Miljørapport Hordaland fylkeskommune. Nr. 6-12

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Miljørapport 2011. Hordaland fylkeskommune. Nr. 6-12"

Transkript

1 Miljørapport 2011 Hordaland fylkeskommune Nr AUD-rappor t

2 Utgivar: Tittel: Hordaland fylkeskommune, Regionalavdelinga, Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) Miljørapport 2011 Hordaland fylkeskommune Publikasjonsserie/nr: AUD-rapport nr: Dato: 15. mai 2012 / Korrigert versjon 25. september 2012 Forfattar: Stian Skår Ludvigsen, PhD Tlf: E-post: 2

3 Miljørapport Hordaland fylkeskommune 2011 Innhald Side: Innleiing 4 Nedgang i nasjonale klimagassutslepp. Usikker nedgang i Hordaland 5 Miljørapportering for Hordaland fylkeskommune si verksemd 9 Miljø og klima generelt 9 Kraftig auke i talet på kilometer kjørt i teneste 10 Auke i talet og lengda på flyreiser 11 Energiforbruk i bygg 12 Bygningsmassen 14 Energiovervakingssystem 14 Miljøfyrtårn og miljøsertifisering 14 Avfall 14 Papirforbruk 15 Kollektivtrafikk 15 Samla CO 2 -utslepp 16 Kjelder 18 Figur- og tabelloversikt Figur 1: Utvikling i klimagassutslepp, Noreg og Hordaland, alle kjelder 5 Figur 2: Utslepp frå industri og bergverk 6 Figur 3: Utslepp frå hushald og jordbruk 7 Figur 4: Utslepp frå kjøretøy 7 Figur 5: Timar med NO 2 -forureining og gjennomsnittleg NO 2 -verdi, Danmarks plass 8 Figur 6: Talet på kilometer kjørt etter eining 10 Figur 7: Fordeling av energikjelder i fylkeskommunale bygg 13 Figur 8: Kopipapir, mjukt papir og trykksaker 15 Tabell 1: Utslepp frå fylkeskommunale flyreiser bestilt via HRG 11 Tabell 2: Utslepp frå fylkeskommunale flyreiser etter eining, Tabell 3: Energiforbruk i fylkeskommunale bygg 13 Tabell 4: Drivstofforbruk i kollektivtrafikken i Hordaland 16 Tabell 5: Oppsummering av utslepp frå fylkeskommunal verksemd 17 3

4 Innleiing Versjonskommentar: I første versjon (15. mai) hadde vi fått levert feilaggregerte data om kilometergodtgjersle. Dette resulterte i feil utrekna CO 2 -utslepp som følgje av fylkeskommunal drift (figur 6 og tabell 5). Dette er retta i denne versjonen. Klimaplan for Hordaland blei vedteke av Fylkestinget 8. juni 2010, med tre hovudmål: 1) utslepp av klimagassar i Hordaland skal blir redusert med 22 % innan 2020 i forhold til 1991, 2) energibruken skal bli redusert og bli gjort berekraftig gjennom effektivisering og bruk av ny fornybar energi, 3) Hordaland skal vere best mogleg budd på klimaendringane. Klimaplanen inneheld delmål på energi, forbruk og avfall, bygningar, arealbruk og transport, næringsliv, teknologi, klimatilpassing, og samarbeid og verkemidlar. Denne miljørapporten er bygd opp med to kapittel: eitt om utviklinga i klimagassutslepp i Hordaland, og eitt kapittel om Hordaland fylkeskommune si verksemd. Sistnemnte inneheld utvald informasjon om energi, forbruk og avfall, bygningar, transport og verkemidlar. For første gong i den perioden data er tilgjengeleg, var det frå 2007 til 2008 ein reduksjon i utslepp av klimagassar i Hordaland, både frå industri, biltrafikk og andre kjelder. Dette skuldast i stor grad finanskrisen, med til dømes lågare produksjonsaktivitet i Lindås. Reduksjonen i utslepp heldt fram også i Dessverre er 2009-dataa dei siste vi har SSBtal for. SSB har stogga publisering av kommune- og fylkesfordelte utslepps- og energital på grunn av stor usikkerheit. På nasjonalt nivå gjekk utsleppa opp i 2010, men ned att i Vi har teke utgangspunkt i desse tala for eigne, grove, berekningar av utslepp i Hordaland for vegtrafikk, industri, hushald, landbruk, og total. Desse tala er høgst usikre, men vi bruker historiske tal til å berekne eit usikkerheitsintervall rundt tala, og soleis kan vi skape oss eit bilete av stoda lokalt. Kalde vintrar i og gjorde at vi hadde høge forureiningsverdiar i Bergen, og vi hadde høgt oljeforbruk i fylkeskommunale bygg. Hausten og vinteren i 2011 var mildare, og både luftforureining og oljeforbruk gjekk ned. Utsleppstal for dette i tidlegare miljørapportar, har ført til ei endring bort frå prisstyring av oppvarming. Elektrisitet skal no vere den føretrekte oppvarmingskjelda, uavhengig av pris. Det er for tidleg å seie kva konsekvensar dette vedtaket vil ha, da vi fekk ein mildare vinter. Utsleppa frå energibruken i fylkeskommunale bygg gjekk ned 20 % frå 2010 til CO 2 -utsleppa frå bilreiser blei i 2011 redusert med 12 %, men utsleppa frå flyreiser auka med 18,5 %. Vi har òg tal for utslepp frå kollektivtrafikken (all trafikk). Desse auka med 11,5 %. Denne rapporten og anna informasjon om Hordaland fylkeskommune sitt miljøarbeid er tilgjengeleg på Denne og andre rapportar frå analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) er òg tilgjengeleg på 4

5 Nedgang i nasjonale klimagassutslepp. Usikker nedgang i Hordaland. For at vi skal nå målet om 22 % reduksjon i klimagassutslepp innan 2020 skulle vi i Hordaland hatt minst 2,5 % årleg reduksjon frå 2009-nivået, og nasjonalt ein årleg reduksjon på minst 2,7 %, men på grunn av stor usikkerheit i dei kommunale tala, har SSB etter 2009 slutta å publisere kommune- og fylkesfordelt statistikk over klimagassutslepp. 1 Vi må derfor lage nokre estimat for utslepp i Hordaland etter Dette har vi gjort i figur 1 til 4. Figur 1 viser utviklinga i totale utslepp, med ei målbane for kva årleg reduksjon vi må ha for å nå 22 % reduksjon. Figur 2 viser utviklinga i utslepp frå industri og bergverk, figur 3 for hushald og jordbruk, og figur 4 frå kjøretøy. For landet som heile var det i 2010 ein auke i totale klimagassutslepp på 4,7 %, og i 2011 ein reduksjon på 2,3 %. Samla sett har det over dei to åra vore ein auke på 2,3 %. I figurane har vi lagt inn våre berekningar, der vi for dei år vi manglar data for reknar Hordaland sin del av dei nasjonale klimagassutsleppa som gjennomsnitt av dei åra vi har data for (1991, 1995, 2000, 2005, 2008, 2009). Vi får da ei utsleppsendring i Hordaland på +3,7 % i 2010 og -2,3 % i Samla utsleppsauke i dei to siste åra er da på 1,3 %. Figur 1: Utvikling i klimagassutslepp, Noreg og Hordaland, alle kjelder Indeks = Intervall, alle kjelder, Hordaland Mål, Noreg Mål, Hordaland Alle kjelder, Noreg Alle kjelder, Hordaland Note: Figuren viser utviklinga for klimagassutslepp (i CO 2 -ekvivalentar) frå alle kjelder. Indeks med 1991 som referanse. Data for Noreg frå alle år. Data frå Hordaland frå 1991, 1995, 2000, 2005, 2008 og 2009 (dei åra SSB har oppgitt data for). Andre datapunkt er berekna etter gjennomsnittleg historisk forhold til dei nasjonale tala. Det brune feltet viser berekningsintervall der største og minste historiske forhold utgjer yttergrensene. Dei svarte linjene viser kva årleg endring som må til for å nå klimamålet om 22 % reduksjon frå 1991 til Kjelde: Eigne berekningar av SSB/Statistikkbanken, tabell fram til 2009 og frå Sjå og 2 For dokumentasjon av dataa, sjå og 5

6 Det betyr at vi sakkar akterut, og det blir tyngre å nå måla. For at vi no skal nå målet om 22 % reduksjon frå 1991-nivået, må vi i Hordaland ha ein årleg reduksjon på 3,2 % framover (nasjonalt må vi ha ein årleg reduksjon på 3,6 %). Indeks for utslepp (i CO2-ekvivalentar) frå alle kjelder er vist i figur 1. Vårt estimat for utslepp frå Hordaland er vist med eit intervall rundt den raude stipla linja. Dei svarte linjene viser den årlege endring som må til for å nå målet om 22 % reduksjon. Finanskrisa er sannsynlegvis årsaka for nedgangen frå 2008 til Til dømes såg Statistisk sentralbyrå lågare aktivitet i godstransport og drosjenæringa i andre halvdel av 2008, 3 og ein lågare produksjonsaktivitet i til dømes Lindås. 4 I 2009 var industrikommunane Kvinnherad og Kvam blant dei ti kommunane med dei største berekna utsleppsreduksjonane. 5 Også Karmøy, Odda og Sauda hadde store berekna reduksjonar i utsleppa i Utsleppa frå industri og bergverk er vist i figur 2. Dei nasjonale tala for 2011 i figur 1 er foreløpige, og SSB har enno ikkje publisert detaljerte tal etter aktivitetar. Figur 2, 3 og 4 går derfor berre til Figur 2: Utslepp frå industri og bergverk Indeks = Intervall - stasjonær forbrenning, Hordaland Intervall - prosessutslepp, Hordaland Stasjonær forbrenning, Hordaland Stasjonær forbrenning, Noreg Prosessutslepp, Hordaland Prosessutslepp, Noreg Note: Figuren viser utviklinga for klimagassutslepp (i CO 2 -ekvivalentar) frå industri og bergverk. Indeks med 1991 som referanse. Data for Noreg frå alle år. Data frå Hordaland frå 1991, 1995, 2000, 2005, 2008 og Andre datapunkt er berekna etter gjennomsnittleg historisk forhold til dei nasjonale tala. Dei grå og brune felta viser berekningsintervall der største og minste historiske forhold utgjer yttergrensene. Kjelde: Eigne berekningar av SSB/Statistikkbanken, tabell og artikkel publisert 15. februar artikkel publisert 23. februar publisert 22. februar J.fr. fotnote 2. 6

7 Figur 3: Utslepp frå hushald og jordbruk Intervall - jordbruk, Hordaland Intervall - forbrenning i bustader, Hordaland Jordbruk, Hordaland Jordbruk, Noreg Forbrenning i bustader, Hordaland Forbrenning i bustader, Noreg Figur 4: Utslepp frå kjøretøy Indeks = Intervall - tunge kjøretøy, Hordaland Intervall - personbilar, Hordaland Tunge kjøretøy, Hordaland Tunge kjøretøy, Noreg Personbilar, Hordaland Personbilar, Noreg Note: Figurane viser utviklinga for klimagassutslepp (i CO 2 -ekvivalentar) frå jordbruk og hushald (figur 3) og frå kjøretøy (figur 4). Indeks med 1991 som referanse. Data for Noreg frå alle år. Data frå Hordaland frå 1991, 1995, 2000, 2005, 2008 og Andre datapunkt er berekna etter gjennomsnittleg historisk forhold til dei nasjonale tala. Dei grå og brune felta viser berekningsintervall der største og minste historiske forhold utgjer yttergrensene. Kjelde: Eigne berekningar av SSB/Statistikkbanken, tabell og J.fr. fotnote 2. 7

8 Utsleppsnivåa frå industrien auka meir i Hordaland enn i resten av Noreg frå 1995 til 2000, og den stasjonære forbrenninga har fortsatt å auke i Hordaland, medan den har gått ned i Noreg. Dermed har distansen mellom indeksverdiane auka. Intervallet som vi har lagt inn viser stor usikkerheit om kva tala for Hordaland er, og den estimerte nedgangen frå 2009 til 2010 er høgst usikker, spesielt med tanke på at utsleppstala nasjonalt har gått opp. Utsleppa frå bustader i Hordaland har hatt ei lik utvikling med landet, og ligg antakeleg 42 % under 1991-nivået (figur 3). Utsleppa frå jordbruk har ikkje gått like mykje ned, men nedgangen i Hordaland har vore større enn i landet. Når det gjeld vegtrafikken, var det ein reduksjon i utslepp både frå personbil- og tungtrafikk i 2008 og 2009, men utslepp frå varebiler og minibussar aukar, 8 og salet av drivstoff auka igjen i 2010, 9 noko vi ser i auka utslepp frå vegtrafikk i figur 4. Figur 5: Timar med NO 2 -forureining og gjennomsnittleg NO 2 -verdi, Danmarks plass 100 % 90 % 80 % 70 % 60 % 50 % 40 % 30 % 20 % 10 % 0 % feb. 04 apr. 04 jun. 04 aug. 04 okt. 04 des. 04 feb. 05 apr. 05 jun. 05 aug. 05 okt. 05 des. 05 feb. 06 apr. 06 jun. 06 aug. 06 okt. 06 des. 06 feb. 07 apr. 07 jun. 07 aug. 07 okt. 07 des. 07 feb. 08 apr. 08 jun. 08 aug. 08 okt. 08 des. 08 feb. 09 apr. 09 jun. 09 aug. 09 okt. 09 des. 09 feb. 10 apr. 10 jun. 10 aug. 10 okt. 10 des. 10 feb. 11 apr. 11 jun. 11 aug. 11 okt. 11 des Allergikarar og personar med alvorlege hjarte- og luftvegslidingar bør unngå opphald i området. Irritasjonar og ubehag kan forekomme hos friske Allergikarar og personar med alvorlege hjarte- og luftvegslidingar bør unngå utandørs opphald i området. Helseeffektar kan forekomme hos astmatikarar Liten eller inga helserisiko Gjennomsnittsverdi μg/m3 NO2 per måned. Timesverdiar under 100 μg utgjer liten eller ingen helserisiko, verdiar over 150 μg utgjer risiko for allergikarar og personar med hjarte- og luftvegslidingar, mens verdiar over 200 μg reknast som svært høge Note: Prosent av timar registrert (venstre akse), mikrogram NO 2 per kubikkmeter (høgre akse), per månad. Kjelde: Bergen kommune, Helsevernetaten / 8 publisert 15. februar publisert 15.februar

9 Figur 5 viser målingar av nitrogendioksid ved Danmarks plass. Det er òg plassert målarar ved Rådhuset i Bergen, og i ein kort periode i 2010 var det òg målarar i Arna. Figuren viser ei vesentleg betring av luftkvaliteten i november og desember 2011 samanlikna med alle tidlegare år i figuren, og spesielt samanlikna med 2009 og Miljørapportering for Hordaland fylkeskommune si verksemd Problematikken rundt utsleppa av klimagassar er hovudfokus for fylkeskommunen si miljørapportering. Det blir fokusert på: Utslepp frå fylkeskommunal reiseverksemd Energiforbruk bygg og bruk av fornybare energikjelder vs. oljefyring Papirforbruk Avfall Utviklinga i kollektivtrafikken Miljørapporten omfattar dei klima- og miljødata for fylkeskommunen sin aktivitet som det er mogleg å skaffe på det tidspunktet rapporten blir utarbeidd. Klimaplan for Hordaland er vedteke som regional plan. Det er tilsett ein koordinator for arbeidet med miljøsertifisering av einingane, og det er tilsett ein koordinator for arbeidet med forvaltingsplan for vassregion Hordland. Miljø og klima generelt Klimaplan blei vedteke som regional plan av fylkestinget i Måla i klimaplanen er i samsvar med nasjonale mål i klimaforliket på Stortinget. Handlingsprogrammet skal rullerast årleg. Arbeidet med forvaltingsplan for vassregion Hordaland starta i 2010 og skal vere ferdig i 2015, og gjelde frå Fylkeskommunen er frå 2010 styringsmakt for akvakulturløyve, vassregion Hordaland og haustbare artar av vilt og innlandsfisk. 9

10 Redusert kjøring For 2010 og 2011 har vi fått meir detaljerte data, så data for sentraladministrasjonen etter 2009 er ikkje samanliknbare med dei før Sjølv om aktiviteten veks, blir det mindre kjøring. Til dømes fekk sentraladministrasjonen i % fleire årsverk, mens kilometergodtgjerslee har blitt redusert medd 3,3 %. Etter ein auke frå 2007 til 2008, var det ei utflating av det samlaa talet på kmm kjørt i teneste frå 2008 til 2009, og ein liten nedgang frå 2009 til I førre versjon av denne rapporten hadde vi fått inn feilaggregertee data som viste ein auke i Med dei korrigerte dataa ser vi no ein større reduksjon i 2011 enn i Samla kjørelengdee i 2011 var på km. Om vi går ut frå at kjørelengda er liktt fordelt med forholdet mellom bensin, diesel og elektriske personbilar i Hordaland,, 10 og vi legg til grunn ei endring i gjennomsnittsutslepp frå 179,2 til 177,2 gramm CO 2 per kilometer, 11 vil kjøringa i 2011 ha medført eit utslepp på 265 tonn CO 2. Dette er e ein reduksjon på 37 tonn og 12,2 % frå Figur 6: Talet på kilometer kjørt etter eining km Gonger rundtt ekvator Bybaneutbygginga Skyss Politiske utval Sentraladministrasjon Driftsleiarar OT/PPT Prøvenemdaa Skulane Tannhelsedistrikta Gonger rundt ekvator * Note: Kilometer kjørt etter arbeidsstad basert på utbetaltt kilometergodtgjersle. * Tala frå 2008 er korrigerte med regnskapstala for (etterbetaling av kilometergodtgjersle, til saman km). 10 Registreringsstatistikken (http://www.ssb.no/bilreg ) err ikkje presis for Hordaland, fordi bilar som er i dagleg bruk i Hordaland ikkje naudsynt er registrert her (t.d. leasingbilar). Vi forventar likevel at fordelinga f av kjøretøy i bruk i Hordaland er lik med fordelinga av registrerte kjøretøy. 11 Vi reknar eit forbruk på 0,069 l/km for bensinbilar b og 0,048 l/km for dieselbilar (http://www.tiltakskatalog.no/c-1-1.htm tabell 2) 0,15 kw/km for el-bilar (http://www.klif.no/40874), og eit CO2-utslepp på 2,83 kg/liter bensin, 3,10 kg/liiter diesel og 0, 211 kg/kw elektrisitet (http://www.klimakalkulatoren. no/informasjon/ /data.og.statistikker.aspx). Dette gir 195,3 g/kmm for bensinbilar, 148,8 g/km for dieselbilar og 31,,7 g/km for el-bilar. Kjøretøyparken i Hordalandd i 2010 var 65, 8 % bensinbilar, 34,1 % dieselbilar, og 0,1 % el-bilar. I 2011 var kjøretøyparken 61,5 % bensinbilar, 38,3 % dieselbilar, og 0,2 % el-bilar (http://www.ssb.no/bilreg). Dette gir eit gjennomsnittleg utslepp på 179,2 g/km i 2010 og 177,2 g/km i

11 I tillegg til denne kjøringa, har vi tal på Skulekonsertane (tidl. Fylkeskonsertane) sin bruk av leigebil i 2010 og 2011, fordelt etter kjøretøygruppe. Denne bruken er på rundt km, og mellom 80 og 90 % er med minibuss eller mellomstor varebil. Desse bilane er i snitt oppgjeve å ha eit blanda CO 2 -utslepp på 199 g/km. Legg vi denne utsleppsfaktoren til for heile bilbruken, får vi 9,8 tonn CO 2 -utslepp i 2010 og 10 tonn i 2011 frå kjøringa til Skulekonsertane. Auke i talet og lengda på flyreiser Hordaland fylkeskommune har fram til 2012 gjort dei fleste av sine flybestillingar via Hogg Robinson Group. Statistikken frå dei viser at det har vore ein auke i samla tal og lengde på flyreiser, med tal reiser auka med 17,4 %, reiselengda (passasjerkilometer) og drivstofforbruk auka med 18,6 %, og CO 2 -utslepp og energiforbruk auka med 18,5 % (sjå tabell 1). Totalt har reiselengda auka tilsvarande 16 gonger rundt ekvator. Dei totale CO 2 -utsleppa frå fylkeskommunale flyreiser i 2011 var på 568 tonn. Tabell 2 viser reisene i 2011 fordelt på dei einskilde einingane i fylkeskommunen. Skolane og fylkesadministrasjonen var jamnstore i sin reiseaktivitet, og stod samla for 88,5 % av fylkeskommunen sine flyreiser. Tabell 1: Utslepp frå fylkeskommunale flyreiser bestilt via HRG Område Reisesegmenter Km Km per reise Gonger rundt ekvator Drivstoff (kg) Energi (kwh) CO 2 (kg) Endring CO 2 Noreg ,5 % Norden ,3 % Europa ,1 % Interkontinental ,3 % Total ,2 % Noreg ,3 % Norden ,1 % Europa ,7 % Interkontinental ,9 % Total ,1 % Noreg ,8 % Norden ,0 % Europa ,5 % Interkontinental ,0 % Total ,5 % Note: Forbruk og utslepp er berekna etter følgjande gjennomsnittsfaktorar: Drivstoff = 58 gram per passasjerkilometer; energi = 0,65/0,45/0,35 kwh per km (Noreg og Norden/Europa/Interkontinental); CO 2 = 171/119/93 g/km. NO X, hydrokarbon og CO kan òg bli rekna ut: NO X = 0,6/0,32/0,4 g/km; hydrokarbon = 0,15/0,04/0,007 g/km; CO = 0,5/0,9/0,093 g/km. Utsleppsfaktorane er innhenta av HRG, men det er vanskeleg å oppnå nøyaktige berekningar (sjå side 3-14). Kjelde: Hogg Robinson Group. 11

12 Tabell 2: Utslepp frå fylkeskommunale flyreiser etter eining, Eining Km Gonger rundt jorda Drivstoff (kg) Energi (kwh) CO 2 (kg) Del av forbruk Skoler , ,4 % Administrasjon , ,1 % Skyss , ,7 % Bybanen utbygging , ,8 % Politisk verksemd , ,4 % OT/PPT , ,8 % Tannhelse , ,8 % Total , % Kjelde: Hogg Robinson Group. Energiforbruk i bygg Energiforbruket ved fylkeskommunal verksemd har dei siste åra vore på rundt 56 mill. kwh, men denne mengda steig kraftig i Den kalde vinteren 2009/10 kombinert med manglande sentral koordinering av innkjøp har hatt ein særs uheldig effekt på energibruken i fylkeskommunale bygg. Forbruket av fyringsolje auka med heile 190 %. Dette har fått konsekvensar: I mange bygg er det mogleg å skifte mellom olje og elektrisk straum til oppvarming, og endringar i fordelinga har tidlegare skjedd t.d. på grunn av endringar i prisane. Fylkestinget vedtok før jul 2011 at olje ikkje skal vere førstevalet for oppvarming av fylkeskommunale bygg, sjølv om det i periodar kan vere det billegaste alternativet, men oljefyrar blir behalde som beredskap og for topplast. I 2011 har vi endra på kva tal vi ser som relevante å ta inn i miljørapporteringa. Bygg som fylkeskommunen eig, men som ikkje er drifta av fylkeskommunen, er tekne ut (som NLA, Vestlandsheimen, Bystasjonen, museum), medan vi forsøker å få inn tal for bygg som fylkeskommunen ikkje eig, men som vi driftar (leiger). Vi står da att med fylkesadministrasjonen, skolar og tannklinikkar. For å få samanliknbare tal, har vi derfor rekna ut tala for 2010 på nytt. All oppvarmingsrelatert energibruk utanom gass har gått ned, noko ein òg kan vente seg med ei mildare vinter. I ein simpel fyringsmodell basert på tal fyringsdagar (under 5 C), vil vi vente ein reduksjon i energibruk på 21 %, men fordi korkje den subjektive opplevinga av temperatur eller energibehovet ved oppvarming er lineært, kan ingen fyringsmodell vere heilt presis. 12 Målt mot den simple fyringsmodellen som gir ein venta reduksjon på 22 %, er ein samla reduksjon på 15 % innafor det vi må kunne vente oss. Vi kan derfor ikkje forklare det samla reduserte energiforbruket med noko anna enn betre vêr. Vi ser likevel at reduksjonen i oljeforbruk er langt større enn det vêret kan forklare. Reduksjonen kom før vedtaket i fylkestinget om oppvarming, og den sannsynlege forklaringa er pris. 12 I den simple fyringsmodellen har vi berre nytta ein grenseverdi for fyringsdagar. Ei utviding av modellen ville vere å nytte temperaturskala for å estimere ulikt fyringsbehov ved ulike temperaturar. Kelvinskalaen som har eit absolutt nullpunkt vil da vere riktig skala (sjølv om vi nyttar det i daglegtale, gir det ikkje meining å seie at 12 C er dobbelt så varmt som 6 C. Temperaturforskjellen er til dømes berre 1/4 i Fahrenheit, og 1/50 i Kelvin, og både celsius- og fahrenheitskalaen har negative verdiar). 12

13 Tabell 3: Energiforbruk i fylkeskommunale bygg MW/t CO2 *** (tonn) Straumforbruk Fyringsolje Fjernvarme Propan Totalt forbruk Straumforbruk Fyringsolje Fjernvarme Propan Totalt utslepp 2006 * * 2008 * 2009 * 2010 * 2010 *** 2011 ** Endring ,2 % -60,7 % -10,8 % 66,5 % -15,2 % -10,2 % -60,7 % -68,7 % 66,5 % -20,2 % Note: Kvantum energi innkjøpt i året til oppvarming av Hordaland fylkeskommune sine bygg. * Tal oppgjeve i miljørapport for 2010 (AUD-rapport nr. 3-11). ** 2011-tala for straumforbruk er ikkje samanliknbare med tidlegare tal tala er derfor reviderte for å gjere dei samanliknbare med 2011-tala. Differansen på fyringsoljee og fjernvarme skuldast oppdatering av tal etter førre publisering. *** CO 2 -utsleppet er berekna etter følgjande konverteringsfaktorar: elektrisitet = 211 gram CO 2 per kw/t; olje = 7,5 kw/t per liter og 2,66 kg CO 2 per liter; fjernvarme = innkjøpt fjernvarme som del av BKK sin totale fjernvarmeproduksjon * BKK sitt kvotekjøp; propan = 12,9 kw/t per kg propan og 3 kgg CO 2 per kg propan. Fyringsolje for åra 2004 til 2007 er basert på innkjøpt olje frå Shell, mens tala frå og 2009 er basert på innrapportert oljeforbruk frå dei einskilde bygga. Tal på fyringsolje i 2008 (kursiv) var ikkje komplett frå alle bygga (3 skular kunne ikkje framskaffe f data), og totalen er derfor stipulert ved å føresette same utvikling i forbruket f av lett t fyringsolje frå 2008 til 2009 forr desse skulanee som for dei skulane som rapportertee forbruket både i 2008 og Data innsamla i liter og konvertert til kw/t ved v å gange med 7,5 (iflg. stiftinga Miljøfyrtårn). BKK sin årsmelding for 2011 inneheld berre b statistikk over kvotekjøp for f For tidlegare år r har vi nytta gjennomsnittet av CO 2 per kw/t for 2009 og tala er ikkje medrekna i snittet fordi fornybardelen var særs høg h i Energiforbruk til elektriske apparat og oppvarming av bygg. Knarvik vgs. Juvikstølen har tatt i bruk gass til oppvarming. Data for 2009 er innsamla i kwh, mens data for 2010 og er innsamla i kg og konvertertt til kwh ved å gange med 12,99 (iflg. Det er derfor noko usikkerheit rundt samanlikninga mellomm 2009 og Mindre mengder gass blir brukt til koking, sveising, brenning og i spesialrom (fysikk, kjemi) på skulane, dette er ikkje medrekna. Samla reduksjon i CO 2 -utslepp er på 20 %. Størst reduksjon i prosent p komm frå fjernvarme, fordi BKK auka fornybarandelen frå 75 % i 2010 til 90 % i Figur 7: Fordeling av energikjelder i fylkeskommunale byggg 100 % 3,7 3,7 8,8 3,7 6,7 3,1 4,4 90 % 3,8 3,6 3,8 80 % 70 % 60 % 50 % 40 % 87,4 92,5 89,6 93,2 91,9 30 % 20 % 10 % 0 % ,9 0,5 5,1 90,5 4,8 10,3 0,7 0,4 8,9 9,3 80,4 85, Fyringsolje Propan Fjernvarme Straumforbruk */** Note: Fordelinga av energikjelder til oppvarming av Hordaland fylkeskommune sine bygg. Noteverket viser til same atterhald som i tabell 3. 13

14 Bygningsmassen Fylkeskommunen sin bygningsmasse består av 47 skular fordelt på ca. 275 bygningar. I tillegg kjem nokre tannklinikkar, fylkeshuset, leigde lokale og nokre mindre bygg. Dette utgjer ein total bygningsmasse på m 2. Utleigde lokale og lokale til Skyss og Bybanen Utbygging er ikkje medrekna. Energiovervakingssystem Sentralt energiovervakingssystem (EOS) er etablert. Dette gir meir presise og fullstendige oversikter over energiforbruket. Det er oppretta ei 100 % stilling ved eigedomsseksjonen for å nytte systemet for ENØK-formål. Hovudinnsatsen i 2011 har vore arbeid med energimerking av bygg. Dette er ikkje ferdig. Miljøfyrtårn og miljøsertifisering Hausten 2009 blei det tilsett ein eigen koordinator for miljøsertifisering av fylkeskommunal verksemd, og for 2010 blei det for første gong utarbeidd miljørekneskap for dei einskilde einingane i fylkeskommunen. Dette vil bli nytta som verktøy ved miljøstyring i organisasjonen. Sju skolar og alle tannklinikkane er no miljøfyrtårnsertifisert. Fylkeskommunal retningslinje for innkjøp blei klar før nyttår, og denne gjer at fylkeshuset vil kunne bli miljøfyrtårnsertifisert. Arbeidet med miljøsertifisering av einingane gjer det mogleg å framskaffe fleire, meir detaljerte og meir korrekte data til miljørapporteringa, og klimaplanen set formelle krav om rapportering av forbrukt/kjøpt kvantum som vil bli lagt fram for leverandørane i samband med fornying og inngåing av kontraktar. Til dømes er både økonomiske og miljømessige omsyn knytt til avfallsrekneskapen lagt til grunn i ein anbodsprosess for renovasjonstenester som Hordaland fylkeskommune no har ute. Fylkeskommunen har 75 leverandørar med rammeavtale. 53 prosent av desse er miljøsertifiserte, opp frå 43 prosent i I 2011 vart det kjøpt til saman stk/kartongar med rekvisita merka med Svanen, EU-bloma eller Bra miljøval. Dette er 29 prosent av totalinnkjøpet. Talet på miljøfyrtårnkommunar i fylket har auka frå 13 til 27 i 2010, og til 31 (av 33) i Fylkeskommunen sin koordinator for miljøsertifisering er delaktig i eit prosjekt for miljøsertifisering av kommunale verksemder, som starta i Avfall Det er estimert levert 516 tonn kjeldesortert avfall til materialgjenvinning i 2011, mot 662 tonn i Det er estimert levert 969 tonn restavfall til energigjenvinning i 2011 mot 942 tonn i Dette er ein nedgang i samla avfall på 118 tonn. Men sidan kjeldesortert avfall gjekk ned og restavfallet auka, sank kjeldesorteringsgraden frå 41 prosent i 2010 til 35 prosent i

15 Papirforbruk I 2011 vart det kjøpt inn 127 tonn kopipapir, ein auke på 17 %. Kjøp av toalett- og tørkepapir var i 2011 på 68,5 tonn, ein auke på 8,6 % frå % av alt papiret er Svanemerka, ein auke på 5 prosentpoeng frå tala inneheld for første gong tal på innkjøpte trykksaker. Vi har ikkje tal på mjukt papir før 2009, men frå 2009 til 2010 gjekk innkjøpet av mjukt papir ned med 36 % (41,5 tonn). Sentraladministrasjonen i fylkeskommunen bytta på foråret i 2010 ut papirhandkle med tøy, så 2011 er første heile året med tøyhandkle i fylkeshuset. Paradoksalt nok gjekk tørkepapirinnkjøpet i sentraladministrasjonen opp frå 2010 til 2011, men det er for tidleg å seie om dette er innanfor normalvariasjon. Det er viktig å merke seg at forbruket kan vere i anna år enn innkjøpsåret. Figur 8: Kopipapir ( ), mjukt papir ( ) og trykksaker (2011) Kopipapir Mjukt papir Trykksaker Note: Innkjøpt mengde papir av fylkeskommunen i tonn tala inneheld m.a. konseptpapir, kladdebøker og post-it. Kollektivtrafikk Den desidert største delen av CO 2 -utsleppa innanfor Hordaland fylkeskommune sitt ansvarsområde kjem frå kollektivtrafikken. Kollektivtrafikken er eit verkemiddel for å bidra til reduksjonar i klimagassutsleppa på andre felt (privatbilar), men skal vi nå våre vedtekne klimamålsetnader må det likevel vere eit mål å redusera utsleppa samstundes som trafikken aukar. Drivstofforbruket i kollektivtrafikken i Hordaland blei redusert med liter frå 2008 til 2009, men auka med anslagsvis liter frå 2009 til Tala for busstrafikken i 2010 er ikkje heilt samanliknbare med tala frå tidlegare år (sjå note 2 under tabell 4). For 2010 og 2011 er tala samanliknbare, og her auka forbruket blant bussane med 2,4 millionar liter (14,6 %). For båttrafikken auka forbruket i 2010 med 1,7 %, og gjekk ned i 2011 med 1,9 %. 15

16 Det samla forbruket i 2011 var på liter, noko som med ein utsleppsfaktor på 3,10 kg per liter drivstoff og 0,211 kg per kw/t el-forbruk utgjorde eit utslepp på tonn CO tonn meir enn i Nytt av året er at vi no har tal på energiforbruket til Bybanen. Tabell 4: Drivstofforbruk i kollektivtrafikken i Hordaland (eks ferjer) Endring Bybanen (kw/t)¹ Tide Buss ,8 % Nobina ,0 % Modalen Eksingdalen Bilruter ,4 % Odda Rutebuss Dieselforbruk buss (liter) ,6 % Tide Sjø ,3 % BNR ,0 % Rødne ,0 % Strønen ,0 % Dieselforbruk sjø (liter) ,9 % Samla dieselforbruk (liter) ,6 % Samla CO 2 -utslepp (tonn) ,5 % Note: Drivstofforbruk i liter (kw/t for Bybanen). 1 ) Bybanen kom i drift sommaren Endring frå 2010 til 2011 er derfor ikkje vist. 2 ) Ca. 1,9 mill. av forbruket i 2010 og ca 2,4 mill. i 2011 i Tide er gassforbruk konvertert til dieselvolum, og låg ikkje inne i dieselforbruket i 2008 og ) Tala frå Nobina (tidl. Concordia) er usikre for 2008 og 2009, og kan ikkje samanliknast med ) Tala frå BNR i 2009 er berekna å svare til 2008-tala ( liter). 5 ) Samla CO 2 -utslepp er berekna med ein utsleppsfaktor på 3,10 kg CO 2 per liter diesel og ein energimiks som gir 0,211 kg CO 2 per kw/t elektrisitet. Utsleppsfaktorar er henta frå Klimaløftets klimakalkulator, og blei endra i Tal for tidlegare år er konvertert til ny utsleppsfaktor, og er dermed ikkje direkte samanliknbare med tidlegare miljørapportar frå Hordaland fylkeskommune. 13 Utsleppsfaktorar er henta frå Klimaløftets klimakalkulator (http://www.klimakalkulatoren.no/informasjon/data.og.statistikker.aspx), og blei endra i Tal for tidlegare år er konvertert til ny utsleppsfaktor, og er dermed ikkje direkte samanliknbare med tidlegare miljørapportar frå Hordaland fylkeskommune. Vi har ikkje rådata frå Tide, så vi veit ikkje kva gassforbruket var før omregning til dieselvolum. CO 2 -utsleppa frå gassforbruket er derfor utrekna som diesel. 16

17 Samla CO 2 -utslepp Tabell 5: Oppsummering av utslepp frå fylkeskommunal verksemd CO 2 -utslepp, tonn Endring Sum utslepp frå kollektivtrafikk Sum utslepp frå drift 1 Oppvarming Fylkeskommunal drift Kjøring med bil i teneste Flyreiser tonn % 11,5 % -18,0 % -20,2 % -12,2 % 18,5 % Note: Oppsummering av forbruk/co 2 -utslepp. 1 ) Utslepp i forbindelse med anna aktivitet er ikkje medrekna. CO 2 -utsleppa frå fylkeskommunal reiseverksemd (bil og fly) har samla auka med 52 tonn frå 2010 til 2011, utsleppa frå oppvarming blei redusert med tonn (der reduksjonen i oljefyring utgjorde litt over halvparten tonn), medan utsleppa frå kollektivtrafikken auka med tonn. Vi har tidlegare peikt på at det er avgrensa kor mykje meir vasskraft som kan byggast ut og volumet av elektrisitet frå andre utsleppsfrie kjelder framleis er svært lågt og ikkje er venta å auke sterkt dei komande åra, vil ein innanlands vekst i straumforbruket måtte dekkast av importert kraft som i stor grad medfører CO 2 - utslepp. Med mindre tilgangen på utsleppsfri kraft blir betre i framtida, vil det i eit klimaperspektiv derfor vere eit poeng å avgrense veksten i elektrisitetsforbruket, og helst redusere det. Nytt i årets rapport er at vi har rekna inn CO 2 -utslepp frå el-forbruk. Utsleppsfaktoren som er brukt er henta ved å ta ut rapport frå Klimaløftets klimakalkulator, og gir ein faktor som ligg litt over nordisk energimiks, men vesentleg under europeisk energimiks. Frå år til år vil elektrisitetsproduksjonen og importandelen variere ein god del ut frå m.a. nedbørsmengde og marknadstilhøve. For år med lite energiimport, vil faktoren overestimere utsleppa, og for år med høg energiimport, vil faktoren underestimere utsleppa. 17

18 KJELDER Hordaland fylkeskommune: Klima- og naturressursseksjonen; Innkjøpsseksjonen; Servicesenter for løn; Eigedomsseksjonen; Samferdselsavdelinga; driftsleiarar ved dei einskilde skulane. Ruteselskap og leverandørar; Hogg Robinson Group; VIA Travel. Bergen kommune, Helsevernetaten: (månadsrapporter frå februar 2004 til desember 2011), sist lasta 8. mai 2012 BKK: sist lasta 8. mai 2012 Department for Environment, Food and Rural Affairs (2008): 2008 Guidelines to Defra s GHG Conversion Factors: Methodology Paper for Transport Emission Factors, Energilink: sist lasta 8. mai Klima- og forurensningsdirektoratet: (om el-bilar), sist lasta 8. mai 2012 Klimaløftet: (bakgrunnsdata for Noregs offisielle klimakalkulator), sist lasta 8. mai 2012 Opplysningsrådet for veitrafikken: sist lasta 8. mars 2011 Statistisk sentralbyrå: tabell og publisert 8. mai publisert 26. april sist lasta 8. mars publisert 8. mai artikkel publisert 15. februar publisert 22. februar artikkel publisert 23. februar publisert 15.februar publisert 13. februar 2012 Teknisk ukeblad: publisert 5. mars 2012 Transportøkonomisk institutt: sist lasta 8. mai

19

20 Hordaland fylkeskommune har ansvar for å utvikle Hordalands samfunnet. Vi gir vidaregåande opplæring, tannhelse tenester og kollektivtransport til inn byggjarane i fylket. Vi har ansvar for vegsamband og legg til rette for verdi skaping, næringsutvikling, fritidsopplevingar og kultur. Som del av eit nasjonalt og globalt samfunn har vi ansvar for å ta vare på fortida, notida og framtida i Hordaland. Fylkestinget er øvste politiske organ i fylkeskommunen. Regionalavdelinga Analyse, utgreiing og dokumentasjon Agnes Mowinckels gate 5 Postboks Bergen Telefon: e-post: Mai 2012

Miljørapport 2010. Hordaland fylkeskommune. AUD- rapport nr. 3-11. Mars 2011

Miljørapport 2010. Hordaland fylkeskommune. AUD- rapport nr. 3-11. Mars 2011 Miljørapport 2010 Hordaland fylkeskommune AUD- rapport nr. 3-11 Mars 2011 Miljørapport Hordaland fylkeskommune 2010 Innleiing Klimaplan for Hordaland blei vedteke av Fylkestinget 8. juni 2010, med tre

Detaljer

Miljørapport 2008. Hordaland fylkeskommune. AUD- rapport nr. 4-09. Mai 2009

Miljørapport 2008. Hordaland fylkeskommune. AUD- rapport nr. 4-09. Mai 2009 Miljørapport 2008 Hordaland fylkeskommune AUD- rapport nr. 4-09 Mai 2009 Miljørapport Hordaland fylkeskommune 2008 Samandrag: Statistisk sentralbyrå sin klimagasstatistikk viser at medan prosessutslepp

Detaljer

Miljørapport Hordaland fylkeskommune 2007

Miljørapport Hordaland fylkeskommune 2007 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Analyse, utgreiing og dokumentasjon NOTAT Til: Fylkesrådmannen Dato: 03. mars 2008 Frå: Analyse, utgreiing og dokumentasjon Arkivsak: 200801447-2/RSTR Arkivnr.: 712.T05 Miljørapport

Detaljer

Hordaland på veg mot lågutsleppssamfunnet

Hordaland på veg mot lågutsleppssamfunnet 1 tonn CO2-ekvivalentar Hordaland på veg mot lågutsleppssamfunnet Fylkestinget vedtok i 214 ny klimaplan for 214-23 med mål og strategiar for reduserte klimagassutslepp frå energiproduksjon, bygningar,

Detaljer

Miljørapport for 2010 skal være levert til stiftinga Miljøfyrtårn innan 1. april 2011.

Miljørapport for 2010 skal være levert til stiftinga Miljøfyrtårn innan 1. april 2011. Til alle einingar som er under sertifisering eller er sertifisert som Miljøfyrtårn Miljørapport for 2010 skal være levert til stiftinga Miljøfyrtårn innan 1. april 2011. Rekneark med sentralt innsamla

Detaljer

Konsekvensanalyse. Vegomlegging Etnesjøen. Juni 2011. AUD-rapport nr. 12-11

Konsekvensanalyse. Vegomlegging Etnesjøen. Juni 2011. AUD-rapport nr. 12-11 Konsekvensanalyse Vegomlegging Etnesjøen Juni 2011 AUD-rapport nr. 12-11 Utgivar: Hordaland fylkeskommune, Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) http://www.hordaland.no/aud Tittel: Konsekvensanalyse

Detaljer

Miljørapport - Borgund vidaregåande skole

Miljørapport - Borgund vidaregåande skole Miljørapport - Borgund vidaregåande skole Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 213 Handlingsplan for 214 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk Antall elever og ansatte

Detaljer

Arbeidsliv 2014-2030

Arbeidsliv 2014-2030 Fylkesprognosar Hordaland: Arbeidsliv 2014-2030 r appo rt DU A Nr. 03-14 Foto: Business Region Bergen Utgivar: Hordaland fylkeskommune, Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) http://www.hordaland.no/aud

Detaljer

Miljørapport - Møre og Romsdal Fylkeskommune - sentraladministr.

Miljørapport - Møre og Romsdal Fylkeskommune - sentraladministr. Miljørapport - Møre og Romsdal Fylkeskommune - sentraladministr. Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 2009 Handlingsplan for 2010 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk

Detaljer

Norsk Bremuseum sine klimanøtter

Norsk Bremuseum sine klimanøtter Norsk Bremuseum sine klimanøtter Oppgåve 1 Alt levande materiale inneheld dette grunnstoffet. Dessutan inngår det i den mest kjende klimagassen; ein klimagass som har auka konsentrasjonen sin i atmosfæren

Detaljer

Miljørapport - Volda vidaregåande skule

Miljørapport - Volda vidaregåande skule Miljørapport - Volda vidaregåande skule Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 212 Handlingsplan for 213 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk Antall elever og ansatte

Detaljer

1. Mål for klimagassutslepp: 22% reduksjon innan 2020, 30% red. innan 2030 (frå 1991) 30% reduksjon innan 2020 (frå 2007)

1. Mål for klimagassutslepp: 22% reduksjon innan 2020, 30% red. innan 2030 (frå 1991) 30% reduksjon innan 2020 (frå 2007) VEDLEGG 4 KORT ÅRLEG OVERSYN OVER KLIMASTATUS HORDALAND Vi vil her rapportere om utviklinga for nokre faktorar som er sentrale for klimautfordringane. Det er ikkje faktorar som Klimaplan for Hordaland

Detaljer

Klima- og energistatus for Hordaland, 2014

Klima- og energistatus for Hordaland, 2014 Klima- og energistatus for Hordaland, 214 Nr. 1-14 AUD-rappor t Midtfjellet vindkraft, Pressefoto Utgivar: Hordaland fylkeskommune, Regionalavdelinga, Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) http://www.hordaland.no/aud

Detaljer

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015 Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes AUD-notat nr. 1-2015 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå Næringsseksjonen i Hordaland fylkeskommune Bakgrunnen

Detaljer

Miljørapport - Herøy vidaregåande skule, avd. Vanylven

Miljørapport - Herøy vidaregåande skule, avd. Vanylven - Herøy vidaregåande skule, avd. Vanylven Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for Handlingsplan for 215 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk Antall elever og ansatte

Detaljer

Miljørapport - Haram vidaregåande skule

Miljørapport - Haram vidaregåande skule - Haram vidaregåande skule Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for Handlingsplan for 215 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk Antall elever og ansatte 28 3, Millioner

Detaljer

Kompetansearbeidsplassar i Hordaland

Kompetansearbeidsplassar i Hordaland Kompetansearbeidsplassar i Hordaland AUD-rapport nr. 8 11 September 211 1 Tal kompetansearbeidsplassar i Hordaland har vekse med 21 % i perioden 22 29, mot 17 % i landet som heile. Alle regionane i Hordaland

Detaljer

Miljørapport - Red Cross Nordic United World College

Miljørapport - Red Cross Nordic United World College Miljørapport - Red Cross Nordic United World College Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 211 Handlingsplan for 212 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk Antall elever

Detaljer

Kartlegging av verksemder sitt syn på drosjetilbodet i Bergensområdet. AUD-rapport nr. 12a - 2014

Kartlegging av verksemder sitt syn på drosjetilbodet i Bergensområdet. AUD-rapport nr. 12a - 2014 Kartlegging av verksemder sitt syn på drosjetilbodet i Bergensområdet AUD-rapport nr. 12a - 2014 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå, og i samarbeid med, Samferdselsavdelinga i Hordaland

Detaljer

Reisevanekartlegging i Hordaland fylkeskommune Fylkesbygget og Skyss.

Reisevanekartlegging i Hordaland fylkeskommune Fylkesbygget og Skyss. Reisevanekartlegging i Hordaland fylkeskommune Fylkesbygget og Skyss. Spørjeundersøking blant tilsette i Hordaland fylkeskommune AUD-rapport nr. 6 2013 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag

Detaljer

Klimagassutslepp frå produksjon og forbruk

Klimagassutslepp frå produksjon og forbruk Klimagassutslepp frå produksjon og forbruk Innlegg på temadag om Fylesdelplan for klima og miljø arrangert av Sogn og Fjordane fylkeskommune Rica Sunnfjord Hotell, Førde 30.9 2008 Carlo Aall caa@vestforsk.no

Detaljer

Leverandørskifteundersøkinga 2. kvartal 2007

Leverandørskifteundersøkinga 2. kvartal 2007 Leverandørskifteundersøkinga 2. kvartal 2007 Samandrag Om lag 46 400 hushaldskundar skifta kraftleverandør i 2. kvartal 2007. Dette er ein nedgang frå 1. kvartal i år då 69 700 hushaldskundar skifta leverandør.

Detaljer

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Framtidas bustadbehov blir i hovudsak påverka av størrelsen på folketalet og alderssamansettinga i befolkninga. Aldersforskyvingar i befolkninga forårsakar

Detaljer

Miljørapport - Haram vidaregåande skule

Miljørapport - Haram vidaregåande skule Miljørapport - Haram vidaregåande skule Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 211 Handlingsplan for 212 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk Antall elever og ansatte

Detaljer

Miljørapport - Volda vidaregåande skule

Miljørapport - Volda vidaregåande skule - Volda vidaregåande skule Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for Handlingsplan for 2015. Rapportstatus: Levert Generelt År Omsetning årsverk 2012 51,37 Millioner kr. 75 2013 54,00 Millioner

Detaljer

www.hordaland.no.. Det andre jeg skal si noe om

www.hordaland.no.. Det andre jeg skal si noe om .. Det andre jeg skal si noe om Miljømerking og miljøsertifisering Kvifor? Tiltaket treff vanlege folk, på ein positiv måte. Når mange gjer litt, monnar det til saman. Strakstiltak - Ikkje lang planlegging

Detaljer

ENERGIPLAN for Midt-Telemark

ENERGIPLAN for Midt-Telemark KLIMAog ENERGIPLAN for Midt-Telemark Kva kan vi bidra med? Folkeutgåve INNLEIING Klima og energispørsmål har blitt sett høgt på den globale dagsorden dei siste åra. Våre utslepp av klimagassar er i ferd

Detaljer

SENTRUMSOMRÅDE I HORDALAND 2003-2004

SENTRUMSOMRÅDE I HORDALAND 2003-2004 HORDALAND FYLKESKOMMUNE SENTRUMSOMRÅDE I HORDALAND 2003-2004 Hordaland fylkeskommune, Arbeidslaget Analyse, utgreiing og dokumentasjon, juli 2004. www.hordaland.no/ru/aud/ Innleiing Ved hjelp av automatiske

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Barnevern 2012. Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB)

Barnevern 2012. Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB) Barnevern 2012 Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB) Fleire barn under omsorg I 2012 mottok 53 200 barn og unge i alderen 0-22 år tiltak frå barnevernet, dette er ein svak vekst på 2 prosent frå 2011,

Detaljer

HORDALANDD. Utarbeidd av

HORDALANDD. Utarbeidd av HORDALANDD FYLKESKOMMUNE Utflyttingar frå Hardanger Utarbeidd av Hordaland fylkeskommune Analyse, utgreiing og dokumentasjon August 28 INNLEIING: Analysen er utarbeidd som ein del av Hordaland fylkeskommune

Detaljer

Stephen Oommen Tlf 71 25 86 05. Saksnr Utval Møtedato Miljøutvalet 30.01.2013 Fylkesutvalet 25.02.2013

Stephen Oommen Tlf 71 25 86 05. Saksnr Utval Møtedato Miljøutvalet 30.01.2013 Fylkesutvalet 25.02.2013 saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 15.01.2013 2930/2013 Stephen Oommen Tlf 71 25 86 05 Saksnr Utval Møtedato Miljøutvalet 30.01.2013 Fylkesutvalet 25.02.2013 Status miljøfyrtårn 2012 Bakgrunn

Detaljer

Velkomen til miljøpedagogisk samling. Bård Sandal, fylkesdirektør regional utvikling

Velkomen til miljøpedagogisk samling. Bård Sandal, fylkesdirektør regional utvikling Velkomen til miljøpedagogisk samling Bård Sandal, fylkesdirektør regional utvikling «Økologisk mat i dei vidaregåande skulane i Hordaland; kvifor og korleis» 2 Klima og miljørapport 2014 (årsmeldinga)

Detaljer

FJORDVARMENYTT. Kjære kundar! Her kjem juleavisa vår! Informasjon om drifta av fjordvarmeanlegget. Statistikk og økonomi:

FJORDVARMENYTT. Kjære kundar! Her kjem juleavisa vår! Informasjon om drifta av fjordvarmeanlegget. Statistikk og økonomi: Nordfjordeid, 23.desember 2014 FJORDVARMENYTT Kjære kundar! Her kjem juleavisa vår! Informasjon om drifta av fjordvarmeanlegget Statistikk og økonomi: Det er no 50 varmepumper i drift i fjordvarmeanlegget.

Detaljer

Handlingsprogram 2014, Regional plan for museum 2011-2015

Handlingsprogram 2014, Regional plan for museum 2011-2015 KULTUR- OG IDRETTSAVDELINGA Arkivnr: 2014/276-1 Saksbehandlar: Elisabeth Bjørsvik Saksframlegg Saksgang Utval Saknr. Møtedato Kultur- og ressursutvalet 21.01.2014 Fylkesutvalet 30.01.2014 Fylkestinget

Detaljer

Kartlegging av befolkninga sitt syn på drosjetilbodet i Bergensområdet. AUD-rapport nr. 12b - 2014

Kartlegging av befolkninga sitt syn på drosjetilbodet i Bergensområdet. AUD-rapport nr. 12b - 2014 Kartlegging av befolkninga sitt syn på drosjetilbodet i Bergensområdet AUD-rapport nr. 12b - 2014 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå, og i samarbeid med, Samferdselsavdelinga i Hordaland

Detaljer

Klimaplan for Hordaland 2010-2020. v/magnar Bjerga Spesialrådgjevar klima

Klimaplan for Hordaland 2010-2020. v/magnar Bjerga Spesialrådgjevar klima Klimaplan for Hordaland 2010-2020 v/magnar Bjerga Spesialrådgjevar klima Hordaland fylkeskommune - organisering Administrativ hovudstruktur i Hordaland fylkeskommune Regionalavdelinga Regional plan Plan-

Detaljer

Endringar i den differensierte arbeidsgjevaravgifta Konsekvensar for næringslivet i Sogn og Fjordane

Endringar i den differensierte arbeidsgjevaravgifta Konsekvensar for næringslivet i Sogn og Fjordane Endringar i den differensierte arbeidsgjevaravgifta Konsekvensar for næringslivet i Sogn og Fjordane Frå 1. juli i år vert det innført eit nytt regelverk for regionalstøtte i EØS-området, noko som krev

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011 Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 1 2 Metode Undersøkinga er utført av Analyse, utgreiing og dokumentasjon

Detaljer

Etterspørselen etter drosjetenester

Etterspørselen etter drosjetenester Etterspørselen etter drosjetenester Bergen køyreområde, utvikling 2007 11 AUD- rapport nr. 9-11 November 2011 1 Utgivar: Hordaland fylkeskommune, Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) http://www.hordaland.no/aud

Detaljer

Bømlo kommunestyre handsama klimaplanen for Hordaland Fylkeskommune i møte 22.03.2010. Særutskrift av vedtaket og kopi av saksutgreiinga ligg ved.

Bømlo kommunestyre handsama klimaplanen for Hordaland Fylkeskommune i møte 22.03.2010. Særutskrift av vedtaket og kopi av saksutgreiinga ligg ved. BØMLO KOMMUNE vår s saksbehandlar: Njål Gimnar Slettebø Direkte telefonnr.: 53 42 3132 Vår dato: Vår referanse: 26.03.2010 2008/388-4606156/2010 Dykkar dato: Dykkar referanse: Hordaland Fylkeskommune strategi

Detaljer

Utfordringsdokument. Status for Hjelmeland kommune, pr. oktober 2013.

Utfordringsdokument. Status for Hjelmeland kommune, pr. oktober 2013. Utfordringsdokument Basert på Folkehelsekartlegging for Hjelmeland kommune, pr. 01.10.13. (FSK-sak 116/13) Status for Hjelmeland kommune, pr. oktober 2013. DEMOGRAFI Ca. 16 % av befolkninga i Hjelmeland

Detaljer

2. Privat forbruk. Årleg forbruk til kultur og fritid tredje størst. 20 Statistisk sentralbyrå

2. Privat forbruk. Årleg forbruk til kultur og fritid tredje størst. 20 Statistisk sentralbyrå Kulturstatistikk 2009 Statistiske analysar 2. Privat forbruk Årleg forbruk til kultur og fritid tredje størst 2.1. Nokre resultat Forbruksundersøkinga 2007-2009 viser at det gjennomsnittlege forbruket

Detaljer

Forslag til indikatorsett for oppfølging av strategiar og delmål i Klimaplan for Hordaland 2010-2020

Forslag til indikatorsett for oppfølging av strategiar og delmål i Klimaplan for Hordaland 2010-2020 Forslag til indikatorsett for oppfølging av strategiar og delmål i Klimaplan for Hordaland 2010-2020 Nr. 8-12 AUD-rappor t Utgivar: Tittel: Hordaland fylkeskommune, Analyse, utgreiing og dokumentasjon

Detaljer

Berekraftig eller berre kraftig mobilitet?

Berekraftig eller berre kraftig mobilitet? Berekraftig eller berre kraftig mobilitet? Innlegg på Vegkonferansen «Grøn transport» Hyen samfunnshus 27.08.2015 Carlo Aall Vestlandsforsking Innhald Kva er «berekraft»? Den kraftige mobiliteten Den berekraftige

Detaljer

3,13 3,17. Utslepp = aktivitet x utsleppsfaktor. Mobile utslepp: Arealbruk og transport. Innhald. Klimaplan for Hordaland

3,13 3,17. Utslepp = aktivitet x utsleppsfaktor. Mobile utslepp: Arealbruk og transport. Innhald. Klimaplan for Hordaland Klimaplan for Hordaland Mobile utslepp: Arealbruk og transport Park Hotell Vossevangen 13. januar 2009 Hans Petter Duun Innhald Status og utviklingstrekk Litt om teknologisk utvikling Prognoser for utslepp

Detaljer

I Tussaområdet står transport for om lag 30 % av den totale energibruken, derav om lag 50 % knytt til personbilar

I Tussaområdet står transport for om lag 30 % av den totale energibruken, derav om lag 50 % knytt til personbilar Tussa og elbilar Tussa og elbilar I Tussaområdet står transport for om lag 30 % av den totale energibruken, derav om lag 50 % knytt til personbilar Fossilt drivstoff er nær 100 % dominerande innan segmentet

Detaljer

Fylkesmannen har motteke særutskrift av kommunestyresak om budsjett for 2015, vedteke i kommunestyremøte 11.desember 2014.

Fylkesmannen har motteke særutskrift av kommunestyresak om budsjett for 2015, vedteke i kommunestyremøte 11.desember 2014. Sakshandsamar, innvalstelefon Håvard Rød, 5557 2143 Vår dato 11.02.2015 Dykkar dato 06.02.2015 Vår referanse 2015/1128 331.1 Dykkar referanse Voss kommune, Postboks 145, 5701 Voss VOSS KOMMUNE - BUDSJETT

Detaljer

Klimaplan for Hordaland 2010-2020

Klimaplan for Hordaland 2010-2020 Klimaplan for Hordaland 2010-2020 1 2 Tema i planen 2. Visjon og mål 3. Klimaendringar og klimagassutslepp 4. Energi 5. Forbruk og avfall 6. Bygningar 7. Arealbruk og transport 8. Næringsutvikling 9. Klimatilpassing

Detaljer

Leverandørskifteundersøkinga 4. kvartal 2008

Leverandørskifteundersøkinga 4. kvartal 2008 Leverandørskifteundersøkinga 4. kvartal 2008 Samandrag Omlag 51 700 hushaldskundar skifta kraftleverandør i 4. kvartal 2008 (veke 40 til 52). Dette er omlag det same som førre kvartal då 51 000 hushaldskundar

Detaljer

Grimstad kommune 2012 Klimaregnskap kommunal virksomhet

Grimstad kommune 2012 Klimaregnskap kommunal virksomhet Grimstad kommune 2012 Klimaregnskap kommunal virksomhet Om klimaregnskapet Klimaregnskapet viser det samlede utslipp av klimagasser fra kommunens virksomhet. Regnskapet er basert på innrapporterte forbrukstall

Detaljer

FINANSRAPPORT 2. TERTIAL 2012

FINANSRAPPORT 2. TERTIAL 2012 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Økonomiavdelinga Arkivsak 201010513-21 Arkivnr. 160 Saksh. Skeie, Ingvar Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 26.09.2012-27.09.2012 16.10.2012-17.10.2012 FINANSRAPPORT 2.

Detaljer

Utvikling i drosjetenester i Bergen køyreområde, 2007 2014

Utvikling i drosjetenester i Bergen køyreområde, 2007 2014 Utvikling i drosjetenester i Bergen køyreområde, 2007 2014 r appo rt DU A Nr. 13-14 Utgivar: Hordaland fylkeskommune, Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) http://www.hordaland.no/aud Tittel: Utvikling

Detaljer

RAPPORT ETTER ØVING LYNELD TORSDAG 20. DESEMBER 2012

RAPPORT ETTER ØVING LYNELD TORSDAG 20. DESEMBER 2012 Om Øving Lyneld Øving Lyneld er primært ei varslingsøving som Fylkesmannen i Hordaland gjennomfører med ujamne mellomrom for å teste beredskapsvarslinga til kommunane i Hordaland og Hordaland fylkeskommune.

Detaljer

PARTSBREV. Dykkar ref. Vår ref. Stad/Dato: 08/2487-4/K1-K00 - Natur- og miljøforvaltning - Felles - 22.03.2010 Felles, K3-&30//RSK

PARTSBREV. Dykkar ref. Vår ref. Stad/Dato: 08/2487-4/K1-K00 - Natur- og miljøforvaltning - Felles - 22.03.2010 Felles, K3-&30//RSK t37 ØYGARDEN KOMMUNE TEKNISK PLAN OG FORVALTNING Hordaland Fylkeskommune Postboks 7900 5020 BERGEN HORDALAND FYLKESKOMMUNE S,2km.c^{:>vBoc6S^'Do\i.nt. W\ 2^ MÅRS 2010 1 Arkivnr. H^' Saksh. Eksp. i U.off.

Detaljer

Miljøsertifisering Kva, kvifor og korleis? Per Svae, koordinator for miljøsertifisering. Hordaland fylkeskommune Klimanettverk Hordaland 27.9.

Miljøsertifisering Kva, kvifor og korleis? Per Svae, koordinator for miljøsertifisering. Hordaland fylkeskommune Klimanettverk Hordaland 27.9. Miljøsertifisering Kva, kvifor og korleis? Per Svae, koordinator for miljøsertifisering. Hordaland fylkeskommune Klimanettverk Hordaland 27.9.2011 Kva er miljøsertifisering? Verksemda innfrir krava i ein

Detaljer

Budsjett 2014. Økonomiplan 2014-2017. Revidert budsjettgrunnlag 1. november 2013

Budsjett 2014. Økonomiplan 2014-2017. Revidert budsjettgrunnlag 1. november 2013 Budsjett 2014 Økonomiplan 2014-2017 Revidert budsjettgrunnlag 1. november 2013 Innleiing Fylkesrådmannen la fram Budsjettgrunnlaget for 2014 og økonomiplan for perioden 2014 2017 den 10. oktober 2013.

Detaljer

8. Museum og samlingar

8. Museum og samlingar Kulturstatistikk Liv Taule 8. I var det 34 millionar sgjenstandar og fotografi, 9 millionar besøk, 2 660 utstillingar og 4 765 kulturhistoriske bygningar i dei 88 seiningane som er inkluderte i sstatistikken.

Detaljer

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning navn på profil/kortversjon NORSKE ARBEIDSTAKARAR MED BERRE GRUNNSKOLE BØR TA MEIR UTDANNING 1 Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning Årets Vox-barometer syner at tilsette med

Detaljer

Underlagsmateriale til strategi for klima og miljø for Troms

Underlagsmateriale til strategi for klima og miljø for Troms 11/14 TROMS FYLKESKOMMUNE Underlagsmateriale til strategi for klima og miljø for Troms OVERORDNET SAMMENDRAG FRA PROSJEKT ADRESSE COWI AS Grensev. 88 Postboks 6412 Etterstad 0605 Oslo TLF +47 02694 WWW

Detaljer

REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE.

REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE. REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE. 1. GENERELT 1.1 Føremål Møre og Romsdal fylke har som mål å yte god service og vere tilgjengeleg for innbyggarane i fylke og for

Detaljer

FØRESPURNAD OM UTTALE - AKADEMIET BERGEN AS VEDKOMMANDE SØKNAD OM GODKJENNING ETTER PRIVATSKOLELOVA

FØRESPURNAD OM UTTALE - AKADEMIET BERGEN AS VEDKOMMANDE SØKNAD OM GODKJENNING ETTER PRIVATSKOLELOVA HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200801229-5 Arkivnr. 540 Saksh. Haugen, Birthe Saksgang Opplærings- og helseutvalet Fylkesutvalet Møtedato 16.11.2010 24.11.2010-25.11.2010 FØRESPURNAD

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK:

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 12.10.2015 SAKSHANDSAMAR: Erik Sverrbo SAKA GJELD: Variasjon i ventetider og fristbrot ARKIVSAK: 2015/2228 STYRESAK: 107/15 STYREMØTE: 10.11.

Detaljer

Vegbygging eit klimatiltak?

Vegbygging eit klimatiltak? Vegbygging eit klimatiltak? Eit studie av energi- og miljøsparande tiltak i Lerum Frakt SA. Eit samarbeid mellom Lerum Fabrikker AS, Lerum Frakt SA, Transnova og Vestlandsforsking. Om Lerum Det starta

Detaljer

Styringsdokument. for det pedagogiske utviklingsarbeidet ved dei vidaregåande skolane.

Styringsdokument. for det pedagogiske utviklingsarbeidet ved dei vidaregåande skolane. Styringsdokument for det pedagogiske utviklingsarbeidet ved dei vidaregåande skolane. 2013-2015 Innleiing Styringsdokument for det pedagogiske utviklingsarbeidet ved dei vidaregåande skolane i Hordaland

Detaljer

SAK OM INNFØRING AV TIDSDIFFERENSIERTE BOMPENGAR (KØPRISING) I BERGEN

SAK OM INNFØRING AV TIDSDIFFERENSIERTE BOMPENGAR (KØPRISING) I BERGEN HORDALAND FYLKESKOMMUNE Samferdselsavdelinga Arkivsak 201000250-7 Arkivnr. 810 Saksh. Øivind Støle Saksgang Samferdselsutvalet Fylkesutvalet Møtedato 08.06.2010 16.06.2010 SAK OM INNFØRING AV TIDSDIFFERENSIERTE

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Kjøp av bussanlegg i Nordhordland

Kjøp av bussanlegg i Nordhordland EIGEDOMSAVDELINGA Arkivnr: 2015/791-25 Saksbehandlar: Guro Klyve Saksframlegg Saksgang Utval Saknr. Møtedato Samferdselsutvalet 12.11.2014 Fylkesutvalet 18.11.2015 Fylkestinget 08.12.2015 Kjøp av bussanlegg

Detaljer

System for miljøansvar ved anskaffingar i Hordaland fylkeskommune

System for miljøansvar ved anskaffingar i Hordaland fylkeskommune System for miljøansvar ved anskaffingar i Hordaland fylkeskommune Miljøledelse 2014 og Faglig nettverkssamling, Oslo 25-26.11.2014 Kjersti Døssland, rådgjevar innkjøp Per Hj. Svae, seniorrådgjevar, miljø

Detaljer

Miljørapport - Fagerlia vidaregåande skule

Miljørapport - Fagerlia vidaregåande skule - Fagerlia vidaregåande skule Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for Handlingsplan for 215 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk Antall elever og ansatte 75,54 Millioner

Detaljer

Miljørapport - Fannefjord videregående skole

Miljørapport - Fannefjord videregående skole Miljørapport - Fannefjord videregående skole Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 21 Handlingsplan for 211 Rapportstatus: Levert. Fannefjord videregående skole Miljørapport 21 Generelt År

Detaljer

Miljørapport - Surnadal vidaregåande skole

Miljørapport - Surnadal vidaregåande skole - Surnadal vidaregåande skole Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for Handlingsplan for 215 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk Antall elever og ansatte 21 27, Millioner

Detaljer

www.hordaland.no Nytt HFK Intranett

www.hordaland.no Nytt HFK Intranett Nytt HFK Intranett Vår digitale kvardag Gode medarbeidar! Fylkesrådmann Paul M. Nilsen Både på jobb og privat brukar dei fleste av oss PC til ei lang rekkje oppgåver. Å meistra bruk av digitale verktøy

Detaljer

12. Færre besøk ved norske kinoar

12. Færre besøk ved norske kinoar Kulturstatistikk 004. Færre besøk ved norske kinoar I 004 rapporterte kinoane om millionar besøkjande. Dette er ein nedgang på litt over million eller om lag 8 prosent. Nedgangen kom sjølv om kinoane hadde

Detaljer

Utval Møtedato Utval Saksnr Formannskapet Kommunestyret. Forvalting av særavtalekraft og konsesjonskraft

Utval Møtedato Utval Saksnr Formannskapet Kommunestyret. Forvalting av særavtalekraft og konsesjonskraft Vinje kommune Økonomi, plan og utvikling Arkiv saknr: 2015/2106 Løpenr.: 18241/2015 Arkivkode: 150 Utval Møtedato Utval Saksnr Formannskapet Kommunestyret Sakshandsamar: Gry Åsne Aksvik Forvalting av særavtalekraft

Detaljer

Fjell kommune Arkiv: 460 Saksmappe: 2010/25-6998/2010 Sakshandsamar: Espen Elstad Dato: 09.04.2010 SAKSDOKUMENT

Fjell kommune Arkiv: 460 Saksmappe: 2010/25-6998/2010 Sakshandsamar: Espen Elstad Dato: 09.04.2010 SAKSDOKUMENT Fjell kommune Arkiv: 460 Saksmappe: 2010/25-6998/2010 Sakshandsamar: Espen Elstad Dato: 09.04.2010 SAKSDOKUMENT Utvalsaksnr Utval Møtedato 27/10 Komite for finans og forvaltning 20.04.2010 Høyring - ny

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Miljørapport - Tekna - Teknisk-naturvitenskapelig forening

Miljørapport - Tekna - Teknisk-naturvitenskapelig forening Miljørapport - Tekna - Teknisk-naturvitenskapelig forening Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 28 Handlingsplan for 29 Rapportstatus: Levert. Tekna - Teknisk-naturvitenskapelig forening

Detaljer

Ullensvang. Prognosar for folketalet, 2012-2040. August 2011. AUD-rapport nr. 4.4-11

Ullensvang. Prognosar for folketalet, 2012-2040. August 2011. AUD-rapport nr. 4.4-11 Ullensvang Prognosar for folketalet, 2012-2040 August 2011 AUD-rapport nr. 4.4-11 Utgivar: Hordaland fylkeskommune, Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) http://www.hordaland.no/aud Tittel: Ullensvang

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

Miljørapport - Surnadal vidaregåande skole

Miljørapport - Surnadal vidaregåande skole Miljørapport - Surnadal vidaregåande skole Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 211 Handlingsplan for 212 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk 2 5 Millioner kr 2 6

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Stråling frå elektronisk kommunikasjon

Stråling frå elektronisk kommunikasjon Stråling frå elektronisk kommunikasjon Ei orientering frå Statens strålevern og Post- og teletilsynet Kva er stråling? I kvardagen omgjev vi oss med ulike typar stråling, frå både naturlege og menneskeskapte

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

NOT Pulverlakk AS. Energi & klimaregnskap 2013

NOT Pulverlakk AS. Energi & klimaregnskap 2013 Hensikten med denne rapporten er a vise oversikten over organisasjonens klimagassutslipp (GHG-utslipp), som en integrert del av en overordnet klimastrategi. Et klimaregnskap er et viktig verktøy i arbeidet

Detaljer

Folketal, verdiskaping og kunnskapsproduksjon på Vestlandet

Folketal, verdiskaping og kunnskapsproduksjon på Vestlandet Folketal, verdiskaping og kunnskapsproduksjon på Vestlandet Mai 2010 AUD- rapport nr. 6-10 Folketal, verdiskaping og kunnskapsproduksjon på Vestlandet Dei fire vestlandsfylka Rogaland, Hordaland, Sogn

Detaljer

Miljørapport - Byggmester Bjarne AS

Miljørapport - Byggmester Bjarne AS Miljørapport - Byggmester Bjarne AS Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 213 Handlingsplan for 214 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk 212 13, Millioner kr. 53 213

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

Miljørapport - Eggen Grafiske

Miljørapport - Eggen Grafiske Miljørapport - Eggen Grafiske Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 21 Handlingsplan for 211 Rapportstatus: Levert. Eggen Grafiske Miljørapport 21 Generelt Omsetning 5,53 Millioner kr NB!

Detaljer

SØKNAD OM STATLEG STØTTE TIL KOLLEKTIVTRANSPORT I DISTRIKTA FOR 2010

SØKNAD OM STATLEG STØTTE TIL KOLLEKTIVTRANSPORT I DISTRIKTA FOR 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Samferdselsavdelinga Arkivsak 200703590-60 Arkivnr. 8 Saksh. Raddum, Gunhild Saksgang Samferdselsutvalet Fylkesutvalet Møtedato 13.01.2010 21.01.2010 SØKNAD OM STATLEG STØTTE TIL

Detaljer

Vegbygging eit klimatiltak? - betydninga av vegstandard for drivstofforbruk og klimautslepp -

Vegbygging eit klimatiltak? - betydninga av vegstandard for drivstofforbruk og klimautslepp - Vegbygging eit klimatiltak? - betydninga av vegstandard for drivstofforbruk og klimautslepp - Eit studie av energi- og miljøsparande tiltak i Lerum Frakt SA Eit samarbeid mellom Lerum Fabrikker AS, Lerum

Detaljer

Trafikkstatistikk for bomringen i Bergen - per september 2013.

Trafikkstatistikk for bomringen i Bergen - per september 2013. HORDALAND FYLKESKOMMUNE Fylkesrådmannen MELDING Til: Samferdselsutvalet Fylkesutvalet Dato: 17. oktober 2013 Frå: Fylkesrådmannen Arkivsak: 201307938-1/BJORMI Arkivnr.: 815 Trafikkstatistikk for bomringen

Detaljer

ORGANISERING AV KNUTEPUNKSKULEN FOR HØRSELSHEMMA ELEVAR FRÅ HAUSTEN 2010

ORGANISERING AV KNUTEPUNKSKULEN FOR HØRSELSHEMMA ELEVAR FRÅ HAUSTEN 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200910136-1 Arkivnr. 523 Saksh. Lisen Ringdal Strøm, Janne Saksgang Opplærings- og helseutvalet Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 10.11.2009 18.11.2009-19.11.2009

Detaljer

Miljørapport - KLP - Hovedkontor i Oslo

Miljørapport - KLP - Hovedkontor i Oslo Miljørapport - KLP - Hovedkontor i Oslo Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 2011 Handlingsplan for 2012 Rapportstatus: Levert. Generelt År Omsetning Antall årsverk 10 000,00 Millioner kr

Detaljer

Terminprøve i matematikk for 10. trinnet

Terminprøve i matematikk for 10. trinnet Terminprøve i matematikk for 10. trinnet Hausten 2006 nynorsk Til nokre av oppgåvene skal du bruke opplysningar frå informasjonsheftet. Desse oppgåvene er merkte med dette symbolet: Namn: DELPRØVE 1 Maks.

Detaljer

Årsrapport 2012. Miljøleiingssystemet i Klif

Årsrapport 2012. Miljøleiingssystemet i Klif srapport 2012 Miljøleiingssystemet i Klif TA 3011 2013 1. Historikk Klima- og forureiningsdirektoratet (tidlegare SFT) deltok i demonstrasjonsprosjektet Grøn stat 1998 2001. Frå 2001 hadde etaten miljøleiingssystemet

Detaljer

Miljørapport - Eggen Grafiske

Miljørapport - Eggen Grafiske Miljørapport - Eggen Grafiske Innrapporterte miljøprestasjoner og miljøtiltak for 211 Handlingsplan for 212 Rapportstatus: Levert. Eggen Grafiske Miljørapport 211 Generelt År Omsetning Antall årsverk 5,53

Detaljer

Kompetansebehov Spørjeundersøking blant bedrifter i Hordaland 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 11 2011

Kompetansebehov Spørjeundersøking blant bedrifter i Hordaland 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 11 2011 Kompetansebehov Spørjeundersøking blant bedrifter i Hordaland 2011 Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 11 2011 1 2 Metode Undersøkinga er utført av Analyse, utgreiing og dokumentasjon

Detaljer