Kjelda. Gamle handelsstader i Sogn og Fjordane. Minnestein om utvandringa til USA, s. 10. Stor konferanse for kommunane 10 ÅR MED KJELDA!

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Kjelda. Gamle handelsstader i Sogn og Fjordane. Minnestein om utvandringa til USA, s. 10. Stor konferanse for kommunane 10 ÅR MED KJELDA!"

Transkript

1 Kjelda Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane Nr. 2 Juni 2001 Årgang ÅR MED KJELDA! Stor konferanse for kommunane 21. og 22. mai skipa Fylkesarkivet til stor arkivkonferanse for kommunane i Sogn og Fjordane. Den såkalla Kontaktkonfarensen er ei årviss tilskiping der alle kommunane i fylket vert invitert til ei fagleg samling ikring aktuelle arkivspørsmål. I år var Alexandra Hotel i Loen konferansestad og over 90 personar tok del. Aktuelle emne var ny personopplysningslov, elektronisk arkivplan og lovkrav til arkivlokalitetar. I emnebolken om personopplysningslova var underdirektør i Datatilsynet, Knut Brede Kaspersen, gjesteførelesar. Det er den interkommunale arkivordninga ved Fylkesarkivet som har ansvar for Kontaktkonferansen. Gamle handelsstader i Sogn og Fjordane I dette nummeret av Kjelda (side 4)omtalar vi arbeidet med å presentere dei gamle handelsstadene i Sogn og Fjordane. Presentasjonen skjer i Kulturhistorisk Atlas og Leksikon, tilgjengeleg på Internett på denne adressa: På side 6 finn du artikkelen om handelsstaden Korssund, som syner korleis artiklane er oppbygde. På biletet ovanfor ser vi den gamle handelsstaden Rugsund. Bygningane er verna og er tekne godt vare på. Her vert det framleis drive litt handel, men det er turisme som er hovudnæringa. (Foto: Fylkesarkivet). Minnestein om utvandringa til USA, s. 10.

2 2 Kjelda Fylkessoge for Sogn og Fjordane - fram frå gløymsla? For nokre år sidan vart det jobba aktivt med ei fylkessoge for Sogn og Fjordane. På midten av 1980-talet engasjerte historikarar, fylkeskommunen og andre seg for å få skrive ei fylkesfemnande historie. Av ulike grunnar stranda prosjektet, og har vel no meir eller mindre gått i gløymeboka. Men andre stader på Vestlandet blømer tanken. Og ikkje berre tanken: I nabofylket i nord, Møre og Romsdal, kom det eit 3 bands verk for nokre år sidan. I nabofylket i sør er Strilesoga no ferdig. På Agder er eit større sogeverk under produksjon; band 1 av 7 (!) er alt ferdig. Fleire andre stader i landet vert det planlagt større regionalhistoriske verk Interessa for regionalhistorie er aukande. Og det har fleire gode grunnar. Regionalhistorie har ein viktig funksjon som bindeledd mellom vår svært rike lokalhistorie og rikshistoria. Ei god regionalhistorie tolkar og set i perspektiv fenomen og hendingar på lokalplan og analyserer dei nasjonale straumdrag i eit regionalt perspektiv. Ein regional vinkling på historia gjev og ny kunnskap om korleis samanhengane, samspelet og konfliktane har utfalda seg mellom bygd, fogderi og kjøpstad. Ei fylkessoge vil gje oss høve til å analysere, samanfatte og vurdere det ein mangfaldig lokalhistorisk litteratur har gjeve oss. I nyskrivne, lettlesne kapittel kan våre dyktigaste historikarar drøfte og samanlikne fogderi, kystog fjordbygder, utvikling av identitet, kommunikasjonar og næringsliv, frå dei eldste tider og fram til år Kort sagt: ein vil her få eit utkikkspunkt, og eit høve til å samanfatte soga til folket i Sogn og Fjordane, og det på ein måte som kan vere med på å skape ei felles plattform å stå på. God regionalhistorie kan vere ei positiv, identitetsbyggjande kraft. Det er viktig at ein no får saka på sporet att. I Sogn og Fjordane er saker som samlar på tvers av fogderi viktige saker. Ei betre sak enn å arbeida for at ei drivande god fylkeshistorie vert røyndom, kan ikkje eg tenkja meg. Snorre D. Øverbø Årgang 10, nr Personalnytt Maren Feyling, frå Strand i Rogaland, tok til i eit 1 års vikariatet for Randi Melvær den 23. april Ho er kandidat i landskapsforvaltning og planlegging, og har lokalhistorie delfag og sosialantropologi grunnfag. Maren har m.a. praksis som kundehandsamar i Synsam Vest. Fylkesarkivar Gunnar Urtegaard har søkt og fått innvilga 1 års permisjon frå 1. april Han skal nytte permisjonstida si til å byggje opp ei bedrift som m.a. leverer ulike typar tenester knytt til digitale kart. Bedriften vert lokalisert i Leikanger. Snorre D. Øverbø er konstituert i stillinga som fylkesarkivar i dette året. Du finn no oppdatert informasjon om Fylkesarkivet sine tilsette på våre nettsider. Sjå Velg Om Fylkesarkivet i knapperada til venstre på heimesida. Årsmelding 2000 Årsmeldinga til Fylkesarkivet er no ferdig. Ho er på 85 sider, og går relativt detaljert inn på vår mangslungne verksemd i året som gjekk. Årsmeldinga er distribuert ut til samtlege kommunar i fylket og mange andre av våre samarbeidspartnarar. Om stutt tid vert ho lagt ut på våre nettsider: Redaksjon Snorre D. Øverbø (ansvarleg), Gunnar Yttri, Oddvar Natvik Kjelda blir utgjeven av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, Fylkeshuset, Boks 27, 6861 Leikanger Tlf Fax: Kjelda kjem med 3 nummer i året. Ei årstinging kostar kr 85,-. Bankgiro: , merk Kjelda. ISSN Stoffet i Kjelda kan nyttast fritt. men vi ser gjerne at kjelde blir oppgjeven. Utforming: Oddvar Natvik. Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane Fylkeshuset, Postboks 27, 6861 Leikanger. Tlf Fax Konst. fylkesarkivar: Snorre D. Øverbø, tlf , epost: Arkivarar: Arild Reppen (foto), Fototeknisk avdeling, 6823 Sandane. Tlf , epost: Liv Fridtun (musikk), Leikanger, Tlf , epost: Ole Stian Hovland (kommunearkiv), Leikanger, tlf , epost: Gunnar Yttri (kommunearkiv), Leikanger, tlf , epost: Berit Selseng (kommunearkiv), Leikanger, tlf , epost: Maren Feyling (sekretær/stadnamn), Leikanger, tlf , epost: Prosjekt: Hermund Kleppa (Atlas-Leksikon), tlf , epost: Oddvar Natvik (foto/atlas-leksikon), tlf , epost: Nettstad: Innhaldet Frå innhaldet i dette nummeret: - bankhistorisk utstilling, 3 - amerikaportal, 3 - handelsstader, 4 - handelsstaden Korssund, 6 - engang om Aaret..., 7 - frå vyrdnad til skam, 8 - Nils Furnes ( ), 9 - Fjelli sin minnestein..., 10 - fine i farten i Fjaler, 12 - glimt frå fotoarkivet, 14 - norsk museum for fotografi, 15 - minnesmerket, 16 - motteken litteratur, 18 - motteken musikk, hefte med salmar..., 24

3 Årgang 10, nr Kjelda 3 Bankhistorisk utstilling på Skei Den einaste kjende falske 25-øringen frå 1875 og eit uopna Amerikabrev frå 1877 er to godbitar som folk no kan ta i nærare augesyn på ei bankhistorisk utstilling i Sparebanken Sogn og Fjordane på Skei. Utstillinga opna måndag 4. april og er laga av Fylkesarkivet i høve 100-årsjubileet for sparebanken i Jølster, tidlegare Jølster Sparebank no avdelingsbank i Sparebanken Sogn og Fjordane. Ho skal stå oppe til i haust. På utstillinga kan folk også stogga ved bilete og opplysningar om dei tidlegare banklokala i Jølster, få nærare kjennskap til ei falskmyntsak i Sunnfjord i 1880, sjå på korleis det eldste arkivmaterialet til banken ser ut og er ordna, møta eit par Amerika-kundar og helsa på stadnamneksperten Gustav Indrebø. Merknad: Falskmynten er omtala i Kjelda 2/1993, Amerikabrevet i Kjelda 1 og 2/1994. Denne utstillingsmonteren står i ekspedisjonen til sparebanken på Skei. Han er til vanleg fylt av pokalar og andre gjeve premiar Jølster Idrettslag har håva inn opp gjennom åra. I bankjubileumsåret 2001 er premiane skifta ut med ymse bankhistorisk materiale. Falskmynten og Amerikabrevet står på øvste hylla. (Foto: H. Kleppa). Det var Arnefjord Brynjulv Østerbø i Bergen hadde i siste Kjelda eit stykke om tre båtar i Englandsfarten under krigen. Han hadde og eit bilete frå Vågen av ein båt han trudde var den same som ein av dei han skreiv om, nemleg Arnafjord frå Framfjorden i Vik kommune. Me ba lesarane om hjelp til å avklara spørsmålet. Fleire har teke kontakt, både beinveges til Østerbø og til Fylkesarkivet. Jon Sværen, Bergen, skriv at han trur det er den rette båten, nemleg Arnefjord (ikkje Arnafjord). Etter krigen kalla dei båten for Kviten fordi han på 50- og 60-talet var kvitmåla. Då Arnefjord reiste til England, var det Markus Neset (Gamle-Markus) som eige båten. Han var ikkje kjent med opplegget at båten skulle til England, det var sonen Bjarne Nese som stod bak. Det var meininga at Bjarne og skulle vera med, men han hoppa av i siste liten. Tyskarane henta Gamle-Markus og han sat i fengsel i Bergen nokre månader. Tyskarane var og heime i Framfjorden, hjå Maria Straume, oldemor til Jon Sværen. Arnefjord i Noverande eigar av Arnefjord er Morten Neset, soneson til Gamle-Markus. (Foto: I heftet Krigsminner frå Gulen og Brekke, 1995). Amerikaportal Fylkeskommunen har løyva kr til oppbygg av ein internettbasert amerikaportal. Gjennom nettstaden skal ein freiste å etablere kontaktar mellom privatpersonar, lag/organisasjonar, næringsliv og offentlege organ på båe sider av Atlanteren. Eit viktig mål i prosjektet vil vere å auke kunnskapen om kultur, historie og tradisjonar frå Sogn og Fjordane. Det er eit mål at innhaldet i portalen og skal appellere til andre enn primærmålgruppa, og den ambisiøse målsetjinga er at portalen skal vere den kulturelle hovudinngangen til fylket på Internett for alle med engelsk som morsmål eller brukspråk.

4 4 Kjelda Langs kysten og innover fjordane her i fylket har det reist folk frå tidlege tider. Desse trong både mat og drikke, og i tillegg tak over hovudet om natta. Denne trongen skapte grunnlaget for framveksten av gjestgiveri og handelsstader på stader som hadde gode og lune hamner. På 1600-talet fekk mange bergensborgarar løyve til å driva handel i Sogn, Sunnfjord og Nordfjord noko som var starten på ei stordomstid for ei rekkje av desse stadene. Handelsstader i Kulturhistorisk Atlas og Leksikon Av Anders Gjerde Årgang 10, nr Kulturhistorisk atlas og leksikon Fylkesarkivet har for tida eit prosjekt som har fått namnet Kulturhistorisk atlas og leksikon. Her vil ein etter kvart finna artiklar om ulike stader, personar og kulturminne. Det er hovudsakleg kommunane i fylket som har valt ut kva tema det skal lagast artiklar om. Ei rekkje av dei gamle handels- og gjestgjevarstadene er tekne med og nokre artiklar om desse er alt ferdige. I tida framover vil stadig nye artiklar bli tilgjengelege. Handel og gjestgiveri Dei reisande var som regel på tur til eller frå Bergen. Bergen var det store Kulturhistorisk Atlas Leksikon for Sogn og Fjordane På Internett blir det no lagt ut artiklar av kulturhistorisk interesse for alle kommunane i Sogn og Fjordane, i fyrste omgang tek ein sikte på kring 30 artiklar frå kvar kommune. Gå til denne adressa: handelssenteret på Vestlandet - og lenge også for heile Noreg. Hit måtte ein for å selja og kjøpa varer. På 1600-talet byrja ein del bergensborgarar med handel på mindre stader ute i distrikta i dei to amta Nordre og Søndre Bergenhuus Amt. Nokre av dei flytte til desse stadene og dreiv handelen sjølve, medan andre heldt fram med å bu i Bergen og let handelsgesellar driva handelsstadene for seg. Mange av handelsstadene byrja som overnattingsstader der det vart skipa gjestgiveri. Etter kvart såg ein at det var trong for handel med varer dei reisande hadde bruk for. Handelen med den lokale folkesetnaden var til å byrja med ikkje så viktig. På ei rekkje av handelsstadene ved kysten var handel med fisk ei stor næring. Her var det fiskemottak der fisken vart salta og sendt vidare, helst til Bergen. Skyssplikt Skyssplikta var ei gamalt lovfesta plikt bøndene var pålagd. Dei var pliktige til å skyssa kongen og hans menn - embetsmennene. I kyststroka var dei pliktige til å møta opp på skysskiftestaden med ein skikkeleg båt, medan dei i innlandet måtte skaffa ein hest. På Kristian IV si tid fekk Skjerjehamn i fint vårvêr i mai Den gamle handelsstaden var ei tid ei av dei travlaste hamnene i fylket. I dag er det stille her - ingen fastbuande. Eigarane nyttar staden til feriebustad. (Foto: Hermund Kleppa). privatfolk rett til å krevja skyss mot betaling per mil. Det var i denne tida det kom påbod om at det skulle skipast faste skysskiftestader. Det skulle vera ei gamal norsk mil mellom skysskiftestadene langs kysten, difor vart det sett opp såkalla milekors, ein kross som synte avstanden. - Diverre har mange misforstått desse krossane og teke dei for gamle kristne symbol og segner om at det var Heilag-Olav som sette dei opp har vortne til. - På skysskiftestadene budde det alltid ein skysskaffar. På ein husmannsplass med namnet Skaffarplassen budde skaffaren i Korssund. - I 1816 vart skyssplikta avskipa og alle ferdafolk skulle frå då av betala den gjeldande taksten for skyssing med hest eller båt. Frå Bergen til Ytre Sogn På ferda frå Bergen til Sogn måtte ein gjennom mange sund og forbi mange øyar og nes før ein kom fram til den fyrste gjestgjevarstaden på vår side av

5 Årgang 10, nr Kjelda 5 amtsgrensa. I Gulen kunne ein velja mellom dei tre hamnene Børholmen, Skjerjehamn eller søre Glavær som alle var gjestgjevarstader med handel. Skjerjehamn, som var størst og viktigast, ligg ved den indre skipsleia gjennom Gulen. Børholmen ligg lenger ute mot havet, men likevel lunt og godt inne mellom nokre større øyar. Lenger nord, nesten ved Sognesjøen, ligg søre Glavær. Held ein fram frå Børholmen i nordvestleg retning over Sognesjøen kjem ein til Husøy. Husøy er ei av dei vestlegaste øyane i Solund og var i si tid ein viktig handelsstad i dette distriktet. Her var det òg lenge ei kyrkje. Om ein i staden tek turen nordover frå søre Glavær rett over Sognesjøen og inn i Indre Steinsund dukkar det etter kvart opp ein holme med busetnad på - det er Steinsundholmen. Her vart det drive både handel og gjestgiveri fram til fyrste delen av 1900-talet. Reiser ein vidare gjennom Indre Steinsund kjem ein til Liasund og så ut på Lågøyfjorden. Her, langt ute i havet, ligg Gåsvær som lenge var ein handelsstad. Handelen og gjestgiveriet vart lagt ned på 1800-talet men folket her har lenge levt godt av fisket og folketalet har halde seg stabilt. Verneverdige stader Ein kan halda fram reisa anten inn Sognefjorden eller nordover til Sunnfjord og Nordfjord og leggja turen innom dei mange handelsstadene langs desse skipsleiene. På mange av dei gamle handels- og gjestgjevarstadene har dei gamle gjestgiveria vorte utbygde til hotell. Særleg på slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet, då turisttrafikken auka sterkt, skjedde dette fleire stader. Mange av hotellbygningane frå denne tida vart bygd i sveitserstil med vakre utsmykkingar. Av desse står det framleis att nokre kjende og flotte døme. Det mest kjente er vel Kvikne s hotell i Balestrand. - Andre stader vart det bygd staselege våningshus som det er verdt å ta vare på. Nokre har ein diverre vore nøydd å riva, men mange flotte hus står der framleis. I visse høve har ein klart å ta vare på heile bygningsmiljø frå den tida det var handel. Eit godt døme på dette er Rugsund. Her er det framleis drift med handel og turisme mellom dei verna bygningane. Ulik lagnad Lagnaden til handels- og gjestgjevarstadene har vore svært ulik. Nokre av dei er i dag avfolka og lite kjente for folk flest. Dei måtte gje opp då sjøen ikkje lenger var hovudferdselsåra. At trafikken gjekk over frå sjø til land var til føremon for andre stader. Ein del av desse stadene har vokse seg store og vorte sentrum i sine kommunar. Nokre av dei gamle handelsstadene ved skipsleia har likevel klart seg godt - ikkje minst på grunn av fisket. Måløy var ein gamal handelsstad som utvikla seg til å bli eit av dei største og viktigaste sentra for norsk fiskeri. Her er det store verksemder som driv fiskemottak og fiskeeksport. Ny handelslov Fram til 1842 måtte ein vera borgar av ein by for å få driva handel. Det var sterke reguleringar med handelsprivilegium for å få rett til å driva handelsverksemd. Frå 1842 kunne kvar mann som løyste handelsbrev få denne retten. Dette gjorde at det vart skipa landhandleri og forretningar på stader som ikkje hadde hatt dei gamle handelprivilegia. Det kom butikkar på mange nes og langt inne i dei tronge dalane. Dette gjorde at nokre av dei mindre handelsstadene vart utkonkurrerte av nye. For andre var det derimot ei tid med sterk vekst. Lærdalsøyri hadde si stordomstid på midten og slutten av 1800-talet. Lærdalsmarknaden hadde sine beste år på 1840-talet. I tillegg til handels- og gjestgjevarverksemd kom det mykje nytt hit på denne tida. Det fyrste landapoteket vart lagt til Lærdalsøyri. Postkontoret her var sentralt for distriktet, det same gjaldt telegrafstasjonen. Mange av desse nye institusjonane gav staden ein sentral plass i Sogn. Sentralisering På slutten av 1900-talet har utviklinga gått i retning av meir sentralisering av handelen. Store handelssentra som Førde og Sogndal har vokse fram. Dette har gjort sitt til at tilbodet på andre stader har gått attende. Nærbutikkane har kjempa ein hard kamp for å overleva - mange har måtta gje opp kampen mot dei store kjedene. Fleire stader har ein vore svært oppfinnsam for å halda på eit visst minimumstilbod. Nokre av dei gamle handelsstadene ved kysten har satsa på småbåtturisme og lukkast godt med dette. Småbåthamner med serviceanlegg er bygde slik at turistane kan få ta ein dusj, gjera unna toalettbesøk, vaska kler eller handla dei nødvendige varer her. Mange av dei gamle handelsstadene vil finnast også i framtida. Andre er i dag fritidsbustader for eigarar som bur andre stader i landet. Kan nokre desse få ein ny vår ved å satsa på turisme eller andre tiltak? Kven veit? Framtida er uviss. I Kulturhistorisk atlas og leksikon på Fylkesarkivet sine internett-sider finn ein fleire ferdige artiklar om dei gamle handels- og gjestgjevarstadene. Her ser vi den ferdige artikkelen om kremmarleiet på Børholmen.

6 6 Kjelda Handelsstaden Korssund Korssund ligg inne i Korssundosen, nord for Åfjorden og sør for Vilnesfjorden. Med småbåtar er det mogleg å segla til Vilnesfjorden gjennom det smale Lammetusundet. Det går ein riksveg heilt ut hit, bygd på 1960-talet. Framleis vert det drive landhandel og postekspedisjon her. Korssund har frå gamalt høyrt til Askvoll, men etter kommunereguleringa i 1992 kom staden under Fjaler kommune. Av Anders Gjerde Attendeblikk Korssund har fått namnet sitt etter ein stor steinkross som vart sett opp her kring år Krossen står like sør for våningshuset i Korssund. Staden ved krossen vart brukt til messestad. Korssund ligg lagleg til som samlingsplass og har god hamn. Alt på 1600-talet var Korssund gjestgjevarstad, og truleg den eldste i dette distriktet, - Askvoll og Fjaler. For reisande frå Bergen på veg nordover var Korssund det fyrste gjestgiveriet dei passerte i Sunnfjord. Alle som reiste mellom Sunnfjord og Bergen måtte forbi staden, med unnatak av dei som reiste ytre lei gjennom Steinsund. Gjestgjevarstad Den fyrste som ein heilt visst veit var gjestgjevar i Korssund var Zacharias Michelsen Bech. Han er nemnd som gjestgjevar i I 1618 hadde han løyst borgarbrev i Bergen. - Bech eigde også Hatløyna i Øen sokn. Denne øya har sidan vorte kalla Sakrisøyna etter han. - Ettermennene hans heitte Griil. Gjennom heile og 1800-talet var Korssund eit av dei viktigaste gjestgiveria i futeriet. I 1742 heiter det at staden er særs nødvendig for dei reisande. Staden vart omtalt som ein gamal privilegert gjestgjevarog skysskiftestad, og ei nødvendig jekte- og båthamn. Thomas Christiansen Rue overtok Korssund kring Enkja og sonen dreiv staden vidare etter hans død. Då desse fall frå i 1758 var det Henrik Holtermann frå Bergen som kjøpte staden. Han eigde og dreiv staden til Ein skysskaffar var tilsett hjå gjestgjevaren på Korssund. På Holtermann si tid bur Hans Josefson på Skaffarplassen talet Elias Hiortdahl kjøpte Korssund i Nokre medlemar av familien Skår ved steinkrossen som har gitt staden namnet sitt. Krossen skal ha vorte reist til minne om Heilag-Olav. (Foto: KAL/SF ). Årgang 10, nr Korssund i Driftsbygningen er borte og ein ny sett opp. Steinkrossen frå middelalderen står rett til høgre for hovudbygningen. (Fotograf: ukjend) Hiortdahl skal også ha starta med handel på staden. I 1801 var ei husholderske, tre mannlege og fire kvinnelege tenarar tilsette i verksemda hans. Gjennom heile 1800-talet var Korssund både handelsog gjestgjevarstad. Hiortdahl selde staden til jølstringen Johannes Saarheim i Då Saarheim døydde i 1820 dreiv enkja verksemda vidare. Ho gifta seg med Anders Olsen Strømmen og dreiv staden fram til Strømmen er omtalt som gjestgjevar, medan ettermennene hans er kalla handelsmenn. I 1845 hadde dei to mannlege og tre kvinnelege tenarar. I folketeljinga frå 1865 er Hans Clausen Lund nemnd som handelsmann medan Mathias Guldbrandsen Spord var gardbrukar. Det budde i alt 13 personar på Korssund. Johannes Helenius Nordstrand står som eigar av Korssund i I 1886 eller 1889 fekk staden postkontor, og har sidan hatt ein eller annan form for postekspedisjon. Dampskipsstoppestad I 1872 handsama amtstinget eit framlegg om at handelsstaden Korssund måtte bli dampskipsstoppestad. I 1877 er Korssund med i rutetabellen til Fylkesbaatane som stjernestoppestad - båten stoppa berre om det var last eller passasjerar til eller frå staden. Bertel Johnsen frå Knarvik er i 1886 nemnd som handelsmann og ekspeditør på dampskipskaia. Han budde i Røysa under Luten. Direksjonen i Fylkesbaatane handsama i 1897 ein søknad frå Johan R. O. Skaar om stønad til å setja opp bryggje i Korssund. Nokon umiddelbar respons på dette fekk han ikkje. To år seinare var det framleis ikkje løyvd pengar til føremålet. Kaia vart bygd i 1902, men ikkje på same staden som handelsstaden låg. (framhald s. 21)

7 Årgang 10, nr Kjelda 7 Eengang om Aaret tilsiges hver Rodes Mandskab Den 28. juli 1824 signerte kong Karl Johan ei lov om vegvesenet som var den første av det slaget som galdt for heile landet. Ho delte offentlege vegar i to klassar, hovud- og bygdevegar. Av Berit Selseng Vegane skulle vedlikehaldast av dei som budde i det distriktet vegane var lagde, etter matrikkelskylda, med inndeling i roder og vegstykke. Ei ny lov kom i Her finn me meir spesifisert korleis vegane skulle delast opp og merkast med milepæle for kvar halve og heile mil, med vegvisarar i vegkryss og med rodestolpar mellom kvar rode. Me har sett på ein vegprotokoll for Fjaler som dekkjer tida frå 1899 og framover. Her var det 58 roder i alt fram til Dei 25 første og eldste var frå Tross til Hyllestad grense. Rode nr. 1 var Fra Trods Brygge til Aases Tun, 1833 m. Dette skulle alle bruka på gard nr. 59 Yksnebjør halda ved like etter skylda. Til denne roden høyrde den seks meter lange Espelidbrua av stein. Namna til dei ymse rodemeistrane gjennom 24 år er noterte, og når dei var tilsette, i alt sju. Elles er det ymse merknader. Slik held protokollen fram med å visa kvar og kor mykje kvar brukar hadde av arbeidsplikt med vegane. Arbeidet var delt i sommar- og vintervegarbeid. Ein vald rodemeister hadde ansvar for å kalla inn til arbeid, vanlegvis like etter våronna. Det bestod mest av grusing, jamning og grøfting. At dette var nytt og uvanleg arbeid ser me av lova frå 1824: Det som ved Grøfternes Gravning eller Rensning opkastes af disse, og ei til Veifyld er tjenligt, maa henlægges paa den Side af Grøften, der vender fra Veien. Det vert elles åtvara mot å nytta vegfyll som Halm, Høvelfliser, Skarn eller deslige paa Veien. Vintervegarbeidet var for det meste snøplogkøyring og snømoking eller ishogging, alt etter vanleg fordeling. Det skulle ikkje vera tvil om korleis ei grind skulle oppsetjast, etter denne teikninga frå amtsingeniøren i Nordre Bergenhus kring I 1907 sende lensmannen i Ytre Holmedal ut melding til rodemeistrane om korleis snøplogen skulle vera og når den skulle køyrast. Teikning følgde med frå amtsingeniøren. Plogen var laga av tre, 3,5 m lang og 1,88 m brei. Høgda var 0,32 cm. Han vart dregen av hestar. Snøplogen skulle køyrast første gonge ved 25 cm snø, seinare etter kvart snøfall på 15 cm. Alle hadde plikt til å yta sin del av vedlikehaldet, og brot på dette førte til bøter. Ved for seint frammøte vart det bot for kvar time. Befindis nogen Mødende drukken, modvillig, eller udygtig, eller ei at have medbragt befalet Redskab, vart det rekna som han ikkje hadde møtt, og bota var deretter, 1 2 til 4 spd. Elles var det bøter for andre brot på veglova. Det vart prenta ymse plakatar til oppslag. I 1896 kom ein Advarsel frå amtet om kva som var forbode å gjera på offentleg veg, m.a. tømmerkøyring og foring av hestar i vegkanten. Ein Veiplakat frå 1908, også frå amtet, tek opp bruk av køyrereiskap på offentlege vegar. Første paragraf lyder: Brug af hjulredskaber, ved hvilke lasten ikke fuldkommen bæres af hjulene, men slæber eller støder mod veibanen, forbydes. På hjulføre skulle all trafikk gå på hjul. Det var bøter frå 2 til 200 kroner for brot på dette. Veglova av 1824 forbyr bruk av grindar utan løyve frå vegstyret. I 1851 vart det fastslege at alle grindar på offentlege vegar skulle lagast etter vegstyret sine vedtak. Eit skriv frå amtsingeniøren til ordføraren i Gaular, datert 30.juni 1915, ber bod om ei ny tid på vegane: Som nævnt for Dem under vort samvær paa amtstinget har en cyklist været saa uheldig at faa ødelagt sin cykkel ved at kjøre paa en av de jerngrinder, der er opsat paa hovedveien mellem Vadheim og Førde i Gaular, fordi han i tusmørke om natten ikke saa grinden, før han rendte paa den. Han selv slap fra katastrofen uten nævneværdig skade. For at forebygge saadant uheld i fremtiden, skal jeg anmode hr. ordføreren om at sørge for, at de jerngrinder, der er i Gaular - saavidt vites ved Birkeland, ved Prestegaarden og paa Lunde - snarest mulig blir malt hvite. Kjelder: - Det Norske Veivæsens Historie I, Kristiania Alm. Norsk Lovsamling , Christiania Fjaler kommunearkiv

8 8 Kjelda Årgang 10, nr I middelalderen (ca. år ) hadde ein respekt for den fattige. Fattigdom vitna ikkje på nokon måte om moralsk forfall, men var snarare den sikre vegen til Gud. Men tanken om at fattigdom var noko skammeleg byrja å slå rot i Europa ikring 1200-talet. Først fleire hundre år seinare vert dette ei meir vanleg haldning, skriv den svenske historikaren Peter Englund i eit lite essay kalla Om fattigdommens historie. Med innhogg i nyare europeisk historieskriving viser Englund korleis synet på fattigdom og fattige har gjennomgått store endringar. For medan fattige og fattigdom alltid har funnest, så er oppfatninga av fattigdom som eit sosialt problem noko temmeleg nytt historisk sett. Det er først i andre halvdel av 1700-talet at denne oppfatninga vert rådande, skriv Englund. Av Gunnar Yttri I middelalderen hadde den fattige hatt ein naturleg og respektert plass i samfunnet, og dei rike sikra seg gode og kristelege gjerningar med å gje almisser. Dessutan var det relativt få tiggarar i mellomalderen. Trass i ei tid prega av vold, elende og synd, var folk relativt velberga. Middelalderen var ikkje halvparten så mørk som ein har rekna med. Frå vyrdnad til skam Tunge kriser på 1500-talet med uår og omveltingar i jordbruket førte til at europeisk ideologi og mentalitet vart rista i sine grunnvollar. Dette fekk også djuptgripande følgjer for synet på dei fattige, meiner Englund. Det breie lag sine materielle vilkår vart mykje forverra. I landbruket vart mange småbønder tvinga frå gardsbruket og Den historiske utviklinga i synet på fattige: Frå vyrdnad til skam gjekk til eit liv som dagarbeidarar og husmenn. Under trugsmålet om naud og store hordar av tiggarar, vart middelalderen sitt bilete av den fromme og gode fattige, erstatta med biletet av lausgjengaren, eit vandrande trugsmål mot lov og orden. Fattigdom, betleri og skam vart no sett i nær samanheng og det nye problemet vart freista styrt gjennom lovverk, registrering og tukthus. Englund meiner at fattigdom som sosialt problem oppstår i andre halvdel av 1700-talet, og at fenomenet høyrer saman med industrialismen. Den nye økonomiske utviklinga med industrialisering skapte på den eine sida ein flaum av eigedomslause og fattige. På hi sida var det først under industrialismen at produksjonsgrunnlaget og førestillinga om ein breiare folkeleg velstand oppstod. Industrialiseringa ga voner om at fattigdomen kunne eliminerast. Englund avsluttar essayet sitt med å slå frampå om at det var først når ei endeleg, materiell løysing på fattigdomen byrja verta realistisk at den fattige sto fram som eit sosialt problem. Frå fattigkassa til forsorg-støtte Endringar i haldningar til dei fattige vert særleg tydelege hjå Peter Englund avdi essayet spenner over nesten eit heilt tusenår. Men kan hende augnar me også store spenn i haldningar om me går til språkbruken i moderne norsk lovgjeving innanfor det aktuelle feltet. I 1948 fekk alle fattigstyra i kommunane i Noreg melding om at dei hadde fått nytt namn. Heretter heitte det ikkje lenger fattigstyret, men forsorgsstyret. I alle ordsamanstillingar skulle nemninga fattig no bytast ut med forsorg. Fattigvesenet vart til forsorgsvesenet. Omgrepet fattig ga inntrykk av noko stakkarsleg, usselt og tarveleg og i det sosialdemokratiske etterkrigs-noreg skulle ingen omtalast slik. Omgrepet forsorg spegla på hi sida den ansvarlege velferdsstaten si omsut for det trengande menneske. Fram til 1948 hadde omgrepet fattig (av norr. fátøkr, få og ta) vore i bruk i uminnelege tider og i lokal-forvaltninga heilt sidan midten av 1700-talet med opprettinga av fattigkommisjonane. Med det kommunale sjølvstyret frå 1837 kom den første fattiglova i 1845 og i seinare lover vart omgrepet fattig nytta heilt fram til utskiftinga med forsorg i Frå forsorg-støtte til sosial støtte Men omgrepet forsorg var nok også for tungt lada med negative tankesamband. Då nytt lovverk på området kom til på 1960-talet var nemninga forsorg bytta ut med den meir nøytrale og tekniske, og samstundes meir inkluderande og kameratslege nemninga sosial. (framhald s. 21)

9 Årgang 10, nr Kjelda 9 Spelemannsportrettet: Nils Furnes ( ) Gaular har dei siste åra markert seg med stor aktivitet i spel og dans. Godt rekrutteringsarbeid i denne kommunen har ført til at mange unge har fått gode plasseringar, både på lokale kappleikar i fylket vårt og på større kappleikar. Bygdene i Gaular kommune har rike slåttetradisjonar å ta vare på frå eldre tid, og ei av kjeldene våre i arkivet er hardingfelespelemannen Nils Furnes frå Gaular. Han var fødd i 1901, og voks opp på Fureneset i Bygstad. Av Liv Fridtun Lærte hos Ola Nos Nils Furnes lærte slåttar direkte av farbroren Ola Nos, som var frå Lundekvam i Gaular. Ola Nos, eller Spelar-Ola, som han vart kalla, lærte å spele av faren Nils, og av spelemannen Gunnar Lundekvam ( ). Ola Nos var skomakar og hadde verkstad der han arbeidde, men han reiste og kring på gardane etter tinging, då var han om lag ei veke på kvar gard. Frå bygdene i heile Indre Sunnfjord var det mykje spurnad etter Spelar-Ola til lag og samkomer. Han rekna sjølv med at han spela i 400 bryllaup. Han likte godt å vere ute på speling, og i eit bryllaup var det ofte gode pengar å tene. Første gong Nils Furnes høyrde Spelar- Ola var i eit bryllaup på Nos i Spelar-Ola stod i tunet og spela då gjestene kom til gards. Dette gav ei kjensle av høgtid, og 9-åringen fekk eit sterkt ynskje om å skaffe seg ei fele og lære seg å spele. Det første bryllaupet Furnes spela i var det året han gjekk for presten. To av dei som lærde slåttar av Ola Nos var Einar Bakkane frå Solheimsdalen (tidl. Naustdal kommune), og Nils Furnes. Ein annan som lærde av Ola Nos var Valton Torvik i Ervik i Naustdal. Den siste tida budde Ola Nos hos slekta si i Fureneset i Gaular. Der lærte han vekk slåttar til Nils Furnes, som var brorson hans. Bryllaups-spelemann Det var mykje samkvem mellom spelemenn i bygdene mellom Dalsfjorden og Førdefjorden. Då Nils Furnes var i 20-årsalderen, fekk han spørsmål om å kome i eit bryllaup i Bjørkedalen. Bjørkedalen og bygdene på sørsida av Førdefjorden høyrde i den tid til Naustdal kommune. Då Furnes kom til bryllaupsgarden, var dansen i full sving, og der stod tre andre spelemenn og spelte. Det var Valton Torvik, Ola Fauske og Einar Bakkane. Seinare vart det slåtteutveksling og godt venskap med desse spelemennene. Kring 1920 spela Nils Furnes i eit bryllaup på Guddalen i Fjaler. Gjestene la i hatten som skikken var når dei skulle danse med brura, og det vart mest kopar og sølvpengar. Då han skulle heim, hadde han 400 kroner i lomma, så eg gjekk mest skeiv på grunn av Vestlandskappleiken 2001 Vestlandskappleiken for 2001 vert i år halden på Vassenden i Jølster. Kappleiken skifter stad for kvart år, og vekslar mellom ulike stader i fylka på Vestlandet. I år er turen komen til Jølster, og kappleiken vert halden oktober. tyngda i den eine jakkelommen. 400 kroner var mykje pengar i den tid. Busett i Bergen Nils Furnes flytte til Bergen då han var 23 år, og der budde han sidan. Her arbeidde han som bøtker. Furnes var ein av skiparane av spelemannslaget i Bergen som seinare fekk namnet Fjellbekken. Han var aktivt med i laget, og spelte bl.a. saman med Arne Bjørndal, som og har gjort opptak med han ved fleire høve. Nils Furnes har og spela inn slåttar for NRK. Ved Fylkesarkivet, musikkavdelinga, finst opptak med Furnes frå talet (v/ Bjørndal) og på og 80-talet v/ Einar Eimhjellen. Totalt har ein over 100 slåttar innspela med Nils Furnes, både gammalda-ns og bygdedans. Forfattar av vise prenta i Kjelda nr : I Kjelda hadde vi med ei vise om kraftutbygginga i Jostedalen. Men forfattaren til visa var ukjend for oss. No har vi fått svaret frå ein hjelpsam lesar, og namnet på den som har skrive visa er Kristen Ormberg frå Jostedal. Visa har tidlegare og vore på trykk i ei av sogneavisene.

10 10 Kjelda Årgang 10, nr Fjelli sin minnestein om utvandringa til Amerika Av Arne M. Sølvberg lokale teateramatørar ved Sølvbergsnausta. Bakgrunn og ide Den kommunale komiteen Stryn 2000 ville gjeme markere jubileet for utvandringa til Amerika, slik det og var oppmoda om frå sentralt hald. Det vart nemnt markering på tre stader i kommunen: på fjellgarden Segestad i Oppstryn, garden Lid i Innvik og på Sølvberg. Sistnemnde stad var ekstra i fokus i samband med Rasmus Sunde sitt arbeid med utvandrarsoga for Stryn. Han hadde på ein av sine turar i Amerika kome over skriftene som låg att etter utvandraren Isak Sølvberg, som hadde vakse opp på ein husmannsplass i Sølvbergskleiva under Isakbruket (bnr. 2). Rasmus Sunde hadde i møte med Stryn kommune og i lokalavisa Fjordingen fortalt om desse interessante skriftene, og varsla at dei kom til å verte gjennomgangstema i boka (som førebels ikkje er ferdig). Det vart søkt om midlar frå sentralt hald til utvandrarmarkeringane i Stryn, men med negativt resultat. Underteikna som sit i Stryn 2000 tilbaud seg å prøve å få til eit stemne på Sølvberg, og vi ville konsentrere oss om berre dette eine stemnet. Saka vart drøfta på eit grunneigarmøte på Sølvberg hausten 1999, og der var straks ja til innsats. Men Fjelli ungdomslag vart utfordra til å stå som den formelle tilskiparen. Ungdomslaget valde seinare ei hovudnemnd for Utvandrarjubileet, med underteikna som leiar. Jon Slettenes kom til meg med ein ide om at vi burde setje opp ein minnestein over dei som utvandra til Amerika. Kanskje han kunne stå på ein av desse husmannsplassane? Jon Slettenes kjem frå Olden, men gifte seg med jordajenta Olaug Sølvberg på bnr. 3, Andersbruket som dei driv. Nettopp frå dette bruket kom den fyrste store huslyden som emigrerte frå Sølvberg. Abelo og Christian Andersson heldt til på plassen ved Sølvbergsnausta, og reiste med sine sju born til Amerika i Denne huslyden vart hovudpersonar i det tablået som Vidar Bergset skreiv til jubileumsstemnet 25. juni 2000, og som vart framført med stort hell av Ideen ut i livet Jon Slettenes vart vald inn i ungdomslaget si hovudnemnd for utvandrarjubileet, og fekk hovudansvar for dette med minnesteinen. Han gjekk i skog og mark og leita etter ein høveleg stein, og etter rådføring med underteikna og med steingravøren Per Arne Tøsse i Innvik, fall valet på ein flat hellestein frå eit kulturbeite på garden Lillejord på Bergset. Hella låg på overflata ved ein liten fjellknaus/ skrent aust-søraust for gardstunet. Steinen vart brukt akkurat slik han var forma frå naturen. (Det vart vurdert å slå vekk noko på grunn av ei sprekke, men ein fann det rettast å la han vere som han var). Steinen/ hella går opp i ein spiss når den står på kant. Den er 20 cm tjukk på den tjukkaste kanten (mot nord), og går ned til ca 15 cm på den andre kanten (mot sør). Grunneigar Audun Fjell gav samtykke til å ta steinen, og den vart frakta til Innvik for gravering av teksten. Bygdas Vel Fjelli løyvde dei pengane som trongst til dette arbeidet (om lag 5000 kr). Framlegg til tekst på steinen vart utforma av Arne M. Sølvberg og drøfta på møte i hovudnemnda. Sidan dette var eit lokalt føretak som heilt og fullt vart finansiert av bygda, ville vi gje teksten eit lokalt preg, samtidig som det markerte den store utvandringa og jubileumsåret Det endelege resultatet vart: Til minne om utvandringa til Amerika. Reist av folket på Fjelli år Steinen til minne om utvandringa ved ungdomshuset på Fjelli. På steinen står skrive: Til minne om utvandringa til Amerika. Reist av folket på Fjelli år (Foto: Hermund Kleppa). Plasseringa og oppsetjinga Komiteen for utvandrarjubileet på Fjelli utfordra Fjelli ungdomslag til å ta plasseringa av steinen opp som årsmøtesak. Tre alternativ var inne i biletet. Det eine var ved husmannsplassen i Kleiva. Det andre var ved Sølvberg/Bergsetnausta, der dei fleste av utvandrarane tok farvel med heimegrenda. Det tredje alternativet var ved ungdomshuset Fjellvarden. Det vakre ungdomshuset vart i si tid bygt på ein stor haug på Sølvberg der ungdomen brukte å samle seg i eldre tid. Frå denne staden har ein godt utsyn både mot fjellet og fjorden og rundt i bygda. Sjølv om dei fleste var innstilte på denne plasseringa ved ungdomshuset, leid årsmøtet av vedtaksvegring, og saka vart utsett for å høyre meir om stemninga i bygda. Alternativet ved Kleiva fall tidleg ut av biletet, men det var ein del som smaka

11 Årgang 10, nr Kjelda 11 på dette med plassering ved nausta. Det vart ingen strid om plasseringa, då dei personane som vart spurde til råds alle meinte at den naturlege staden var ved ungdomshuset. Ein føremon med den staden var og at ein her hadde råderett over grunnen, med langsiktig festeavtale. Og her var den staden som dei fleste ville sjå minnesmerket tidt og ofte. Denne plasseringa vart difor vedteken på eit møte i jubileumskomiteen tidleg på våren På haugen ved Fjellvarden peika det seg ut eit platå eller ei flate vest-nordvest for huset, mellom den gamle og den nye tilkomstvegen til huset. Og alle var samde om ei symbolsk plassering der flata med skrift skulle stå i nord-sør retning, slik at ein står vendt mot vest når ein les skrifta. Jon Slettenes med sine medhjelparar (Arne P. Myklebust, Arve Fjellkårstad og Matias Magne Sølvberg) gjekk i gang med gravemaskin og hadde førebudd seg på å bore nokre boltar ned i fjellet, slik at desse skulle støtte steinen. Og ved foten av steinen var det tanken å mure opp ei rydningsrøys som både skulle skjule boltane og støtte sjølve minnesteinen. Men då gravearbeidet starta, fekk karane seg ei overrasking som fekk dei til å stanse opp og lure på om høgare makter var inne i biletet. Då dei grov bort det vesle jordlaget, kom det til syne ei grop i fjellet, med ein rett kant som låg akkurat nord-sør. Det var berre å setje minnesteinen inntil kanten og plugge attåt med stein. Og det vart gjort. Dermed minka og steinen si høgde over bakken, og ideen med ei rydningsrøys ved foten vart droppa, fordi ein då ville kome for nær opptil skrifta som allereide var ferdig gravert. I staden fann Jon ein flat stein på 150 x 60 cm som vart lagt på framsida av minnesteinen. Denne vart henta frå området ved Lianakken, i skogteigen til gnr 175, bnr 4, Intunsbruket. Steinen var frå naturen si side noko tjukkare, slik at han vart kila i to, og Nils Sølvberg har den andre halvparten. Ferdig oppsett rekk no minnesteinen 175 cm over marka. Den er 100 cm breid. I gropa på vestsida av foten på steinen la Jon Slettenes ned ei glasflaske med dobbel kork (vanleg og skru) med innlagt eit papirark i ein plastpose. Der hadde han skrive litt om minnesteinen, kven som hadde gravert o.s.v. Så vidt eg kjenner til var det ingen som hugsa på å fotografere under arbeidet med oppsetjinga. Avlauvinga l staden for å dekkje steinen med duk, fann vi på å dekkje han med bjørkelauv. Greinene med lauv vart knytte saman på toppen og festa i eit tau som gjekk over ei grein på ei fure som står attmed. Fylkeskulturdirektør Lidvin Osland fekk æra av å drage av lauvet, med Jon Slettenes som assistent. Når lauvet gjekk til vers kom neverlursignal spela av Audun Sølvberg. Det skjedde på utvandrarstemna, søndag 25. juni Det rikhaldige programmet på stemna er skildra i aviser og i SOFUL-posten, så vi skal ikkje gå altfor mykje i detalj her. Etter utvandrartablået ved Sølvbergsnausta gjekk folket opp Berget til Fjellvarden der det vart servert utvandrarkost som kubbasild, poteter, flatbrød, spekemat, graut (bygg- Fylkeskultursjef Lidvin Osland avlauvar minnesteinen over utvandrarane frå Stryn. (Foto: Håkon Skaar). og rjøme ), lefse og kaffi. Bortsett frå grauten vart maten servert på spesiallaga bordøskar med innsvidd innskrift til minne om dagen. Desse fekk folk ta med seg heim. Det vart servert mat til 300 personar, og truleg var der nokre i tillegg som berre kom til programmet eller rett og slett arbeidde slik at dei ikkje hadde tid til eting. Ei eiga nemnd hadde laga til ei interessant utstilling inne i ungdomshuset. Programmet elles gjekk føre seg ute, under leiing av underteikna. Der var tradisjonsmusikk, danseoppvisning og song. Hovudtalar for dagen var Rasmus Sunde, som med sitt fyrstehands kjennskap til utvandrarsoga heldt ei glimrande tale. Dette var rette staden å referere til utvandraren Isak Sølvberg sine skrifter. (Isak sin konfirmasjonsbibel vart overlevert av Rasmus Sunde til Nordsida kyrkje under utvandrargudstenesta same kvelden). Lidvin Osland sin tale skulle normalt sett vore ein kort avlauvingstale. Men det er verd å merke seg at Lidvin var så inspirert at han tok seg tid til ein grundig appell om betydninga av våre band til slekta i Amerika, og om det symbol som denne dagen og steinen burde vere for framtida. Han fortalde om husmannsfolka på Hjellhaugen på (framhald s. 22)

12 12 Kjelda Årgang 10, nr Fine i farten i Fjaler Det var nok ikkje mange bilar på vegane i Fjaler i 1930-åra, men dei som var tok seg ualminneleg godt ut og hadde vakre amerikansk-klingande namn. Her køyrde Jac. J. Forthun ikring i sin Oakland drosjecoupe med kjennemerke S-1213, og her dukka Erik Hovland opp med Dale Billag sin Diamond T, ei vogn som kombinerte transport av både personar og last. Av Gunnar Yttri Desse bilane er lista opp i registeret lensmannen i Fjaler førte over alle bilar og motorsyklar i kommunen på 1930-talet. I dag gjev registeret eit innblikk i den tidlege bilismen i Fjaler. Held ein dette registeret opp mot det fotomaterialet Fjaler kommune har samla inn og registrert i samarbeid med Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, står ein plutseleg med eit lite stykke bil- og samferdsle-historie. Nedanfor er lista opp resten av dei køyretøya som var førte opp i Fortegnelse over innregistrerte Bilar og Motorsyklar i Fjaler, kven som åtte Ottar Bakkebø (heilt til venstre) registrerte i juli 1937 motorsykkelen Wanderer. Her er han på farten saman med frå venstre Elida Holmelid, Aslaug Vårdal og Leif Åsnes. (Foto: SFFf ). desse og ulike opplysningar knytta til registreringane. I tillegg vert det gjeve smakebitar frå foto-samlingane ved Fylkesarkivet med køyretøy frå Fjaler kommune. Bilar frå Chevrolet til Rugby Sigvald Haugsbakke køyrde ein Chevrolet med lasteplan og kjennemerke S Denne hadde han fått i Oddleif Fagerheim styrte ein drosjecoupe Chevrolet med kjennemerke 1437 og hadde særskilt løyve til offentleg personførsle. Her er folk frå Fjaler på langtur på Nordfjordeid. Sjåføren Hans Tuland støttar seg på panseret. Loneland og Tuland billag åtte bilen, ein Ford med 73 hestekrefter og kjennemerke S (Foto: SFFf ).

13 Årgang 10, nr Kjelda 13 Dale Billag sin Diamond T med frå venstre Erik Hovland, Frås, Tora, (fødd Nitter)Fagerheim, Oddleif Fagerheim, Maria (fødd Holmelid) Refsnes og Bjarne Refsnes. (Foto: SFFf ). frå 65 til 140 kg, men Harald Vårdal hadde løyve til å køyra to personar på sin 155 kg tunge F.N som han regisrerte i juni Loneland og Tuland billag, med adresse i Flekke, eigde ein Fargo, S- 1232, på 2100 kg som kombinerte transport av personar og last. Denne vogna hadde ruteløyve frå og kunne transportera 14 personar eller 1350 kg last. På bygdevegar måtte ikkje nettolasta overstiga 1200 kg. Sjåfør var Hans T. Tuland. Same billag mønstra fleire lastebilar, ein Ford med 73 hestekrefter, S-1297, og ein Ford med 40 hestekrefter, S Konrad Hofland på si side føretrakk ein Harley Davidson med kjennemerke S-1574, som han registrerte i mai same året. I mai året etter registrete Nils Tømmerbakk sin Dürkoppmotorsykkel, kjennmerke S Alle desse motorsyklane var registrerte for køyring av berre ein person og vog Det gjekk nok fleire køyretøy på vegane i Fjaler på 1930-talet, men dei ovannemnde var dei som var innregistrerte i lensmannen sin hovudprotokoll. Dette registeret har kome Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane i hende i samband med arkivarbeid for Fjaler kommune. Fylkesarkivet skal seinare overføra lensmannsarkivet til Statsarkivet i Bergen. Hans L. Hovlandsdal var eigar og førar av ein Chevrolet, kombinert for last og personar, med kjennemerke S-1209 og med særskilt løyve til å driva offentleg personførsle. Arthur Birkhaug hadde løyve til å køyra 5 personar i sin personbil, ein 960 kg tung Rugby med kjennemerke S Motorsyklar frå Wanderer og Harley Davidson Jon K Hope og Ottar Bakkebø registrerte i juli 1937 kvar sin motorsykkel Wanderer, den første med kjennemerke S-1591, sistnemnde med kjennemerke S Tidleg på 1970-talet vart Diamond T sett på lasteplanet og selt frå Hovlandsgarden. (Foto: SFFf ).

14 14 Kjelda Glimt frå fotoarkivet Årgang 10, nr Arild Reppen I denne spalta vil me visa fram bilete frå den rikhaldige fotosamlinga til Fylkesarkivet I glimt frå arkivet denne gongen har vi funne fram til noko så sjeldsynt som ein biletserie frå arbeidslivet. Serien er frå eit støype-, armeringsog forskalingskurs som Norsk Sementforening arrangerte hjå Bernhard Hauge i Staden er Hauge i Gulen. Dei tre bileta synt her er frå ein serie på åtte bilete. Det er bilete av arbeidet, deltakarane, og der er og detaljbilete som syner korleis armeringsjarn vart lagt før støypinga. Elles har vi lite kjennskap om dei som vart avbilda. Men det går fram av teksten at det var eit fjøsgolv som vart støypt på kurset. Dei som ønskjer å sjå alle bileta i serien kan finne dei på Internett ved å skrive inn SFFf i feltet for arkiv/samling, og støypekurs i feltet for motiv/stikkord. På biletet øvst ser vi heile gjengen oppstillt. 19 deltakarar på støypekurs på Hauge i Vi kjenner ikkje namna på personane. (Eigar: Elias E. Haveland. SFFf ). Biletet til venstre: Her skal den nye fjøsen kome. (SFFf ).

15 Årgang 10, nr Kjelda 15 SFFf Armeringsjarnet er på plass, og arbeidslaget har teke til med støypinga. Norsk museum for fotogra - Preus fotomuseum opna 26. mai opna Norsk museum for fotografi - Preus fotomuseum i nye lokale på Karljohansvern i Horten. Kulturminister Ellen Horn heldt opningstale for museet. I talen sa kulturministeren mellom anna at Alt i alt tør vi påstå at den samlede innsats som har vært ytet for museet i Horten, har lagt grunnen for et fotomuseum vi drister oss til å kalle det mest komplette fotomuseum i Norden. Av Arild Reppen Samlinga til museet, som består av fotografi, gjenstandar (kamera m.m.) og ei omfattande boksamling, byggjer på den private samlinga Leif Preus har bygd opp i sitt museum, Preus fotomuseum i Horten. Preus fotomuseum opna i I 1992 vart det på initiativ frå Norsk Kulturråd lagt fram to utgreiingar, som begge konkluderte med at det burde opprettast eit museum for fotografi. Og i 1994 vedtok den norske stat å kjøpe det tidlegare Preus fotomuseum. Og no står det der, på Karljohansvern i Horten. Magasinet der museet er lagt er oppført mellom 1860 og Den internasjonalt kjende norske arkitekten Sverre Fehn har utforma interiøret for museet. Det vert spanande å følgje med på kva rolle museet vil få i fotobevaringsarbeidet. Det er ingen tvil om at det vil verte ei sentral rolle. Meir om museet finn den interesserte på internett: Gluggen Gluggen er eit lokalhistorisk magasin frå Hyllestad, som berre inneheld bilete. I Prosjekt Fotovern vart det samla inn og registrert om lag 2000 bilete i Hyllestad, i eit samarbeid med Fylkesarkivet. Det er desse bileta som blir presentert i Gluggen. Nummer ein i år er på 16 sider og inneheld 26 bilete. Det vil koma 3 nummer i Det kostar kr 75,- for ei årstinging av bladet, om du bur i Hyllestad, elles kr 100,-. Einskildnummer kan kjøpast for kr 35,-. Kontakt Hyllestad kommune, v/næring, kultur og miljøkontoret, 6957 Hyllestad. Epost:

16 16 Kjelda Minnesmerket Av Hermund Kleppa Årgang 10, nr Fylkesarkivet samlar inn foto og opplysningar om minnesmerke (bautasteinar, minnesteinar, støtter, monument o.l.). Denne gongen gjer me ein vri på innhaldet i minnesmerke-spalta. Istadenfor omtale av eitt minnesmerke, har me laga eit stykke om fleire, med hovudvekt på kva me har fått inn om nokre minnesteinar i det siste, og kven som har kome med bidrag. Harald Bruland, Ålfoten - om Bautasteinen i Ålfoten I Kjelda nr hadde me foto av ein 1914-stein i Ålfoten og ba folk om å kontakta oss. Kort tid etter ringde Harald Bruland. Han kunne for det fyrste fortelja at steinen lokalt ikkje vert omtala som 17. mai-stein men som Bautasteinen. Så korrigerte han namnet på kvinna på biletet. Ho heiter Eggereide til etternamn, ikkje Eggen. Elles hadde Bruland vore stad og sett nærare på steinen, og hadde mykje å fortelja. Steinen er av gneis og kan ha vore funnen oppunder Kårnykjen, eit fjell på ca 1000 m o.h. i vest. Han ragar 4,38 m over ein betongfot, og på baksida står innhogge 17 MAI Skriftteikna er cm høge og 7-10 mm djupe, og svært førseggjort arbeid. Det var bestefar til Harald Bruland, lærar Anders Bruland frå Utvik, som hogg inn skriftteikna. Han laga seg meislar sjølv av gamle filer, og gjorde ferdig ein bokstav for kvelden. Steinen blei reist av Ålfoten Ungdomslag, eit lag som framleis er i drift, men som låg nede i åra. Laget hadde lenge eit handskrive lagsblad med tittelen Kåre. Harald Bruland kjenner ikkje til kva som finst av gamle protokollar og papir frå laget, men han skal høyra etter. Journalist Thoralv Lund i Tromsø og to andre - om minnestein over over falne frå Davik, reist år 2000 Dei fleste minnesteinane over nordmenn som fall i krigen vart reiste dei fyrste åra etter krigen. Men det finst fleire døme på minnesteinar av nyare dato. I Hyllestad og Davik vart det så seint som i fjor avduka minnesteinar. Steinen attmed kyrkja i Davik er sett til minne om tre menn frå Davik kyrkjesokn. To av dei var med ein britisk/ norsk ekspedisjon på veg til Svalbard i mai Skipa vart angripne av Isbrytaren Isbjørn og fangstskuta Selis var med på den britisk/norske ekspedisjonen til Svalbard i mai Fartya og folka vart angripne av fire tyske bombefly medan dei var i ferd med å bryta seg gjennom isen i Grønfjorden. Begge båtane gjekk ned og 14 mann miste livet. To av dei var frå Davik, Ingvald Elias Bøen, f. 1903, og Sigvald Kristian Høiland, f tyske bombefly, og fleire vart drepne. Opplysningar til minnesmerket i Davik har me fått frå journalist Thoralv Lund i Tromsø, frå rektor Roar Førde (som heldt avdukingstalen) og frå Aud Myklebust (med familietilknytning). Arne M. Sølvberg, Stryn - om utvandringssteinen på Fjelli i Stryn I fjor sommar reiste bygdefolket på Fjelli ein minnestein om utvandringa frå Stryn. Me ringde Arne M. Sølvberg og spurde etter foto og opplysningar om minnesteinen utover det som kom fram i nyhendeoppslag i lokalbladet Fjordingen. Han lova å sjå på kva som kunne finnast og høyra etter med andre, og så la oss få høyra. I slutten av april kom det ei fleire siders fyldig utgreiing og mange foto. Denne rapporten vil for alle tider vera ei hovudkjelde til kunnskap om utvandringssteinen dei reiste ved ungdomshuset på Fjelli år Utgreiinga tek føre seg bakgrunn og ide, ideen sett ut i live, plassering og oppsetjing, avdukinga (som i røynda var ei avlauving), Me ønskjer fleire opplysningar om minnesteinar! Kontakt Hermund Kleppa, tlf Epost: 4

17 Årgang 10, nr Kjelda 17 økonomien i prosjektet og eit oppsummerande sluttord. Her står mykje som berre dei mest innvigde visste om, m.a. at det i den gropa steinen står, også vart sett ned ei dobbeltkorka flaske med eit skriv om minnesteinen inni! (Sjå Sølvberg sitt stykke ein annan stad i Kjelda, side 10). Etnedal historielag, Etnedal i Valdres - om minnesmerke i Etnedal over Johan Berge, Stryn, som fall I aprildagane 1940 var det harde kampar ved Høljerasten bru og i Tonsåsen. Seks norske soldatar fall her og endå fleire tyske. Ein av nordmennene var Johan Berge frå Stryn. Han vart gravlagd ved Bruflat kyrkje og bygdefolket i Etnedal sette opp ein minnestein på grava hans eit av dei fyrste krigsåra. Etnedal historielag har arbeidd mykje med krigshistoria i Etnedal. Dei har laga fleire minnesmerke, gjeve ut mange skrift og skipa til minnesamlingar. På førespurnad frå oss om minnesteinen over Johan Berge, kom det i fyrstninga av april ei svært innhaldsrik sending frå Etnedal Historielag, om steinen på grava hans og 3 andre krigsminnesmerke i Etnedal. Jorid Leknes, Rørvik i Askvoll - om minnesteinen i Ålasvingen i Kvammen, Askvoll Tidlegare Vevring fiskarlag gjorde straks etter krigen vedtak om å reisa minnestein over tre menn frå sørsida av tidlegare Vevring kommune som fall i krigsåra Jorid Leknes greidde å få fatt i fotografi frå avdukinga i 1951, fortalde somt ho sjølv kjenner til, og fekk fatt i opplysningar hjå andre. Mellom anna kunne ho fortelja at dei fann steinen inne i Mulen, og at dei frakta han ut til Kvammen på slep, det vil seia opphengd mellom to doryar. Hjalmar Aarseth, Askvoll - om minnestein over Leo Aarseth ved Vevring kyrkje Sytten år gamle Leo Aarseth miste livet då tankbåten Orkanger vart torpedert av ein italiensk u-båt i Middelhavet 12. juni Skipet var på veg frå Abadan til Malta. Hjalmar Aarseth har sendt oss nyttig fotomateriale; portrettfoto av Leo og bilete av båten, og frå ei 17. mai-høgtid ved steinen i dei seinare år. I vår ringde han og fortalde det langt om lenge hadde lukkast han å få fatt i fotografi frå avdukinga. Ei tid etter kom fotografiet frå minnehøgtida i posten frå Torleiv Førland, Naustdal. Harald Jarl Runde, Naustdal - om to 1914-steinar i Naustdal Det har kome inn opplysningar om to nye 1914-steinar oppsette til minne om Sogn og Fjordane-innsats i krigsåra Harald Jarl Runde i Naustdal har fortalt om ein stein i Naustdal sentrum og ein på Fimland. Runde held på å samla opplysningar om dei, og skal skriva artiklar om begge i Kulturhistorisk Atlas og Leksikon for Sogn og Fjordane. Frå avdukinga av minnesteinen over Leo Aarseth ved Vevring kyrkje, 1. juli Hjalmar Aarseth, bror til Leo, legg ned krans. Det var Hjalmar Aarseth som greidde å spora opp dette biletet hjå Torleiv Førland i Naustdal. (Biletet er teke av Else Aarseth). A. O. Bergvik, Ballangen, Nordland - om minnestein over offiseren og skulemannen Ivar Hyldmo Eidar får minnestein i Ballangen stod det i Fjordenes Tidende Eidaren og trønderen Ivar Hyldmo budde på Nordfjordeid frå 1923 til Han gjorde teneste på ekserserstaden der og hadde kroppsøvingstimar på gymnaset. Etter åra på Eid flytte Hyldmo til Nord-Noreg der han held fram med kombinasjonen militær og sivil samfunnsinnsats. I Ballangen skipa han handelsskule og gjorde så mykje til gagn og glede for bygda at folket i fjor sommar reiste han ein minnestein. Ballangen Historielag stod bak tiltaket. På førespurnad sende A. O. Bergvik oss fleire fotografi og rikhaldig informasjon om minnesmerket. Hyldmo-steinen er døme på minnesmerke med tilknytning til Sogn og Fjordane som står utanom fylkesgrensene.

18 18 Kjelda Årgang 10, nr Litteratur motteken av Fylkesarkivet frå 15. februar 2001 til 15. mai 2001 Februar 2001 u Losnegård, Rolf og Gaute, Rivedal, Henning. Dalsfjordboka: frå Gaularfjellet til Bulandet SKALD. u Wetting,Olav. Sogndal Tændstikfabrik : (artikkelmanus utan årstal) u.å. Norsk teknisk museum. u Kleiva, Ivar. Losna i fortid og notid (manuskript utan årstal) u.å. Dalsøyra. u Sogn og Fjordane fylkeskommune. Budsjett 2001: Økonomiplan : Tenestenivå u.å. Fylkeskommunen. u Hirsch, Joh. L. Fodernød og bjørg Centraltrykkeriet, Kristiania. u Andagtsbog for Sjømænd og Fiskere Luthersk Bogmission i Bergen. u Rørholt, Arnold. Repetitionskursus i norsk stil. Raad og regler for høiere klasser og viderekomne (gymnasier, u seminarier o.s.v.) J. W. Cappelen forlag. u Regnskap over veikassens indtægter og utgifter i Nordre Bergenhus amt for regnskapsaaret. u 1. april 1911 til 31. mars N. Nilssen & søns boktrykkeri. u Statens rasjoneringsdirektorat. Lover, resolusjoner og departeu mentsbestemmelser vedrørende rasjoneringen 2nen samling u (to eks.) O. Fredr. Arnesens bok-&akcidenstrykkeri. u Hirsch, Joh. L. Dyrkning af Kunæpe (Turnips) Særtryk af u Beretning om Norges Landbrugshøiskoles Virksomhed i u (Norges Landbrugshøiskoles Skrifter Nr. 3) u Johansen & Nielsens Bogtrykkeri. u Aarnes, S. K. Bestemmelser om Bidrag af Amtsskolekassen i u Nordre Bergenhus Amt med forklarende Bemerkninger af u Amtsskolestyret N. Nilssen & Søns Bog- & u Accidentstrykkeri. u Gulliksen, Gunvald. Hjælp til selvhjælp et forslag av Gunvald u Gulliksen Den norske husflidsforening. u Kort oversigt over kirkekommissionenes forslag omden norske u kirkes organisation m.v. u.å. u W. C. Fabricius & Sønner A/S, Kr.a. u Sogn og Fjordane Landbruksselskap. Årsmelding frå Sogn og u Fjordane Landbruksselskap u R.Søreides Prenteverk. u Brekke, Jens.Vetlaboki: Songbok for barnehagane i Vik u kommune. u.å. ( ?). Heimastølen Forlag. u Brekke, Jens. Vetlaboki: Notehefte: sognbok for barnehagane u i Vik kommune. u.å. ( ?). Heimastølen Forlag. u Red: Bakken, Kristin og Wetås, Åse. Namn gjennom 2000 år u - namn i år 2000: Den 9. nasjonale konferansen i u namnegransking Blindern mai Seksjon u for namnegransking,universitetet i Oslo. u Red: Kruken, Kristoffer. Seksjon for namnegransking u årsmelding Universitetet i Oslo, u Institutt for nordistikk og litteraturvitskap. u Bergfjord, Kjell. Eit hamskifte i meierisamvirket - eit oversyn u over soga til Sogn og Fjordane Meieri frå 1985 til Sogn og Fjordane Meieri, u Eco-Trykk AS,Førde. u Nordsjøfartmuseet. Telavågtragedien og Nordsjøfarten (faldar). u.å. u Nordsjøfartmuseet. Nordsjøfartmuseet: Telavåg (faldar a4). u.å. u De brente våregårder - de drepte våre menn :Krigshandlingane i Tælavåg (Minneskrift til 50-års markeringa) u u Sund kommune. u Nordsjøfartmuseet. Nordsjøfartmuseet i Tælavåg (faldar). u.å. u ICA. List of Publications ICA. u State Historical Society of Wisconsin Books Etc. u.å. u State Historical Society of Wisconsin Annual Report. u.å. u Schumann, Johan. Landbovilkaar (Med henblik til forskjellige samfundsgjenstande) Fjortende afsnit Eget forlag. u Schumann, Johan. Faarehold i Norge, II Praktiskfaarestel Trettende afsnit: Faarebedriftens fremtid hos os u Eget forlag. u Borchgrevink, H. Norges Livredningsselskap: Redningsvesen - Livredning Norges Livredningsselskap. Oversikt over litteratur og musikk som kjem inn til Fylkesarkivet. Send oss publikasjonar som blir utgjevne i Sogn og Fjordane, eller som omhandlar fylket. Kontakt for denne spalta er Gunnar Yttri, tlf E-post:

19 Årgang 10, nr Kjelda 19 u Gulbranson, C. Norges Skoger før og nu Kjenn ditt land. u Skogdirektøren. Skogplanting i Norge: Kommunale skoganlegg bør fremmes: annen og endrede utgave (fire eks.) u Landsforeningen norsk arbeide. Norsk produksjon norsk forbruk: En rettledning for lærerne utsendt av Kirke- og u undervisningsdepartementet (tre eks.) u Love og forskrifter angaaende torskefiskeriet i Bremanger og Selje m.m. samt lov om vaarsildfiskeriet af 24. sptbr u med tillægslove og lov om sildefiskeriene af 26. juni (fire eks.) N. Nilssen & søns bogtrykkeri.bergen. u Love om Vaarsildfiskeriet af 24. September 1851, 28. August 1854, 21 Marts 1860 og 27. Marts u Karmsundsporten s Trykkeri. Haugesund. u Lover om stortingsvalg og om nominasjon ved stortingsvalg,begge med tillegg av 17. des tillikemed lov om u suspensjon av statsborgerlig stemmerett av 28.mars 1912 og grunnlovens (seks eks.) u Grøndahl &søns boktrykkeri, Oslo. u Justisdepartementet. Lovene um stortingsval og nomination fraa 17. december 1920, den fyrste med tilleggslov fraa u Utgjevne i landsmaalsumsetjing av Justisdepartementet Prenteverket til Grøndahl &søn, Olso. u Moen, Randi Frøystad. Slektssoge: Nilsine og David Frøystad: Røtter, knoller og avleggere Mars 2001 u Ager, Waldemar. Colonel Heg and His Boys: A Norwegian Regiment in the American Civil War NAHA, Minnesota. u Sjögren, Eva og Lundström, Catarina. Historia på riktigt! - arkivpedagogik i praktiken Skånes Arkivförbund. u Norges matrikel: Matrikulerede eiendomme og deres skyld den 1. oktober 1906 i Indre Holmedal herred af Søndfjord u sorenskriveri, Nordre Bergenhus amt Finans- og Tolddepartementet. u Norges matrikel: Matrikulerede eiendomme og deres skyld den 1. oktober 1906 i Daviken herred af Nordfjord sorenskriveri, u Nordre Bergenhus amt Finans- og Tolddepartementet. u Norges matrikel: Matrikulerede eiendomme og deres skyld den 1. oktober 1906 i Borgund herred af Indre Sogn u sorenskriveri, Nordre Bergenhus amt Finans- og Tolddepartementet. u Norges matrikel: Matrikulerede eiendomme og deres skyld den 1. oktober 1906 i Kinn herred af Søndfjord sorenskriveri, u Nordre Bergenhus amt Finans- og Tolddepartementet. u Beskrivelse over de særskildt skyldsatte Brug i Lysters herred samt forslag til ny Skatteskyld for Herredet: Udarbeidet i u Overensstemmelse med Lov af 6te Juni 1863 af u Fortegnelse over matrikulerede Eiendomme og deres Skyld den 30te September 1890 i Sogn Fogderi, 1890? u Centraltrykkeriet, Kristiania. u Vigrestad, John.Forholdet mellom almue og øvrighet i Indre Sogn sorenskriveri under den store nordiske krig. u Hovedoppgave i historie ved UiB u Koth, Halvdan. Johan Sverdrup: Hefte 23 (s ) Aschehoug &co. u Red: Fet, Tvinnereim, Birkeland. Mellom springdansar og salmetonar: folkemusikkarkivet for Møre og Romsdal : u Eit jubileumsskrift FAMR u Register for Nordre Bergenhus amtstings forhandlinger for aarene u.å. A/S John Griegs boktrykkeri u og N. Nilssen & Søn. u Forhandlinger ved det 7de ordinære generalmøde afholdt i Stavanger 23de-25de august 1904 forsaavidt angaar sag No.3: u Udkast til lov om haandverksnæring u A.W. Brøggers bogtrykkeri, Kristiania. u Udkast til lov om haandverksnæring afgivet af en af den Norske u fællesforening for haandverk & industri nedsat komite John u Griegs bogtrykkeri. u Oversigt over skatteloven av 18de august u N. Nilssen &søns boktrykkeri,bergen. u Lover om stortingsvalg og om nominasjon ved stortingsvalg u begge av 17.desember 1920 den med tilleggslover av u tillikemed lov om suspensjon av statsborgerlig stemmerett av u 28.mars 1912 og grunnlovens u Grøndahl & søns boktrykkeri, Oslo. u Rundskrivelse fra Justisdepartementet: Stortingsvalget u Grøndahl & Søn. u Tabellarisk oversigt over resultatet av skatteligningerne i u Nordre Bergenhus amt for (?). u N. Nilssen & søns bok & accidentstrykkeri,bergen. u Kongelig Kundgjørelse av 16de Mai 1911 angaaende indu komstskat til statskassen i budgetterminen fra 1ste juli 1911 til u 30te juni (?). W.C. Fabritius & Sønner A/S. u Eikeland, Inge. Fra seil til damp: Sjømannssamfunnet i u endring, Bergen Hovedoppgave i historie. UiB. u UiB, Historisk institutt. u Risa, Lisabet. Hå gamle prestegard Hå kommune ved kulturkontoret. u Råd og rettledning: Særtrykk fra Håndarbeidsspalten i Den norske skole. u.å. Nikolai Olsens boktrykkeri - Oslo. u Nelson, Marion John: Painting by Minnesotans of Norwegian Background NAHA. u Love for Nordre Bergenhus Amts Skogplantningsselskab. u.å. u Kommunalstatistiske Opgaver for Norges Byer og Bygder. Bilag 4 til Formannskabslovkomiteens Indstilling Kristiania. u A.W. Brøggers Bogtrykkeri.

20 20 Kjelda Årgang 10, nr u Dale, John Joe: Paa Sogns Barnehjem April 2001 u Annaniassen, Erling og Vestheim, Geir: Bok over land: u Trekk ved Statens bibliotektilsyns historie Tano/Aschehoug. u Christensen, Olav. Bergteken: Nye vegar til gamle segner u Norsk folkeminnelag/aschehoug. u Red: Djupevåg, Bjørn. Veiviser til Vestlandets fiskerihistorie: u om fiskerihistoriene før og nå. Bergen 2000/Nord 4. u Bull, Ragnar. Søndfjord - ufruktbare Klipper og Bjergtroldets u Boliger? Utdrag av Hans Arentz manus Beskrivelse over u Søndfjord i det nordre Bergenhusiske Amt Anno u Det Norsk Samlaget. Eks. 2. u Lund, Thoralv. Det har hendt på Svalbard u Nordlys Forlag. u Askvoll kommune Stadnamn Fylkesarkivet. 3 eksemplar. u Dommasnes, Liv Helga. Sognefjord Vikingsenter: u Formidling om forhistorie. Arkeologiske rapporter u Historisk museum, UiB. u Moen, Astrid Nagel. frao hånd te munn Arbeidarkvinner i u husmannsstover på Farnes Semesteroppgåve i u lokalhistorie Sogn og Fjordane distriktshøgskule. u Lindgren, Patricia og Hitman, Bruce. From Norway to Norway Lake, u volume 1: The Descendants of Mons Lasseson Torsnes ( ) and u Unni Nilsdatter Huke ( ) u Låg, Torbjørn. Agders historie Edgar Høgfeldt AS, Kristiansand S. Mai 2001 u Klettum, Norunn (utarbeid). Herred, prestegjeld og sogn i Norge - med forandringer gjennom tidene, 4.utg u Utgitt av DIS-Norge. u Red: Statens forvaltningstjeneste og Statens trykning. Norges offentlige utredninger 1999:. Lov om eiendomsregistrering: u om et forbedret eiendomsregister og forslag til ny lov om eiendomsregistrering til erstatning for delingsloven Statens u forvaltningstjeneste og Statens trykning. u Luster kommune /v Luster kommunale samferdselsnemnd. Heilårsveg Ottadalen - Vestlandet: Ottadalen-Jostedal-Loen i u Nordfjord. u.å. Sogn og Fjordane Prenteverk. u Busetnad og næringsstruktur i Sogn og Fjordane fylke: Foredrag på fylkestinget i Måløy 5. nov ved områdeplansjef u Ragnar Høgelid Øens Prenteverk, Førde. u Vang, Anders Evensen. Gamla reglo å rispo ifrå valdris. Norsk Folkeminnelags skrifter Universitetsforlaget. u Jenssen, Atle Lien. Min elskede pike og venn Viser i tradisjon etter Guttorm Flisen fra Elverum u Norsk Folkeminnelag/H. Aschehoug & Co. (W. Nygaard). u Semb, Klara. Norske folkedansar: turdansar Noregs boklag/det norsle samlaget i samarbeid med u Noregs ungdomslag. u Øyehaug, Erling. Rimfakse Sogn og Fjordane Forlag i samarbeid med Høyanger kommune. Musikkinnspelingar mottekne av Fylkesarkivet frå 15. februar 2001 til 15. mai 2001 Mai u CD. Ingunn Linge Valdal/ Knut Ivar Bøe. Ferdafolk u Grappa Musikkforlag. Norddal/ Ørskog. u CD. Noregs Ungdomslag. Norske turdansar (I-IV). u Grappa Musikkforlag. Oslo. u CD. Førde Internasjonale Folkemusikkfestival. u Høgdepunkt Grappa Musikkforlag. Førde. u CD. Karen Tweed and Timo Alakotila. May Monday u Fyasco Records. England. u CD. FreeBrick (Frode Berge). FreeBrick Sogndal. u CD. Dag Skram m.fl. Doggdropenatt Sogndal u Lydstudio. Sogndal. u CD. Edvard Borlaug. Am I losing you Leikanger.

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN SOGN & FJORDANE FYLKESKOMMUNE KULTURAVDELINGA RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN I SAMARBEID MED FLORA HISTORIELAG FLORA KOMMUNE Torleif Reksten og Hermod Seim ved skiltet på rutekaia.

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

DIS- Sogn og Fjordane

DIS- Sogn og Fjordane DIS- Sogn og Fjordane ÅRSMELDING 2014 Årsmelding 2014: DIS-Sogn og Fjordane Årsmeldinga gjeld for perioden frå 01.01.14 og til og med 31.12.14, med unnatak av avsnittet som gjeld minneord over leiar Geir

Detaljer

Notat om historie og kulturlandskap

Notat om historie og kulturlandskap Notat om historie og kulturlandskap på del av g.nr. 40, br.nr. 1 og 13 Hauge i Kvinnherad planlagt regulert til bustadføremål. Tunet 2012 Hatlestrand november 2012 Karin Rabben Vangdal og Svein-Åge Vangdal

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Protokoll styremøte Landbruk Nordvest

Protokoll styremøte Landbruk Nordvest Landbruk Nordvest Hovsvegen 25, 6600 Sunndaløra Vedlegg 1 E-post rådgiving: nordvest@lr.no Org.nr:NO984 468 822MVA E-post tenester: tenester@lr.no Telefax 935 77 019 Bankgiro nr: 4202.20.16347 Sunndalsøra

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

PROTOKOLL. Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009

PROTOKOLL. Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009 1 PROTOKOLL Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009 L01/09 Oppnemning av møteleiar, referent, tellekorps og to personar til å skriva under landsmøteprotokollen.

Detaljer

Lokale transporttilbod for ungdom (LTU) 2010 Invitasjon til å søke om prosjektmidlar

Lokale transporttilbod for ungdom (LTU) 2010 Invitasjon til å søke om prosjektmidlar Kommunane Kommunane v/leiar i ungdomsråd Kommunane v/ungdomsarbeidar/kulturarbeidar Sakshandsamar: Bente Sønsthagen E-post: Bente.Sonsthagen@sfj.no Tlf: 57 65 61 53 Vår ref. Sak nr.: 10/538-1 Gje alltid

Detaljer

8. Museum og samlingar

8. Museum og samlingar Kulturstatistikk Liv Taule 8. I var det 34 millionar sgjenstandar og fotografi, 9 millionar besøk, 2 660 utstillingar og 4 765 kulturhistoriske bygningar i dei 88 seiningane som er inkluderte i sstatistikken.

Detaljer

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 -------------------------------------------------------------------------------- DATO: LOV-1950-12-08-3 OPPHEVET DEPARTEMENT: AID (Arbeids- og inkluderingsdepartementet)

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Saksframlegg. Sakshandsamar: Einar Nedrelo Arkiv: MTR 21/48 Arkivsaksnr.: 08/1762-32

Saksframlegg. Sakshandsamar: Einar Nedrelo Arkiv: MTR 21/48 Arkivsaksnr.: 08/1762-32 Saksframlegg Sakshandsamar: Einar Nedrelo Arkiv: MTR 21/48 Arkivsaksnr.: 08/1762-32 Christian Frøyd - Søknad om oppføring av ny garasje og fasadeendring, gbnr. 21/48 -Ny handsaming. * Tilråding: Forvaltningsutvalet

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Folketalsutviklinga i PANDA vert bestemt av fødselsoverskotet (fødde minus døde) + nettoflyttinga (innflytting minus utflytting). Fødselsfrekvensar og dødsratar

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Velkomen. til kulturbygda. Lærdal

Velkomen. til kulturbygda. Lærdal Velkomen til kulturbygda Lærdal Ein tur i Hans Gjesme sine motiv Den lokale kunstnaren Hans Gjesme gav ved sin død i 1994 Lærdal kommune ei kunstgåve på vel 1500 kunstverk som omfattar måleri, grafikk,

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

RANDA Slekt- henta frå Gaularsoga bygdebok for Sande (side 395 397)

RANDA Slekt- henta frå Gaularsoga bygdebok for Sande (side 395 397) RANDA Slekt- henta frå Gaularsoga bygdebok for Sande (side 395 397) Baltzer Ivarson Sande, som var lensmann, hadde ein del av Randa på slutten av 1600-talet. Han var fosterson til lensmann Anders Sivertsson.

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1. Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1. Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing SAKSFRAMLEGG Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1 Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing TILRÅDING: Saka blir lagt fram utan tilråding frå administrasjonen.

Detaljer

Stadnamn for Luster bruk av stadnamnbasen på Internett

Stadnamn for Luster bruk av stadnamnbasen på Internett Stadnamn for Luster bruk av stadnamnbasen på Internett Føredrag på stadnamnmøte i Gaupne, 11.2.2015. Av Randi Melvær, Fylkesarkivet (1) Alle dei 26 kommunane i fylket får publisert nokre av namna sine

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

ÅRSMELDING 2012 \ BJØRKEDAL KYSTLAG

ÅRSMELDING 2012 \ BJØRKEDAL KYSTLAG ÅRSMELDING 2012 \ BJØRKEDAL KYSTLAG STYRET: Tove Aurdal Hjellnes, leiar Ståle Mek, nestleiar Heidi Thöni Sletten, kasserar Frode Pilskog, styremedlem Ann-Elin H. Bjørkedal, styremedlem Ottar Bjørneset,

Detaljer

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK)

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) SAK 55/13 REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) Saksopplysning I sak 49/13, under eventuelt var eit punkt spørsmålet om ikkje Regionrådet for Hallingdal burde

Detaljer

TIDSUR. Svartedauden. Dei første norske byane vert grunnlagt. Dei første menneske kjem til Noreg. Julius Cæsar

TIDSUR. Svartedauden. Dei første norske byane vert grunnlagt. Dei første menneske kjem til Noreg. Julius Cæsar TIDSUR Dei første norske byane vert grunnlagt Julius Cæsar 10 11 Svartedauden 12 Dei første menneske kjem til Noreg 1 2 9 8 Jordbruk vert innført i Noreg Pyramidane i Egypt vert bygd Skriftspråk vert 7

Detaljer

Setring ved Håbakkselet Hareid

Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet. Erling Hovlid og Einar Jacobsen Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet Steinar Hovlid (f. 1926) fortel til Leif Arne Grimstad om Håbakkselet i Vikebladet/Vestposten laurdag 22. desember

Detaljer

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING NYNORSK INNHALD GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING... 2 GRAVFERDSORDNING:... 2 1. MENS VI SAMLAST... 2 2. FELLES SALME... 2 3. INNLEIING VED LEIAR... 2 4. BØN... 2 5. MINNEORD...

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Forslag frå fylkesrådmannen

Forslag frå fylkesrådmannen TELEMARK FYLKESKOMMUNE Hovudutval for kultur Forslag frå fylkesrådmannen 1. Telemark fylkeskommune, hovudutval for kultur gir Norsk Industriarbeidarmuseum og Vest Telemark Museum ei samla tilsegn om kr

Detaljer

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09 TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE Sist redigert 15.06.09 VISJON TILTAK Stord kulturskule skal vera eit synleg og aktivt kunstfagleg ressurssenter for Stord kommune, og ein føregangsskule for kunstfagleg

Detaljer

SFSK-INFO. Ordet fritt - ved fylkesleiar Gunn Sande SENTERKVINNENE I SOGN OG FJORDANE. Senterkvinnene. gjer fylket til ein endå betre plass å vere!

SFSK-INFO. Ordet fritt - ved fylkesleiar Gunn Sande SENTERKVINNENE I SOGN OG FJORDANE. Senterkvinnene. gjer fylket til ein endå betre plass å vere! SENTERKVINNENE I SOGN OG FJORDANE Å R G A N G 2 0 1 3 N R. 3 2 5. 1 0. 2 0 1 3 ningslaust å gjere masse arbeid for å få l noko som vi meinar er eit bra opplegg dersom dei vi lagar det for ikkje bryr seg/prioriterar

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg

Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg Kjære alle! Gratulerer alle med dagen. Dette er ein merkedag for bevaringstenestene både her i fylket og nasjonalt! Hordaland

Detaljer

Reglar for servering av alkohol i fylkeskommunale bygg, leigebygg og utleigebygg

Reglar for servering av alkohol i fylkeskommunale bygg, leigebygg og utleigebygg Reglar for servering av alkohol i fylkeskommunale bygg, leigebygg og utleigebygg Framlegg til vedtak frå fylkesrådmannen: 1. Følgjande reglar skal gjelde for servering av alkohol i fylkeskommunale bygg,

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Februar 1955 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR

Norsk etnologisk gransking Februar 1955 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR Norsk etnologisk gransking Februar 1955 Emne nr. 48 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR Med denne lista vil vi freista å få greie på dei nemningane ( benevnelsene ) som bygdemålet frå gamalt nytta

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Farleg avfall i Nordhordland

Farleg avfall i Nordhordland Farleg avfall i Nordhordland Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder i Nordhordland. April, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking om korleis 15 ulike

Detaljer

DIGITALT OG LOKALT. Ein modell for digital tilgang og lokal forvaltning av lokalhistorisk materiale. Kommunane i Sunnhordland

DIGITALT OG LOKALT. Ein modell for digital tilgang og lokal forvaltning av lokalhistorisk materiale. Kommunane i Sunnhordland DIGITALT OG LOKALT Ein modell for digital tilgang og lokal forvaltning av lokalhistorisk materiale Kommunane i Sunnhordland Seminaribygningen paa Stordøen, 1864-1870 Bakgrunn Kvinnherad Fotoarkivet innheld

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Jon Fosse. Andvake. Forteljing

Jon Fosse. Andvake. Forteljing Jon Fosse Andvake Forteljing 2007 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Omslag: Stian Hole/Blæst design Printed in Denmark Trykk og innbinding: Nørhaven Paperback AS, 2008 Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia,

Detaljer

LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN

LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN Lov for Jotun, skipa 30.03.1923. Vedteken den 10.06.1945, med seinare endringar seinast av 29.06.2000. Revidert etter årsmøte i 2007 og 2011. Godkjend av Idrettsstyret: 18.02.02

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule

Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule Utdanningsforbundet Sogn og Fjordane, 1 2010 Innhald Innleiing s. 3 I barnehagane s. 4 I grunnskulane s. 9 I dei vidaregåande skulane

Detaljer

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune.

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune. Førde, 24.02.2015 NVE Konsesjonsavdelinga Postboks 5091 Majorstua 0301 OSLO Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune. Vi viser til NVE sitt høyringsbrev av 19.11.2014

Detaljer

Møteprotokoll for møte i

Møteprotokoll for møte i Møteprotokoll for møte i Masfjorden Kyrkjelege Fellesråd 27.01. 2015 kl. 1815 i kantina på kommunehuset. Desse møtte: Ragnhild Skuggedal Britt E. Nordland Åse Dyrkolbotn Øyvind Kristoffersen Egil Kvingedal

Detaljer

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv):

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): VEDLEGG 1 I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): 2-12 tredje ledd skal lyde: For private grunnskolar

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007 Rapport om målbruk i offentleg teneste 27 Institusjon: Adresse: Postnummer og -stad: Kontaktperson: E-post: Tlf.: Dato: Høgskolen i Sør-Trøndelag 74 Trondheim Lisbeth Viken lisbeth.viken@hist.no 7355927

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

Her starta det. Og her feira dei grunnlova sist helg

Her starta det. Og her feira dei grunnlova sist helg Rundt 1000 var samla på Gulatinget for å feire Grunnlova. Foto: Anne Hovland Her starta det. Og her feira dei grunnlova sist helg Anne Hopland http://www.firda.no/nyhende/article7453154.ece Publisert 01.07.2014

Detaljer

SERVICESKYSSEN -EIT INKLUDERANDE TILBOD

SERVICESKYSSEN -EIT INKLUDERANDE TILBOD SERVICESKYSSEN -EIT INKLUDERANDE TILBOD Magne Vivelid Gaular Frivilligsentral 24. Mai 2012 Gaular, ein kommune i vakre Sogn og Fjordane 07.06.2012 Landskonferansen på Alexandra 2 Gaular, med dei 3 ruteområda

Detaljer

Logo Brukarrettleiing

Logo Brukarrettleiing Logo Brukarrettleiing Innhald Innleiing... 1 Logooriginalar... 2 Rett og feil bruk... 3 Logo med slagord og bygdenamn 4 Grafiske element... 5 Bruk av logo til kvardags... 6 1 Innleiing Gratulera med ny

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette?

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette? Norsk etnologisk gransking Desember 1955 Emne nr. 53 TRESKING II I 1. Kva tid på året var det dei til vanleg tok til å treskja? Var det visse ting dei i så måte tok omsyn til, t. d. om kjølden var komen?

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Lyngmo-Glytten 23. årgang - Januar 2014 Medlemsblad GLYTTEN

Lyngmo-Glytten 23. årgang - Januar 2014 Medlemsblad GLYTTEN Lyngmo-Glytten 23. årgang - Januar 2014 Medlemsblad GLYTTEN Lyngmo - Glytten 23. årgang Januar 2014 Helsing frå Lyngmo Når du mottek Lyngmoglytten denne gangen er det travelt arbeid i gang på kjøkkenet

Detaljer

Kulturhistoriske registreringar

Kulturhistoriske registreringar Kulturhistoriske registreringar Kultur og idrettsavdelinga, seksjon for kulturminnevern og museum Kulturminneregistreringar på Vetlebotn Gnr 272 og 275 Myrkdalen Voss kommune Rapport 7 2004 Rapport om

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 2 og 5 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett svar

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Informasjon og brukarrettleiing

Informasjon og brukarrettleiing Informasjon og brukarrettleiing Om kartløysinga Kartløysinga er tenarbasert. Alle operasjonar blir utførde av ein sentralt plassert tenar (server). Dette inneber at du som brukar berre treng å ha ein pc

Detaljer

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer leseser ie Nynorsk Julius Cæsar Norsk for barnetrinnet slaget Ved alesia Den mest berømte av motstandarane til Cæsar under gallarkrigen var gallarhovdingen

Detaljer

ÅRSMELDING FOR VANGSNES SOKNERÅD

ÅRSMELDING FOR VANGSNES SOKNERÅD ÅRSMELDING FOR VANGSNES SOKNERÅD 2014 Årsmelding for Vangsnes Sokneråd 2014. Medlemar: Oddveig Kristine Fimreite ( leiar) Gro Heimdal ( nestleiar og trusopplæring) Leif Audun Sætre ( medlem i fellesrådet)

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

10. Arkiv. Kulturstatistikk 2010 Statistiske analysar 127. Riksarkivet og statsarkiva leverer ut færre arkivstykke

10. Arkiv. Kulturstatistikk 2010 Statistiske analysar 127. Riksarkivet og statsarkiva leverer ut færre arkivstykke Kulturstatistikk 200 Statistiske analysar 27 0. Arkiv Riksarkivet og statsarkiva leverer ut færre arkivstykke Auke i lesesalbesøka ved dei statlege arkiva 0.. Nokre resultat Arkivverket består av Riskarkivet,

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

Heilårsbruk av hus på gard og i grend

Heilårsbruk av hus på gard og i grend Heilårsbruk av hus på gard og i grend Historikk 1999: Gardsformidlingsprosjektet. Samarbeid med bondeorganisasjonane. Kartlegging av ledige gardsbruk. Kr.150 000 til seljar. På 1,5 år vart denne ordninga

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Rettleiing for revisor sin særattestasjon

Rettleiing for revisor sin særattestasjon Rettleiing for revisor sin særattestasjon Om grunnstønad til nasjonalt arbeid til frivillige barne- og ungdomsorganisasjonar, statsbudsjettets kap. 857, post 70 (Jf. føresegn om tilskot til frivillige

Detaljer