reint sagt MILJØFARLEG AVFALL Infoblad frå SIMAS Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall OFFENTLEG INFORMASJON

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "reint sagt MILJØFARLEG AVFALL Infoblad frå SIMAS Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall OFFENTLEG INFORMASJON"

Transkript

1 OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr April MILJØFARLEG AVFALL Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall Infoblad frå SIMAS

2 Reint sagt Den eigentlege smøretabben Vinteren har vore spesiell! Me har hatt ein særs mild og vindfull vinter. Målingar frå januar viser ein månadstemperatur for heile landet som er 6,0 grader over normalen. For nedbør var det også stor forskjell mellom nord og sør. Om dette er naturlege klimavariasjonar eller menneskeskapte klimaendringar er uvisst. Det er uansett grunn til å stille spørsmål om desse forholda, og i tillegg tenkja over korleis me brukar jorda sine ressursar til det beste for kommande generasjonar. Her er avfallsbransjen ein viktig aktør. Medan det tidligare var mest fokus på å bli kvitt avfallet slik at me ikkje såg det lenger, er det no meir og meir viktig at me tek best mogeleg vare på dei materialresurssanse som er i avfallet. REDAKSJON Ansvarleg redaktør: Hallvard Thomassen Informasjonsmedarbeidar: Tone Myklebust Opplag: Redaksjonen avslutta: 28. mars 2014 Foto: Simas, arkiv, istockphoto.com, loop.no Design: Gasta design & kommunikasjon Trykk: Karmøy Trykkeri Papir: 100% resirkulert papir Styret i SIMAS har no vedteke eit utviklingsprogram for verksemda der materialgjenvinning er hovudmålet. Programmet har tittelen «Ny ressursgjenvinning av avfall i regional nærings- og kunnskapsutvikling». Med dette håpar me at me kan vere med på å skape ny næring og kompetanse innafor ein av dei bransjane som veks mest i verden avfallsbransjen. Det er ingen grunn til at me i vår region ikkje skal ta del i denne utviklinga som no finn stad andre stader i landet og verda. Det er mange produkt som me brukar i det daglege som vert farleg avfall når me kastar det. I år skal SIMAS ha ekstra merksemd retta mot farleg avfall. Dette er eit stort og komplekst område. Det er mange produkt som me brukar i det daglege som vert farleg avfall når me kastar det. Her vil me hengje oss på ein landsomfattande kampanje som har starta, og som viser mange døme på ting me brukar i det daglege og som vert farleg avfall når me kastar det. Her kan me alle gjere ein betre jobb og det er her som med alt anna; start med deg sjølv! Me må vere bevisste våre handlingar og dei konsekvensar dei har, både på kort og lang sikt. Det er so lett å tenkje at det betyr so lite om eg til dømes kastar eit batteri ute i naturen, men om alle tenkjer slik so blir det jo ikkje berre eitt Sjølv dei store stega startar med dei små! Me i SIMAS ynskjer alle ei fin påskehøgtid! Hallvard Thomassen direktør Sjølv om snøen glitrar med sitt fråvær i låglandet, trekker mange av oss til fjells når påskeferien står for døra. Fødd med ski på beina, og best både i marka og til fjells. Nordmenn elskar ski og det går sport i å smøre heilt perfekt for dagens føre. Likevel kan den største tabben være gjort før du forlet smørebua. Mange smøreprodukt inneheld stoff som kan vere både helse- og miljøskadelege. Ofte blir desse kasta rett i restavfallet, og folk blir miljøsyndarar utan å sjølv vere klare over det. Produkta skal nemleg sorterast som farleg avfall etter bruk. Smurde med øyrevoks Før i tida kokte folk saman dei rareste blandingar for å få god glid og godt feste. Blant anna vart både sild, likfeitt, øyrevoks, saueblod og smelta grammofonplater brukt for å få godt feste på skia. Dette ifølge ein artikkel Femmila -forfattar Thor Gotaas har skrive for NRK. Desse tider er forbi, og no har me i staden eit mangfald av høgteknologiske skismuringsprodukt å boltre oss i. I tillegg kjem det stadig nye produkt på marknaden. Uheldigvis har alt sin pris: Fleire av dagens smøreprodukt inneheld stoff som kan vere skadelege både for menneske, dyr og natur. Hopar seg opp i menneske og dyr Dei tradisjonelle skismurningane som raud, blå og grøn stift inneheld normalt ikkje miljøfarlege stoff. Enkelte smøreprodukt derimot, som glider, skirens og voks, kan blant anna innehalde løysemiddel, og perfluorerte og polyfluorerte stoff. Felles for desse stoffa er at dei kan vere både helse- og miljøskadelege. Miljøfarlege stoff blir nemleg brotne svært sakte ned i naturen, og kan dermed hope seg opp og bli lagra i mennesker og dyr. Derfor må restar og tomemballasje leverast som farleg avfall. Tips til sikker smurning Det aller beste er å unngå skismuringsprodukt som inneheld helseog miljøfarlege stoff. Likevel finst det fleire forhandsregler du kan ta. Robert Stark, seljar og smørar ved Intersport i Oslo, har tidligare vore smørar for verdscupen i langrenn i Sverige. Han har gode tips å komme med: - Du bør bruke hanskar når du smør ski, for miljøgifta som finst i enkelte typar skismurning kan trenge inn i huda. Eg fekk fluorforgifting ein gong, og låg då sjuk med feber i to-tre dagar, fortell Stark. Vidare fortel han at det også finst masker ein kan bruke for å unngå å puste inn farlege stoff. Han presiserer at dette spesielt gjeld skismurningsprodukt med høgt fluorinnhald, som for eksempel pulversmurning. Slik kastar du riktig Det er viktig å kaste skismurninga riktig når du ikkje skal bruke den lenger. Skismuring som inneheld helse- og miljøfarlege stoff skal sorterast som farleg avfall. - Smøreprodukt som inneheld miljøgifter er som regel merka med faresymbol. Desse skal sorterast som farleg avfall. Er du i tvil om skismøreproduktet ditt inneheld miljøfarlige stoff - lever det som farleg avfall for sikkerheits skuld! I Sogn kan du levere farlig avfall på miljøstasjonen i kommunen. 2 3

3 Slamrenovasjon Spørsmål og svar om slam SIMAS har ansvar for slamtømming i kommunane i Sogn. Forureiningslova seier at kommunar skal innføra tvungen, regelmessig tømming av slamtankar og kommunale slamavskiljarar. Forskrift om avløpsslam har som føremål å førebyggja ureiningsmessige, helsemessige og hygieniske ulemper ved disponering av slam. Det er med andre ord fleire viktige årsaker til at det er nødvendig med regelmessig slamømming. Det er no fleire tiår sidan lova om tvungen slamømming vart innførd og regelmessig slamtømming er dermed vorte ein rutine for dei fleste av oss. Ein rutine som hindrar at det oppstår problem med slamtanken. Når slamtanken fungerer som den skal, er dette med på å auka kvaliteten på vatnet i nærmiljøet. Miljømessig er slamtømming ein viktig del av det lokale miljøvernet. Dersom slamtanken ikkje fungerer som den skal, kan avfallsstoff som vert slepp i avlaupsrøyrene, renne rett ut i naturen. Dette utsleppet vert ikkje like alvorleg når tanken fungerer som den skal. Då vil avfallsstoffa leggje seg i slammet og kan brytast ned under kompostering. Det er også i dei seinare år vorte ein betydeleg større andel av «framandstoff» som vert sleppt i slamtanken på grunn av eit aukande forbruk av vaskemiddel og andre kjemiske stoff. Dette kan skada plante- og dyreliv. Dersom slamtanken ikkje vert tømt regelmessig (kvart 2. år), noko som er naudsynt for husstand, kan det oppstå problem. Når slamtanken vert full, vil slam og avfallsstoff flyta rett gjennom tanken. Dersom ein har avlaup som går til ei sandfiltrering vil dette sannsynlegvis tette seg til etter kort tid. Har ein avlaup som går til sjø, vil ein ikkje merke problem med det fyrste, men dette fører til ureining av nærmiljøet. Problem med slamtanken kan medføra store utgifter for den som ureinar. NØDTØMMING/EKSTRATØMMING Treng du tømming utanom ordinær tømmefrekvens, vil dette vera ei tilleggsteneste frå SIMAS. Nødtømming: Tømming av septiktank som må skje innan 24 timar eller som må skje før neste periode slamrenovatør har anna tømming i området. Ekstratømming: Tømming av septiktank som kan skje utanom ordinær tømmefrekvens når renovatøren er i området, eller maks 5 km frå området der dei utfører ordinær tømming. Ta kontakt med SIMAS eller slamrenovatør for å få opplyst pris og tinga tømming. Tlf. SIMAS: Tlf. Slamrenovatør: Gebyrsatsar for slam finn ein på GPS-registrering av slamtankar SIMAS har begynt å GPS-registrera slamtankar i eigarkommunane. Bakgrunnen for dette er at SIMAS IKS har ansvaret for gjennomføring av slamtankar i kommunane. For å betre kvalitetssikringa av abonnementlister, samt å effektivisere planlegginga av tømmerutene vert det gjennomført ei GPS-registering av slamtankane. Foto: J. Birkeland Denne vil i neste omgang danne grunnlaget for ny anbodskonkurranse og vera styrande for gjennomføring av tømming av slamtankanet. Når vert slamtanken min tømt? Ein får melding i posten frå slamrenovatøren om lag 14 dagar før slamtanken skal tømmast. I denne meldinga er det oppgitt kva veke slamtanken vert tømt. På simas.no ligg ei oversikt over når det er tømming i kvar kommune. Kva skal eg gjera før slambilen kjem? Gjer tanken tilgjengeleg for tømming. La det vera enkelt å komma fram til tankloket. Grav også godt rundt tankloket slik at det er enkelt å løfte det av. Merk slamtanken. Dette gjer at mannskapet slepp å gå rundt i hagen for å finna tanken din. Legg meldinga som du fekk i posten i ein pose, og plasser den på slamtanken med ein stein over. Då er det enklare for renovatøren å vita at han tømmer rett slamtank. Sjå til at tilkomstvegar for slambilen er fri for tre og buskar. Det må vera ei breidde på vegen som er 3,5 meter i breidda og 3,5 meter i høgda. Den som tømmer anlegget har rett til å plassera naudsynt utstyr på eigedomen for å få utført tømminga. Kva skjer dersom slamtanken ikkje er klar for tømming eller dersom du som abonnent ikkje tillet at tanken vert tømd? Dersom slamtanken ikkje er tilgjengeleg for tømming når slambilen kjem, vert dette registert og rekna som utført. Dersom abonnenten med god grunn ikkje klarar å gjera tanken tilgjengeleg til rett tidspunkt må han ta kontakt med slamrenovatør i god tid før tømming, slik at nytt tidspunkt kan avtalast. Renovatøren kan kontaktast på tlf eller e-post: Tek ikkje abonnenten kontakt med slamrenovatør og slamtanken ikkje er klargjort, vil slambilen køyra vidare og neste tømming vert då ved neste ordinære tømming (om 2 eller 4 år). Som abonnent må du betale det årlege gebyret uansett. Korleis kan eg vita at slamtanken er tømt? Avvatningssytemet som slamrenovatøren nyttar rensar vatnet frå slammet. Dette betyr at vatnet som vert avvatna i avvatningssystemet på bilen, vert ført tilbake att til slamtanken. Det er difor vanleg med ei tynn hinne med slampartiklar på toppen etter tømming. Etter endt tømming vil tømmemannskapet leggja ein gul lapp der det står at septiktanken er tømt. Kva skal ikkje kastast i toalettet? For at du skal sikra optimal drift på din slamtank og unngå at røyrgater og liknande tettar seg, er det ein del ting som ikkje skal kastast i toalettet. Døme på gjenstandar/partiklar som ikkje skal vera i ein slamtank; Våtserviettar Filler WC-blokker Olje Mjølk frå mjølkerom/fjøs Feitt Inneheld slamtanken mykje av dette, vil slambilen ha problem med å tømme tanken på ein fullgod måte. Kurs i heimekompostering SIMAS vil i samarbeid med Økoringen Vest våren 2014 arrangera kurs i heimekompostering. Her kan du lære korleis du komposterer mat- og hageavfall med tanke på å få eit godt sluttprodukt som kan brukast i hagen. Kurset er gratis. Kursleiar: Christian Zurbuchen, Økoringen Vest Måndag 19. mai kl : Rådhuset, Gaupne Onsdag 21. mai kl : Øren Hotell, Høyanger Måndag 26. mai kl : Rådhuset, Vik Påmelding innan 1. mai 2014 via våre nettsider, send ein e-post til eller ring

4 Me kastar miljøfarleg avfall rett i boset De siste ti åra har menga miljøfarleg avfall vorte dobla. Lyspærer, malingsspann, batteri, mobiltelefonar, leidningar og nettbrett alle inneheld dei miljøfarlege stoff og skal sorterast. Likevel er det mange av oss som ikkje sorterer rett. Foto venstre/midt: Åsa Maria Mikkelsen, Kilde: LOOP. Foto høgre: Terje Borud. Kilde: Renas. Foto: Åsa Maria Mikkelsen, Kilde: LOOP. No er ein nasjonal kampanje i gang for å spreie kunnskap om miljøfarleg avfall. Kampanjen "Miljøgifter Angår Oss Alle" har som mål å spreie kunnskap og entusiasme om kva som er miljøfarleg avfall, og kvar ein sorterer det rett. Med reklamefilm, mediesaker og stunts skal kampanjen nå over heile landet. Me kastar store mengder miljøfarleg avfall rett i boset kvart år. Til dømes kjøper me 50 millionar lyspærer i året, medan berre 5 millionar vert levert inn. Her kan me verta betre. Mange er ikkje klar over kva som er farleg avfall - Mange produkt du brukar i kvardagen inneheld miljøfarlege stoff. Det kan vera elektriske togbaner og hylande brannbilar, sprayboksar med sokalla verktøy på boks, hårspray, lyspærer eller batteri. Mange er nok ikkje klar over at desse produkta har miljøfarlege stoff i seg og skal sorterast ut av restavfallet. Store mengder miljøfarlig avfall Både elektriske- og elektroniske produkt og farleg avfall inneheld miljøgifter. Dei siste ti åra er mengda farleg avfall som vert levert til godkjent behandling dobla, ifylgje tal frå Statistisk Sentralbyrå (SSB). Mengda auka frå tonn i 2002, til noko over 1,2 millionar tonn i Men det er fortsatt over tonn farleg avfall som årleg ikkje vert levert inn slik det skal. Dette avfallet vert kasta feilaktig i restavfallet, tømd ut i avløpet eller dumpa i naturen. I 2013 sorterte me over tonn elektriske og elektroniske produkt (Miljøstatus). Dette tilsvarar vekta av eit heilt cruiseskip (Elretur). Likevel er det mykje som endar i restavfallet. Estimat viser at det kvart år vert kasta mellom og tonn småelektrisk avfall i restavfallet (Elreturs miljørapport 2012). Leverer du inn farleg avfall og elektrisk og elektronisk avfall til våre miljøstasjonar, sørger SIMAS for forsvarleg behandling. Alle butikkar som sel elektriske og elektroniske produkt tek også i mot desse gratis. Bruk desse ordningane og få miljøgiftene vekk frå naturen. Visste du at isopor skal kjeldesorterast som restavfall? Dersom du har store mengder isopor kan dette leverast på miljøstasjonen. Visste du at... Det fins eit måleinstrument, ein miljøpistol, som kan rettast mot eit kvart materiale, og gje deg svar på kva slags stoff som fins i materialet. (Kilde: Elretur) Det er ulovleg å selje sparepærer som inneheld meir enn 3,5 milligram kvikksølv. I ein test gjort av NRK fann dei likevel sparepærer som inneheldt nesten 8 gonger meir enn grenseverdien. (Kilde: NRK - Ulovlig mye kvikksølv i sparepærer) Batteri som er laga før 1997 kan innehalde opp til ti gonger så mykje kvikksølv som nyare batteri. (Kilde: Zimrig, Carl A Cash for Your Trash. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press) Det er 40 til 50 gonger meir effektivt å utnytte innsamla ee-avfall enn å drive vanlege gruver for å utvinne metallet. (Kilde: GeSI - Urban Mining Worth Billions) Kvart år vert det brukt 320 tonn gull og meir enn tonn sølv på verdsbasis til å lage PCar, mobiltelefonar, nettbrett og andre nye elektroniske produkt. (Kilde: GeSI - Urban Mining Worth Billions) Sprayboksen fekk sitt gjennombrot under andre verdskrig då den vart fylt med insektmiddel og brukt av soldatar i felten. (Kilde: snl.no) I eit KFK-kjøleskap produsert før 1993 er det så mykje klimagass at det svarar til km med bilkøyring. (Elretur) Det blir gjenvunne over vaskemaskiner årleg i Noreg? (Kilder: Stena metall, Revac og Weee recycling) Gjenbrukstips: Puff som er hekla av eit gamalt dynetrekk. 6 7

5 Bruk blanke sekker! SIMAS-praten Levering av restavfall i blanke sekker på miljøstasjonen Mange avfallsprodukt er meir miljøfarlege enn det ein trudde før. Ved å levera farleg avfall slik at det vert teke hand om på forsvarleg måte, unngår me at miljøgifter slepp ut. Døme på miljøfarleg farleg avfall frå hushaldning er hårpleieprodukt, lim, sparepærer, batteri, måling, lakk, løysemiddel, steikeomnsrens, sølvpuss, elektriske leiker. Denne typen avfall skal ikkje sorterast saman med restavfallet. For at me lettare skal kunne vurdere sorteringa må restavfallet leverast i blanke/gjennomsiktige sekker. Kjem du med svarte sekker eller liknande må desse sorterast på miljøstasjonen. På denne måten vil me kunne plukka ut farleg avfall og elektrisk og elektronisk avfall frå restavfallet, og få sortert dette rett. Blanke restavfallssekker får ein kjøpt på tenestetorget og miljøstasjonen. Restavfall er t.d: Plastartiklar Tilgrisa plastemballasje, t.d. tomme kanner/flasker som det har vore farleg avfall på Tomme målingsboksar av plast Bilete Stoffmøblar, tepper, dyner, puter m.m Isopor Keramikk, porselen, krystall Øydelagde klede og sko Støvsugarposar Dette er miljøfarleg avfall: Avfall som kan føre til ureining eller skade på menneske og dyr dersom det ikkje vert forsvarleg handsama. Farleg avfall leverer du i eigen container på miljøstasjonen. Døme på farleg avfall frå hushaldning: Golvbelegg Elektriske og elektroniske artiklar Spillolje Maling, lim og lakk Sprayboksar Vaskemiddel Løysemiddel, frostveske, kjøleveske Batteri Lysstoffrøyr, sparepærer, lyspærer Visste du at... Namn: Steffen Fosse-Nyheim Alder: 28 Bustad: Holene, Leikanger Driv med: Jobbar som driftsoperatør på kompostanlegget og på papirsortering i Festingdalen. Me har hatt ein prat med Steffen om kvardagen hans på SIMAS. Kva er dine oppgåver? Det er litt varierande. Eg jobbar ved kompostanlegget og lastar matavfall i kompostanlegget. I papirhallen sorterer me papp og plast frå papiret. Pappen og plasten vert pressa til ballar før ein sender avfallet vidare til gjenvinning. Kva utdanning har du? Eg har fagbrev i gjenvinningsfaget. Kva likar du best med jobben din? Eg likar meg best når eg køyrer maskin. Eg køyrer både gravemaskin og hjullastar på arbeid. Kvifor er det så viktig med kjeldesortering? Kjeldesortering er viktig fordi ein får gjenvinna avfallet og bruka råstoffet i nye produkt. Dette er mykje betre enn av avfallet vert brent. Slik sparar me natur og miljø ved å ta ut mindre naturressursar, til dømes tilsvarar 1 tonn returpapir råstoff frå 14 tre. Kva gjer de med all plastemballasjen og papiret som vert samla inn? Papiret sender me for tida til Norsk Gjenvinning sitt sorteringsanlegg i Førde. Derifrå går papiret til materialgjenvinning til nytt papir. Plasten sender me direkte til Tyskland gjennom Grønt Punkt. Det vert laga granulat som går som råstoff inn i produksjon av ny plast. Kva skjer med matavfallet som vert samla inn? Matavfallet går inn i kompostanlegget og det vert laga kompostjord. Kva er det merkeligaste som har kome i matavfallet? Videospelar! Det er mykje som kjem inn i matavfallet som ikkje skulle vore der, til dømes plast og klede. Folk er stort sett flinke til å sortera, men likevel kjem det ein del avfall i matavfallet som ikkje skulle ha vore der. Her kan me verta betre! Dersom ein sorterer rett, skal det vera nok plass i alle avfallsdunkane i løpet av månaden. Verda si største søppelfylling, Fresh Kills Landfill på Staten Island, dekka eit areal på over 20 kvadratkilometer, raga eit par hundre meter høgt, og var den største menneskeskapte strukturen i verda då den vart lagt ned i Ein kilo restavfall gjev nok energi til å køyre to panelovnar på full guffe i ein time. Det er ca 5 gram gull i eitt tonn gullmalm, medan det i eitt tonn med kretskort kan vere opptil 250 gram gull? Glas frå gamle tv-apparat inneheld bly og kan difor brukast i veggane til røntgenrom på sjukehus? Nesten halvparten av alle kjøleskap inneheld klimagassen R12. (Kilde: Elretur) Glaset i gamle PCskjermar kan bli til sykkellykter? 8 9

6 Kryssord Vassrett 2. Dyr med mjølk 4. Fisk med skjegg 8. Har mange tre 10. Skriv vi på 11. Lever i vatn 13. Klokke 14. Hovudplagg 15. Vi vil ta vare på han 16. Levere flasker og få pengar 17. Drikk 19. Høgdedrag 20. Ein som får førstepremie 22. Lang fisk 24. Kråkelyd 27. Atten delt på to 28. Dei store islaga 30. Du og eg 31. Godt å drikke 32. Stad å sjå film 35. Veske 37. Hestehår 39. Sortering av avfall 43. Flirte 45. Får vi av sauen 47. Skal fotballen i 48. Lys frå himmelen 49. Nyte sommaren Loddrett 1. Huset med elevar 2. Midt på beinet 3. Trengst i lommelykt 4. Fugl 5. Fugl 6. Så mange år på barneskolen 7. Hus for reven 9. Bruke stoffa om att 11. Vi pantar ei slik 12. Ikkje sur 16. Preposisjon 18. Ikkje ut 21. Helse dagar 23. Sjef 25. Boss 26. Spørjeord 29. Ikkje liten 33. Dessert 34. Engelsk nei 35. Knokkel 36. På brekt bein 38. Tidsuttrykk 40. Høgtid 41. Tåke 42. Farge 44. Tusen meter 46. Skratte barna si side Tegning: Svein Samuelsen Sorteringsguide Matavfall: Dette er avfall som skal komposterast. Bruk bioposar til matavfallet, og kast det i dunken med brunt lok. Unngå lukt og frosen dunk, sjå Matavfall Papir tilgrisa av matavfall Serviettar Tørkepapir Papirbrødposar Teposar Kaffifilter/grut Blomster Blomsterjord Barnebleier Farleg avfall: Farleg avfall er avfall som kan føre til ureining eller skade på menneske og dyr dersom det ikkje vert forsvarleg handsama. Farleg avfall leverar du på miljøstasjonen. Spillolje Maling, lim, lakk Sprayboksar Løysemiddel, frostveske, kjøleveske Vaskemiddel Batteri Syrer, basar Plantevernmiddel Lysstoffrøyr, sparepærer, lyspærer PCB Asbest og eternit Pant: Panting av flasker er også kjeldesortering. Pant flaskene i butikken! Papir, papp og drikkekartong: Dette skal leggjast i den blå dunken. Aviser Vekeblad Reklame Skrivepapir Konvoluttar Gråpapir Bøker utan stive permar Drikkekartongar skal leggjast i ein plastpose øvst i dunken Emballasjekartong Alt anna papir som ikkje er plastbelagt Telefonkatalogen Papp Brunt papir Restavfall: Noko til overs? Restavfallet er det som vert att etter at du har sortert ut alle dei andre fraksjonane. Dette skal kastast i dunken med grått lok eller leverast på miljøstasjonen. Plastartiklar (ikkje emballasjeplast) Porselen (leverast miljøstasjon) Keramikk (leverast miljøstasjon) Tilgrisa plastfolieemballasje Steikefolie Gåve/innpakningspapir Tomme/inntørka målingsboksar av plast Papir og papp som er tilgrisa av olje eller anna ureina ting som ikkje let seg bryte ned i ein komposteringsprosess Øydelagde kle og sko Oske ha oska oppi ein pose og knyt att,før du kastar den i dunken. Isopor Plastemballasje: Plastemballasje skal sorterast i plastknytesekken, og vert henta saman med papir og papp. Plastflasker Plastkanner Plastøskjer og boksar Plastbeger Folie og bæreposar Chipsposar Kaffiposar Glas og metall-emballasje: Glas og metallemballasje frå mat- og drikkevarer. Desse kan leverast på miljøstasjonen eller ved ulike returpunkt i ditt nærområde. Sjå vår heimeside for å finne ditt returpunkt Brukte klede og sko: Det du ikkje lenger brukar, kan andre ha nytte av. Brukte klede og sko kan leverast på miljøstasjonen eller ved ulike returpunkt i ditt nærområde. Sjå vår heimeside for å finne ditt returpunkt. EE-avfall: Elektriske produkt som treng straum eller batteri for å fungera, vert EEavfall når dei skal kastast. Desse kan du levera på miljøstasjonen eller hjå forhandlaren

7 RETURADRESSE: SIMAS IKS Amla 6854 Kaupanger Informasjon Våraksjon Høyanger Sørside og i Fjærland SIMAS skal ha vårryddeasksjon på Høyanger Sørside og i Fjærland i mai. Følg med i lokalavisa og på simas.no for nærare informasjon om dette. Hyttecontainer på "flystripa" på Hemsedalsfjellet I samband med påska vert det sett ut ein ekstra container til hytteavfall på veg ned i frå Hemsedal. Landbruksplast Det vert henting av landbruksplast i mai/juni. Dato for henting vert informert om seinare. Info om avtalegiro og faktura på e-post Avtalegiro er tilpassa dei som ynskjer automatisk betaling av rekningane sine. Med denne løysinga syter banken for at dei faste rekningane vert betalt direkte frå konto på forfallsdato. Du får god oversikt ved at du får varsel minst 7 dagar før forfall, og kvittering med forklarande tekst på kontoutskrifta. Du kan oppretta avtalegiro i nettbanken eller ved å kontakta banken. Du kan få faktura tilsendt på e-post ved å kontakta SIMAS og oppgje kundenummer og e-postadresse du ynskjer å få faktura tilsendt til. Faktura på e-post er med på å redusera avfallsmengda. Raude restavfallssekker Er berekna på ekstra restavfall og kan kjøpast på miljøstasjonen eller ved å kontakta SIMAS. Denne kostar kr. 94,-. Prisen dekker innsamling og transport av fylt sekk, samt behandling av avfallet. Sekken kan setjast ut ilag med restavfallsdunken ved neste ordinære tømming. Opningstider for miljøstasjonane i påskeveka Vadheim Torsdag Stengt Balestrand Torsdag Stengt Vik Torsdag Stengt Leikanger Torsdag Stengt Aurland Torsdag Stengt Gaupne Onsdag Stengt Festingsdalen Mandag Torsdag Stengt Lærdal Tysdag Kontortid for SIMAS i påsken 14. april og 15. april: Normal opningstid 16. april: Kl F.o.m. 17. april- t.o.m. 21. april: Kl Ver merksam på at det kan vere endra tømmedagar på avfallet ditt i samband med påsken. Nokre kommunar har tømming laurdag 12. april. Sjekk avfallskalendar! Me ynskjer alle våre kundar og samarbeidspartnarar ei riktig god påske! Kontakt oss på telefon , eller gasta.no

reint sagt Avfall er ein ressurs -til material og energi Infoblad frå SIMAS

reint sagt Avfall er ein ressurs -til material og energi Infoblad frå SIMAS OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2012 - Mars/April Avfall er ein ressurs -til material og energi Farlege stoff i forbrukarprodukt Kom i gang med vårryddinga Kast i rett dunk!

Detaljer

reint sagt NYTTIG GJENBRUK Infoblad frå SIMAS Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS

reint sagt NYTTIG GJENBRUK Infoblad frå SIMAS Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 2. 2013 - Desember NYTTIG GJENBRUK Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 Infoblad frå SIMAS Reint sagt Miljøvenleg jul Nok eit år der

Detaljer

La meg få ein sjanse til...

La meg få ein sjanse til... La meg få ein sjanse til... Frå 10. oktober Vi vil ha plastemballasjen din! Du gjer ein viktig miljøinnsats når du sorterer ut plasten du har brukt. La oss gjenvinne meir. Kvifor skal eg sortere ut plastemballasjen?...og

Detaljer

Straume gjenvinningsstasjon INFORMASJONSGUIDE LONAVEGEN 20

Straume gjenvinningsstasjon INFORMASJONSGUIDE LONAVEGEN 20 Hard eller mjuk plast? Glas eller porselen? Impregnert trevirke? Klorparafin eller PCB? Farleg avfall? Kuldemøblar eller kvitevarer? Kvifor...og kva blir det til? INFORMASJONSGUIDE Straume gjenvinningsstasjon

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! www.vor.no OFFENTLEG INFORMASJON

Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! www.vor.no OFFENTLEG INFORMASJON Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop Måndag - fredag kl. 08.00-15.30 Tysdag kl. 08.00-19.00 Merk! Laurdagsope gjeld frå veka etter påske, til midten av oktober, med unntak av juli mnd. Laurdag kl. 09.00-12.00

Detaljer

Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop. Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall!

Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop. Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop Miljøstasjonen Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! Du startar på vekta God informasjon på førehand er ofte det du treng for å kome hit. I denne

Detaljer

Farleg avfall i Nordhordland

Farleg avfall i Nordhordland Farleg avfall i Nordhordland Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder i Nordhordland. April, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking om korleis 15 ulike

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

MILJØGIFTER FINNES I MER ENN DU TROR HVOR SKAL DET KASTES?

MILJØGIFTER FINNES I MER ENN DU TROR HVOR SKAL DET KASTES? ! MILJØGIFTER FINNES I MER ENN DU TROR HVOR SKAL DET KASTES? MENY - ingen roll over MENY - roll over LYSPÆRER SPRAYBOKSER KABLER OG LEDNINGER MALING OG LØSEMIDLER BATTERIER SMÅ EL-APPARATER ELEKTRISKE

Detaljer

FULL RULLE MED ALEX side 4. Har du kome i gang med plastinnsamlinga? side 2-3. Vinn ein sykkel side 5. La oss gjenvinne meir

FULL RULLE MED ALEX side 4. Har du kome i gang med plastinnsamlinga? side 2-3. Vinn ein sykkel side 5. La oss gjenvinne meir Eit miljøblad frå ÅRIM - Mai 2012 FULL RULLE MED ALEX side 4 Har du kome i gang med plastinnsamlinga? side 2-3 Vinn ein sykkel side 5 La oss gjenvinne meir Har du kome i gang med plastinnsamlinga? Før

Detaljer

RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR

RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR Det er viktig å ha eit godt innemiljø i eit hus. Eit godt innemiljø omfattar alle fysiske og kjemiske forhald som påvirker oss inne. Godt innemiljø

Detaljer

STRATEGISK PLAN SØRE SUNNMØRE REINHALDSVERK IKS (SSR) (2011-2014)

STRATEGISK PLAN SØRE SUNNMØRE REINHALDSVERK IKS (SSR) (2011-2014) STRATEGISK PLAN SØRE SUNNMØRE REINHALDSVERK IKS (SSR) (2011-2014) Vedtatt av styret 7. juli 2011. Vedtatt av representantskapet 31. august 2011 2 Innholdsfortegnelse: 1. Strategisk utgangspunkt innleiing

Detaljer

Forbruk og avfall. 1 3 år Aktiviteter. 3 5 år Tema og aktiviteter

Forbruk og avfall. 1 3 år Aktiviteter. 3 5 år Tema og aktiviteter Foto bleie: LOOP Forbruk og avfall Kildesortering: Det er lurt å sortere! Hvis vi er flinke til å sortere avfallet vårt kan det brukes på nytt. På den måten slipper vi å lage nye materialer hver gang.

Detaljer

Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger.

Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger. Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger. Juni, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking hjå

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

reint sagt Betre sortering på miljøstasjonane! Infoblad frå SIMAS

reint sagt Betre sortering på miljøstasjonane! Infoblad frå SIMAS reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2011 - April Betre sortering på miljøstasjonane! Dette bør du vita om farleg avfall Renovasjon for hytte og fritidshus Restemat i påsken? Infoblad frå SIMAS Reint

Detaljer

NYE FRAMTIDSUTSIKTER FOR MATAVFALLET DITT

NYE FRAMTIDSUTSIKTER FOR MATAVFALLET DITT OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 2. 2014 - desember NYE FRAMTIDSUTSIKTER FOR MATAVFALLET DITT Smart kjeldesortering Ny direktør Plukkanalyse - kva er i avfallet vårt? Nye køyreruter

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer!

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! Vi treng ressursane i framtida Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! Kvifor skal vi kjeldesortere avfallet vårt? Ved å kjeldesortere tek vi vare på dyrebare ressursar for framtidige

Detaljer

plastavfall papiravfall restavfall

plastavfall papiravfall restavfall KJØKKENAVFALL plastavfall I hovedsak gjelder dette kjøkkenavfall som f.eks.: middagsrester, kjøtt, fisk, potetskrell, eggeskall, rester av grønnsaker, frukt, teposer, mel og bakevarer, kaffefilter, samt

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender SANDE. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender SANDE. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 2014 SANDE Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Kildesorteringsguide Tømmedager papir Nye avvikslapper. Offentlig informasjon

Kildesorteringsguide Tømmedager papir Nye avvikslapper. Offentlig informasjon Kildesorteringsguide Tømmedager papir Nye avvikslapper Offentlig informasjon Beholdertømming hos privatpersoner: Restavfallsbeholder: Matavfall Plastemballasje (all plast det har vært mat/drikke/husholdningsartikler

Detaljer

Nytt system. for husholdningsrenovasjon i Råde

Nytt system. for husholdningsrenovasjon i Råde Nytt system for husholdningsrenovasjon i Råde Nytt innsamlingssystem I denne brosjyren finner du alt du trenger å vite om det nye innsamlingssystemet. Dette skal fortsatt kildesorteres: Papp, papir og

Detaljer

Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 2015 SANDE

Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 2015 SANDE Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 2015 SANDE SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar og -beger, plastfolie,

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Alt må sorterast 2/2015. Informasjon frå Sunnhordland Interkommunale Miljøverk IKS

Alt må sorterast 2/2015. Informasjon frå Sunnhordland Interkommunale Miljøverk IKS Informasjon frå Sunnhordland Interkommunale Miljøverk IKS 2/2015 NOVEMBER ÅRGANG 23 Alt må sorterast SIM har stort fokus på at avfallet me sender til attvinning er så reint som mogeleg. Difor må alt avfall

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender HAREID. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender HAREID. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 204 HAREID Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 2015 HAREID

Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 2015 HAREID Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 205 HAREID SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar og -beger, plastfolie,

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

SÆRUTSKRIFT - MELDING OM POLITISK VEDTAK - AVFALLSGEBYR 2015.

SÆRUTSKRIFT - MELDING OM POLITISK VEDTAK - AVFALLSGEBYR 2015. Volda og Ørsta Reinhaldsverk IKS Torvmyrane 29 6160 Hovdebygda Volda Kommune Rådhuset 6100 Volda Dykkar ref: Vår ref: PB Dato: 24.10.14 SÆRUTSKRIFT - MELDING OM POLITISK VEDTAK - AVFALLSGEBYR 2015. Vi

Detaljer

Norsk Bremuseum sine klimanøtter

Norsk Bremuseum sine klimanøtter Norsk Bremuseum sine klimanøtter Oppgåve 1 Alt levande materiale inneheld dette grunnstoffet. Dessutan inngår det i den mest kjende klimagassen; ein klimagass som har auka konsentrasjonen sin i atmosfæren

Detaljer

reint sagt Infoblad frå SIMAS Avfall vs ressursar Et opp maten din! Ingen kan gjera alt, men alle kan gjera litt - vårt felles samfunnsansvar

reint sagt Infoblad frå SIMAS Avfall vs ressursar Et opp maten din! Ingen kan gjera alt, men alle kan gjera litt - vårt felles samfunnsansvar OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 2. 2012 - Desember Avfall vs ressursar Et opp maten din! Ingen kan gjera alt, men alle kan gjera litt - vårt felles samfunnsansvar Infoblad frå

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Hentekalender 2016. I dette heftet finner du informasjon om renovasjonstjenester og hentedager for husholdningsavfall i Bærum

Hentekalender 2016. I dette heftet finner du informasjon om renovasjonstjenester og hentedager for husholdningsavfall i Bærum Hentekalender 2016 I dette heftet finner du informasjon om renovasjonstjenester og hentedager for husholdningsavfall i Bærum Offentlig informasjon Du sorterer, vi gjenvinner! Ved å kildesortere kan hver

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Oversiktskalender for hushaldningsrenovasjon i Lom og Skjåk 2009

Oversiktskalender for hushaldningsrenovasjon i Lom og Skjåk 2009 i Lom og Skjåk 2009 Det henta dagar det Januar Februar Mars April Mai Juni Veke: 1 2 3 4 5 Veke: 5 6 7 8 9 Veke: 9 10 11 12 13 14 Veke: 14 15 16 17 18 Veke: 18 19 20 21 22 Veke: 23 24 25 26 27 Måndag 2

Detaljer

FORSKRIFT OM RENOVASJON- OG SLAMGEBYR ETTER UREININGSLOVA 26 OG 34

FORSKRIFT OM RENOVASJON- OG SLAMGEBYR ETTER UREININGSLOVA 26 OG 34 FORSKRIFT OM RENOVASJON- OG SLAMGEBYR ETTER UREININGSLOVA 26 OG 34 Kommunalt gebyrregulativ for kommunane Aurland, Balestrand, Høyanger, Leikanger, Luster, Lærdal, Sogndal og Vik. Forskrifta vert gjort

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE. Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage

Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE. Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage Kjære foreldre/føresette Me ynskjer dykk og barnet dykkar hjarteleg velkomen til Lonevåg barnehage! Barnet dykkar har no fått

Detaljer

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer!

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! Vi treng ressursane i framtida Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! MATERIAL GJENVINNI Lage nytt av b Kvifor skal vi kjeldesortere avfallet vårt? Ved å kjeldesortere tek vi vare

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

reint sagt Miljøvenleg påske Fretex-samarbeid Prosjekt: Omlastningshall OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS

reint sagt Miljøvenleg påske Fretex-samarbeid Prosjekt: Omlastningshall OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2015 - mars Miljøvenleg påske Fretex-samarbeid Prosjekt: Omlastningshall S A IM S å r df a l b o Inf reint sagt infoblad frå SIMAS Kan du bidra

Detaljer

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk Søk regionale miljøtilskudd elektronisk I 2015 er det endå enklare å levere søknaden om regionalt miljøtilskot på internett. Me vonar du søkjer elektronisk. I denne folderen er det ei skildring av korleis

Detaljer

Møteinnkalling. Utval : Jostedalsbreen nasjonalparksty re - AU Møtesta d: Telefonmøte Dato: 02.05.2013 Tidspunkt : 10:00

Møteinnkalling. Utval : Jostedalsbreen nasjonalparksty re - AU Møtesta d: Telefonmøte Dato: 02.05.2013 Tidspunkt : 10:00 Møteinnkalling Utval : Jostedalsbreen nasjonalparksty re - AU Møtesta d: Telefonmøte Dato: 02.05.2013 Tidspunkt : 10:00 Eventuelt forfall må meldast snarast. Vararepresentantar møter etter nærare beskjed.

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender ULSTEIN. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender ULSTEIN. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 201 ULSTEIN Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

Avfall er. Kundeblad Nr. 3 2013. Julefri flytter. tømmetid. Vi gir deg tipsene for å unngå overfylte dunker. Informasjon til husstandene i Trondheim

Avfall er. Kundeblad Nr. 3 2013. Julefri flytter. tømmetid. Vi gir deg tipsene for å unngå overfylte dunker. Informasjon til husstandene i Trondheim Avfall er Kundeblad Nr. 3 2013 Julefri flytter tømmetid Vi gir deg tipsene for å unngå overfylte dunker Informasjon til husstandene i Trondheim Glade jul, hellige jul I år faller romjulens helligdager

Detaljer

reint sagt Infoblad frå SIMAS Farleg avfall i byggavfall Slik oppbevarer du maten din Ny miljøstasjon i Vik OFFENTLEG INFORMASJON

reint sagt Infoblad frå SIMAS Farleg avfall i byggavfall Slik oppbevarer du maten din Ny miljøstasjon i Vik OFFENTLEG INFORMASJON OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2013 - Mars Farleg avfall i byggavfall Slik oppbevarer du maten din Ny miljøstasjon i Vik Infoblad frå SIMAS Reint sagt Det er ei stor utfordring

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

Kildesorteringskalender

Kildesorteringskalender Renovasjonsselskapet 2014 Kildesorteringskalender HUSK! Ønsker du neste års kalender, må du bestille den. Les mer på baksiden. Informasjon om hentedager får du også i RfD-appen «Hentedager» eller som SMS-varsling.

Detaljer

reint sagt Simas lanserer app! Omlastingshall teke i bruk Konkurransar OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS

reint sagt Simas lanserer app! Omlastingshall teke i bruk Konkurransar OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 2. 2015 - desember Thea Øvregard Røhme Simas lanserer app! Omlastingshall teke i bruk Konkurransar S A IM S å r df a l b o Inf Leiar «Grønt Skifte»

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Kom skal vi klippe sauen

Kom skal vi klippe sauen Kom skal vi klippe sauen KOM SKAL VI KLIPPE SAUEN Kom skal vi klippe sauen i dag Klippe den bra, ja klippe den bra Så skal vi strikke strømper til far Surr, surr, surr, surr, surr. surr Rokken vår går,

Detaljer

Nå er det din tur! Spørsmål om kildesortering i Oslo? Ring 02 180. This information is available in other languages at www.renovasjonsetaten.

Nå er det din tur! Spørsmål om kildesortering i Oslo? Ring 02 180. This information is available in other languages at www.renovasjonsetaten. This information is available in other languages at www.renovasjonsetaten.no Nå er det din tur! Foto: Torkil Stavdal, Karl Henrik Børseth, Frode Larsen, Scanpix, Renovasjonsetaten. Innføringen skjer gradvis,

Detaljer

BIOAVFALL. Husk å legge posen forsiktig ned i beholderen slik at vi reduserer luktproblemer Bioavfall hentes hver uke!

BIOAVFALL. Husk å legge posen forsiktig ned i beholderen slik at vi reduserer luktproblemer Bioavfall hentes hver uke! BIOAVFALL Dette er bioavfall: kaffefilter matrester planterester, som for eksempel små mengder gress, løv og blomster servietter småbein teposer tørkepapir vått papir Dette er ikke bioavfall: aske (restavfall)

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

Lotteri- og stiftingstilsynet

Lotteri- og stiftingstilsynet www.isobar.no Isobar Norge Org.nr. 990 566 445mva Pilestredet 8 / N- 0180 Oslo. hello@isobar.no Lotteri- og stiftingstilsynet - Vurdering av publiseringsløysingar basert på open kjeldekode Utarbeida for:

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

AD Travel. Brukarmanual for prøvenemnda i Hordaland Fylkeskommune FAGOPPLÆRINGSKONTORET

AD Travel. Brukarmanual for prøvenemnda i Hordaland Fylkeskommune FAGOPPLÆRINGSKONTORET AD Travel Brukarmanual for prøvenemnda i Hordaland Fylkeskommune FAGOPPLÆRINGSKONTORET Oppbygging av brukarmanualen Oppbygging av brukarmanualen... 3 Pålogging og forklaring til hovudbilete... 4 Første

Detaljer

Hei alle på 4. årstrinn og foreldre/føresette! Veke 12 2015

Hei alle på 4. årstrinn og foreldre/føresette! Veke 12 2015 Hei alle på 4. årstrinn og foreldre/føresette! Veke 12 2015 Hugs samtaletimen! Torsdag, 19.oktober, skal vi på utedag. Det ser ut til at det vert betre vèr enn vi har hatt. Vi må byggje på hyttene våre!

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Kommentar 22.7.2015 frå Naturvernforbundet vedrørande blåsesand i Ulsteinvik

Kommentar 22.7.2015 frå Naturvernforbundet vedrørande blåsesand i Ulsteinvik Kommentar 22.7.2015 frå Naturvernforbundet vedrørande blåsesand i Ulsteinvik (Basert på opplysningane i artikkelen nedanfor.) Brukt blåsesand inneheld komponentar av det som er sandblåst, og er å rekne

Detaljer

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN Oppsummering/ evaluering av månaden Også denne månaden har me vore mykje ute. Prøver å komma oss ut to gonger i løpet av dagen om veret er nokon lunde ok. Det er mykje sykling

Detaljer

Papir/papp. ORDNING: Henteordning SIM hentar papir heime hjå alle abonnentar kvar 4. veke.

Papir/papp. ORDNING: Henteordning SIM hentar papir heime hjå alle abonnentar kvar 4. veke. SLIK SORTERAR DU: Restavfall ORDNING: Henteordning SIM hentar restavfallet heime hjå alle abonnentar kvar 4. veke. Ein kan bestille ekstratøming av restavfallet kvar 2. veke. Avfall av blanda materiale

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender HERØY. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender HERØY. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 2014 HERØY Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Stråling frå elektronisk kommunikasjon

Stråling frå elektronisk kommunikasjon Stråling frå elektronisk kommunikasjon Ei orientering frå Statens strålevern og Post- og teletilsynet Kva er stråling? I kvardagen omgjev vi oss med ulike typar stråling, frå både naturlege og menneskeskapte

Detaljer

Rettleiing for revisor sin særattestasjon

Rettleiing for revisor sin særattestasjon Rettleiing for revisor sin særattestasjon Om grunnstønad til nasjonalt arbeid til frivillige barne- og ungdomsorganisasjonar, statsbudsjettets kap. 857, post 70 (Jf. føresegn om tilskot til frivillige

Detaljer

Miljørapport for 2010 skal være levert til stiftinga Miljøfyrtårn innan 1. april 2011.

Miljørapport for 2010 skal være levert til stiftinga Miljøfyrtårn innan 1. april 2011. Til alle einingar som er under sertifisering eller er sertifisert som Miljøfyrtårn Miljørapport for 2010 skal være levert til stiftinga Miljøfyrtårn innan 1. april 2011. Rekneark med sentralt innsamla

Detaljer

Kva er økologisk matproduksjon?

Kva er økologisk matproduksjon? Nynorsk Arbeidshefte om økologisk landbruk for elevar i grunnskulen Nynorsk Arbeidsheftet er utarbeidd av og utgjeve av Norsk senter for økologisk landbruk med økonomisk støtte frå Fylkesmannens landbruksavdeling

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN SOGN & FJORDANE FYLKESKOMMUNE KULTURAVDELINGA RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN I SAMARBEID MED FLORA HISTORIELAG FLORA KOMMUNE Torleif Reksten og Hermod Seim ved skiltet på rutekaia.

Detaljer

Eksamensreglar og rettleiing for eksamenskandidatar ved Herøy vidaregåande skule

Eksamensreglar og rettleiing for eksamenskandidatar ved Herøy vidaregåande skule Eksamensreglar og rettleiing for eksamenskandidatar ved Herøy vidaregåande skule Vi forventar at du som elev eller privatist har gjort deg kjend med reglar og rettleiing for eksamenskandidatar i god tid

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

Saman tek vi vare på ressursane ULSTEIN

Saman tek vi vare på ressursane ULSTEIN Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGSkalender 2013 ULSTEIN SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar og -beger, plastfolie,

Detaljer

MØTEINNKALLING SAKLISTE. Utval: UTVAL FOR PLAN OG UTVIKLING Møtestad: rådhuset Møtedato: 27.11.2007 Tid: 12.30

MØTEINNKALLING SAKLISTE. Utval: UTVAL FOR PLAN OG UTVIKLING Møtestad: rådhuset Møtedato: 27.11.2007 Tid: 12.30 MØTEINNKALLING Utval: UTVAL FOR PLAN OG UTVIKLING Møtestad: rådhuset Møtedato: 27.11.2007 Tid: 12.30 Varamedlemmer møter berre etter nærare innkalling SAKLISTE Sak nr. Arkivsak nr. Tittel 41/07 07/1384

Detaljer

REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009

REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009 REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009 Årsmøtet konstituerte seg med Steinar Røyrvik som møteleiar og Rigmor Øygarden som skrivar. Glenn Arne Vie og Sigurd Hatlenes vart valde til å

Detaljer

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv...

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv... Innhald 1. Fritid og bibliotek... 1 2. Hos legen... 7 3. Høgtider... 12 4. Mattradisjonar... 18 5. Sunnheit og kosthald... 25 6. Arbeidsliv... 30 7. Jobb i sikte... 35 8. Skule og utdanning... 40 9. Familie

Detaljer

Innhaldsliste. 23.08.05 10. KLASSE v. Sunnylven Skule, Hellesylt

Innhaldsliste. 23.08.05 10. KLASSE v. Sunnylven Skule, Hellesylt Innhaldsliste 23.08.05 10. KLASSE v. Sunnylven Skule, Hellesylt Sidetal Innleiing 3 Helsetvatnet 3 Insekt i Helse tvatnet 4 Planter i og ved Helsetvatnet 6 Fisk i Helsetvatnet 7 Fisk og ph 8 Kva kvalitet

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

Lokal forskrift for bruk av mindre avløpsanlegg i Fjell kommune.

Lokal forskrift for bruk av mindre avløpsanlegg i Fjell kommune. Lokal forskrift for bruk av mindre avløpsanlegg i Fjell kommune. Lokal forskrift er gjeve i medhald av 12-6 i forureiningsforskrifta, fastsett av Miljøverndepartementet 15.12.05. 1 Verkeområde og føremål.

Detaljer

reint sagt Bellona: Sogningar er ekstra opptekne av miljø! Infoblad frå SIMAS INFORMASJON

reint sagt Bellona: Sogningar er ekstra opptekne av miljø! Infoblad frå SIMAS INFORMASJON INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 2. 2011 - Desember Bellona: Sogningar er ekstra opptekne av miljø! Dette skal du gjera med julesekken Tips til restemat Slik sorterar du plast Infoblad frå

Detaljer

Innovativ ungdomsbedrift utvikla festekrok til plastsekken din

Innovativ ungdomsbedrift utvikla festekrok til plastsekken din MILJØBLADET Desember 2014 Innovativ ungdomsbedrift utvikla festekrok til plastsekken din Side 4 Smart eske til lyspærene dine. Side 2 La oss gjenvinne meir ÅRIM tek over ti miljøstasjonar. Side 6 Vinn

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

MØTEINNKALLING SAKLISTE. Sak nr. Arkivsak nr. Tittel 51/08 08/1214 NESSANE VASSVERK - SØKNAD OM KOMMUNAL GARANTI

MØTEINNKALLING SAKLISTE. Sak nr. Arkivsak nr. Tittel 51/08 08/1214 NESSANE VASSVERK - SØKNAD OM KOMMUNAL GARANTI MØTEINNKALLING Utval: KOMMUNESTYRET Møtestad: Rådhuset Møtedato: 25.09.2008 Tid: 16.30 Varamedlemmer møter berre etter nærare innkalling SAKLISTE Sak nr. Arkivsak nr. Tittel 51/08 08/1214 NESSANE VASSVERK

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer