

Omdømme Helse Vest. Resultat frå beslutningstakarundersøkinga 2008 Helse Vest RHF. www.sentio.no Omdømme Helse Vest Resultat frå beslutningstakarundersøkinga 2008 Helse Vest RH Om undersøkinga I Respondentar: Politikarar i stat, fylke og kommunar, embetsverk for stat, fylke og kommunar, og andre respondentar

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Bli verande eller reise vidare? avgjerande faktorar når høgt utdanna vel å bu og arbeide i distrikta

Bli verande eller reise vidare? avgjerande faktorar når høgt utdanna vel å bu og arbeide i distrikta Bli verande eller reise vidare? avgjerande faktorar når høgt utdanna vel å bu og arbeide i distrikta Bygdeforskingdagen, Trondheim 5. november 2013 Finn Ove Båtevik Ein studie av bedrifter og tilsette

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik SAKA GJELD: Omdømmemåling 2014 ARKIVSAK: 2014/816/ STYRESAK: 145/14 STYREMØTE: 08.12. 2014 FORSLAG

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2 SAKSFRAMLEGG Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2 Prosjekt Sogn lokalmedisinske senter, Lærdal. Rapport forstudie og vidareføring TILRÅDING: Leikanger kommunestyre gjer

Detaljer

Strategiplan for Apoteka Vest HF

Strategiplan for Apoteka Vest HF Strategiplan for Apoteka Vest HF 2009 2015 Versjon 0.7 29.05.2008 Strategiplan for Apotekene Vest HF 2009 2015 Side 1 Innleiing Det har vore nokre spennande år for Apoteka Vest HF sida reforma av helseføretaka

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Formål med pasienthotelllet: Hovudoppgåva er å vere eit tilbod for at pasientane skal behandlast på beste

Detaljer

Protokoll frå møtet i det regionale brukarutvalet 30. mai 2008

Protokoll frå møtet i det regionale brukarutvalet 30. mai 2008 1 Protokoll frå møtet i det regionale brukarutvalet 30. mai 2008 Til stades: Ingrid Mällberg, Laila Bøe, Jostein Melheim, Helene Aareskjold, Marit Sundal, Gerd Bjørkedal og Tove Tendenes Forfall: Målfrid

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Rapport frå tilsyn med Helse Bergen HF, Voss sjukehus, Psykisk helsevern for barn og unge, BUP Voss

Rapport frå tilsyn med Helse Bergen HF, Voss sjukehus, Psykisk helsevern for barn og unge, BUP Voss Sakshandsamar, innvalstelefon Anne Grete Robøle, 731 Vår dato 9.7.1 Dykkar dato Vår referanse 1/3 Dykkar referanse Rapport frå tilsyn med Helse Bergen HF, Voss sjukehus, Psykisk helsevern for barn og unge,

Detaljer

Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene

Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene Kva når hjelpa ikkje helper? Samfunnstryggleik eit felles ansvar ei historie frå dei kommunale tenestene Ansvar! Eit ansvar for samfunnstryggleiken Der er vi kvar dag! Vi kjenner på ansvar, vi har ansvar

Detaljer

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 BARNEHAGANE OG BARNEHAGESEKTOREN i KLEPP KOMMUNE 1 Klepp kommune Del 1: Grunnlaget Del 2: Område for kvalitetsarbeid Del 3: Satsingsområda Del 4: Implementering Del

Detaljer

Lag, organisasjonar og frivilligsentralar si rolle i folkehelsearbeidet. Hjelmeland frivilligsentral 14.02.12

Lag, organisasjonar og frivilligsentralar si rolle i folkehelsearbeidet. Hjelmeland frivilligsentral 14.02.12 Lag, organisasjonar og frivilligsentralar si rolle i folkehelsearbeidet Hjelmeland frivilligsentral 14.02.12 Frivillig arbeid/ Organisasjonsarbeid har eigenverdi og skal ikkje målast etter kva statlege

Detaljer

Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar

Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar Fagmøte 4 og 5 mars 2015 Litt om meg sjølv; 1. Frå Finsland, om lag 30 km nordvest frå Kristiansand (Songdalen kommune, Vest Agder). 2. Utdanna

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Utval Møtedato Utval Saksnr Oppvekst- og velferdsutvalet Kommunestyret

Utval Møtedato Utval Saksnr Oppvekst- og velferdsutvalet Kommunestyret Vinje kommune Vinje helse og omsorg Arkiv saknr: 2014/516 Løpenr.: 8125/2014 Arkivkode: G10 Utval Møtedato Utval Saksnr Oppvekst- og velferdsutvalet Kommunestyret Sakshandsamar: Kari Dalen Friskliv i Vinje

Detaljer

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar.

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. Vårt ynskje: Alle barn skal ha eit trygt miljø i barnehagen utan mobbing.

Detaljer

Mobbeplan Harøy skule 2006/2007

Mobbeplan Harøy skule 2006/2007 Mobbeplan Harøy skule 2006/2007 Førebygging 1.1 Skulemiljøet Ein venleg og integrerande skule er naudsynt for å oppnå eit godt læringsmiljø, både fagleg og sosialt. Skulen skal vere ein trygg og triveleg

Detaljer

PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012

PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012 PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012 HANDLINGSPLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING 2012 Premissar. Det vart gjennomført ei grundig kompetansekartlegging i heile grunnskulen i Herøy hausten 07. Kritisk

Detaljer

Vurdering av allianse og alternativ

Vurdering av allianse og alternativ Leiinga Høgskulen i Volda Kunnskapsdepartementet Postboks 8119 Dep 0032 OSLO Postboks 500 6101 Volda Telefon: 70 07 50 00 Besøksadresse: Joplassvegen 11 6103 Volda postmottak@hivolda.no www.hivolda.no

Detaljer

Vald og trusselhandlingar mot tilsette i skolen førebygging og oppfølging

Vald og trusselhandlingar mot tilsette i skolen førebygging og oppfølging Side 1 av 5 1.0 Mål Målet med denne retningslinja er å kvalitetssikre korleis den enkelte skole skal førebygge og handtere vald og trusselhandlingar som elevar utøvar mot tilsette på skolane. 2.0 Omfang

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Den nye seksjon for applikasjonar

Den nye seksjon for applikasjonar Nye IT-avdelinga Den nye seksjon for applikasjonar Ei kort innleiing om prosessar basert på ITIL som eg brukar litt i presentasjonen Seksjonen sine ansvarsområde 3 av mange områder som seksjonen skal handtera

Detaljer

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 201112362-125 Arkivnr. 522 Saksh. Landro, Adeline Saksgang Møtedato Hordaland fagskulestyre 19.03.2013 SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL

Detaljer

Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes

Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes Anne og Thomas på flyttefot Flyttemønster blant ungdom/unge vaksne i Møre og Romsdal, 1980

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Internasjonal vidaregåande skule

Internasjonal vidaregåande skule Internasjonal vidaregåande skule Tilbod om eit skuleår i utlandet Elevar som tek Vg1 på Studiespesialiserande utdanningsprogram i år, kan ta Vg2 i Skottland neste år. Møre og Romsdal fylkeskommune 1. Innleiing

Detaljer

Pedagogikk som behandling? Ein del av behandlingstilbodet til pasientane

Pedagogikk som behandling? Ein del av behandlingstilbodet til pasientane Pedagogikk som behandling? Ein del av behandlingstilbodet til pasientane Pasientopplæring? Pasientrettigheitslova; rettigheiter Spesialisthelsetenestelova; plikter Helsepersonell lova; plikter Kva er pedagogikk?

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Rekruttering av helsepersonell fra Polen. Arve Varden Direktør medisinsk klinikk Helse Førde

Rekruttering av helsepersonell fra Polen. Arve Varden Direktør medisinsk klinikk Helse Førde Rekruttering av helsepersonell fra Polen Arve Varden Direktør medisinsk klinikk Helse Førde Dette er Helse Vest Har det overordnede ansvaret for spesialisthelsetjenesten i Rogaland, Hordaland og Sogn og

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Utviklingsprosjekt: Nasjonalt topplederprogram, kull 10. Mona Ryste. Kompetanseløftet på rehabilitering av hjerneslag på Søre Sunnmøre

Utviklingsprosjekt: Nasjonalt topplederprogram, kull 10. Mona Ryste. Kompetanseløftet på rehabilitering av hjerneslag på Søre Sunnmøre Utviklingsprosjekt: Kompetanseløftet på rehabilitering av hjerneslag på Søre Sunnmøre Nasjonalt topplederprogram, kull 10 Mona Ryste Volda, april 2011 1. Bakgrunn og organisatorisk forankring for prosjektet

Detaljer

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Søknad om vidareføring av prosjektet Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Prosjektansvarleg: Gro Jensen Gjerde, Samarbeidsrådet for Sunnhordland Prosjektleiar: Trond Haga, Kværner

Detaljer

SENIORPOLITISK PLAN FOR SKODJE KOMMUNE

SENIORPOLITISK PLAN FOR SKODJE KOMMUNE SKODJE KOMMUNE SENIORPOLITISK PLAN FOR SKODJE KOMMUNE Til behandling i Kommunestyret 14.12.2010 Sak PS /10 Saksnr.: 06/521-9 Side 1 2 1. MÅLSETJING I Skodje kommune ønskjer alle tilsette å halde fram i

Detaljer

Det psykososiale skolemiljøet til elevane. Til deg som er forelder

Det psykososiale skolemiljøet til elevane. Til deg som er forelder Det psykososiale skolemiljøet til elevane Til deg som er forelder Brosjyren gir ei oversikt over dei reglane som gjeld for det psykososiale skolemiljøet til elevane. Vi gir deg hjelp til korleis du bør

Detaljer

Saksframlegg. Sakshandsamar: Bente Bakke Arkiv: 400 Arkivsaksnr.: 10/401-1. Retningslinjer for uønska deltid. * Tilråding:

Saksframlegg. Sakshandsamar: Bente Bakke Arkiv: 400 Arkivsaksnr.: 10/401-1. Retningslinjer for uønska deltid. * Tilråding: Saksframlegg Sakshandsamar: Bente Bakke Arkiv: 400 Arkivsaksnr.: 10/401-1 Retningslinjer for uønska deltid * Tilråding: Administrasjonsutvalet vedtek retningslinjer for å handsame uønska deltid, dagsett.11.02.2010.

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Saman mot nye høgder!

Saman mot nye høgder! Saman mot nye høgder! Omdømmebygging med kommunikasjon som verkemiddel Eit godt omdømme kjem innanfrå! Foto: Janne Dagfinrud Hilde Flotve Mo Prosjektleiar og personalrådgjevar Ørsta kommune Ligg sentralt

Detaljer

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll Etablere felles standard innan service og kundehandsaming i Askvoll Guiden tek for seg grunnleggande og enkle reglar - enkelte vil hevde at

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

Kvalitetsplan mot mobbing

Kvalitetsplan mot mobbing Kvalitetsplan mot mobbing Bryne ungdomsskule Januar 2016 Kvalitetsplan for Bryne ungdomsskule 1 Introduksjon av verksemda Bryne ungdomsskule ligg i Bryne sentrum i Time kommune. Me har om lag 450 elevar

Detaljer

Ny strategiplan for Høgskulen

Ny strategiplan for Høgskulen Ny strategiplan for Høgskulen Nokre innspel til det vidare arbeidet Petter Øgar Mi forståing av strategisk plan Ein overordna og langsiktig plan for å oppnå bestemte overordna mål for organisasjonen Måla

Detaljer

Føretak for framtida. Arbeidet med utviklingsplanar Helse Førde

Føretak for framtida. Arbeidet med utviklingsplanar Helse Førde Føretak for framtida Arbeidet med utviklingsplanar Helse Førde Kvifor dette møtet? Orientere om arbeidet vi har starta med utviklingsplanar Ein utviklingsplan for verksemda Skal omfatte både somatikk og

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Jobbstrategien. KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne

Jobbstrategien. KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne Jobbstrategien KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne Ein døropnar til arbeidslivet Unge, positive og motiverte medarbeidarar er velkomne hos dei fleste arbeidsgivarar. Men unge med nedsett funksjonsevne

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer