KystROS 2014 FORORD FØREMÅL OG INNHALD RISIKO I SAMFUNNET METODEVAL OG AKSEPTKRITERIUM... 11

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "KystROS 2014 FORORD... 4 1. FØREMÅL OG INNHALD... 5 2. RISIKO I SAMFUNNET... 8 3. METODEVAL OG AKSEPTKRITERIUM... 11"

Transkript

1 1

2 INNHALD FORORD FØREMÅL OG INNHALD BAKGRUNN OG FORANKRING KOMMUNAL BEREDSKAPSPLIKT OG KRAV TIL HEILSKAPLEGE ROS-ANALYSAR DET NASJONALE RISIKOBILETET NRB FRÅ ANALYSAR TIL FØREBYGGJANDE TILTAK MÅL RISIKO I SAMFUNNET RISIKO OG SÅRBARHEIT I KYSTROS-KOMMUNANE ULIKE TYPAR RISIKO METODEVAL OG AKSEPTKRITERIUM METODEVAL DEFINISJONAR OG OMGREP VEDTEKNE AKSEPTKRITERIUM I KYSTROS-KOMMUNANE HENDINGAR KNYTT TIL KLIMA OG NATURULUKKER STERK VIND STORMFLO JORDSKJELV SOLSTORM EKSTREMNEDBØR ANDRE HENDINGAR OPPSUMMERING ATOMULYKKER OG RADIOAKTIV STRÅLING ULUKKE VED KJERNEFYSISKE ANLEGG UHELL VED SIVILE KJELDER Stasjonære kjelder Kjelder på avvegar TRANSPORT AV RADIOAKTIVT MATERIALE UHELL VED MILITÆR AKTIVITET Atomulykke på Haakonsvern Andre militære kjelder NEDFALL AV SATELLITTAR TERRORHANDLING RADONSTRÅLING OPPSUMMERING AKUTT FORUREINING UTSLEPP FRÅ SKIP UTSLEPP FRÅ LANDTRANSPORT UTSLEPP FRÅ LANDBASERT INDUSTRI OG BUNKERSANLEGG OPPSUMMERING EPIDEMIAR OG HELSEBEREDSKAP EPIDEMISKE SJUKDOMAR OG UTBROT INFLUENSA OG PANDEMI SMITTE VIA NÆRINGSMIDDEL

3 7.4 ANDRE INFEKSJONSSJUKDOMAR KONSEKVENSAR FOR HELSEVESENET VED ALVORLEGE EPIDEMISKE SJUKDOMAR KONSEKVENSAR FOR ANDRE SAMFUNNSSEKTORAR ALVORLEGE HENDINGAR I UTDANNINGSINSTITUSJONAR OPPSUMMERING FISKESJUKDOMAR, OPPDRETT, DYRESJUKDOMAR OG LANDBRUK FISKESJUKDOMAR OG OPPDRETT Smittespreiing Handtering av sjukdomsutbrot og store mengder oppdrettsfis Lakselus RØMMING AV LAKSEFISK FRÅ OPPDRETTSANLEGG UTTØMMING AV BALLASTVATN HUSDYRSJUKDOMAR Munn- og klauvsjuke Klassisk skrapesjuke Salmonellose Sjukdomar på svin Sjukdomar på fjørfe Blåtunge Fotròte Andre dyresjukdomar OPPSUMMERING SVIKT I KRITISK INFRASTRUKTUR DRIKKEVASSFORSYNING SVIKT I ENERGIFORSYNING IKT- TENESTER TRANSPORTSEKTOREN OPPSUMMERING STORULYKKER OG MASSESKADAR KJEMIKALIEULYKKER MASSESKADAR VED SAMFERDSELSULYKKER OG PÅ ANDRE ARENAER Veg Luftfart BYGNINGAR, INSTITUSJONAR OG ARRANGEMENT Brann i særskilte brannobjekt TERROR SKIPSULUKKE OPPSUMMERING PROSESSEN OG VEGEN VIDARE PROSESSEN PRIORITERINGAR FOR DET VIDARE ARBEIDET OMTALE AV ARBEIDSFORMA VIDARE HAR VI NÅDD MÅLA? RULLERING AV KYSTROS LITTERATUR OG REFERANSAR

4 FORORD Mai 2014 Du har no i handa «KystROS 2014» som er sluttproduktet av eit interkommunalt samarbeid mellom fem kommunar. Det er krav i ny lovgjeving om at alle kommunar skal ha på plass ei overordna risiko- og sårbarheitsanalyse (ROS-analyse) som tek føre seg risikobiletet i kommunen. Det dreier seg om eit overordna blikk på samfunnstryggleik. Ei slik analyse skal gje grunnlag for alt vidare ROS-arbeid i kommunane. Fylkesmannen fører tilsyn med at kommunane får dette på plass. I motsett fall kan det gje motsegn og vera til hinder for samfunnsutviklinga på kommunenivå. Kommunane i region vest - Fjell, Askøy, Sund og Øygarden bestemte seg for å samarbeida om ei felles overordna ROS-analyse. Arbeidet starta i andre halvår Litt ut i prosjektet meldte Austevoll kommune seg også på, slik at det er fem kommunar som legg fram dette dokumentet. Desse kommunane representerer ei befolkning på nærare (1. januar 2014). Prosjektet har ein kalla «KystROS 2014» då alle kommunane er øyar og ligg i kystnære strok. Kommunane opplever mange fellestrekk som har gjeve grunnlag for dette samarbeidet. Alle kommunestyra har vedteke såkalla felles akseptkriterier. Prosess og framdrift er forankra i kommuneleiing, politisk og administrativt. Regionrådet Vest har blitt orientert om framdrift og utvikling. Fylkesmannen har støtta opp om prosjektet med skjønsmidlar. Det at fem kommunar samarbeider om ei overordna ROS-analyse, var eit pilotprosjekt ved oppstart. Når kommunane no samla har lukkast med å «koma i mål», tek me dette til inntekt for at interkommunalt samarbeid gjev resultat. Kvart kommunestyre i dei fem kommunane skal ta stilling til dokumentet. Me vonar at «KystROS 2014» er oppstarten på eit samarbeid om samfunnstryggleik på tvers av kommunegrensene som kan halda fram og bli eit nytting verktøy i handtering av samfunnstryggleiken i KystROS-kommunane. Fjell kommune Askøy kommune Sund kommune ordførar ordførar ordførar Øygarden kommune ordførar Austevoll Kommune ordførar 4

5 1. FØREMÅL OG INNHALD 1.1 Bakgrunn og forankring KystROS er eit samarbeid mellom kommunane Askøy, Fjell, Sund, Øygarden og Austevoll, om utarbeiding av felles ROS-analysar. Me høyrer til ein av dei raskast veksande regionane i landet. Samla folketal for dei fem samarbeidskommunane pr. 1. januar 2014 er om lag innbyggjarar. Det som kjenneteiknar kommunane er at det er øykommunar med same topografien og mange felles likskap- og utviklingstrekk. Mellom anna som følgje av naturgitte tilhøve og olje- og gassrelatert verksemd, er KystROS-kommunane ein risikoutsett region. Difor er det viktig at samfunnstryggleik blir vektlagt. Pr ØYGARDEN FJELL SUND ASKØY AUSTEVOLL KYSTROS- KOMMUNANE Folketal Alle kommunane har hatt tilsyn frå fylkesmannen der det har blitt peika på at kommunen manglar ein overordna ROS-analyse. På bakgrunn av dette har kommunane sett at samarbeid kan vera nyttig og at ein «felles dugnad» kan spara tid og vera utviklande for alle kommunane. KystROS 2014 fell i stor grad saman med dei områda som FylkesROS 2009 er inndelt i: klimaendringar og naturulukker epidemiar og helseberedskap fiskesjukdomar og oppdrett, dyresjukdomar og landbruk svikt i kritisk infrastruktur storulukker og masseskader atomulukker og radioaktiv stråling akutt forureining Krava til ROS-analyse er skjerpa dei siste åra. Frå 2009 stiller plan- og bygningslova krav om ROS-analysar i plansamanheng. Frå 2010 av er kommunane pålagt generell beredskapsplikt gjennom ei ny lov om kommunal beredskapsplikt (sivilbeskyttelsesloven). 5

6 I lov om kommunal beredskapsplikt m.v. av , pliktar kommunen å kartleggja kva uønskte hendingar som kan inntreffa i kommunen, vurdera sannsynet for at desse hendingane skjer og korleis dei i så tilfelle kan påverka kommunen. Resultatet av dette arbeidet skal vurderast og setjast saman i ein heilskapleg risiko- og sårbarheitsanalyse. 1.2 Kommunal beredskapsplikt og krav til heilskaplege ROS-analysar I lov om kommunal beredskapsplikt, som vart sett i kraft , står det at «Kommunen plikter å kartlegge hvilke uønskede hendelser som kan inntreffe i kommunen, vurdere sannsynligheten for at disse hendelsene inntreffer og hvordan de i så fall kan påvirke kommunen. Resultatet av dette arbeidet skal vurderes og sammenstilles i en helhetlig risiko- og sårbarhetsanalyse.» Lova inneheld påbod som gir kommunane generell beredskapsplikt, og arbeidet på området skal sjåast i samanheng og planleggjast ut frå dette. Beredskapsplikta pålegg kommunane sjølv å ta ansvar for eit systematisk, kontinuerleg og kvalitetsmessig godt arbeid med samfunnstryggleik og beredskap, og vurdera trongen for eventuelle særskilte beredskapsførebuingar. I Noreg vert kommunane vurderte til å vera ein av berebjelkane i samfunnstryggleik- og beredskapsarbeidet. Fordi alle uønskte hendingar gir store utfordringar til berørte lokalsamfunn, er ei rekkje oppgåver lagt til kommunane for å sikra god oversikt over risiko og sårbarheit, godt førebyggjande arbeid og naudsynt beredskap og evne til å løysa oppgåvene. Kommunane skal setja i verk tiltak for å verna innbyggjarane og syta for drift av viktige offentlege samfunnsfunksjonar under kriser og katastrofar. God kommunal beredskap vert sett på som ein grunnleggjande føresetnad for god nasjonal beredskap. Gjennom den kommunale beredskapsplikta vert kommunane pålagde å gjennomføra ein heilskapleg risiko- og sårbarheitsanalyse (ROS), som skal vera hovudgrunnlaget for kartlegging og styrking av førebuande og beredskapsmessige tiltak. Den generelle beredskapsplikta skal komplementera beredskapsplikta som følgjer av anna sektorregelverk. Kvar einskild kommune pliktar å kartleggja kva uønskte hendingar som kan inntreffa i eige geografisk område, vurdera sannsynet for at desse hendingane skjer og korleis dei kan påvirka kommunen alt samanfatta i ein heiskapleg risiko- og sårbarheitsanalyse. 1.3 Det nasjonale risikobiletet NRB. Direktoratet for samfunnssikkerhet og beredskap DSB har gjennom fleire år utvikla nasjonale analysar for risiko og sårbarheit. Desse analysane vert årleg samla i «Nasjonalt risikobilde» - NRB. Informasjonen i nasjonalt risikobilete skal vera med å danna grunnlaget for ROS-analysar, planprosessar og øvingar både på nasjonalt og lokalt nivå og omsetjast til førebyggjande og 6

7 skadereduserande tiltak. Om dette står det i statsbudsjettet for 2013, i tråd med stortingsmelding 29 ( ) Samfunnssikkerhet: «Regjeringen har bestemt at DSBs nasjonale risikobilde skal danne utgangspunkt for et felles planleggingsgrunnlag på tvers av sektorer og sektormyndigheter i samfunnet. [...] Virksomhetene skal legge dette til grunn i sin planlegging, som et supplement til den oversikten over risiko og sårbarhet som virksomhetene skal ha innenfor eget ansvarsområde. Alle aktørene må derfor vurdere hva risikobildet kan bety for deres ansvarsområde.» Utvalet av hendingar i KystROS er gjort med eit sideblikk til NRB, og liknande analysar som er laga fylkesmessig og av andre organisasjonar. 1.4 Frå analysar til førebyggjande tiltak I rapportar etter alvorlege hendingar er det vanleg at det vert gjort funn som viser at det hadde vore mogleg å hindra eller redusera skader i samband med den aktuelle hendinga. Eit døme på dette frå KystROS-kommunane, er «Rocknes»-forliset i Vatlestraumen i Kollisjonspunktet var her eit grunt skjer som Kystverket fjerna i ettertid. Dette vert kalla hendingsbasert tryggleiksstyring og er det motsette av risikobasert tryggleiksstyring, som er eit viktig prinsipp i samband med heilskaplege ROS-analysar. MS «Rocknes» etter kantringa Foto: Sindre Skrede, Wikipedia Utfordringa for kommunane vert å koma dit at vi arbeider med risikobasert tryggleiksstyring framfor hendingsbasert tryggleiksstyring, som både er føre var og etter snar. Dvs. at ein set i verk tiltak på førehand for primært å unngå at uønskte hendingar skjer, og subsidiært redusera konsekvensane av desse til eit minimum. 1.5 Mål Måla for KystROS er å: 1. Gje eit heilskapleg oversyn over risikobilete i KystROS-kommunane, både med omsyn til naturgitte og menneskeskapte hendingar. 2. Auka den generelle kunnskapen omkring samfunnstryggleik. 3. Auka merksemda omkring samfunnstryggleik. 4. Sluttrapporten skal vera eit viktig overordna dokument innan samfunnstryggleik i den einskilde kommune. 7

8 2. RISIKO I SAMFUNNET KystROS 2014 Risiko handlar alltid om kva som kan skje i framtida og er difor knytt til uvisse. Uvissa knyter seg til om ei bestemt uønskt hending vil inntreffa, og kva konsekvensane av denne hendinga vil verta. For at det skal vera mogleg å jobba førebyggjande med risiko, er det naudsynt både med eit best mogleg heilskapleg risikobilete og merksemd mot kva som er årsakene til uønskte hendingar. I risikoanalysar bruker ein ofte sannsyn som mål på kor truleg vi meiner det er at ei viss hending vil inntreffa i løpet av eit gjeve tidsrom, gjeve kunnskapsgrunnlaget vårt (Aven m.fl. 2008). Verknadene den uønskte hendinga har på gjevne samfunnsverdiar, kallar vi for konsekvensar. Risikoanalysane i KystROS er vurderingar av: Sannsynet for at ei uønskt hending vil inntreffa Kva konsekvensar hendinga eventuelt vil få Uvissa knytt til analyseresultata (kunnskapsgrunnlag og sensitivitet). Risikobiletet inneheld, i tillegg til risikoresultata, skildringar av risikoområde og dei analyserte scenarioa (dei spesifikke hendingsgangane), kva slags føresetnader dei byggjer på og resonnementa attom vurderingane av sannsyn, konsekvensar og uvisse. Alle anslag for sannsyn og konsekvensar er vurderingar som vert gjorde ut frå gjevne kunnskapsgrunnlag - det er ikkje ein sann storleik som kan avdekkjast. I NRB gjer ekspertgrupper vurderingar i samsvar med ein definert metode og prosess ( jf. Rettleiar Nasjonalt risikobilete - prosess og metode, DSB 2013). Sluttresultatet (risikobiletet) er likevel DSB sine konklusjonar på grunnlag av ekspertvurderingane og dermed DSB sitt ansvar. Ein viktig teoretisk skilnad i risikoforståing er om risiko vert oppfatta som noko som eksisterer objektivt og uavhengig av kven som analyserer (objektivistisk risikoforståing), eller om risiko alltid er ei fortolking av røynda og dermed ein konstruksjon (subjektivistisk risikoforståing). Den fyrste tilnærminga pregar naturvitskap og medisin, medan den siste er ei samfunnsvitskapleg tilnærming. Det kan også vere stor skilnad i korleis ekspertar og lekfolk oppfattar risiko. Medan ekspertane med sin djupnekunnskap ofte er mest opptekne av sannsyn for ulike hendingar, er folk flest mest opptekne av konsekvensane. Ekspertane føretrekkjer ofte å måla konsekvensar i storleikar som kan observerast, medan befolkninga som er utsett for konsekvensane, også brukar kjensler i vurderinga av konsekvensar. Ulike ståstader kan føra til ulike risikovurderingar av same fenomen. Klinke & Renn (1992) argumenterer for at både ekspertar og andre har like legitim rett til å uttala seg om risiko. Dei som vert råka av konsekvensane, må få innverknad på kva slags katastrofar samfunnet skal bruka ressursar på å verna seg mot. Samstundes må ekspertane bidra med faktainformasjon og korrigera oppfatningar, attåt å varsla dei ukjende katastrofane folk ikkje veit om. Scenarioa som er med i KystROS, representerer ikkje alle katastrofale hendingar som kan inntreffa i dei fem kommunane. Mange hendingar i vårt område dei siste 10-åra, har kome overraskande, og neste storhending kan vera ei vi ikkje har sett eller analysert tidlegare, og ho kan difor koma uventa. 8

9 Det er likevel rekna som tenleg og naudsynt å vera førebudd på å møta hendingane som er med i ROS-analysane, og dersom kommunane er budde på å møta ei katastrofal hending, så er dei også budde på å møta mange andre. 2.1 Risiko og sårbarheit i KystROS-kommunane Gjennom dei siste 40 åra har det i KystROS-kommunane vore store samfunnsmessige endringar. Alle kommunane har hatt stor folkeauke, infrastrukturen har endra seg frå sjø til veg, og industriveksten har vore formidabel. Næringsgrunnlaget er i stor grad endra. Øygarden har store «nasjonale» industrianlegg knytt til olje- og gassverksemd, og alle kommunane har mykje industri og sjøfart knytt til støtteverksemd for oljeproduksjon. Mange verksemder har sitt virke både nasjonalt og internasjonalt. Lokal industri har vakse mykje, og industrifiske og lakseoppdrett har stor aktivitet. Ei side ved desse endringane, er òg at verksemder i kystsamfunna er globaliserte og knytt til aktivitet over heile verda. Risikobiletet frå nokre tiår attende i tid er endra stort på dei fleste område, og samfunnsendringane har gått føre seg utan fokus på eit heilskapleg risiko- og sårbarheitsbilete. Som det norske samfunnet elles, framstår KystROS-kommunane med stor kompeksitet innan mange samfunnsområde med tilhøyrande sårbarheit. Det heilskaplege risikobiletet vert påvirka av både utviklinga i den einskilde kommune, utviklinga i regionen, landet, og heile verda. Store uønskte hendingar, både nasjonalt og internasjonalt, har ført til mykje merksemd mot området samfunnstryggleik, og det er forventingar til alle kommunar om å utvikla robuste lokalsamfunn. 2.2 Ulike typar risiko I første steget i analysearbeidet vart risikoen delt i følgjande kategoriar: 1. Risiko frå naturgitte tilhøve (t.d. vind, nedbør, radonstråling m.m.) 2. Menneskeskapt risiko (t.d. industriutslepp, trafikk, atomkraft, tilsikta hendingar m.m.) 3. Annan risiko (t.d. epidemiar.) 4. Ein kombinasjon av to eller fleire av dei føregåande typane (t.d. jordras som følgje av menneskeleg aktivitet, eller brann som følgje av brot i gassleidning etter jordskjelv.) Kollsnes Næringspark ved Hjeltefjorden Øygarden Kategori 1, risiko kjem frå naturgitte tilhøve og er noko vi langt på veg må akseptera å leva med. Menneska rår ikkje over naturkreftene, men likevel skal ein så langt råd er freista å unngå risiko som ikkje er nødvendig. Eit viktig fokus på dette området er også dei risikotilhøve som må vurderast i samband med spørsmålet om klimatilpasning. Dette kan ein gjera ved t.d. å unngå utbygging på dei områda som er mykje eksponerte for vind, store bølgjer og nytta berekninga av konsekvensar av auka nedbør. 9

10 Kategori 2, menneskeskapt risiko er risiko som følgjer av dei handlingane vi gjer, t.d. fåre ved atomkraft, industriutslepp, trafikk osb. Den 3. kategorien er risiko som ikkje passar inn i ein av dei to første kategoriane. Døme på slike er fiske- og dyresjukdomar, epidemiar og pandemiar. I følgje standard NS 5814 Krav til risikovurderinger, defineres risiko som uttrykk for kombinasjonen av sannsyn for og konsekvens av ei uønska hending Kategori 4 er ein kombinasjon av to eller fleire av dei føregåande risikotypane. I slike tilfelle er ein ofte ikkje klar over kva risiko ein har med å gjera før etter ei uønskt hending. Då arbeidsgruppene vart samla til analysearbeidet, var dei valte tema fordelte i samsvar med følgjande skjema: 10

11 3. METODEVAL OG AKSEPTKRITERIUM 3.1 Metodeval Analysemetoden som er nytta i KystROS, er ein grovanalyse som det òg er vanleg å omtala som risiko- og sårbarheitsanalyse. Metoden er vanleg i samfunnsfagleg tilnærming i risikoanalysar og oppfyller lovkrava i høve til kommunane. Metoden prøver å fanga opp både dei fysiske konsekvensane av ei uønskt hending som kan observerast, men også dei sosiale og psykologiske effektane som òg kan verta sterke. Føremålet med ROS-analysane er at funn anten må følgjast opp med risikoreduserande tiltak, eller med meir detaljerte analysar. Ansvaret for å følgja opp vil i utgangspunktet liggja hos den einskilde kommune. Områda som krev oppfølging, vert identifiserte slik: Raudt felt Medfører uakseptabel risiko. Her skal risikoreduserande tiltak gjennomførast, alternativt skal det utførast meir detaljerte ROS-analysar for å avkrefta risikonivået. Gult felt Grønt felt ALARP-sone, dvs. tiltak skal gjennomførast for å redusera risikoen så mykje som råd er. (ALARP= As Low As Reasonable Practicable). Det vil vera naturleg å leggja ein kost nytteanalyse til grunn for vurdering av ytterlegare risikoreduserande tiltak. I utgangpunktet akseptabel risiko, men ytterlegare risikoreduserande tiltak av vesentleg karakter skal gjennomførast når det er mogleg ut i frå økonomiske og praktiske vurderingar. Tilhøve i raude felt medfører uakseptabel risiko, og som hovudregel må det gjennomførast risikoreduserande tiltak etter slike analysefunn. Tiltaka kan vera av førebyggjande og/eller skadebøtande karakter, slik at risikoen kjem ned på eit akseptabelt nivå. I nokre tilfelle kan det òg vera aktuelt å gjennomføra nye og meir detaljerte risikoanalysar for å få eit sikrare estimat på risikoen. Når det gjeld tilhøve i grøne felt, så reknar ein i utgangspunktet med at desse inneber akseptabel risiko. Avslutningsvis krev tilhøve i gule område nærare kostnyttevurderingar før ein avgjer om risikoen er innanfor akseptable rammer. Målet her er å redusera risikoen så mykje som praktisk mogleg. 3.2 Definisjonar og omgrep ROS-analyse står for risiko- og sårbarheitsanalyse. Ved å kartleggja sannsyn og konsekvensar av uønskte hendingar som t.d. straumbrot, feilmedisinering, personellmangel, kan ein prioritera risikoområde og planleggja tiltak for å hindra dei eller redusera konsekvensen av dei dersom dei skulle oppstå. ROS-analysa er i hovudsak ei kvalitativ risikovurdering bygd på fagleg skjønn og erfaring. Det har synt seg å vera eit effektivt verktøy for å definera forbetringsområde. 11

12 Risiko er eit uttrykk for den fare som uønskte hendingar representerer for menneskje, miljø og materielle verdiar. Risikoen vert uttrykt ved sannsyn (frekvens) for og konsekvens av dei uønskte hendingane. Sannsyn: Eit uttrykk for kor ofte ei hending vil kunna skje. Konsekvens: Ein omtale av følgjene av ei hending. Risiko = sannsyn x konsekvens Sårbarheit: Eit uttrykk for den evna eit system har til å fungera og levera naudsynte tenester, når det vert utsett for påkjenningar. Sårbarheit er det motsette av å vera robust (to sider av same sak). Kor sårbart eller robust samfunnet er, er eit mål for evna til å halda fram å fungera som tiltenkt når det vert utsett for ekstraordinære påkjenningar. Barrierane mot uønskte hendingar og konsekvensane av desse, avgjer kor sårbart eller robust eit samfunn er. For å styrka verksemda si risikostyring. Det betyr å identifisera og analysera risiko. For å bevisstgjera dei tilsette om risiko og sårbarheit i eiga verksemd og motivera for naudsynt endring og forbetring. For å vurdera om ny teknologi eller teknikkar skal verta teke i bruk, både i høve til tekniske og menneskelege faktorar. For å redusera uønska hendingar, dersom den blir følgt opp av konkrete førebyggjande tiltak. For å få ei felles forståing av kva som ligg i uttrykk som samfunnstryggleik og risiko, vert dette definert slik: Risiko vert påverka av kor ofte den uønska hendinga kan ventast å skje, og kor alvorlege konsekvensar hendinga kan medføra. Aristoteles sitt snart 2400 år gamle visdomsord er framleis eit relevant utgangspunkt for arbeidet med samfunnstryggleik og beredskap. Vi må venta det uventa: «Samfunnet si evne til å hindra uønskte hendingar, redusera skadeverknadene når dei skjer, og evne til å koma tilbake til ønska normaltilstand så snart som mogleg etter at dei har skjedd» Hensikta med ROS-analyser er å utarbeida eit grunnlag for planleggingsarbeidet slik at beredskapsmessige omsyn kan verta integrert i den ordinære planlegginga i kommunen. Samstundes er målet å gje grunnlag for ei betre beredskaps- og kriseplanlegging i kommunen. Det er sannsynleg at noko usannsynleg vil skje 12

13 Fareidentifikasjonen som er utført i dokumentet tek føre seg hendingar i fredstid. Tilsvarande er og risikovurderingane utførte med utgangspunkt i ein fredstidssituasjon. Likevel vil det langt på veg vera slik at ein god beredskap i fredstid også vil vera ein god beredskap i krigstid. ROS-analysane er eit grunnlagsdokument med framlegg til risikoreduserande tiltak på kritiske område. Arbeidet tek føre seg kartlegging og førebygging av risiko. Analysane er ikkje ein redningsplan, dvs. ei skildring av kva ein skal gjera når det går gale. Ein slik plan kan tidlegast lagast i neste fase, og då av den etablerte redningstenesta. 3.3 Vedtekne akseptkriterium i KystROS-kommunane I samsvar med sivilbeskyttelseselova, har kommunestyra i dei fem kommunane i prosjektet vedteke like akseptkriterium for arbeidet med dei heilskaplege ROS-analysane: Akseptkriterium til overordna ROS-analysar skildrar kva som er akseptabel risiko for kommunen som heilskap. Grad av sannsyn og grad av konsekvens vert delte inn i følgjande klassar: Klassifisering av sannsyn: Omgrep Vekting Frekvens Mykje sannsynleg S5 Meir enn ein gong kvart år Sannsynleg S4 Mindre enn ein gong kvart år og meir enn ein gong kvart 5. år Mindre sannsynleg S3 Mindre enn ein gong kvart 5. år og meir enn ein gong kvart 25. år Lite sannsynleg S2 Mindre enn ein gong kvart 25. år og meir enn ein gong kvart 100. år Usannsynleg S1 Mindre enn ein gong kvart 100 år Klassifisering av konsekvens: Konsekvens av ei hending vert her vurdert opp mot dei tre felta: Menneske liv og helse, ytre miljø og materielle verdiar. I tabellen vert det òg synt til nivåa i krise- og beredskapsplanen - (KBP) til Fjell kommune. Desse nivåa er delt inn frå 1 3 Konsekvens Vekting Menneske liv og helse Ytre miljø Materielle verdiar Katastrofalt K 5 Meir enn 3 døde, eller fleire enn 25 alvorleg skadde. KBP nivå 3. Kritisk K 4 Inntil 1 død, eller fare for inntil 25 alvorleg skadde personar. KBP nivå 2. Svært alvorlege og varige skadar på miljøet. Alvorlege og langvarige skadar på miljøet. Skadar for meir enn kr Skadar mellom kr

14 Alvorleg K 3 Inntil 10 alvorlege personskadar, eller mange mindre personskadar, men med sjukefråvær. Vesentlege helseplager og ubehag. KBP nivå 2. Ein viss fare K 2 Mindre skadar som treng medisinsk behandling, evt. kortare sjukefråvær. KBP nivå 1. Ufarleg K 1 Ingen eller små personskadar, avgrensa til eigenmelding. KBP nivå 1. Omfattande skadar på miljøet. Mindre miljøskadar Ingen eller liten skade på miljøet. Skadar mellom kr Skadar mellom kr Skadar for inntil kr Konsekvensklassifisering er gjort med utgangspunkt i røynsle, skjønn og kommunen sin økonomi. Sjølv om dei fleste vil seia at det er katastrofalt når ein person døyr som følgje av ei hending, er konsekvensklassifiseringa berre eit uttrykk for sjansane for hendingar som medfører død. Ein vil sjå i risikomatrisa at hendingar som har sannsyn for dødsfall, anten vert rekna som å ha uakseptabel risiko eller krav til at det vert gjort førebyggjande tiltak i forkant av utføring. Risikomatrise Akseptkriterium er kriterium basert på standardar, røynsle, teoretisk kunnskap m.m. som vert lagt til grunn for avgjerder om akseptabel risiko og må vera i samsvar med krav i lovverk, føreskrifter og eventuelle andre styrande dokument. Akseptkriteria for risiko kan uttrykkast på fleire måtar, til dømes gjennom tall og ord. Her er akseptkriteria omtala og vist med fargane raud, gul og grøn. Ei risikomatrise viser kva som vert vurdert som uakseptabel risiko (raud sone), når det skal gjennomførast tiltak (gul sone) og når risikoen er akseptabel, men det likevel kan vurderast tiltak (grøn sone). Mykje sannsynleg S5 Sannsynleg S4 Mindre sannsynleg Lite sannsynleg S3 S2 Usannsynleg S1 Sannsynleg K1 K2 K3 K4 K5 Konsekvens Ufarleg Ein viss fare Alvorleg Kritisk Katastrofalt 14

15 Plasseringa i matrisa ut i frå sannsynlegheit og konsekvens vil då visa om tiltaket eller området vil ha ein risiko som er akseptabel eller uakseptabel for kommunen. Som eksempel på korleis ei slik risikomatrise kan nyttast, vil eit område kor ei hending er sannsynleg (S4) og har ein viss fare (K2) plasserast i gult felt og innebera ein risiko. Det må då vurderast kva for tiltak som skal gjennomførast og / eller om det må utførast ein meir detaljert ROS-analyse av området eller objektet. Kvart kapittel vert avslutta med ei oppsummering og viser ei risikomatrise som vist nedanfor, (døme). Nr TEMA Nr Hending Risiko Merknader Kjelder Situasjon Liv og helse Miljø Materielle verdier Tiltak S5/K5 S1/K1 S3/K3 15

16 4. HENDINGAR KNYTT TIL KLIMA OG NATURULUKKER Målet for dette kapitlet er å vurdera risiko for at naturhendingar skal føra til skade på liv og helse og miljø og medføra økonomiske konsekvensar. Årleg fører naturhendingar til store skadar på materielle verdiar i Noreg. Dei representerer òg ein fare for liv og helse men det er eit fåtal dødsfall knytte til naturulukker. Dei førespegla klimaendringane vil medføra at det oftare vil førekoma uønskte naturhendingar mellom anna som følgje av meir nedbør. Ekstremnedbør, høgare havnivå og sterk Etter stormen 2005 Sund kommune vind er viktige tema der sannsynet for at det vil verta fleire alvorlege hendingar i framtida på grunn av klimaendringar. Endringane i klima grip inn i mange sektorar, og det er nødvendig med ei tverrfagleg tilnærming til problemstillinga. Det er ei sentral oppgåve for kommunen å tilpassa seg dei forventa endringane i klima og førebyggja uønskte naturhendingar. Utslepp av klimagassar og auka konsentrasjon av desse i atmosfæren vil ha direkte innverknad på temperatur, nedbør, vind og havnivå. Vi ser endringar allereie i dag, og forsking viser at klimaet vil endra seg meir dei neste 100 åra. FNs-klimapanel stadfestar at med dagens utvikling av utslepp vil temperaturen på jorda auka og at det sjølv om globale utslepp av klimagassar vert sterkt redusert, vil vi få klimaendringar. KystROS-kommunane har ein natur som gjer at dei er lite sårbare for hendingar knytt til fjellområde slik som skred, snøskred og flaum. Ein er derimot meir utsett for hendingar knytt til kyst og hav slik som vind og stormflo. 4.1 Sterk vind Det er venta ein auke av vindstyrke opp til 32,6 m/s (orkan) og meir. Kraftigaste skadestormar vil dessutan koma oftare. Gjennomsnittleg vindstyrke er venta å auka, særleg i vinterhalvåret. Dette vil kunna ha øydeleggjande verknad på omgjevnadene og medføra personog materielle skader. Det er grunn til å tru at ein vil få fleire dagar med vind opp mot kuling. Det finst få førebyggjande tiltak som reduserer sannsynet for uønskte hendingar knytt til sterk Bølger i Sund - Fotgraf Gunn Kvaløy 16

17 vind. Solide bygg, sikring av lause gjenstandar og bevisst bruk av landskapet er tiltak som vil kunna ha ein skadeavgrensande effekt. Skadeavgrensande tiltak (reduserer konsekvensar) går ut på bruk av beredskap og kommunikasjonsplan og samordning mellom kommunen og andre etatar. Ros-analyse sterk vind Sannsyn Sjølv om regionen er utsett for mykje vind, er det meste av vinden noko ein tåler utan store konsekvensar. Sannsynet for sterk vind er liten og blir plassert på S3, mindre sannsynleg, mindre enn ein gong kvart 5. år og meir enn ein gong kvart 25.år Det er lite truleg at dette vil endra seg i stor grad dei neste åra. Konsekvensar Liv og helse: Personskadar kan førekoma, og dødsfall kan skje ein sjeldan gong. Regionen kanverta avsperra frå fastlandet slik at ein ikkje får sendt folk til sjukehus. Dette gjer at ein kan få konsekvensar for eldre og akutt sjuke som bør til sjukehus. Den psykiske belastinga på befolkninga kan og verta stor ved ei slik hending. Konsekvensane for menneske, liv og helse vert likevel rekna å vera mindre alvorlege (K2). Erfaring har vist at oppryddingsarbeidet kan vera farlegare enn sjølve stormen. Miljø: Det vil truleg verta nokre konsekvensar for miljøet, dette er vurdert til K2, mindre miljøskadar, som vil kunne ordnast innan rimeleg tid. Følgjeskadar som følgje av hendinga slik som skipsforlis vert vurdert i eigne analysar. Materielle verdiar: Sterk vind kan medføra øydeleggjande verknad på omgjevnadene med materielle skadar, som brot på infrastruktur (straumbrot, brot på telesambandet), skade på bygningar, nedfall av skog, stengte vegar. Erfaring har vist at slike hendingar kan medføra store kostnader. Bygg og infrastruktur vert bygd stadig tettare og kostnadene kan auke. Dei samla kostnadene etter orkanen 1992 er kr 1,3 mrd (1992). Konsekvensen vert vurdert til kritisk, K4, skadar mellom kr Vurdering/konklusjon: Den største faren ved sterk vind blir vurdert til å vere materielle verdiar. Norge har dyr infrastruktur og erfaring har vist at det kan bli store materielle skadar for samfunnet. 4.2 Stormflo Stormflo er eit resultat av uheldig samvirke mellom vind, bølgjer, astronomisk tidevann og lågtrykk. Då denne rapporten er meint som eit verktøy for framtidig planlegging er det og viktig å ta med seg havnivåstigning som følgje av klimaendringar. Ved å bruka data henta frå rettleiaren «Håndtering av havnivåstigning i kommunal planlegging» og «Havnivåstigning» frå DSB kjem ein fram til følgjande estimat for vasstanden ved stormflo: 17

18 Vasstand år 2050: 20 årsintervall stormflo: 185 cm 100 årsintervall stormflo: 210 cm 1000 årsintervall stormflo: 225 cm I tillegg til dette kan ein få bølgjepåverknad på toppen. I vår region er dei sårbare områda mot havet lite utbygde nært sjøen slik at me kan bruka same bølgjehøgde som Bergen. Frå dokumentet «bølger og vannstand i Bergen kommune» utarbeidd av meteorologisk institutt får me teoretisk stormflo inkludert bølgjer på 290 cm over sjøkartnull. Dette er truleg med eit intervall på fleire hundre år. Stormflo Storebø kai 2002 Ros-analyse stormflo Sannsyn: Med bakgrunn i data over er sannsynet for at stormflo som vil gje alvorlege konsekvensar i vår matrise S3 mindre sannsynleg. Konsekvensar: Klimaendringane kan føra til høgare vasstand og medføra meir skadar i framtida Liv og helse: Det vert ikkje rekna med personskadar som følgje av stormflo (K1). Miljø: Det vert rekna med berre mindre miljøskadar eller ureining av omgjevnadene som følgje av stormflo (K2). Materielle verdiar: Ved stormflo vil det vert materielle skadar på bygg, båtar og anlegg i strandsona. Sårbare punkt kan vera vegfyllingar, eldre bygningar, og eldre kaiar. Det er og mogleg at industri og teknisk infrastruktur vert råka. Kommunen eig ein del kaiar som er sårbare. Materielle/økonomiske skadar/tap vil truleg vere avgrensa opp til kr , og skadane vil då verta rekna som alvorleg, K3. Vurdering/konklusjon: Den største faren ved stormflo vert vurdert til å vera materielle verdiar. Noreg har dyr infrastruktur og erfaring har vist at det kan bli store materielle skadar for samfunnet. 4.3 Jordskjelv Institutt for geovitskap (GEO) ved Universitetet i Bergen opplyser at ein ikkje bør sjå bort frå jordskjelv som ein risikofaktor. Instituttet har nasjonalt ansvar for seismisk overvaking og i Noreg og 18

19 Nordsjøen vert det årleg registrert mellom 1000 og 1500 større og mindre jordskjelv. I Hordaland har det vore 56 jordskjelv sidan 1774 med styrke over 3,5 på Richters skala og 9 skjelv over 4,5. Det statistiske datagrunnlaget er ikkje tilstrekkeleg til å fastsetja i detalj sannsynet for eit større skjelv i våre område men vi vurderer det som lite sannsynleg (ein gong per 25. til 100. år) at eit skjelv med magnitude 4,5 råkar Hordaland. Ein reknar ikkje med at eit jordskjelv med magnitude 6 eller meir vil kunne råke fylket vårt oftare enn kvart 500. år. Hendinga er såleis usannsynleg. Ros-analyse jordskjelv Sannsyn Sannsynet for å få eit skjelv som er stort nok til å utløyse tsunami er dermed og svært liten då ein treng svært kraftig skjelv for å starte dette. Jordskjelvet som skapte tsunamien i Indonesia i 2004 hadde ein magnitude på rundt 9, medan det kraftigaste kjente skjelvet i Noreg var på Helgeland i 1819 og var på rundt styrke 6. Det har vore ein gigantisk tsunami i Noreg for rundt 8000 år sidan. Denne vart utløyst av eit ras på Storegga i Norskehavet. Eit slikt ras er ikkje sannsynleg før ei ny istid set av nye lausmassar. Sannsynet for tsunami vert vurdert som usannsynleg. Konsekvensar: Liv og helse: Uheldige omstende kan føra til helseskade og eventuelt tap av liv. Konsekvensane er dermed moderate. Konsekvensane ved eit skjelv med magnitude større enn 6 kan derimot vera dramatiske same kvar i fylket det skjer. Dette vil truleg skapa store problem for redningsarbeidet, helsevesenet og dei kommunale tenestene, og normal drift vil truleg ikkje koma på plass på lang tid. Dette er vanskeleg å seia noko sikkert om då ein har svært lite erfaring med slikt i Noreg. K2 Miljø: Eit større jordskjelv vil gje følgjeskadar som kan gå ut over miljøet. Utanom dette vil ein ikkje få større konsekvensar. K2 Materielle verdiar: Eit skjelv med magnitude 4,5 vil kunne merkast over store delar av fylket, og kunne føre til ein del materielle skadar. Ein kan ikkje sjå bort i frå at nokre bygningar med dårleg standard kan få mindre skadar. Med god norsk byggeskikk skulle dette likevel ikkje få store konsekvensar. K2 19

20 4.4 Solstorm Sola si overflate består av plasma som kan sjåast på som svært varm elektrisk leiande gass. Gassen strøymer kontinuerlig ut frå sola og saman med elektromagnetisk stråling påverkar dette jorda og vårt nære verdsrom ved ein rekkje prosessar som med ei felles nemning er kalla romver. Til tider oppstår kraftige eksplosjonar i sola si atmosfære, solstormar, der store mengder partiklar, stråling og gass med magnetfelt blir slyngt ut i verdsrommet. Jorda sitt magnetfelt vernar mot solstormar men ved polarområda er dette vernet svakare. Romver og solstorm er difor et særleg aktuelt tema for Noreg sidan me ligg langt nord. Carrington-stormen i 1859 vert ofte referert til som den kraftigaste solstormen ein har hatt erfaring med. Telegrafsystemet vart hardt ramma, En solstorm er eit kraftig utbrot på sola eller andre stjerner si fotosfære. Wikipedia operatørane fekk elektriske sjokk og brannar oppstod i telegrafbygningar som følgje av solstormen. Også i 1921 var det ein stor solstorm. Denne solstormen var ikkje så kraftig som den i 1859 men førte til same type konsekvensar og utfordringar for samfunnet. Fleire kraftige solstormar har dei siste 20 til 50 åra ført med seg forstyrringar og brot i tele- og straumforsyning. I 2003 var det mange kraftige elektromagnetiske stormar på sola. I samband med Halloween-stormane vart det meldt om tekniske problem med satellittar og satellittelefonar frå fleire delar av verda. På grunn av problema med radiokommunikasjon vart internasjonal luftfart på transatlantiske og polare ruter mellombels redusert og trafikken omdirigert, og det vart sendt ut varsel om auka strålefare for flypassasjerar. I USA vart også enkelte store krafttransformatorer øydelagde eller skada og store område vart mørklagde i nokre timar. Kostnader som følgje av solstormen vart vurdert til minst fire milliardar dollar. Også i Sverige mista mange tusen hushaldningar straumen i ein kort periode som følgje av denne solstormen. I 2012 var det ein kraftig solstorm som ein meiner kan samanliknast med Carrington-stormen i styrke. Heldigvis var jorda på den andre sida av sola på dette tidspunktet slik at ein slapp unna dei store konsekvensane dette kunne ført til. 20

21 Ros-analyse solstorm Sannsyn Ein reknar med at det kan inntreffa ein stor solstorm i løpet av sola sin aktivitetssyklus på 11 år. At elektromagnetisk stråling, ein protonskur og ein geomagnetisk storm skal inntreffa samstundes, er forventa å skje ein gang i løpet av 100 år. Føresetnadane om at solstormen fell saman med ein uvanleg kuldeperiode, samt forstyrringane stormen medfører innan strømforsyninga og satellittsystema, er ikkje omfatta av vurderinga av sannsynet. Uvisse knytt til vurderinga av sannsynet for den uønskte hendinga og følgjehendingane vert vurdert som moderate samanlikna med andre vurderingar av sannsynet i KystROS. Sannsynet vert vurdert til S2, lite sannsynleg. Konsekvensar: Liv og helse: Scenarioet sine konsekvensar for liv og helse er vurdert som svært små. Skadar og ulukker som følgje av brot i kritiske tenester som straumforsyning og elkom-tenester kan ikkje avskrivast. Forstyrringar i satellittsignal kan til dømes auka faren for ulukker innan sektorar som er avhengig av presise signal, til dømes sivil luftfart og maritim sektor. Konsekvensen vert vurdert til K2, ufarleg. Usikkerheita knytt til anslaga vert vurdert som moderate. Miljø: Hendinga er ikkje vurdert til å ha særlege konsekvensar for miljøet, K1 Materielle verdiar: Ein reknar med at dei økonomiske tapa som følgje av scenarioet på eit nasjonalt plan vil liggja på mellom ein halv til fem milliardar kroner. For KystROS-kommunane vil dette vera lågare og vert vurdert til K3, Skadar mellom kr Tapet vert hovudsakleg knytt til produksjons- og tenestetap i områda som vert ramma av straumbrot og kostnader knytt til eventuelle skadar på kraftsystemet. Det vil også vera økonomiske kostnader gjennom tapt arbeidstid og produksjonstap innan råka sektorar, til dømes petroleumsnæringa. Norske organisasjonar opererer også med eigne satellittar. Satellittar kan setjast heilt eller delvis ut av spel av høgenergistråling, noko som vil kunna representera milliardverdiar i tap. Uvissa knytt til vurderinga av dei økonomiske kostnadene vert vurdert som stor. 4.5 Ekstremnedbør Evna kommunen har til å handtera ekstremnedbør er tett knytt til det kommunale leidningsnettet og den lokale topografien. Det kan og vera store lokale variasjonar i kor mykje nedbør dei ulike kommunane vil få. Kvar kommune må difor vurdera dette i ei eiga ROS-analyse der ein tar høgd for desse variasjonane. Kommunane i KystROS prosjektet er vestlandskommunar som opplever mykje regn samanlikna med resten av landet, men i eit hordalandsperspektiv har me lite nedbør. Kommunane har få store fjell og dalar som samlar store mengder nedbør. Erfaringa er at ein kan oppleva lokale utfordringar ved ekstreme nedbørsperiodar slik som 15.nov 2013 då ein fekk ekstremt mykje nedbør på ei kort tid ein ettermiddag. Dette førte mellom anna til at Askøy sette kriseleiing for å handtera mottak av telefonar og Øygarden fekk store problem med stigning i fargetall i vassverk på grunn av stort tilsig. I

22 hadde Øygarden 1643,1 og Austevoll og 1506,7 mm nedbør medan Florida i Bergen hadde 2468,9 mm nedbør. Kommunane er prega av å vera kystkommunar med lite snø. Klimautfordringar kan gje store snøfall på kort tid i framtida, men neppe over lange periodar og med hurtig smelting. Ros-analyse ekstremnedbør Sannsyn Sannsynet for å oppleva ekstremnedbør i den grad at det fører til omfattande problem vert vurdert som liten. Dette er eit problem som kan verta større i framtida og ein må difor ta dette inn over seg når ein regulerer nye områder. Det må vurderast i kvart enkelt område ved ny utbygging. Sannsynet vert vurdert til S2, lite sannsynleg Konsekvensar: Liv og helse: Hendinga er ikkje vurdert til å ha særlege konsekvensar for liv og helse, men følgjeskadar på vassforsyning og liknande kan føra til litt problem, K2 Miljø: Hendinga er ikkje vurdert til å ha særlege konsekvensar for miljøet, K1 Materielle verdiar: Ekstremnedbør kan gi nokre skadar på materielle verdiar ved at ein får skadar på hus og liknade. Dette vert vurdert til K3, skadar mellom og Andre hendingar Vulkanutbrot på Island Nasjonalt risikobilete tar opp vulkanutbrot på Island som kan ramma Noreg. Utbrotet på Eyjafjell som starta 14. april 2010 ramma flytrafikk i store område. Samla sett vart heile flyavgangar innstilt som følgje av hendinga. Vulkanutbrotet er likevel lite samanlikna med utbrotet i Laki i som førte til at det hang skodde av sulfataerosoler over Europa og Nord-Amerika i fem månader. Dette utbrotet førte til dårlege avlingar, døde husdyr og nedkjøling av den nordlege halvkule. Eit slikt utbrot kan og gje utfordringar for utsette personar som eldre og sjuke med sårbare luftvegar. Ei slik hending vert likevel ikkje vurdert til å vera av så alvorleg art at det vil gi store konsekvensar for kommunen. Langvarig kuldeperiode Askeskya over Nord-Atlanteren 15. april Wikipedia Noreg ligg langt mot nord og ein kan oppleva langvarige kuldeperiodar. Kommunane i KystROS er kystkommunar med tett kontakt med havet. Dette gjer at ein sjeldan opplever ekstremkulde. Ein kan likevel oppleva periodar med kulde og vind som varar over noko tid. Dette kan spesielt ramma eldre, 22

23 sjuke og vanskelegstilte som er heimebuande og ikkje klarar å ta vare på seg sjølv. I slike høve er det viktig at kommunen har oversikt over sårbare heimebuande som må følgjast opp i større grad ved slike høve. Elles er ikkje dette vurdert til å kunne føra til større konsekvensar for kommunen. Tørkeperiodar Endringar i klimaet kan føra til at snitt-temperaturen vil auka, og at ein truleg kan få lengre periodar utan nedbør. Mange av kommunane har utfordringar knytt til robustheit i vassforsyninga på grunn av naturlege høve som få store og sikre vasskjelder. Dette kan nokre plassar vera eit problem med lengre periodar utan nedbør. Slike periodar vil og føra til at faren for utmarksbrann vil auka. Dette er likevel neppe så alvorleg at det vil få store konsekvensar for kommunane. Det må likevel takast omsyn til når det gjeld planlegging av vassforsyning og brannberedskap. Skred Skred og steinsprang er vanskelig å sikra seg heilt mot, men ein kan sjå at kommunane som er med i KystROS har ein topografi som gjer at ein er lite utsett for slike hendingar i stor skala. Ein må likevel vurdera all arealbruk nøye med tanke på mindre hendingar som steinsprang og mindre ras. 4.7 Oppsummering 4. HENDINGAR KNYTT TIL KLIMA OG NATURULYKKER Nr Hending Risiko Merknader Kjelder Situasjon Liv og helse Miljø Materielle verdiar Tiltak 4.1 Sterk vind S3/K2 S3/K2 S3/K4 Vurdering ved byggesak God byggeskikk Nasjonalt risikobilete 2012 FylkeROS Høg vasstand S3/K1 S3/K2 S3/K3 Vurdering ved byggesak God byggeskikk 4.3 Lite jordskjelv S2/K2 S2/K1 S2/K3 4.3 Større jordskjelv S1/K4 S1/K4 S1/K4 4.4 Solstorm S2/K2 S2/K1 S2/K3 4.5 Ekstremnedbør S2/K2 S2/K2 S2/K3 4.6 Andre hendingar 23

24 5. ATOMULYKKER OG RADIOAKTIV STRÅLING Dette kapitlet vil omhandla risiko for radioaktiv stråling som kan føra til skade på liv og helse og konsekvensar for økonomi og miljø. KystROS-kommunane tek utgangspunkt i FylkesROS 2009 og dei vurderingane som der ligg til grunn, men har også henta nokre vurderingar frå DSB sin rapport Nasjonal sikkerhet 2012, (NRB). I tillegg til omtale av ulukker ved atomkraftverk vert sivile og militære kjelder innanlands vurderte, samt transport av radioaktive kjelder, ein kort omtale av satellittar som kan falla ned, og av radonstråling. 5.1 Ulukke ved kjernefysiske anlegg Rapport NBR 2012 peikar på atomulukker som ein reknar som usannsynlege likevel kan inntreffa. Døme på slike hendingar er Three Mile Island-ulykken i USA i 1979, Tsjernobylulykken i tidligare Sovjetunionen i 1986 og Fukushima Daiichi i Japan Desse hendingane viser med all tydelegheit at det stadig kan oppstå alvorlige atomulukker. Sjølv om alvorlege ulukker inntreffer langt unna og ikkje har direkte konsekvensar for Noreg, skapar dei uvisse og behov for informasjon og handtering frå norske TSJERNOBYL 1986 Foto: Scanpix styresmakter. Kjernekraftulukka i Fukushima var på same måten som Tjernobylulykken ei ulukke klassifisert til høgaste alvorlegheitsgrad på International Nuclear Event Scale, (sjå NBR 2012 side 57). Konsekvensane vart mindre alvorlege enn etter Tsjernobyl. Atomulukker kan inntreffa ved dei fleste typar atomanlegg; kjernekraftverk, anlegg for produksjon og behandling av reaktorbrensel (gjenvinningsanlegg) eller anna spaltbart materiale, og anlegg for lagring av brukt brensel og anna radioaktivt avfall. Hendingar som involverer kjernevåpen utgjer også ei potensiell fare for Noreg og norske interesser, (sjå meir i kapittel nedanfor). Noreg er i stor grad omgitt av land der det føregår ulike formar for nukleær aktivitet. Kjernekraftverk finst i Sverige, Finland, Ukraina, Litauen, Storbritannia, Nederland, Belgia, Tyskland, Frankrike og Russland. Gjenvinningsanlegg for brukt reaktorbrensel finst både i Storbritannia, Frankrike og Russland, (sjå NBR 2012). Risiko Nasjonal sikkerheit 2012 vurderer sannsyn for at ei alvorleg atomhending skal inntreffa og råka Noreg vert vurdert som låg, men at konsekvensar vert svært alvorleg dersom det likevel skulle henda. Ei radioaktiv forureining vil kunne føra til ioniserande stråling enten direkte eller gjennom inntak av forureina matvarer eller innanding av forureina luft. Dette kan gje helsemessige konsekvensar for befolkninga i form av akutte stråleskadar, seinskader (hovudsaklege auka kreftrisiko) og/eller psykologiske verknader. Utslipp og spreiing av radioaktive stoff kan også gje negative 24

25 miljøkonsekvensar. I tillegg kan radioaktiv forureining gje konsekvensar som forureining av næringsmidlar, økonomiske tap som følgje av redusert marknadsomdøme, forureining av eigedom og landområde, tap av infrastruktur, behov for mellombels evakuering eller permanent flytting av lokalsamfunn og samfunnsmessig uro og uvisse. Risiko er skiftande mellom dei ulike potensielle kjeldene. I følgje FylkesROS 2009 vil risikoen for ei alvorleg ulukke av denne typen truleg vera størst i Russland og andre land i Aust-Europa, eller ved gamle anlegg i Storbritannia. Ein kan heller ikkje sjå bort frå ei alvorleg hending i eit anna nordisk land. Ved ei alvorleg ulykke med eksplosjon vil radioaktive partiklar verta slengde opp i lufta. Avhengig av vindretning kan slike partiklar nå fram til Noreg og eventuelt Hordaland. Om det skjer, vil risikoen for radioaktivt nedfall vera til stades, og då særleg dersom det kjem nedbør i området. Sannsyn Ei atomulukke vert påverka av teknisk standard, organisasjon, myndigheitskontroll og sikkerheitskultur. Også konsekvensane av ei atomulukke vil avhenga av ei rekkje faktorar, til dømes kor ulykka skjer, type og mengd radioaktive stoff som er involverte, korleis utsleppa vert transport og evne til å handtera og iverksettja tiltak, (sjå NBR 2012). Undersøkingar av sikkerheita ved gjenvinningsanlegg i Storbritannia og Frankrike viser at det er størst risiko knytt til hendingar ved lagertankar for flytande avfall som inneheld Risikokart Nasjonal sikkerhet 2012 Risikoanalysen er store mengder radioaktivitet. Bortfall av kjøling basert på et scenario med en ulykke ved et bestemt ved desse anlegga vil kunne føra til utslepp som atomanlegg utenfor Norges grenser. er langt større enn ved Tsjernobylulukka. Slike utslepp kan råka Noreg, avhengig av vind og vêrforhold. Fukushimaulykka kom som ein følgje av eit kraftig jordskjelv etterfylgt av ein kraftig tsunami, og viste korleis naturhendingar kan forårsaka atomulukker. Utsleppa frå kjernekraftanlegget Fukushima Daiichi kunne målast i Noreg, men verdiane var så låge at det ikkje medførte konsekvensar for helse og miljø. Samtidig medførte hendingane at ei rekkje aktørar vart involverte i eit omfattande arbeid med å informera innbyggjarane om hendingane og aktuelle konsekvensar for Noreg. Den nukleære aktiviteten i Noreg er avgrensa. I områd nær KystROS-kommunane er det eit deponi for radioaktivt avfall i Gulen. Utslepp frå deponiet vert venta å ikkje gje alvorlege konsekvensar. Sannsyn for atomulukker heng saman med talet på anlegg kor slike ulukker kan oppstå. Med eit uendra nivå på sikkerheita vil sannsyn for ulukker auka i takt med talet på anlegg. Kjernekraftverk har fått auka sin aktualitet dei seinare åra, og bygging av kjernekraftverk vert av mange sett på som ein strategi for å møta klimautfordringane. I Finland er ein ny reaktor under bygging, og både i 25

Kommuneplan for Radøy 2011-2023 ROS

Kommuneplan for Radøy 2011-2023 ROS Kommuneplan for Radøy 2011-2023 ROS 18. februar 2011 1 Innhald: 1. INNLEIING... 3 2. VAL AV METODE... 3 3. OVERORDNA ROS-ANALYSE FOR KOMMUNEN... 4 4. SANNSYNLEGHEIT... 5 2 1. Innleiing Risiko- og sårbarheitsanalysen

Detaljer

FylkesROS Hordaland 2015

FylkesROS Hordaland 2015 FylkesROS Hordaland 2015 ( og litt anna om ROS) Innlegg på "Kommuneplankonferansen 2014" 28. og 29. oktober 2014 ved seksjonsleiar plan og beredskap/fylkesberedskapssjef Arve Meidell Føremålet med FylkesROS

Detaljer

ROS-analyse i kommuneplan

ROS-analyse i kommuneplan ROS-analyse i kommuneplan Interkommunalt skredsamarbeid Møte måndag 6. desember 2010 Inge Edvardsen Fylkesmannen i Hordaland 1 Risikoanalyse kva og kvifor? Ein systematisk tilnærming til arbeidet med samfunnstryggleik

Detaljer

Risiko og sårbarheit i reguleringsplan. Kathrine Sæverud Hauge Rådgjevar Beredskap Fylkesmannen i Hordaland

Risiko og sårbarheit i reguleringsplan. Kathrine Sæverud Hauge Rådgjevar Beredskap Fylkesmannen i Hordaland Risiko og sårbarheit i reguleringsplan Kathrine Sæverud Hauge Rådgjevar Beredskap Fylkesmannen i Hordaland 1 Lovfesta krav til ROS-analysar Plan- og bygningslova 3-1 h: (skal planer etter denne lov) fremme

Detaljer

ROS-analyse Huglo. Kartlegging av beredskap og ulukkesrisiko

ROS-analyse Huglo. Kartlegging av beredskap og ulukkesrisiko ROS-analyse Huglo Kartlegging av beredskap og ulukkesrisiko 2009 Innleiing Målsetjinga med denne analysen er å laga ein overordna oversikt som avdekkjer risiko og sårbarheit i høve arealendringane i ny

Detaljer

Reguleringsplan for Bergebakkane

Reguleringsplan for Bergebakkane Reguleringsplan for Bergebakkane ROS-analyse Dokument nr.: 66-1 A 18.06.2012 Revidert rasfarevurdering KH SKL SKL 0 11.06.2012 Utgjeven for bruk KH SKL SKL Rev. Dato Revisjon Av Kontr. Godkj. Tittel :

Detaljer

Undredal sentrum Reguleringsendring detaljregulering gnr 51, bnr 20 m.fl

Undredal sentrum Reguleringsendring detaljregulering gnr 51, bnr 20 m.fl Undredal sentrum Reguleringsendring detaljregulering gnr 51, bnr 20 m.fl ROS analyse 17.09.2011 Innhald Innhald... 1 1 Innleiing... 1 2 Analyse... 2 3 Vurdering... 3 3.1 Grunnlag for vurdering... 3 3.2

Detaljer

Rapport frå tilsyn med samfunnstryggleik og beredskap i Hå kommune 17. april 2015

Rapport frå tilsyn med samfunnstryggleik og beredskap i Hå kommune 17. april 2015 Rapport frå tilsyn med samfunnstryggleik og beredskap i Hå kommune 17. april 2015 Tidsrom for tilsynet: 2015 Kommunen si adresse: Hå kommune, postboks 24, 4368 Varhaug Kontaktperson i kommunen: Kaare Waatevik

Detaljer

ROS-analyse til reguleringsplan

ROS-analyse til reguleringsplan ROS-analyse til reguleringsplan Av Fylkesmannen i Rogaland, Beredskapslaget A. Innleiing Dette skrivet er til hjelp for kommunar og andre som skal lage og kontrollere ROS-analyse til reguleringsplanar,

Detaljer

Norsk Bremuseum sine klimanøtter

Norsk Bremuseum sine klimanøtter Norsk Bremuseum sine klimanøtter Oppgåve 1 Alt levande materiale inneheld dette grunnstoffet. Dessutan inngår det i den mest kjende klimagassen; ein klimagass som har auka konsentrasjonen sin i atmosfæren

Detaljer

ROS-analyse Huglo. Kartlegging av beredskap og ulukkesrisiko. Oktober 2009

ROS-analyse Huglo. Kartlegging av beredskap og ulukkesrisiko. Oktober 2009 ROS-analyse Huglo Kartlegging av beredskap og ulukkesrisiko Oktober 2009 Rev. desember 2009 Innleiing Målsetjinga med denne analysen er å laga ein overordna oversikt som avdekkjer risiko og sårbarheit

Detaljer

Samfunnstryggleik og beredskap

Samfunnstryggleik og beredskap Samfunnstryggleik og beredskap (Status og tankar om vegen vidare ) - ROS-analysar - Krise- og beredskapsplanverk - Øvingar - Interkommunalt samarbeid 1 NRK Brennpunkt 21.04.2015 2 1 Status i Hordaland

Detaljer

METODE OG AKSEPTKRITERIA FOR ROS-ANALYSE I SAMBAND MED PLANARBEID REVIDERT SEPTEMBER 2012 // HS sak xxx/12 OSTERØY KOMMUNE 2012

METODE OG AKSEPTKRITERIA FOR ROS-ANALYSE I SAMBAND MED PLANARBEID REVIDERT SEPTEMBER 2012 // HS sak xxx/12 OSTERØY KOMMUNE 2012 METODE OG AKSEPTKRITERIA FOR ROS-ANALYSE I SAMBAND MED PLANARBEID REVIDERT SEPTEMBER 2012 // HS sak xxx/12 OSTERØY KOMMUNE 2012 Framlegg til vedtak HS sak xxx/12. Vedtak: 03.10.2012 s. 1/9 NB! Dette dokumentet

Detaljer

Risiko- og sårbarheitsanalyse for detaljereguleringsplan for Helsehuset i Øvre Årdal

Risiko- og sårbarheitsanalyse for detaljereguleringsplan for Helsehuset i Øvre Årdal Risiko- og sårbarheitsanalyse for detaljereguleringsplan for Helsehuset i Øvre Årdal Analysen er utarbeida av administrasjonen i Årdal kommune og høyrer saman med planomtale med føresegner og plankart

Detaljer

RISIKO- OG SÅRBARHEITSANALYSE (ROS-analyse) FOR FURULY

RISIKO- OG SÅRBARHEITSANALYSE (ROS-analyse) FOR FURULY RISIKO- OG SÅRBARHEITSANALYSE (ROS-analyse) FOR FURULY Aurland kommune, desember 2014 1 Innhold Innleiing... 2 Analyse... 3 Radon:... 5 Naturmangfaldlova (NML) - vurdering... 5 Innleiing 20.01.2014 gjorde

Detaljer

VEDLEGG 1. IDENTIFISERING AV RISIKOFORHOLD VED BRUK AV SJEKKLISTE VEDLEGG 2. ANALYSESKJEMA

VEDLEGG 1. IDENTIFISERING AV RISIKOFORHOLD VED BRUK AV SJEKKLISTE VEDLEGG 2. ANALYSESKJEMA Vågsøy kommune 17.03.2014, Revidert: 12.01.2015. Vedtatt i kommunestyret i sak K-004/15 den 29.01.2015 INNHALD 1. INNLEIING... 3 2. ANALYSEOBJEKTET... 3 2.1 FØRESETNADER, AVGRENSINGAR OG ANTAKINGAR...

Detaljer

Utført av: VED DATO. Arkitektfirma Jon Vikøren AS TKB/KV 06.02.2015

Utført av: VED DATO. Arkitektfirma Jon Vikøren AS TKB/KV 06.02.2015 Vedlegg 1 til Planomtalen Detaljregulering for Blix hotell m.m., Vik kommune. Risiko- og sårbarhetsanalyse rev - PROSJEKT NR. OG NAVN 12.05 Detaljregulering for Blix hotell m.m., Vik kommune. Nasjonal

Detaljer

Vann som risikofaktor. ROS-analyser i reguleringsplaner. Kommuneplankonferansen 2009. 28. oktober 2009. ved fylkesberedskapssjef Arve Meidell

Vann som risikofaktor. ROS-analyser i reguleringsplaner. Kommuneplankonferansen 2009. 28. oktober 2009. ved fylkesberedskapssjef Arve Meidell Vann som risikofaktor ROS-analyser i reguleringsplaner Kommuneplankonferansen 2009 28. oktober 2009 ved fylkesberedskapssjef Arve Meidell Fylkesmannens oppgaver innen samfunnssikkerhet og beredskap Samordning:

Detaljer

Mål og meining med risikoanalysar sett frå

Mål og meining med risikoanalysar sett frå Mål og meining med risikoanalysar sett frå Statens helsetilsyn Geir Sverre Braut assisterande direktør Statens helsetilsyn Oslo, 10. mai 2012 1 2 Risikostyring eit mogeleg syn Risikostyring handlar om

Detaljer

RAPPORT ETTER ØVING LYNELD TORSDAG 20. DESEMBER 2012

RAPPORT ETTER ØVING LYNELD TORSDAG 20. DESEMBER 2012 Om Øving Lyneld Øving Lyneld er primært ei varslingsøving som Fylkesmannen i Hordaland gjennomfører med ujamne mellomrom for å teste beredskapsvarslinga til kommunane i Hordaland og Hordaland fylkeskommune.

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Kvifor FylkesROS. Utvikling av gode ROS-analysar på kommunalt nivå, mangla tilsvarande på regionalt nivå

Kvifor FylkesROS. Utvikling av gode ROS-analysar på kommunalt nivå, mangla tilsvarande på regionalt nivå Beredskapsseminar Fjell kommune 12. november 2007 FylkesROS Hordaland Risiko- og sårbarheitsanalyse for Hordaland fylke Torill Halland Rådgjevar Fylkesmannen i Hordaland www.fylkesmannen.no/hordaland Kvifor

Detaljer

Møte i FBR-H 14. & 15. januar 2016. ved fylkesberedskapssjef Arve Meidell

Møte i FBR-H 14. & 15. januar 2016. ved fylkesberedskapssjef Arve Meidell Møte i FBR-H 14. & 15. januar 2016 ved fylkesberedskapssjef Arve Meidell 1 Transportberedskap som tema Gjennom funn i ulike ROS-analysar, ved tilsyn, møte og faktiske hendingar ser Fylkesmannen behov for

Detaljer

Reguleringsplan for Verket 2, Gaupne. Plan-ID 1426-2011002 RISIKO- OG SÅRBARHEITSANALYSE. Luster dato 01.02.2013 BAKGRUNN. Stortingsmelding nr.

Reguleringsplan for Verket 2, Gaupne. Plan-ID 1426-2011002 RISIKO- OG SÅRBARHEITSANALYSE. Luster dato 01.02.2013 BAKGRUNN. Stortingsmelding nr. Reguleringsplan for Verket 2, Gaupne Plan-ID 1426-2011002 RISIKO- OG SÅRBARHEITSANALYSE Luster dato 01.02.2013 BAKGRUNN Stortingsmelding nr. 26: «Arealplanleggingen skal bidra til å redusere klimaendringens

Detaljer

Hvordan kan vi tenke omkring klimatilpasning?

Hvordan kan vi tenke omkring klimatilpasning? Hvordan kan vi tenke omkring klimatilpasning? Presentasjon på samling II i Analysedugnadsprosjektet Skei, 20.03.2012 Carlo Aall Forskingsleiar Vestlandsforsking Disposisjon 1. Tilpassing til kva? 2. Hovudstrategiar

Detaljer

For eit tryggare Noreg. Ein del av Forsvarsbygg

For eit tryggare Noreg. Ein del av Forsvarsbygg For eit tryggare Noreg Kompetansesenter for sikring av bygg Ein del av Forsvarsbygg Trugsmålsbiletet i dag stiller nye krav til sikring av viktige funksjonar i samfunnet. Dette fører med seg strengare

Detaljer

HØYRINGS- DOKUMENT FYLKESROS HORDALAND 2009

HØYRINGS- DOKUMENT FYLKESROS HORDALAND 2009 HØYRINGS- DOKUMENT FYLKESROS HORDALAND 2009 Juni 2009 INNHALD 1. INNLEIING... 6 1.1. Tilbakeblikk... 6 1.2. Avgrensingar... 6 1.3. Forventningar og krav i samfunnet... 7 1.4. Grunnleggjande prinsipp for

Detaljer

FylkesROS Hordaland 2009

FylkesROS Hordaland 2009 Fylkesmannen i Hordaland FylkesROS Hordaland 2009 Risiko- og sårbaranalyse for Hordaland fylke FYLKESROS HORDALAND 2009 3 Foto på framsida: Frå Dalevegen i Vaksdal kommune under flaumen 14.11.2005 Foto:

Detaljer

ROS analyse Reguleringsplan for Holmamyranebustadområde PlanID 14xx 2014xxx

ROS analyse Reguleringsplan for Holmamyranebustadområde PlanID 14xx 2014xxx ROS analyse Reguleringsplan for Holmamyranebustadområde PlanID 14xx 2014xxx Dato: 08.07.2014 Det er etter plan og bygningslova 4-3 krav til utarbeiding av risiko og sårbarheitsanalyse ved planlegging for

Detaljer

Risiko- og sårbarheitsanalyse (ROS-analyse) og Konsekvensutgreiing av 11.06.2015

Risiko- og sårbarheitsanalyse (ROS-analyse) og Konsekvensutgreiing av 11.06.2015 Vedlegg 3: Risiko- og sårbarheitsanalyse (ROS-analyse) og Konsekvensutgreiing av 11.06.2015 1. KRAV OM KONSEKVENSUTGREIING OG RISIKO- OG SÅRBARHEITSANALYSE ( ROS-ANALYSE) Plan- og bygningslova set krav

Detaljer

Plan for kommunal atomberedskap

Plan for kommunal atomberedskap NORDDAL KOMMUNE Plan for kommunal atomberedskap Delplan knytt til kriseplan for Norddal kommune Vedteken av Norddal kommunestyre i sak 09/04 1. Målsetting Med heimel i Lov om helsemessig og sosial beredskap

Detaljer

Detaljregulering for Planteskulesvingen bustadområde ROS- analyse

Detaljregulering for Planteskulesvingen bustadområde ROS- analyse Detaljregulering for Planteskulesvingen bustadområde ROS- analyse Etne kommune 04. desember 2014 Innhald Innhald... - 1-1. Føremål og omgrep... - 3-1.1 Føremål...- 3-1.2 Omgrep...- 3-2. Vurdering av mogelege

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

HEMSEDAL KOMMUNE RISIKO- OG SÅRBARHEITSANLYSE

HEMSEDAL KOMMUNE RISIKO- OG SÅRBARHEITSANLYSE HEMSEDAL KOMMUNE RISIKO- OG SÅRBARHEITSANLYSE 2011 Samfunnssikkerheit og planlegging Kommuneplan sin arealdel 2011 2023. Hemsedal kommune som samfunn er stort sett i det daglege skjerma for utsetting av

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Ekstremvêrhendingar. - lærer vi av dei? Idun A. Husabø

Ekstremvêrhendingar. - lærer vi av dei? Idun A. Husabø Ekstremvêrhendingar - lærer vi av dei? Idun A. Husabø Brukar samfunnet lærdommar frå handtering av ekstreme vêrhendingar til å redusere sårbarheit for m.a. klimaendringar? Brukar samfunnet lærdommar frå

Detaljer

Alvorlege hendingar i barnehagar og utdanningsinstitusjonar. Rettleiar i beredskapsplanlegging

Alvorlege hendingar i barnehagar og utdanningsinstitusjonar. Rettleiar i beredskapsplanlegging Alvorlege hendingar i barnehagar og utdanningsinstitusjonar Rettleiar i beredskapsplanlegging Rettleiar i beredskapsplanlegging for barnehagar og utdanningsinstitusjonar Rettleiaren er overordna, men

Detaljer

MELAND KOMMUNE OVERORDNA ROS-ANALYSE 2013

MELAND KOMMUNE OVERORDNA ROS-ANALYSE 2013 MELAND KOMMUNE OVERORDNA ROS-ANALYSE 2013 1 Innhald Innleiing... 3 1. Klimaendringar og naturulukker... 12 1.1. Naturhendingar... 13 2. Epidemiar og Helseberedskap... 26 2.1. Epidemiske sjukdomar... 27

Detaljer

Stråling frå elektronisk kommunikasjon

Stråling frå elektronisk kommunikasjon Stråling frå elektronisk kommunikasjon Ei orientering frå Statens strålevern og Post- og teletilsynet Kva er stråling? I kvardagen omgjev vi oss med ulike typar stråling, frå både naturlege og menneskeskapte

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Framtidas bustadbehov blir i hovudsak påverka av størrelsen på folketalet og alderssamansettinga i befolkninga. Aldersforskyvingar i befolkninga forårsakar

Detaljer

Øving Hordaland 2015. Bakgrunn, opplegg og forventningar til kommunane. Åsne Hagen Fylkesmannen i Hordaland

Øving Hordaland 2015. Bakgrunn, opplegg og forventningar til kommunane. Åsne Hagen Fylkesmannen i Hordaland Øving Hordaland 2015 Bakgrunn, opplegg og forventningar til kommunane Åsne Hagen Fylkesmannen i Hordaland 1 Overordna mål for Øving Hordaland 2015 Få på plass ein koordinert atomberedskap i fylket slik

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Arbeidsbok (mal for eigenprodusert HMS-dokumentasjon)

Arbeidsbok (mal for eigenprodusert HMS-dokumentasjon) Arbeidsbok (mal for eigenprodusert -dokumentasjon) Lovar, forskrifter, standardar kap 6 Kartlegging Handlingsplan Rapportering kap 3 kap 4 kap 5 Mål kap 1 Organisasjon Ansvar Opplæring Revisjon kap 2 kap

Detaljer

Strategiplan for Apoteka Vest HF

Strategiplan for Apoteka Vest HF Strategiplan for Apoteka Vest HF 2009 2015 Versjon 0.91 03.09.2008 Strategiplan for Apotekene Vest HF 2009 2015 Side 1 Innleiing Det har vore nokre spennande år for Apoteka Vest HF sida reforma av helseføretaka

Detaljer

MØTEINNKALLING Tysnes kommune

MØTEINNKALLING Tysnes kommune 23 Utval : KOMMUNESTYRET Møtestad : Rådhuset Møtedato : 10.05.11 Tid : 17.00 MØTEINNKALLING SAKLISTE: Utvalsaknr. Arkivsaknr. Tittel PS 8/11 10/1091 REFERAT, SKRIV OG MELDINGAR PS 9/11 11/24 ÅRSMELDING

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

Definisjon av Samfunnssikkerhet i St.meld. nr. 17 (2001-2002)

Definisjon av Samfunnssikkerhet i St.meld. nr. 17 (2001-2002) Samfunnssikkerhet Definisjon av Samfunnssikkerhet i St.meld. nr. 17 (2001-2002) Evnen samfunnet har til å opprettholde viktige samfunnsfunksjoner og ivareta borgernes liv, helse og grunnleggende behov

Detaljer

Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015

Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015 BREV MED NYHENDE 06/02/2015 Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015 Av advokat Anders Elling Petersen Johansen Bakgrunn Regjeringa har, etter eiga utsegn, ei målsetjing om å gjere

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2 SAKSFRAMLEGG Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2 Prosjekt Sogn lokalmedisinske senter, Lærdal. Rapport forstudie og vidareføring TILRÅDING: Leikanger kommunestyre gjer

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Barnevernsfaglege vurderingar. Fylkesmannen sine erfaringar. Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014

Barnevernsfaglege vurderingar. Fylkesmannen sine erfaringar. Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014 Barnevernsfaglege vurderingar Fylkesmannen sine erfaringar Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014 Heimel Dokumentasjonskrav 1. Barnevernlova og forvaltningslova Formål 1. Arbeidsverktøy for dei

Detaljer

RISIKO- OG SÅRBARHETSANALYSE FOR OMRÅDEREGULERINGSPLAN FOR TORGKVARTALET, ØVRE ÅRDAL

RISIKO- OG SÅRBARHETSANALYSE FOR OMRÅDEREGULERINGSPLAN FOR TORGKVARTALET, ØVRE ÅRDAL RISIKO- OG SÅRBARHETSANALYSE FOR OMRÅDEREGULERINGSPLAN FOR TORGKVARTALET, ØVRE ÅRDAL Analysen er utarbeida av administrasjonen i Årdal kommune og høyrer saman med plankart, planomtale og føresegner til

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Fylkesmannen har løyvd kr 1 040 000 av skjønsmidlar til utgreiinga. Felles utgreiing skal vera eit supplement til kommunane sine prosessar.

Fylkesmannen har løyvd kr 1 040 000 av skjønsmidlar til utgreiinga. Felles utgreiing skal vera eit supplement til kommunane sine prosessar. Sogn regionråd FELLES UTGREIING OM KOMMUNEREFORMA - STATUS Kommunane i Sogn regionråd gjennomfører ei felles utgreiing som skal gje kommunane eit grunnlag for å ta stilling til ev. kommunesamanslåing med

Detaljer

Helhetlig ROS-analyse. Dønna kommune. Vedtatt av kommunestyret 19.06.2012, sak 67/12 W DøNNA KOMMUNE. Sentraladministrasjonen k_snr-= IS! Ho?

Helhetlig ROS-analyse. Dønna kommune. Vedtatt av kommunestyret 19.06.2012, sak 67/12 W DøNNA KOMMUNE. Sentraladministrasjonen k_snr-= IS! Ho? E E Dom: P5004980 (151765-3) n' ANALYSE El. VVVV ÅTT ~ HELHETLIGE ROS» Vedtatt av kommunestyret 19.06.2012, sak 67/12 W DøNNA KOMMUNE Sentraladministrasjonen k_snr-= IS! Ho? ~ '6 Mouélt Helhetlig ROS-analyse

Detaljer

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg?

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg? IA-funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? // IA - Funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? Målet med eit inkluderande arbeidsliv (IA) er å gje plass til alle som kan og vil

Detaljer

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Oktober 2014 Tittel: Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Dato: Oktober 2014 www.nokut.no Forord NOKUT har vore i kontinuerleg endring sidan

Detaljer

SAMLA SAKSFRAMSTILLING

SAMLA SAKSFRAMSTILLING Side 1 SAMLA SAKSFRAMSTILLING Arkivsak: 09/1467-19413/09 Saksbeh.: Jofrid Fagnastøl Arkivkode: PLAN soneinndeling Saksnr.: Utval Møtedato 109/09 Formannskap/ plan og økonomi 05.11.2009 SAMLA SAK - DETALJREGULERINGSPLAN

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar.

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. Vårt ynskje: Alle barn skal ha eit trygt miljø i barnehagen utan mobbing.

Detaljer

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Folketalsutviklinga i PANDA vert bestemt av fødselsoverskotet (fødde minus døde) + nettoflyttinga (innflytting minus utflytting). Fødselsfrekvensar og dødsratar

Detaljer

Naturskadehendingar: Korleis brukar vi tidlegare hendingar til å planleggja for betre tilpassing til framtidige hendingar?

Naturskadehendingar: Korleis brukar vi tidlegare hendingar til å planleggja for betre tilpassing til framtidige hendingar? Naturskadehendingar: Korleis brukar vi tidlegare hendingar til å planleggja for betre tilpassing til framtidige hendingar? Møte med NIFS-prosjektet, Oslo, 05.11.2014 Halvor Dannevig, Carlo Aall og Kyrre

Detaljer

Lokal forskrift for bruk av mindre avløpsanlegg i Fjell kommune.

Lokal forskrift for bruk av mindre avløpsanlegg i Fjell kommune. Lokal forskrift for bruk av mindre avløpsanlegg i Fjell kommune. Lokal forskrift er gjeve i medhald av 12-6 i forureiningsforskrifta, fastsett av Miljøverndepartementet 15.12.05. 1 Verkeområde og føremål.

Detaljer

Styresak. Forslag til vedtak: Føretak: Dato: Sakshandsamar: Saka gjeld:

Styresak. Forslag til vedtak: Føretak: Dato: Sakshandsamar: Saka gjeld: Styresak Går til: Føretak: Dato: Sakshandsamar: Saka gjeld: Styremedlemmer Helse Fonna HF 8..1 Helga S. Onarheim Årsrapport 21 Tilsetteskader og -hendingar Styresak 29/1 O Styremøte 22..1 Forslag til vedtak:

Detaljer

BRANNFØREBYGGANDE TILTAKSPLAN FOR SAGVÅG SKULE

BRANNFØREBYGGANDE TILTAKSPLAN FOR SAGVÅG SKULE BRANNFØREBYGGANDE TILTAKSPLAN FOR SAGVÅG SKULE Utarbeidd av Tekniske tenester (eigar) Rune Hansen Datert: 23.05.2008 Rev: ORGANISERING OG DRIFT AV DRIFT AV EIT SÆRSKILT BRANNOBJEKT ( 13 i Lov om vern mot

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune

Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune Prosedyre Barn med nedsett funksjonsevne i Stord kommune Gjeld frå august 2015 1. BARN MED NEDSETT FUNKSJONSEVNE Barn med nedsett funksjonsevne kan ha trong for særleg tilrettelegging av fysiske og personalmessige

Detaljer

Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune

Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune Skjema for medarbeidarsamtalar i Radøy kommune 1 Bedriftspedagogisk Senter A.S bps@bps.as Medarbeidarsamtalar i Radøy kommune - slik gjer vi det Leiar har ansvar for å gjennomføra samtalane sine slik det

Detaljer

Husleige / Fellsekostnader i interkommunale samarbeid i Hallingdal.

Husleige / Fellsekostnader i interkommunale samarbeid i Hallingdal. Notat Husleige / Fellsekostnader i interkommunale samarbeid i. Dette notatet kan vera eit diskusjonsgrunnlag for vurdering av fordeling av utgifter til husleige og drift i interkommunale samarbeid. Oversikt

Detaljer

Retningslinjer for risikostyring i. Helse Vest

Retningslinjer for risikostyring i. Helse Vest Retningslinjer for risikostyring i Helse Vest Versjon 4.0 Innhald1. Februar 2012 Retningslinjer for risikostyring i Helse Vest...3 1.0 Hensikta med dokumentet...3 2.0 Bakgrunn...3 3.0 Definisjonar...3

Detaljer

Naturfarer og bruk av akseptkriterier i i Nasjonalt risikobilde 2013

Naturfarer og bruk av akseptkriterier i i Nasjonalt risikobilde 2013 Naturfarer og bruk av akseptkriterier i i Nasjonalt risikobilde 2013 NIFS-seminar 13. juni 2013 Ann Karin Midtgaard, Direktoratet for samfunnssikkerhet og beredskap 1 Hva er Nasjonalt risikobilde? En analyse

Detaljer

6 Samfunnstryggleik og beredskap

6 Samfunnstryggleik og beredskap 6 Samfunnstryggleik og beredskap For å kunna redusera omfang av skader og uønska hendingar, skal risiko og sårbarheit kartleggast i høve menneskeskapte og naturskapte hendingar. Analysen vert utført i

Detaljer

Kommunane - fundamentet for lokal helse- og sosial beredskap

Kommunane - fundamentet for lokal helse- og sosial beredskap Kommunane - fundamentet for lokal helse- og sosial beredskap Dei fleste av oss har stor tillit til at kommunen er der for å hjelpe når det skjer noko ekstraordinært. Vi stoler på at folkevalde og administrasjonen

Detaljer

OVERORDNA RISIKO- OG SÅRBARHEITSANALYSE 2014 KVINNHERAD

OVERORDNA RISIKO- OG SÅRBARHEITSANALYSE 2014 KVINNHERAD OVERORDNA RISIKO- OG SÅRBARHEITSANALYSE 2014 KVINNHERAD Innhold 1 Bakgrunn... 6 2 Innleiing... 7 2.1 Kort om ROS-analysar... 7 2.2 Kvifor ROS-analysar?... 7 2.3 Føremål... 8 2.4 Avgrensingar... 8 2.5 Forventningar

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Oppstart av arbeid med overordnet risiko- og sårbarhetsanalyse og fastsetting av metode og akseptkriterier.

Oppstart av arbeid med overordnet risiko- og sårbarhetsanalyse og fastsetting av metode og akseptkriterier. Byrådssak 123/13 Oppstart av arbeid med overordnet risiko- og sårbarhetsanalyse og fastsetting av metode og akseptkriterier. KMK ESARK-86-201200560-75 Hva saken gjelder: Saken gjelder oppstart av arbeid

Detaljer

1. Mål med samhandlingsreforma

1. Mål med samhandlingsreforma 1. Mål med samhandlingsreforma I april 2010 vedtok Stortinget Samhandlingsreforma, som var lagt fram som Stortingsmelding 47 i juni 2009. Meldinga hadde som undertittel Rett behandling på rett sted til

Detaljer

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto TILSYNSRAPPORT første halvår 2012 - ei evaluering av marknadsføring frå januar til og med juni månad 2012 Tilsynsrapport marknadsføring nr. 2012-12 Lotteritilsynet

Detaljer

GLOPPEN KOMMUNE ADMINISTRASJONSUTVALET

GLOPPEN KOMMUNE ADMINISTRASJONSUTVALET ADMINISTRASJONSUTVALET MØTEINNKALLING Møtedato: 03.09.2015 Møtestad: Heradshuset Møtetid: Kl. 16:00 Merk deg møtetidspunktet! Den som har lovleg forfall, eller er ugild i nokon av sakene, må melde frå

Detaljer

Tenesteavtale 11. mellom. XX kommune. Helse Fonna HF SAMARBEID OM VEDTEKNE BEREDSKAPSPLANAR OG PLANAR FOR DEN AKUTTMEDISINSKE KJEDA

Tenesteavtale 11. mellom. XX kommune. Helse Fonna HF SAMARBEID OM VEDTEKNE BEREDSKAPSPLANAR OG PLANAR FOR DEN AKUTTMEDISINSKE KJEDA Tenesteavtale 11 mellom XX kommune og Helse Fonna HF SAMARBEID OM VEDTEKNE BEREDSKAPSPLANAR OG PLANAR FOR DEN AKUTTMEDISINSKE KJEDA 1 1. Partar Avtalen er inngått mellom xx kommune og Helse Fonna HF. 2.

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Øving Fårikål 2014. Oppsummering. Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014. Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm

Øving Fårikål 2014. Oppsummering. Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014. Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm Øving Fårikål 2014 Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014 Oppsummering Side 1 1 Innleiing... 3 2 Øvingsmål... 4 3 Måloppnåing

Detaljer

Nasjonalt risikobilde nye utfordringer

Nasjonalt risikobilde nye utfordringer Nasjonalt risikobilde nye utfordringer Avdelingsleder Erik Thomassen ESRA-seminar Endret risikobilde - sårbarhet i transportsektoren Onsdag 8. februar 2012 kl 11:30-15:30 1 Forebygge Redusere sårbarhet

Detaljer

Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO. Gjeld frå 1. januar 2015

Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO. Gjeld frå 1. januar 2015 Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO Gjeld frå 1. januar 2015 1 Innhald Innleiing... 3 Del 1: Reglar om inhabilitet... 4 1.1. Automatisk

Detaljer

Hans Kr Rønningen Fagansvarlig samfunnssikkerhet

Hans Kr Rønningen Fagansvarlig samfunnssikkerhet Hans Kr Rønningen Fagansvarlig samfunnssikkerhet Formål Samfunnssikkerhet i arealplanlegging Fremme god arealbruk og samfunnsutvikling Kartlegge risiko og sårbarhet der nytt areal tas i bruk I eksisterende

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

Kommentar 22.7.2015 frå Naturvernforbundet vedrørande blåsesand i Ulsteinvik

Kommentar 22.7.2015 frå Naturvernforbundet vedrørande blåsesand i Ulsteinvik Kommentar 22.7.2015 frå Naturvernforbundet vedrørande blåsesand i Ulsteinvik (Basert på opplysningane i artikkelen nedanfor.) Brukt blåsesand inneheld komponentar av det som er sandblåst, og er å rekne

Detaljer

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune Vedteke i kommunestyret 19 juni 2014 FORORD Hovudoppdraget for alle som arbeider i Masfjorden kommune er å yte kommunale tenester av beste kvalitet. Den einskilde sin

Detaljer

Forvaltningsrevisjon «Pleie og omsorg - årsak til avvik mot budsjett og Kostra-tal»

Forvaltningsrevisjon «Pleie og omsorg - årsak til avvik mot budsjett og Kostra-tal» Notat Til: Kopi: Frå: Kommunestyret og kontrollutvalet Arkivkode Arkivsaknr. Løpenr. Dato 216 13/1449-13 10263/15 28.01.2015 Forvaltningsrevisjon «Pleie og omsorg - årsak til avvik mot budsjett og Kostra-tal»

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32. Kjøp av husvære. Vedlegg: Behov for kommunale husvære for vidare utleige

SAKSFRAMLEGG. Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32. Kjøp av husvære. Vedlegg: Behov for kommunale husvære for vidare utleige SAKSFRAMLEGG Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32 Kjøp av husvære Vedlegg: Bakgrunn: Lovheimel: Behov for kommunale husvære for vidare utleige SAKSOPPLYSNINGAR Behov Kommunstyret

Detaljer

ROS-analyse for Storøynå hytteområde

ROS-analyse for Storøynå hytteområde ROS-analyse for Storøynå hytteområde Del av Gnr: 90 Bnr: 3 Vindafjord kommune 3.mai 2012 ROS-vurderinger Hensikten med risiko- og sårbarhetsanalyser er å utarbeide et grunnlag for planleggingsarbeidet

Detaljer

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema. 1 Oppdatert 16.05.09 Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.) Velkommen til Hordaland fylkeskommune sin portal

Detaljer

Rapport frå kontrollen ved Sjøtroll Havbruk AS på lokaliteten Skaftå, Osterøy kommune

Rapport frå kontrollen ved Sjøtroll Havbruk AS på lokaliteten Skaftå, Osterøy kommune Sakshandsamar, innvalstelefon Tom N. Pedersen, 5557 2119 Vår dato 28.06.2011 Dykkar dato Vår referanse 2011/5968 Dykkar referanse Rapportnummer: 2011.047.I.FMHO Rapport frå kontrollen ved Sjøtroll Havbruk

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE.

REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE. REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE. 1. GENERELT 1.1 Føremål Møre og Romsdal fylke har som mål å yte god service og vere tilgjengeleg for innbyggarane i fylke og for

Detaljer

Møteinnkalling. Utval : Jostedalsbreen nasjonalparksty re - AU Møtesta d: Telefonmøte Dato: 02.05.2013 Tidspunkt : 10:00

Møteinnkalling. Utval : Jostedalsbreen nasjonalparksty re - AU Møtesta d: Telefonmøte Dato: 02.05.2013 Tidspunkt : 10:00 Møteinnkalling Utval : Jostedalsbreen nasjonalparksty re - AU Møtesta d: Telefonmøte Dato: 02.05.2013 Tidspunkt : 10:00 Eventuelt forfall må meldast snarast. Vararepresentantar møter etter nærare beskjed.

Detaljer