reint sagt Betre sortering på miljøstasjonane! Infoblad frå SIMAS

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "reint sagt Betre sortering på miljøstasjonane! Infoblad frå SIMAS"

Transkript

1 reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr April Betre sortering på miljøstasjonane! Dette bør du vita om farleg avfall Renovasjon for hytte og fritidshus Restemat i påsken? Infoblad frå SIMAS

2 Reint sagt No er det vår i lufta og aktivitetane i hus og hagar aukar kraftig. Desse aktivitetane medfører at det vert produsert mykje avfall. Det er i denne samanheng viktig å planleggje korleis ein kan ta vare på desse avfallsressursane på ein god og miljøvenleg måte. Tidlegare vart det for eksempel innan hus og hyttebygging nytta eit avgrensa tal byggematerialar, ca. 50 ulike materialar i dag brukar me mange, ja, faktisk meir en ulike materialar er i bruk innan moderne husbygging. Mange av desse er også farlege for både dyr og menneskje. I dette nummeret av Reint sagt har me lagt vekt på informasjon om farleg avfall og endringane på Miljøstasjonane. Dette fordi me må verta flinkare å skilje ut det som er farleg avfall og det som kan verta levert til ulike former for gjenvinning, Mykje av det avfallet som vert produsert i heimen er vanskeleg å unngå. Til dømes er mykje avfall knytt til innpakking av mat og andre varer. Dette vert nok gjort i god hensikt frå produsenten. Produsentane ønskjer å hindre at vara vert øydelagt undervegs til oss forbrukarar, og det gjer jo at svinn og liknande vert lågare. Dette er sparte kostnader og skal gje billegare varer. Men spørsmålet som tvingar seg fram etter kvart er om produsentane skal vere med å ta ein større del av ansvaret for avfallshandsaminga. Dette er ordningar som me har på enkelte typar produkt i dag, til dømes dekk og EE-avfall. Som forbrukar kan me velje mellom ulike produkt og ein del av valkriteriet ved kjøpet bør jo også vera avfallskostnad. Kanskje skulle fleire produsentar dekke avfallskostnaden? Ville det då vorte meir fokus på den optimale pris og kvalitet i heile livssyklusen til produktet? Produkt med dårleg kvalitet vert fortare avfall! Er det eit kriterie i kjøpsfasen? Kanskje det skulle vore panteordning på fleire produkt? Dette er spørsmål som er sett på dagsorden, og som kjem til å påverka den framtidige handteringa av avfallsressursane....ein heilt klar samanheng mellom di handtering av avfallet og det som du betalar i gebyr. REDAKSJON Ansvarleg redaktør: Hallvard Thomassen Informasjonsmedarbeidar: Tone Myklebust Opplag: Redaksjonen avslutta: 1. april 2011 Foto: SIMAS Design: Gasta design & kommunikasjon Trykk: Karmøy Trykkeri Papir: 100% resirkulert papir SIMAS innfører no strengare reglar knytt til sortering av fraksjonar på miljøstasjonane. Hovudårsaka til dette er å hindre at miljøgifter kjem ut i naturen. Det har også eit økonomisk aspekt. Klarar me til dømes å få til ein reduksjon i restavfallsfraksjonen på 10 % vil det gje ein redusert kostnad pr. abonnent i Sogn med 17 % (basert på tal for 2010). Det er med andre ord ein heilt klar samanheng mellom di handtering av avfallet og det som du betalar i gebyr. Det vert hevda at det ikkje finst avfall, berre ressursar på avvegar! Det er til dømes ikkje lett å lage kompost av mobiltelefonar og stretchlaken. Når slike ting vert lagt i feil behaldar eller i feil container vert kostnaden for handsaminga hjå SIMAS mykje høgare. Det er heilt avgjerande for ei effektiv avfallshandtering at alle fylgjer sorteringsreglane! Me i SIMAS ønskjer alle ei fin påske! Hallvard Thomassen direktør 2

3 Renovasjon for hytte og fritidshus Påsken nærmar seg med hyttekos og skiturar i flott natur. Me vil i samband med dette minne om våre avfallsordningar for hytter og fritidshus. Avfall frå hytter og fritidshus skal kastast i hyttecontainer. Er du i tvil om kvar din nærmaste hyttecontainer er, ta kontakt med oss eller sjå SIMAS byrja frå sommaren 2010 å senda restavfall til brenning. Det er difor viktig at fraksjonane under ikkje vert kasta i hytte- og fritidscontaineren: Bygnings- og rivingsavfall Madrassar Daude dyr Jern og stål Farleg avfall Elektrisk og elektronisk avfall Dette skal leverast til ein av våre miljøstasjonar. Glas og metall skal kjeldesorterast og leverast i glasiglo. Finn miljøstasjon og glasiglo på Me oppmodar alle til å halda det reint og ryddig rundt hyttecontainarar og returpunkt. Visste du at. Å gjenvinna aluminium krev 95% mindre energi enn å laga nytt Du kan få hagejord gratis på Simas sitt anlegg i Festingdalen? Produksjonen av ein mobiltelefon lagar 75 kg boss, sjølv om den berre har ei vekt på 100 gram. 95 % av mobilen kan gjenvinnast For kvar kg plast som vert gjenvunne, sparar me 2 kg olje. Visste du at det kvart år vert brukt 750 milliardar plastposar i verden, og at dei fleste havnar i bosset? Spar miljøet og skaff deg eit miljøvenleg handlenett! Eit halvt drikkeglas med olje er nok til å forureina liter vatn I Norge brukar me ca. 200 millionar telys kvart år. Dette tilsvarar omtrent syklar, om me samlar inn dei små aluminumsformene og brukar dei på nytt. (erdetfarlig.no) Visste du dette om EE-avfall? Gull, sølv, kopar, palladium, aluminium, jern og stål er metall som vert gjenvunne frå elektrisk og elektronisk avfall. Den største mengda er jern og stål, og det er kvitevarene me kastar som fører til at det vert store mengder. I 2010 vart det gjenvunne ca. 85 kg gull frå EE-avfallet som Elretur samla inn. Kvar husholdning kastar i snitt 5,5 kg småelektronikk i restavfallet kvart år. 3

4 SIMAS tek ikkje lenger mot restavfall i svarte og ugjennomsiktige sekker! Årsak til endringane Levering av restavfall på miljøstasjonane må frå 1. mai 2011 skje med gjennomsiktige sekker. Mange avfallsprodukt er meir miljøfarlege enn det ein før trudde. Det vert i tillegg stilt større og større krav til vår sortering, dette pga at avfallet skal gjenvinnast. Om vi ikkje i fellesskap tilfredsstiller desse krava vil kostnadane auke, og renovasjonsgebyret må såleis aukast. For at vi lettare skal kunne vurdere sorteringa må restavfallet heretter leverast i gjennomsiktige sekker. På denne måten vil vi kunne plukke ut farleg avfall og el-avfall. Kjem du med svarte sekker e.l. må desse sorterast på miljøstasjonen. Vi minner også om sorteringsguiden. Denne finn du på side 11. (TIPS! Heng sorteringsguiden opp på kjøleskapet). 4

5 Eksempel på EL-avfall og farleg avfall som ikkje skal i restavfallet: Øvrige tiltak på miljøstasjonen Gul container I den gule containeren skal du levere alt farleg avfall. Farleg avfall er avfall som ikkje skal handsamast saman med det ordinære avfallet, fordi det inneheld miljøgifter og kan medføre alvorleg ureining eller fare for skade på menneske eller dyr. Miljøstasjonane i Sogn har løyve til mellomlagring av avgrensa mengder farleg avfall. Private hushald kan levere farleg avfall gratis på miljøstasjonane, medan næringskundar må betale og har deklarasjonsplikt. Det er forbode å kvitta seg med farleg avfall på andre måtar enn å levera det til eit godkjent mottak. Lurar du på kva som er farleg avfall, sjå sorteringsguiden på baksida, på simas.no eller ta kontakt med oss. Container for golvbelegg Vi har ein eigen container for golvbelegg. Golvbelegg er eit eksempel på avfall som inneheld kjemiske bindingar, såkalla ftalater. Ftalater vert brukt mellom anna til å mjukgjere plast og fins i mange produkt me brukar dagleg, til dømes leiker, regntøy, kosmetikk osb. Nokre av stoffa er reproduksjonsskadelege og miljøskadelege. Golvbelegg skal difor sorterast i eigen container på miljøstasjonen. Lurer du på sortering av ftalater og golvbelegg, ta kontakt med oss. Restavfallet skal vera brennbart etter sortering Det viser seg at mykje avfall som vert sortert som restavfall inneheld miljøfarleg avfall, elektrisk- og elektronisk avfall (EE-avfall) og anna farleg avfall. Ved levering av restavfall på miljøstasjonane må alle nytte gjennomsiktige sekkar, slik at vi kan vurdere innhaldet. Vi skil mellom brennbart og ikkje-brennbart restavfall. På miljøstasjonane er det to containerar: CONTAINER BRENNBART RESTAVFALL Bygge- og rivingsavfall (ikkje asbesthaldig avfall) Stoffmøblar, tepper, dyner, puter m.m. Plastprodukt som ikkje er emballasje t.d. leiker, hagemøblar og liknande. Tilgrisa plastemballasje, t.d. tomme kanner/ flasker som det har vore farleg avfall på Bilete, tomme målingsboksar av plast CONTAINER IKKJE BRENNBART RESTAVFALL Madrasser Møblar med fjører Glava/Rockwool Keramikk Porselen Krystall Lecastein Uarmert betong 5

6 Dette bør du vita om farleg avfall! Du og eg lyt verta flinkare til å sortere ut farleg avfall. Difor set SIMAS søkelyset på dette. Det er Fylkesmannen som fører tilsyn med korleis kommunane handterar avfall. Vi har spurt Gøsta Hagenlund hjå Fylkesmannen nokre spørsmål om farleg avfall. - Kva er farleg avfall? I Avfallsforskrifta, kapittel 11 vert farleg avfall definert slik: Avfall som ikke hensiktsmessig kan håndteres sammen med annet husholdningsavfall eller næringsavfall fordi det kan medføre alvorlige forurensinger eller fare for skade på mennesker eller dyr. Det er etter kvart svært mange av dei kjemikalia vi nyttar som viser seg å vere skadelege. Dersom ein er usikker kan ein sjekke eller ein kan ta kontakt med SIMAS. - Kvifor er det så viktig å få sortert ut farleg avfall? Nemninga farleg avfall vert brukt for å vise at dette avfallet kan vere særskild skadeleg for menneske, naturen og miljøet. Farleg avfall er slikt som ikkje, eller svært langsamt, vert brote ned naturleg. Dersom det hamner i naturen vil det kunne kome attende gjennom lufta vi pustar i, eller maten vi et. - Kva er konsekvensane for miljøet om farleg avfall kjem ut i naturen? Skadane viser seg på ulike måtar. Noko farleg avfall er brannfarleg, eller svært brannfarleg. Noko er kreftframkallande og mange av stoffa er giftige eller kan gje arveskadar. Mest vanleg er å sjå avfall som kan gje etseskadar på hud eller i lunger, som verkar irriterande eller som gjev allergiar. Mange av dei produkta vi nyttar dagleg må handsamast som farleg avfall. Nyttar vi dei på feil måte kan det føre til alvorlege skader. Det er utallige døme på skader som har oppstått etter feil bruk eller forsøpling med farleg avfall. Mange hårpleieprodukt kan gje skader om det kjem i kontakt med augo, dei kan etse hud om dei vert liggande for lenge, eller dei kan gje allergi hjå dei som nyttar dette ofte. Batteri som har vorte slengt i naturen har ført til at kyr har døydd av blyforgiftning. Marine dyr har fått problem med kjønnsskifte og forplantning som resultat av kontakt med farleg avfall. - Har vi lokale eksempel på at farleg avfall har gjort skade? Eg kan ikkje kome på klare døme lokalt at ein har klart å vise til ein type farleg avfall som har klart påvist ein type skade. Eg trur mengda avfall og mengda ulike typar avfall og skadeverknadar gjer dette vanskeleg. Det er mange tenkjelege skader som kan skje jamvel frå vanlege produkt. Eksempelvis sprut frå sur løysing eller lutbaserte produkt/restar kan gje augeskade. Mange har også fått øydelagt klede eller fått sviskade på hud etter nærkontakt med dropar av batterisyre. Dersom ein vert svimmel/kvalm etter å ha pusta inn malingdamp har det allereie skjedd ei skade i lunger eller hjernen. I båthamner er innhaldet av botnstoff ofte så høgt at ein veit at skade vil oppstå. - Korleis meiner Fylkesmannen at forbrukarane kan gjere ein god jobb på dette området? Du og eg må vite nok om slikt avfall til at vi kan sortere det ut og levere det til kommunen. Vi må ikkje blande det inn i anna avfall, og flytande restar må ikkje tømast i vasken eller på bakken. Vi har i dag eit svært godt system i kommunane for handtering av dette avfallet. Alt farleg avfall frå private tek kommunen imot utan ekstra kostnadar. Fylkesmannen fører tilsyn med kommunane og er med å sikre at dette avfallet vert ufarleggjort på gode måtar. Vil du vita meir om farleg avfall?

7 Miljøtips Påske! Det beste for miljøet er å bidra til reduserte avfallsmengder. Her er tips om kva du kan gjere for å redusere avfallsmengda. Korleis sorterer du. Skismurning? Alle restar av skismurning som inneheld fluor og fluorkarbon skal sorterast som farleg avfall. Skismurning utan fluor skal sorterast som restavfall. Fluorkarbonar er ei stoffgruppa som inneheld grunnstoffa fluor og karbon. Slike sambindingar vert veldig langsamt nedbrotne i miljøet, nokon er giftige og nokon kan hopast opp i feittvev hjå menneske og dyr. Unngå difor skismurning som er merka med fluor og fluorkarbon. Dersom du likevel nyttar slik skismurning, skal restane sorterast som farleg avfall. Dette gjeld også filler og klutar du har brukt medan du preparerte skia. Voks og klister? Tradisjonell voks eller klister inneheld ingen miljøskadelege stoff, restar kan difor sorterast som restavfall. Skirens? Klister kan du fjerne med skirens og papir, og begge delar må sorterast som farleg avfall etter bruk. Glider? Dersom den inneheld fluor og fluorkarbon skal den sorterast som farleg avfall. Me rådar til å nytta ein glidevoks som ikkje inneheld fluor eller fluorkarbon, denne vert sortert som restavfall. Impregnering til skisko? Sprayboksar kan innehalda farleg drivgass og anna farleg innhald, og skal difor sorterast som farleg avfall Appelsinskall? Matavfall Kvikklunsjemballasje? Plastemballasje Solkrem? Restavfall Rett i koppen? Restavfall Restar etter påskemiddagen? Sjå side 8 for tips til å nytta restane før du sorterer dei som matavfall. Kjøp mindre mat og et opp maten du kjøper. Sats på produkt med god kvalitet og lang levetid desse produkta er best for miljøet, og som oftast best for deg som eig dei. Unngå eingongsprodukt som til dømes papptallerkar, plastkrus, eingongsgrill og plastbæreposar. Dei skapar store mengder avfall og dei fleste kan verken gjenvinnast eller komposterast. Gje opplevingar og tenester i gåve i staden for ting. Kven ynskjer seg ikkje husvask, ein tur i symjehallen, ein tur på kino eller at du tilbyr deg å vera hundepassar ei helg? Kjøp og sel brukt. Brukthandel er bra både for miljøet og lommeboka. Lever brukbare ting til ein bruktbutikk, til ein loppemarknad eller til SIMAS sin gjenbrukskrok. På nettsida finn du oversikt over loppemarknadar i heile Noreg. Nei takk til reklame. Dersom du ikkje les reklamen du får i posten, kan du stoppa denne. Unngå impulskjøp. Dersom du planlegg handleturen din og skriv handleliste, er det mindre sjanse for at du kjøper ting du ikkje har bruk for. Feilkjøp skjer oftast når ein er usikker på kva ein verkeleg treng. Reparer i staden for å kasta eller kjøpa nytt. Bruk ting om igjen. Kanskje tinga du vil kasta kan brukast likevel? Bruk handlenett. 7

8 Restemat i påsken? Påsken er ei høgtid og ferietid der me i stor grad held oss utomhus, om det no er påskefjellet, sjølivet eller våronna som oppheld oss. Slike dagar er det nærliggjande å tenkje lettvint mat, mat som kan vera litt kjapt å lage til, kanskje på eit lite hyttekjøkken. Kva er det vi tradisjonelt handlar inn til påsken, når ein ser vekk frå innhaldet i påskeegga og kvikklunsjen? EGG, sjølve symbolet på vår og nytt liv, er truleg den mest tradisjonsrike råvara i påsken. Har ein egg, ja då har ein alltid mat i huset. Dei er eit godt utgangspunkt for lettvinte og næringsrike måltid. Nyttige nettsider: restemat.blogspot.com/ Omelett eller eggekake kan vera eit godt middagsalternativ når påsken er på hell og det er rikeleg av sorten att. Dei kan fyllast med restar av kokte poteter eller pasta, grønsaker, kjøt- eller fiskerestar, skore i små bitar: 4 egg + 4 ms vatn/mjølk + ½ ts salt piskast lett saman. Ha litt feitt i varm steikepanne og hell i blandinga. Legg i fyllet, brukt låg varme og legg på lokk (litt avgjerande for at den skal bli luftig). Om ynskjeleg kan du strø på litt riven ost før du legg på lokket. Server straks etter at egga har stivna (7-10 min), gjerne med brød og/ eller ein salat til. Om du ikkje har lokk av noko slag kan folie nyttast. 8 Lammesteik i påsken er tradisjon for mange, og det er ofte att noko kjøt på beinet når måltidet er over. Restar av lammekjøt kan bli ein god lapskaus i lag med t.d ein pose lapskausblanding, eller ein kan lage ei litt meir eksklusiv gryte: 1 løk 1 raud paprika 2 ms olje 2 dl langkorna ris 1 bx tomater 4 dl buljong Salt etter smak 2 ms tomatpure ½ -1 ms paprikapulver Restar av lam eller kylling

9 Tiltak for å redusera matavfall Dei største klimaproblema med matavfall er knytt til dei unødige klimagassutsleppa som skjer gjennom produksjon, foredling, transport og omsetting, dersom nyttbar mat ikkje vert utnytta av menneske. I tillegg er kasting av nyttbar mat eit etisk problem i ein global situasjon der matmangelen og underernæringa er eit stort problem. All mat som vert produsert bør difor i utgangspunktet konsumerast og ikkje enda opp som matavfall. Kva kan du gjera for å redusera matavfallet: Planlegg innkjøp og kjøp etter behov Sikra kvaliteten på maten ved heimtransport og ved lagring heime Ta vare på restemat i gryter og fat, og laga gode restemåltid Tømma emballasjen heilt - vaska med olje/vatn for å bruka restane i sausar, suppar, marinadar og liknande Sjekka kvaliteten før maten vert kasta. Sjå. Lukt. Smak. Står det best før eller siste forbruksdag? Forskjellen er viktig. Siste forbruksdag er merka på mat som lett vert bederva, som fersk fisk, kjøt og mjølk. Best før vert brukt på mat som ikkje vert lett bederva, som hermetikk og andre konserverte mat varer. Maten som er merka med best før kan etast lenge etter datoen dei er merka med. Fersk mat vert kasta mest Det me oftast kastar er brød og andre bakevarer, frukt og grønsaker. I kroner og øre utgjer det me kastar av ferskt kjøt, deigar, farsar og ferdigmat dei største verdiane Me kastar mat fordi me ikkje veit betre Dei fleste av oss kastar fordi me har lite kunnskap om matkvalitet i forhold til haldbarheitsdato. I tillegg er me dårlege til å planleggje både innkjøp og måltid. Me kastar mykje mat etter middagar fordi me har laga for mykje eller fordi me har handla inn for mykje mat. Me er også dårlege til å vurdere om maten kan etast eller ikkje. I forbrukar undersøkingar svarar folk flest at dei viktigaste årsakene til at dei kaster mat er: Utgått på dato Gløymt i kjøleskåpet Tapt kvalitet Laga for store porsjoner Kjøpt for mykje For store einingar Kastar alltid restar etter måltider Unge kastar mest mat Forbrukarundersøkingar viser at de såkalla unge vaksne forbrukarane kastar aller mest mat. Eldre kastar mindre. Finhakka løk og paprika surrar i olje til løken er gjennomsiktig. Ha i ris, buljong, tomat og krydder. Lat det småkoke til risen er møyr. Om du brukar restar av kokt ris, treng det berre trekke min. Tilset restar av steikt/kokt kjøt. Server med brød til. Me har ein tendens til å koke for mykje ris. Her er mange mogelegheiter, og middagsris til dessert kan bli: Appelsinris 2-3 dl kokt ris 2 appelsiner, skrelt i terningar 1 ½ dl kremfløyte 1-2 ms sukker piska til krem Bland appelsin, ris og sukker. Rør forsiktig inn piska krem Kokt ris med syltetøy og mjølk er og ein god og lettvint dessert. Salatrestar? Lag ein liten wokrett! Tilset restar av steikt kylling/lam i små bitar. Om du ikkje har wokpanne, går det heilt fint med ei vanleg steikepanne med litt høg kant. Bruk sterk varme medan du rører rundt til alt har fått god gjennomvarming. Krydder som t.d timian, litt salt og pepar samt ein liten skvett soyasaus gjer salaten til ein ny rett. Bålmat av restar, utruleg kor godt alt smakar når me er ute: Lefser som innpakning, om det no er tortilla, fajitas eller våre eigne potetlefser. Desse kan fyllast med litt ao kårt ein har løyvd frå middagen. Pakk i folie til neste dags skitur. Daggamle matpakkar: Pakk i folie og legg på glørne neste dag når du fyrer bål! 9

10 barna si side Kor mykje veit du eigentleg om avfall? 5. Kva er eigentleg restavfall? A: Avfall med matrestar på B: Det avfallet som vert att når alt anna er sortert C: Det avfallet ein finn i naturen 1. Det er lurt å sortera avfallet sitt? Men kvifor det? A Sortering er lurt fordi då luktar det mindre B: Det er best at alt går i same dunk C: Fordi då kan det brukast på nytt Visste du at... Gamle bildekk kan gjenvinnast til underlag på kunstgrasbaner Ved å gjenvinna papir, sparar me skog Makrellboksar kan gjennvinnast og verta sykkeldelar Glas kan gjenvinnast til nytt glas uendeleg mange gonger 325 bruskorkar er nok til å laga ein stol Av restavfall får me lys og varme Matavfall som vert kompostert vert til ny jord Det er resirkulert glas i veggane i dei fleste hus Flate batteri får nytt liv ved gjenvinning 2. Kva gjer ein med drikkekartongar? A: Brettar og kastar B: Skyller, brettar og stappar C: Skyller og kastar 6. Du er på køyretur med familien. Far rullar ned vindauge og skal til å kaste eit yoghurtbeger ut av vindauge. Du seier: A: Stopp! Me kastar den i restavfallet når me kjem heim! B: Stopp! Det er ureining pappa! Yoghurtbeger skal sorterast som plastemballasje C: Supert pappa! No vart det betre plass i bilen! 3. Går det an å gjenvinna glasemballasje, sjølv om glaset er knust? A: Nei, då er det nok øydelagt og må kastast B: Nei, fordi det tek så lang tid å lime det saman C: Ja, det vert smelta om til ny glasemballasje 8. Du står med bossposen i handa og ser ein metallboks. Kva gjer du? A: Mosar den, så den tek mindre plass B: Tek den ut, skyller den og sorterer den som metallemballasje C: Tek den ut, skyller den og sorterer den som plastemballasje 7. Du skal panta flasker tek du av korken før du pantar? A: Nei, dei vert også gjenvunne 10. Me kastar meir og meir mat. Kva kan me gjera for at det skal vera mindre matavfall? A: Selje mindre mat i butikkane B: Kasta meir av anna avfall i staden C: Ikkje laga meir mat enn me treng 4. Lampa di har gått sund. Kva gjer du? A: Leverer den der du kjøpte den, eller til ein miljøstasjon B: Legg den i restavfallet C: Legg den i ein krok ute av syne! B: Ja, dei lagar krøll i systemet C: Av og til, det kjem an på 9. fargen på korken Sparepærer er smart for miljøet. Kvifor skal sparepærer sorterast som farleg avfall? A: Fordi dei inneheld stoff som er skadelege for miljøet B: Fordi dei eksploderer dersom dei vert blanda med matavfall C: Fordi me kan skjæra oss på dei dersom dei vert knust 10 Riktige svar: 1C, 2B, 3C, 4A, 5B, 6B, 7A, 8B, 9A, 10C

11 Sorteringsguide Matavfall: Dette er avfall som skal komposterast. Bruk bioposar til matavfallet, og kast det i dunken med brunt lok. Unngå lukt og frosen dunk, sjå Matavfall Papir tilgrisa av matavfall Serviettar Tørkepapir Papirbrødposar Teposar Kaffifilter/grut Blomster Blomsterjord Barnebleier Farleg avfall: Farleg avfall er avfall som kan føre til ureining eller skade på menneske og dyr dersom det ikkje vert forsvarleg handsama. Farleg avfall leverar du på miljøstasjonen. Spillolje Maling, lim, lakk Sprayboksar Løysemiddel, frostveske, kjøleveske Vaskemiddel Batteri Syrer, basar Plantevernmiddel Lysstoffrøyr, sparepærer, lyspærer PCB Asbest og eternit Pant: Panting av flasker er også kjeldesortering. Pant flaskene i butikken! Papir, papp og drikkekartong: Dette skal leggjast i den blå dunken. Aviser Vekeblad Reklame Skrivepapir Konvoluttar Gråpapir Bøker utan stive permar Drikkekartongar skal leggjast i ein plastpose øvst i dunken Emballasjekartong Alt anna papir som ikkje er plastbelagt Telefonkatalogen Papp Brunt papir Restavfall: Noko til overs? Restavfallet er det som vert att etter at du har sortert ut alle dei andre fraksjonane. Dette skal kastast i dunken med grått lok eller leverast på miljøstasjonen. Plastartiklar (ikkje emballasjeplast) Porselen (leverast miljøstasjon) Keramikk (leverast miljøstasjon) Tilgrisa plastfolieemballasje Steikefolie Gåve/innpakningspapir Tomme/inntørka målingsboksar av plast Papir og papp som er tilgrisa av olje eller anna ureina ting som ikkje let seg bryte ned i ein komposteringsprosess Øydelagde kle og sko Oske ha oska oppi ein pose og knyt att,før du kastar den i dunken. Plastemballasje: Plastemballasje skal sorterast i plastknytesekken, og vert henta saman med papir og papp. Plastflasker Plastkanner Plastøskjer og boksar Plastbeger Folie og bæreposar Chipsposar Kaffiposar Glas og metall-emballasje: Glas og metallemballasje frå mat- og drikkevarer. Desse kan leverast på miljøstasjonen eller ved ulike returpunkt i ditt nærområde. Sjå vår heimeside for å finne ditt returpunkt Brukte klede og sko: Det du ikkje lenger brukar, kan andre ha nytte av. Brukte klede og sko kan leverast på miljøstasjonen eller ved ulike returpunkt i ditt nærområde. Sjå vår heimeside for å finne ditt returpunkt. EE-avfall: Elektriske produkt som treng straum eller batteri for å fungera, vert EEavfall når dei skal kastast. Desse kan du levera på miljøstasjonen eller hjå forhandlaren. 11

12 RETURADRESSE: SIMAS IKS Amla 6854 Kaupanger Informasjon Kontortider for SIMAS i påsken: 20.04: F.o.m t.o.m : Stengt Miljøstasjonen i Gaupne held stengt onsdag Vårrydding Høyanger Sørside SIMAS skal ha vårryddeaksjon på Høyanger Sørside i mai. Dato for aksjonen er enno ikkje avklart. Følg med i lokalavisa og på simas.no for nærmare informasjon om dette. Landbruksplast Det vert henting av landbruksplast i løpet av våren. Datoar for henting vert avklart seinare. Følg med! Innsamlingsruter i påsken Vi ber abonnentane vera merksame på at det for enkelte innsamlingsruter vert endra hentedagar i samband med påsken. Blant anna vert det i nokre kommunar innsamling laurdag I sjølve påskeveka kan det verta endringar i dei faste rutinane slik at bilane kan vera tidlegare eller seinare på di rute. Set ut dunken før kl på hentedagen og ver merksam på at innsamlinga kan vare noko lenger enn på vanlege dagar. Treng du container til vårrydding? SIMAS leiger ut og transporterer containerar til private og næringsdrivande. Kontakt oss på tlf.: eller Hjelp til toppar i avfallsmengda Du kan kjøpa raude ekstrasekker til restavfall. Desse kan setjast ved sida av dunken og vert teke med på innsamlingsruta utan tilleggsfakurering. Sekkene er merka SIMAS Restavfall Ekstrasekk. Sekkane kan kjøpast gjennom SIMAS eller på miljøstasjonane for kr. 75,- eks. mva. Levering av plast: Ver merksame på at det berre er hushaldningar som får levere plast gratis, næringar må betale for levering av plast Har du lyst å teste ut papirposar til matavfallet? Det våtorganiske avfallet, eller enklare sagt; matavfallet, vert i dag samla inn i bioposar. Det er også andre løysingar på marknaden som kan brukast til dette formålet. SIMAS ønskjer no å teste papirposar i staden for bioposar, og har difor kjøpt inn eit lite parti med slike posar. Det er viktig å få teste ut om desse fungerar i lag med korgløysinga som abonnentane våre har. Papirposane er stivare og har plass til litt meir avfall, og du skal kun brette den saman i toppen før du kastar denne i dunken for våtorganisk avfall. Har du lyst til å prøve ut desse posane? Ta kontakt med SIMAS eller servicekontoret i kommunen din. Dette tilbodet er aktuelt etter neste utlevering av bioposar i mai månad. Du får også med eit evalueringsskjema, som du etter at du har brukt opp posane returnerer til SIMAS. Av dei innsendte evalueringsskjema trekkjer me så ut fem heldige abonnentar som då får ei overrasking! Me ynskjer alle våre kundar og samarbeidspartnarar GOD PÅSKE! gasta.no

La meg få ein sjanse til...

La meg få ein sjanse til... La meg få ein sjanse til... Frå 10. oktober Vi vil ha plastemballasjen din! Du gjer ein viktig miljøinnsats når du sorterer ut plasten du har brukt. La oss gjenvinne meir. Kvifor skal eg sortere ut plastemballasjen?...og

Detaljer

reint sagt Avfall er ein ressurs -til material og energi Infoblad frå SIMAS

reint sagt Avfall er ein ressurs -til material og energi Infoblad frå SIMAS OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2012 - Mars/April Avfall er ein ressurs -til material og energi Farlege stoff i forbrukarprodukt Kom i gang med vårryddinga Kast i rett dunk!

Detaljer

Ute mat Korleis laga god mat UTE

Ute mat Korleis laga god mat UTE Ute mat Korleis laga god mat UTE Sigrid Henjum- 03. desember 2013 1 Taco - ein favoritt også på tur. 4 pers Ingrediensar: 600-800 g kjøtdeig av storfe, hjort, kylling eller svin 1 boks mais 1 paprika i

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Straume gjenvinningsstasjon INFORMASJONSGUIDE LONAVEGEN 20

Straume gjenvinningsstasjon INFORMASJONSGUIDE LONAVEGEN 20 Hard eller mjuk plast? Glas eller porselen? Impregnert trevirke? Klorparafin eller PCB? Farleg avfall? Kuldemøblar eller kvitevarer? Kvifor...og kva blir det til? INFORMASJONSGUIDE Straume gjenvinningsstasjon

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Nytt system. for husholdningsrenovasjon i Råde

Nytt system. for husholdningsrenovasjon i Råde Nytt system for husholdningsrenovasjon i Råde Nytt innsamlingssystem I denne brosjyren finner du alt du trenger å vite om det nye innsamlingssystemet. Dette skal fortsatt kildesorteres: Papp, papir og

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Forbruk og avfall. 1 3 år Aktiviteter. 3 5 år Tema og aktiviteter

Forbruk og avfall. 1 3 år Aktiviteter. 3 5 år Tema og aktiviteter Foto bleie: LOOP Forbruk og avfall Kildesortering: Det er lurt å sortere! Hvis vi er flinke til å sortere avfallet vårt kan det brukes på nytt. På den måten slipper vi å lage nye materialer hver gang.

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

N Ø K K E L H U L L E T

N Ø K K E L H U L L E T OPPGÅVER 5. 7. ÅRSSTEG 1 (7) NØKKELHULLET Oppgave 1 Kryssord 6 2 5 7 10 3 4 1 11 9 12 8 N Ø K K E L H U L L E T 1 Magert kjøttpålegg 2 Sunt brød i matpakka 3 Grov pasta 4 Kvit blomstergrønsak «cauliflower»

Detaljer

Fakta Framtidas skulebrød. 5. Framtidas skulebrød

Fakta Framtidas skulebrød. 5. Framtidas skulebrød Fakta Framtidas skulebrød 5. Framtidas skulebrød Fakta/oppgåve/oppskrift Framtidas skulebrød Innhald produktutvikling Framtidas skulebrød grove rundstykke Fakta Framtidas skulebrød Produktutvikling Å lage

Detaljer

Farleg avfall i Nordhordland

Farleg avfall i Nordhordland Farleg avfall i Nordhordland Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder i Nordhordland. April, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking om korleis 15 ulike

Detaljer

plastavfall papiravfall restavfall

plastavfall papiravfall restavfall KJØKKENAVFALL plastavfall I hovedsak gjelder dette kjøkkenavfall som f.eks.: middagsrester, kjøtt, fisk, potetskrell, eggeskall, rester av grønnsaker, frukt, teposer, mel og bakevarer, kaffefilter, samt

Detaljer

Hentekalender 2016. I dette heftet finner du informasjon om renovasjonstjenester og hentedager for husholdningsavfall i Bærum

Hentekalender 2016. I dette heftet finner du informasjon om renovasjonstjenester og hentedager for husholdningsavfall i Bærum Hentekalender 2016 I dette heftet finner du informasjon om renovasjonstjenester og hentedager for husholdningsavfall i Bærum Offentlig informasjon Du sorterer, vi gjenvinner! Ved å kildesortere kan hver

Detaljer

MATEMATIKKVERKSTAD Mona Røsseland. GLASSMALERI (bokmål) Utstyr: Rammer (A3) i farga papp, pappremser, silkepapir, saks og lim

MATEMATIKKVERKSTAD Mona Røsseland. GLASSMALERI (bokmål) Utstyr: Rammer (A3) i farga papp, pappremser, silkepapir, saks og lim MATEMATIKKVERKSTAD Mona Røsseland GLASSMALERI (bokmål) Utstyr: Rammer (A3) i farga papp, pappremser, silkepapir, saks og lim Slik går du frem: 1. Velg deg en ramme. 2. Du skal nå lage et vakkert bilde

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Oversiktskalender for hushaldningsrenovasjon i Lom og Skjåk 2009

Oversiktskalender for hushaldningsrenovasjon i Lom og Skjåk 2009 i Lom og Skjåk 2009 Det henta dagar det Januar Februar Mars April Mai Juni Veke: 1 2 3 4 5 Veke: 5 6 7 8 9 Veke: 9 10 11 12 13 14 Veke: 14 15 16 17 18 Veke: 18 19 20 21 22 Veke: 23 24 25 26 27 Måndag 2

Detaljer

Kildesorteringsguide Tømmedager papir Nye avvikslapper. Offentlig informasjon

Kildesorteringsguide Tømmedager papir Nye avvikslapper. Offentlig informasjon Kildesorteringsguide Tømmedager papir Nye avvikslapper Offentlig informasjon Beholdertømming hos privatpersoner: Restavfallsbeholder: Matavfall Plastemballasje (all plast det har vært mat/drikke/husholdningsartikler

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

reint sagt NYTTIG GJENBRUK Infoblad frå SIMAS Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS

reint sagt NYTTIG GJENBRUK Infoblad frå SIMAS Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 2. 2013 - Desember NYTTIG GJENBRUK Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 Infoblad frå SIMAS Reint sagt Miljøvenleg jul Nok eit år der

Detaljer

Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger.

Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger. Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger. Juni, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking hjå

Detaljer

RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR

RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR Det er viktig å ha eit godt innemiljø i eit hus. Eit godt innemiljø omfattar alle fysiske og kjemiske forhald som påvirker oss inne. Godt innemiljø

Detaljer

Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! www.vor.no OFFENTLEG INFORMASJON

Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! www.vor.no OFFENTLEG INFORMASJON Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop Måndag - fredag kl. 08.00-15.30 Tysdag kl. 08.00-19.00 Merk! Laurdagsope gjeld frå veka etter påske, til midten av oktober, med unntak av juli mnd. Laurdag kl. 09.00-12.00

Detaljer

Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop. Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall!

Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop. Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop Miljøstasjonen Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! Du startar på vekta God informasjon på førehand er ofte det du treng for å kome hit. I denne

Detaljer

Innhald. Arme riddarar AV grovt brød Sandwich

Innhald. Arme riddarar AV grovt brød Sandwich oppskrifter frå jord til bord Innhald baketips Ostesmørbrød Arme riddarar AV grovt brød Sandwich grove horn Baketips Forkortingar dl = desiliter 1 dl = 100 ml g = gram ts = teskei ms = matskei pk = pakke

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender SANDE. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender SANDE. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 2014 SANDE Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 2015 SANDE

Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 2015 SANDE Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 2015 SANDE SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar og -beger, plastfolie,

Detaljer

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer!

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! Vi treng ressursane i framtida Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! Kvifor skal vi kjeldesortere avfallet vårt? Ved å kjeldesortere tek vi vare på dyrebare ressursar for framtidige

Detaljer

Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 2015 HAREID

Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 2015 HAREID Saman tek vi vare på ressursane KJELDESORTERINGS- KALENDER 205 HAREID SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar og -beger, plastfolie,

Detaljer

Kva er økologisk matproduksjon?

Kva er økologisk matproduksjon? Nynorsk Arbeidshefte om økologisk landbruk for elevar i grunnskulen Nynorsk Arbeidsheftet er utarbeidd av og utgjeve av Norsk senter for økologisk landbruk med økonomisk støtte frå Fylkesmannens landbruksavdeling

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender HAREID. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender HAREID. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 204 HAREID Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

3 dl havregryn 3 ss kakao ¼ ts kanel Ei klype salt 1 ts vaniljesukker 200 g kesam 5 ss honning Kokos

3 dl havregryn 3 ss kakao ¼ ts kanel Ei klype salt 1 ts vaniljesukker 200 g kesam 5 ss honning Kokos På veg inn i påskedagane planlegg eg gode ting ein kan kose seg med. Ein god marmelade, "sunt" påskegodteri og to deilige dessertar får du servert av meg i dag. Sjokolade er det klassiske påskesnopet,

Detaljer

Lærarrettleiing 1. Kornartane

Lærarrettleiing 1. Kornartane Lærarrettleiing 1. Kornartane Om modulen Modulen skal gje elevane oversikt over kva slags kornartar vi dyrkar i Noreg, kva dei blir brukt til, og kva rolle korn har i kosthaldet vårt. Kornartane ris og

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

reint sagt MILJØFARLEG AVFALL Infoblad frå SIMAS Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall OFFENTLEG INFORMASJON

reint sagt MILJØFARLEG AVFALL Infoblad frå SIMAS Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall OFFENTLEG INFORMASJON OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2014 - April MILJØFARLEG AVFALL Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall Infoblad frå SIMAS Reint sagt Den

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Nytt system for husholdningsrenovasjon i Vestby

Nytt system for husholdningsrenovasjon i Vestby Nytt system for husholdningsrenovasjon i Vestby Nytt innsamlingssystem I denne brosjyren finner du alt du trenger å vite om det nye innsamlingssystemet. Dette skal fortsatt kildesorteres: Papp/papir og

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Sporing og merking. Merking

Sporing og merking. Merking Sporing og merking Mange forbrukarar i vår del av verda blir meir og meir bevisste på kva dei et og drikk. Dei veit kva næringsstoff dei treng, og ønskjer enkelt og raskt å få nødvendig informasjon anten

Detaljer

Fra 31. oktober sorterer vi plastemballasje i Sandefjord. Her finner du alt du trenger å vite om den nye ordningen.

Fra 31. oktober sorterer vi plastemballasje i Sandefjord. Her finner du alt du trenger å vite om den nye ordningen. nå SORTERER VI og Fra 31. oktober sorterer vi plastemballasje i Sandefjord. Her finner du alt du trenger å vite om den nye ordningen. Visste du at......vi sparer to kilo råolje ved å gjenvinne en kilo

Detaljer

Kildesorteringskalender

Kildesorteringskalender Renovasjonsselskapet 2014 Kildesorteringskalender HUSK! Ønsker du neste års kalender, må du bestille den. Les mer på baksiden. Informasjon om hentedager får du også i RfD-appen «Hentedager» eller som SMS-varsling.

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Introduksjon til undervisningsmateriellet

Introduksjon til undervisningsmateriellet Introduksjon til undervisningsmateriellet Undervisningsmateriellet har fem modular: Kornartane, frå jord til bord, grove kornprodukt. Måltida og framtidas skulebrød. Kvar modul inneheld fakta, oppgåver

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

MILJØGIFTER FINNES I MER ENN DU TROR HVOR SKAL DET KASTES?

MILJØGIFTER FINNES I MER ENN DU TROR HVOR SKAL DET KASTES? ! MILJØGIFTER FINNES I MER ENN DU TROR HVOR SKAL DET KASTES? MENY - ingen roll over MENY - roll over LYSPÆRER SPRAYBOKSER KABLER OG LEDNINGER MALING OG LØSEMIDLER BATTERIER SMÅ EL-APPARATER ELEKTRISKE

Detaljer

Innovativ ungdomsbedrift utvikla festekrok til plastsekken din

Innovativ ungdomsbedrift utvikla festekrok til plastsekken din MILJØBLADET Desember 2014 Innovativ ungdomsbedrift utvikla festekrok til plastsekken din Side 4 Smart eske til lyspærene dine. Side 2 La oss gjenvinne meir ÅRIM tek over ti miljøstasjonar. Side 6 Vinn

Detaljer

STRATEGISK PLAN SØRE SUNNMØRE REINHALDSVERK IKS (SSR) (2011-2014)

STRATEGISK PLAN SØRE SUNNMØRE REINHALDSVERK IKS (SSR) (2011-2014) STRATEGISK PLAN SØRE SUNNMØRE REINHALDSVERK IKS (SSR) (2011-2014) Vedtatt av styret 7. juli 2011. Vedtatt av representantskapet 31. august 2011 2 Innholdsfortegnelse: 1. Strategisk utgangspunkt innleiing

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

BIOAVFALL. Husk å legge posen forsiktig ned i beholderen slik at vi reduserer luktproblemer Bioavfall hentes hver uke!

BIOAVFALL. Husk å legge posen forsiktig ned i beholderen slik at vi reduserer luktproblemer Bioavfall hentes hver uke! BIOAVFALL Dette er bioavfall: kaffefilter matrester planterester, som for eksempel små mengder gress, løv og blomster servietter småbein teposer tørkepapir vått papir Dette er ikke bioavfall: aske (restavfall)

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

S sosalisering og samspill. F Fritid og felleskap. O Omsorg

S sosalisering og samspill. F Fritid og felleskap. O Omsorg Brattholmen skulefritidsordning Nygårdsvegen 1 5350 Brattholmen Tlf: 55097504/98088134 E-post: liss.schumann@fjell.kommune.no S sosalisering og samspill F Fritid og felleskap O Omsorg SFO: SFO er eit fritidstilbod

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

En informasjonsbrosjyre om kildesortering. Informasjonen gjelder kun privathusholdninger

En informasjonsbrosjyre om kildesortering. Informasjonen gjelder kun privathusholdninger En informasjonsbrosjyre om kildesortering Informasjonen gjelder kun privathusholdninger Hva og hvordan skal du kildesortere? Avfall som kildesorteres kan brukes på nytt. Når vi gjenvinner avfallet forurenser

Detaljer

Nå er det din tur! Spørsmål om kildesortering i Oslo? Ring 02 180. This information is available in other languages at www.renovasjonsetaten.

Nå er det din tur! Spørsmål om kildesortering i Oslo? Ring 02 180. This information is available in other languages at www.renovasjonsetaten. This information is available in other languages at www.renovasjonsetaten.no Nå er det din tur! Foto: Torkil Stavdal, Karl Henrik Børseth, Frode Larsen, Scanpix, Renovasjonsetaten. Innføringen skjer gradvis,

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender ULSTEIN. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender ULSTEIN. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 201 ULSTEIN Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

FULL RULLE MED ALEX side 4. Har du kome i gang med plastinnsamlinga? side 2-3. Vinn ein sykkel side 5. La oss gjenvinne meir

FULL RULLE MED ALEX side 4. Har du kome i gang med plastinnsamlinga? side 2-3. Vinn ein sykkel side 5. La oss gjenvinne meir Eit miljøblad frå ÅRIM - Mai 2012 FULL RULLE MED ALEX side 4 Har du kome i gang med plastinnsamlinga? side 2-3 Vinn ein sykkel side 5 La oss gjenvinne meir Har du kome i gang med plastinnsamlinga? Før

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

kjeldesorteringskalender

kjeldesorteringskalender Finn fram kvardagshelten i deg, det nyttar! kjeldesorteringskalender HAREID 202 SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje vi vil ha er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar og

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

Bruk handlenett. Send e-post. Skru tv-en helt av

Bruk handlenett. Send e-post. Skru tv-en helt av Bruk handlenett Det er greit å ha noe å bære i når man har vært på butikken. Handlenett er det mest miljøvennlige alternativet. Papirposer er laget av trær, plastposer av olje. Dessuten går posene fort

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Røldal. Informasjon. Leilegheit 101 & 103. Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no

Røldal. Informasjon. Leilegheit 101 & 103. Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no Røldal Leilegheit 101 & 103 2011 Informasjon Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no Innhaldsliste Prisar:... 3 Litt om leilegheitane... 4 Røldalsterrassen... 4 Utstyr...

Detaljer

Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE. Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage

Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE. Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage Kjære foreldre/føresette Me ynskjer dykk og barnet dykkar hjarteleg velkomen til Lonevåg barnehage! Barnet dykkar har no fått

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Stråling frå elektronisk kommunikasjon

Stråling frå elektronisk kommunikasjon Stråling frå elektronisk kommunikasjon Ei orientering frå Statens strålevern og Post- og teletilsynet Kva er stråling? I kvardagen omgjev vi oss med ulike typar stråling, frå både naturlege og menneskeskapte

Detaljer

reint sagt Infoblad frå SIMAS Farleg avfall i byggavfall Slik oppbevarer du maten din Ny miljøstasjon i Vik OFFENTLEG INFORMASJON

reint sagt Infoblad frå SIMAS Farleg avfall i byggavfall Slik oppbevarer du maten din Ny miljøstasjon i Vik OFFENTLEG INFORMASJON OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2013 - Mars Farleg avfall i byggavfall Slik oppbevarer du maten din Ny miljøstasjon i Vik Infoblad frå SIMAS Reint sagt Det er ei stor utfordring

Detaljer

Nytt system for husholdningsrenovasjon i Rygge

Nytt system for husholdningsrenovasjon i Rygge Nytt system for husholdningsrenovasjon i Rygge Nytt innsamlingssystem I denne brosjyren finner du alt du trenger å vite om det nye innsamlingssystemet. Dette skal fortsatt kildesorteres: Papp/papir og

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender HERØY. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender HERØY. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 2014 HERØY Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer!

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! Vi treng ressursane i framtida Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! MATERIAL GJENVINNI Lage nytt av b Kvifor skal vi kjeldesortere avfallet vårt? Ved å kjeldesortere tek vi vare

Detaljer

Strandryddeaksjon Ytre Søre

Strandryddeaksjon Ytre Søre Strandryddeaksjon Ytre Søre 16. april -7. mai 2012 20.08.2012 Kommunikasjonsansvarleg SSR Gunhild Solberg INNHALD Innhald... 2 Strandryddeaksjon 2012... 3 Innledning... 3 Kva er strandrydddagen?... 3 Kva

Detaljer

KOMMISJONSVEDTAK. av 3. februar 1997

KOMMISJONSVEDTAK. av 3. februar 1997 Nr. 27/66 NORSK utgave KOMMISJONEN FOR DEI EUROPEISKE FELLESSKAPA HAR - med tilvising til traktaten om skipinga av Det europeiske fellesskapet, med tilvising til europaparlaments- og rådsdirektiv 94/62/EF

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

Mat til. Eit samarbeid med Fiskeriket UB frå Måløy VGS

Mat til. Eit samarbeid med Fiskeriket UB frå Måløy VGS Mat til Eit samarbeid med Fiskeriket UB frå Måløy VGS Vi serverer Åsen-meny Hjortekarbonade med potetpuré Steikte grønsaker Fjellmat Campsnurrar Grove snurrar med ost og skinke Rødstranda Grillspyd med

Detaljer

Fra 31. oktober sorterer vi plastemballasje i Sandefjord. Her finner du alt du trenger å vite om den nye ordningen.

Fra 31. oktober sorterer vi plastemballasje i Sandefjord. Her finner du alt du trenger å vite om den nye ordningen. nå SORTERER VI og Fra 31. oktober sorterer vi plastemballasje i Sandefjord. Her finner du alt du trenger å vite om den nye ordningen. Visste du at......vi sparer to kilo råolje ved å gjenvinne en kilo

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Namn: Klasse: 1. Gjennomgang av skjemaet «Førebuing til elev- og foreldresamtale» 2. Gjennomgang av samtaleskjemaet 3. Gjennomgang av IUP og skriving av avtale

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2 Forsøk

Detaljer

Papir/papp. ORDNING: Henteordning SIM hentar papir heime hjå alle abonnentar kvar 4. veke.

Papir/papp. ORDNING: Henteordning SIM hentar papir heime hjå alle abonnentar kvar 4. veke. SLIK SORTERAR DU: Restavfall ORDNING: Henteordning SIM hentar restavfallet heime hjå alle abonnentar kvar 4. veke. Ein kan bestille ekstratøming av restavfallet kvar 2. veke. Avfall av blanda materiale

Detaljer

REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE.

REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE. REGLEMENT OM ELEKTRONISK KOMMUNIKASJONSTENESTE FOR MØRE OG ROMSDAL FYLKE. 1. GENERELT 1.1 Føremål Møre og Romsdal fylke har som mål å yte god service og vere tilgjengeleg for innbyggarane i fylke og for

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk Søk regionale miljøtilskudd elektronisk I 2015 er det endå enklare å levere søknaden om regionalt miljøtilskot på internett. Me vonar du søkjer elektronisk. I denne folderen er det ei skildring av korleis

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer