4 Klima-, energi- og miljøteknikk (KEM)

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "4 Klima-, energi- og miljøteknikk (KEM)"

Transkript

1 4 Klima-, energi- og miljøteknikk (KEM) Klima-, energi- og miljøteknikk (KEM) omfattar røyrleggjarfaget, ventilasjons- og blekkslagarfaget og taktekkjarfaget. Dette området har fokus på å ha kontroll på tilførsel og bortføring av vatn og luft. I alle bygg er vi opptekne av eit godt klima. Det får vi mellom anna når vi tettar mot uønskt inntrenging av vatn, har nok mengder med frisk luft og nødvendig tilgang på reint vatn. Samtidig må ureina luft og vatn kunne førast kontrollert bort frå opphaldsromma vår. Feil utførte arbeidsoppgåver i KEM-faga kan gi store bygningsskadar og dårleg inneklima. Denne seksjonen tek til med ein fellesdel om handverktøy og festemiddel, deretter presenterer vi kvart enkelt fag.

2 Felles for KEM-faga Faga klima-, energi- og miljøteknikk i bygg- og anleggsteknikk skal sikre eit godt innemiljø spare energi motverke vass-, fukt- og kondensskadar og brannspreiing i bygg verne bygningar mot ytre påverknader frå vêr og vind Handverktøy, festemiddel og materiale Alle tre faga nyttar tradisjonelle handverktøy som hammar, handsag, vater, meterstokk, måleband, baufil og ulike typar tenger og skrutrekkjarar. Dei mest aktuelle elektriske handverktøya i faga er batteridrill, borhammar, drill for holtaking og vinkelslipar. I tillegg kjem ulike typar sager. I KEM-faga nyttar vi vanleg spikar og ulike typar skruar og boltar i ulike dimensjonar. Nokre av dei festemidla som blir brukte, tek vi nærmare for oss i omtalen av kvart fag seinare i boka. Metall- og plastprodukt går oftast igjen av materiala i KEM-faga. Røyrleggjaren bruker røyr av ulike typar metall, plast, støypejern og betong. I ventilasjons- og blekkslagarfaget blir det brukt materiale av ulike metall til dei fleste arbeida, og taktekkjaren bruker somme gonger metall til takbelegg. Isolasjonsprodukt blir også mykje brukte i alle tre faga og leverte i ulik form og ulike materiale, tilpassa det enkelte formålet. Vi isolerer installasjonane for å redusere temperaturendringar redusere lydoverføring hindre brannspreiing hindre kondens Handverkaren må kjenne til materialeigenskapane. Døme på det er når vi skal finne ut kva platene til eit tak eller røyra til eit anlegg veg, eller kor mykje materiala endrar seg når temperaturen endrar seg. 199

3 Varme arbeid Arbeid med open flamme er risikofylt, og det er mange reglar vi må rette oss etter. Varme arbeid er særleg aktuelt i arbeidsoppgåver i KEM-faga, og det er eit offentleg krav om sertifisering via forsikringsforskriftene. Det er difor på sin plass å sjå litt på nokre av desse reglane: Med varme arbeid meiner vi alt arbeid som skaper høg temperatur. I KEM-faga gjeld det arbeid med vinkelslipar, varmluftspistol, propanbrennar, lodding og boring. Den som gjer slikt arbeid, skal ha sertifikat for varme arbeid. På tak som er tekte tidlegare, er det ikkje lov å bruke open flamme. Det skal minst vere to stk. seks kilos brannsløkkingsapparat av typen ABC lett tilgjengeleg på arbeidsstaden eller taket. Det skal ikkje vere fleire propanflasker på taket enn den som er i bruk og ei i reserve. Tomme flasker skal transporterast ned frå taket med ein gong. Dokumentasjon for gjennomført opplæring i varme arbeid 200

4 Røyrleggjarfaget Sentrale arbeidsområde i røyrleggjarfaget er installasjon, modernisering, service og reparasjon av sanitæranlegg, varme- og kjøleanlegg, spesielle anlegg for brannsløkking, trykkluft og gassanlegg. Vi ser først på noko av det kompetanseplattforma seier om røyrleggjarfaget. Dagleg arbeid installere vass- og avløpsleidningar i grunnen montere leidningsnett for sanitæranlegg montere utstyr og armatur i sanitæranlegg installere leidningsnett for vassborne varmeanlegg montere utstyr og armatur i varmeanlegg montere andre anlegg som gass-, sprinklar-, trykkluftog isvassanlegg utføre servicearbeid sikre helse, miljø og sikkerheit under arbeidet Krav til kunnskap og ferdigheiter Røyrleggjaren skal kunne kommunisere med kundar og kollegaer og kunne planleggje, gjennomføre og vurdere eige arbeid og det arbeidet andre gjer. Røyrleggjaren skal kunne bruke aktuelle lover og forskrifter og kunne nytte bedriftsinterne kvalitetssikringsmanualar og sjekklister knytte til arbeidet. Dessutan skal ein røyrleggjar kunne utføre vernearbeid og sikre nødvendig tryggleik for seg sjølv og andre i samsvar med gjeldande lover og forskrifter (HMS). I yrkesutøvinga er teikningsforståing, teknologi, materialbruk og kvalitetssikring konkretisert. Det er innført sertifikat for særs viktige arbeidsoperasjonar. Røyrleggjaren skal kunne lære av det daglege arbeidet og utvikle seg i faget. Ein nyutdanna fagarbeidar i røyrleggjarfaget skal kunne ta dei aktuelle arbeidsområda på eit nivå som svarer til installasjonane i ein einebustad. 201

5 Utvikling av faget og plass i samfunnet Personleg hygiene kan knytast til sanitæranlegg, og baderommet er svært viktig for menneskeleg velvære. Reint drikkevatn og reinsing av avløpsvatn har avgjerande hygienisk verdi og miljøverdi i eit moderne samfunn. Røyrleggjarfaget omfattar også arbeid med varmeanlegg som kan knytast både til godt inneklima i bygningar og til det ytre miljøet med tanke på energiøkonomisering. Det fører igjen til god økonomi og miljøvinstar. Røyrleggjaren skal kunne vurdere eige utviklingsbehov og arbeide for ei berekraftig utvikling av faget og bransjen. Likskapar og ulikskapar til andre fag Industrirøyrleggjarfaget er det nærmaste faget. Både indu stri røyrleggjaren og røyrleggjaren arbeider med anlegg og system som til ein viss grad overlappar kvarandre. Røyrleggjarfaget kan knytast til fleire andre fag som arbeider på byggjeplassen og som er med i byggjeprosessen, og som har felles teikningar og standardar. Bruken av ulike materiale, som ulike plasttypar, kan knytast til andre fag som nyttar plastmateriale i arbeidet. Faget er underlagt lover og forskrifter på tekniske område, tryggingsområde, miljøområde og helsefaglege område. Elles er stoffet i dette del kapitlet ein viktig del for å nå kompetansemåla for Vg1 i læreplanen. Dei er sette opp i innleiingskapittelet i denne boka, side 14. Foto: Comfort 202

6 Arbeidsoppgåver Røyrleggjaren har mange kjende arbeidsoppgåver i faget sitt. Arbeid med hovudleidningar i bakken og sanitærarbeid på kjøken, vaskerom, bad og toalett er kjent for folk flest. Røyrleggjaren byggjer også varmeanlegg. Varmekjelda kan vere basert på olje, elektrisitet, fjernvarme, gass, pellets, ulike varmepumper eller solvarme. Ved sida av å jobbe med sanitæranlegg er varmeanlegg med vatn (vassboren varme) eitt av viktigaste arbeidsområda. Ved vassboren varme har vi eit rom med sluk der varmekjelda er plassert. Der finn vi også ein fordelar og eit fordelarskap med ventilar for kvar kurs. Røyrleggjararbeid i grøft Små energisentralar kan plasserast i vanlege opphaldsrom. Les meir om vassboren varme på side 215. Her ser du botnleidningar for avløp og tilførsel som blir skjulte i betonggolvet. 203

7 Røyr for vassboren golvvarme I dette delkapitlet har vi lagt vekt på å gjere greie for dei vanlegaste sanitærinstallasjonane i samband med bygging av ein einebustad. Vi skal ta for oss vass- og avløpsleidningar frå det kommunale leidningsnettet, som er vanleg i tettbygde område, og borehol/brønnar og private reinseanlegg i utkantstrøk. Vi skal også sjå på opplegg og installasjonar inne, inkludert montering av utstyr som blandebatteri, toalett, dusjutstyr og baderomsinnreiing. Kommunalt leidningsnett Med kommunalt leidningsnett meiner vi hovudleidningane som skal gi vatn og samle kloakk frå alle husstandane og til eit reinseanlegg. Desse leidningane eig som regel kommunen, men i Noreg finst det også private hovudleidningsnett. Varmeanlegg Verktøy og maskinar Røyrleggjaren har handverktøy som blir brukte i samband med dei fleste arbeidsoppgåvene. Dei viktigaste er skiftenøkkel, vasspumpetong, røyrtong, skrutrekkjarar, rasp, brotsj, røyrkuttar og bøyetong. 204

8 Skiftenøklar Vasspumpetenger Røyrtong Skrutrekkjarar Rasp PEX-kuttar Brotsj Røyrbøygar 205

9 Anboringsutstyr Innleiingsvis fortalde vi om verktøy som er felles i KEM-faga. Røyrleggjaren har også eigne spesialverktøy. Vi tek til med tilkoplinga til hovudleidningsnettet, det som blir kalla å anbore, og røyrleggjaren har spesialutstyr for det. Anboring er krevjande, og i somme kommunar må ein ha eit spesialkurs (ADK-anlegg, drift og kontroll av leidningsnett) for å gjere det. ADK-opplæringa gir nødvendig kompetanse til praktisk utføring av leidningsanlegg i samsvar med dei krava som lover, forskrifter, normer og standardar set til eit moderne leidningsanlegg. Somme kommunar har krav til ADKopplæring, medan andre ikkje har det. Anboringsutstyr Verktøy til samanføying av koparrøyr Til samanføying av koparrøyr nyttar røyrleggjaren i hovudsak fem metodar: Kapillarlodding (mjuklodding) anten med propanbrennar eller elektrisk loddetong Sveiselodding (hardlodding) med propan- eller sveiseflamme og ein spesiell loddetråd Presskoplingar med spesialverktøy for å presse røyrdelane fast til røyret Skrukoplingar (kompresjons- eller klemringsfittings) monterte med skiftenøkkel Gjenga røyrdelar skrudde saman med røyrtong Presskoplingsutstyr Loddeutstyr (gass og elektrisk) 206

10 Verktøy til røyr i røyrleidningar For å montere røyr i røyrsystem er det utvikla spesialverktøy. Vi har røyrkuttarar for plastrøyr (PEX-røyr) og spesialverktøy for å lage koplingar til ulike produsentsystem. Utblokkingsverktøy Materiale og bruksområde Alt materiell skal handterast skånsamt. Det ein røyrleggjar bruker, er ofte dyrt, og materiala må takast godt vare på slik at dei ikkje blir øydelagde eller blir borte frå byggjeplassen. Når vi får levert materiale på byggjeplassen, skal vi i første omgang kontrollere pakksetelen og sjå at han stemmer med det som er levert. Deretter er det viktig å nytte ein eigna lagringsstad med minimal sjanse for at noko skal bli øydelagt eller stole. Det er vidare viktig at staden er tørr slik at emballasjen framleis kan verne vara til ho skal monterast. Røyr og røyrdelar må ikkje bli møkete innvendig fordi eit nytt anlegg skal vere reint før det blir teke i bruk. Alle røyr skal tettast i endane, og røyrdelar skal liggje i ei tett øskje. Røyrleggjaren bruker røyr av mange ulike materiale og dimensjonar. Det finst også ei mengd delar tilpassa kvar enkelt røyrdimensjon. Kva dimensjon som skal brukast, er nøye utrekna og kjem fram av arbeidsteikninga som røyrleggjaren bruker. Vassleidning med stoppekran 207

11 Vasstilførsel Til utvendig vassleidning blir det brukt røyr av plast. Ein utvendig hovudstoppekran tilpassa vassleidningen blir montert om lag éin meter på innsida av tomtegrensa. Ein hovudstoppekran med spindel skal monterast på vassrøyret nede i grøfta. Spindelen går i eit varerøyr over bakken slik at ventilen lèt seg opne og stengje med spindelen. Ein hovud stoppekran er nødvendig dersom vi får skadar eller andre behov for å arbeide med vassrøyra i huset, og vatnet må stengjast. Stikkleidningar Frå det kommunale leidningsnettet og inn til huset blir det brukt plastrøyr som er laga for å liggje i grøft. For å kople seg til det kommunale leidningsnettet bruker røyrleggjaren eit greinrøyr og ein glidemuffe eller eit sadelstykke. Vass- og avløpsleidningar i grøft mellom hovudleidningsnettet og huset blir kalla stikkleidningar. Dersom det er retningsendringar på stikkleidningen eller han er over 20 m lang, er det krav til stakekum. Stikkleidningar 208

12 Sadelstykke Greinrøyr Jordingsmuffe Jordingsmuffa skal monterast på botnleidningen for at vi ikkje skal få straumstøytar i kontakt med vatnet eller avløpsanlegget når feil kjem ein på det elektriske anlegget. Jordingsmuffe 209

13 Botnleidning Dei vass- og avløpsleidningane som ligg under golvet i bustaden, er botnleidningen. Her kjem hovudvasstilførselen inn i bustaden og opp til ein stoppekran. Avløpsvatnet som kjem frå alt sanitærutstyret, går også ut av bustaden gjennom botnleidningen. Botnleidning Når røyrleggjaren legg botnleidningen, er huset enno ikkje er på plass. Som regel er berre ringmuren sett opp og fylt med grus. Røyrleggjaren må difor bruke arbeidsteikningane som viser kvar kunden ønskjer å plassere sanitærutstyret i det ferdige huset. Ut frå måla på teikninga må røyrleggjaren finne punkta som viser kvar oppstikka skal liggje. Dersom røyra ligg feil, må golvet piggast opp og røyra leggjast på nytt. Botnleidningen omfattar avløpsrøyr i fleire dimensjonar. Det finst muffer, bend, greinrøyr og overgangar i alle dimensjonar slik at røyrleggjaren kan byggje saman eit leidningsnett som samlar vatn frå alle avløp og sluk til eitt røyr og ut i hovudleidningen. Til botnleidningar blir det som regel brukt røyr av plast. Røyr av støypejern kan også nyttast. MA-røyr (støypejernsrøyr) Fordelarskap og delar Røyrdelar i plast Røyr-i-røyr For å få vatn i alle armaturane må røyrleggjaren installere eit røyranlegg som fordeler vatnet frå vassinntaket og ut til dei romma der utstyret skal monterast. Vassrøyra skal leggjast vasskadesikkert. Difor blir det nytta røyr-i-røyrsystem når røyra skal leggjast skjult. Røyr-irøyrsystem har to plastrøyr, eit innerrøyr som er vassførande, og eit varerøyr som skal verne innerrøyret. Røyra blir trekte i heile lengder frå eit fordelarskap og fram til ein boks i veggen der vassuttaket skal vere. 210

14 Det er mange produsentar av røyr-i-røyrsystem, og kvar av dei har sin eigen måte å lage koplingane på. Med eit røyr-i-røyr-system er det mogeleg å byte ut det innvendige røyret etter at veggene er kledde igjen dersom det blir lekkasje på røyret. Veggboks Vassrøyr av kopar er også vanleg der røyranlegget ligg ope. Vi får mange ulike olbogar, bend, T-røyr og overgangar til kopar akkurat som til plast. Døme på eit ope røyranlegg i ein moderne bustad er der vi koplar til ein vassvarmar eller når vi monterer eit vaskekar på ein yttervegg. Ope anlegg ved vassvarmar Opne røyrføringar er dei sikraste når det gjeld vasskadar. Til installasjonar i bad kan forkromma koparrøyr brukast. Alle vassrøyr skal leggjast slik at det ikkje er fare for at vatnet frys. Vi bør difor unngå røyr i yttervegger. I alle fall må røyra leggjast på innsida av isolasjonen. Det er viktig å isolere røyra der det kan vere fare for frost. Røyrdelar for kapillarrøyr 211

15 Vassvarmaren Vassvarmaren, også kalla varmtvassberedaren, gjer at vi kan tappe varmtvatn frå armaturane. Vassvarmaren er å få i mange fasongar og storleikar og bør plasserast i rom med sluk. Vassvarmaren må veljast ut frå behovet for varmt vatn, og det er alltid nødvendig å lese monteringsrettleiinga før vi tek til med monteringa. Beredaren skal plasserast rett og stødig ved å justere beina på undersida. Frå tryggingsventilen på vassvarmaren skal det førast ein leidning til sluk eller avløpsrøyr. Dersom vassvarmaren er plassert i eit rom utan sluk, bør det monterast ein lekkasjevarslar med magnetventil som stengjer vatnet dersom det blir lekkasje. Varmtvassberedar Festemiddel Røyrleggjaren nyttar skruar, boltar, klamrer og oppheng for å montere røyrleidningar og utstyr. Det er viktig at røyra blir i sin opphavlege posisjon slik at mellom anna fallet på avløpsrøyra ikkje blir endra. Vi skal her sjå på nokre typar klamrer. Bøyleklammer 212

16 Klamrer Klamrer finst i mange variantar tilpassa røyrtype, dimensjon og bruksområde. Bøyleklammer og gummifôra klammer bruker vi til montering av røyrstrekk og opplegg. Bøyleklamrene heng i ein bladskrue (augebolt) og moderne klamrer skal festast med ein kombiskrue. Ei sneppklammer gjer at røyra kjem nær veggen. Gummifôra klammer Sneppklammer Avløpsklammer Samanføyingsmetodar Samanføyingsmetodane i røyrleggjarfaget er i hovudsak gjenge, pressdelar, sveising og lodding, klemrings- og kompresjonsfittings, muffe- og kuplingsskøyting. Til samanføying av avløpsrøyr blir det brukt muffer. Muffene har pakningar slik at sambandet blir tett. Nokre plastrøyr kan også sveisast. Plastmuffer Kapillarlodding 213

17 Gjenge, sveising og lodding For å føye saman røyr bruker røyrleggjaren i mange tilfelle gjenge. Gjengedimensjonane er i tommar, skrive 1» = 25,4 mm. Nye koparrøyr er for tynne til å kunne gjengast. Difor er det berre stålrøyr som blir gjenga i dag. Men likevel blir det brukt gjengedelar i samband med overgang frå røyr til ventilar og liknande. Gjengeskøytar og delar for kapillarlodd og kompresjon Sveisemetodane er først og fremst gassveising med acetylen og oksygen, elektrisk sveising med elektrode eller TIG-sveising, som er ein elektrisk sveisemetode med bruk av gass berre som vern av sveise badet. Sveising 214

18 Røyrleggjaren loddar koparrøyr ved hjelp av kapillarlodding (mjuklodding). Då utnyttar ein kapillarkreftene, og det flytande loddetinnet blir soge inn i den tynne opninga mellom koparrøyret og muffa. Det er viktig å pusse både røyr og røyrdel slik at belegget som ligg på koparen, blir fjerna. For at tinnet skal få betre feste, smør vi røyrenden med loddefeitt. Når du varmar opp koparen, er det temperaturen i koparen som smeltar tinnet, og ikkje flamma frå propanbrennaren. Utstyr for kapillarlodding er propanflamme eller elektrisk sveisetong for kapillar lodding, pussematte, pussebørste, loddefeitt og loddetinn. Koparrøyr kan også hardloddast med propanflamme med høg temperatur og ein spesiell sølvloddetråd. Vassborne varmeanlegg I eit vassbore varmeanlegg (tidlegare også kalla sentralvarmeanlegg) blir det brukt vatn som varmeleiar frå ein sentral til kvart av romma som skal varmast opp. Fordelen med eit varmeanlegg som bruker vatn, er at du kan bruke den energikjelda som er best og rimelegast. Styresmaktene har sagt at minst 40 % av energien vi bruker til oppvarming av husa våre, skal kunne fornyast. Fossile brennstoff som olje og gass må vi unngå, likeins elektrisk straum som i staden for å kunne brukast til oppvarming, skal brukast til drift av maskinar og utstyr. For å oppfylle dette kravet må vi ha eit opp - varmingssystem som kan utnytte fleire ulike energikjelder. Eit slikt system kan vere eit vassbore varmeanlegg. Vatn blir brukt som berar av varmen fordi det har stor overføringskapasitet samanlikna med til dømes luft. Teknikken er ikkje ny. Dei første vassborne varmeanlegga har ein funne i oldtidas Romarrike. Moderne sentralvarmeanlegg med stålrøyr og radiatorar vart installerte i Noreg frå ca og heilt fram til 1980-åra. I moderne bustader blir det no for det meste brukt plastrøyr (PEX), og golvvarme har teke over mykje for radiatorar. Moderne energisentralar med varmepumper, biobrenselkjelar og solfangarar har teke over for oljekjelar som var vanlege heilt fram til våre dagar. Klimakrisa kjem mellom anna av for mykje karbondioksid, CO 2, som blir utvikla når vi bruker fossile brensel som gass, olje og kol. Eit moderne varmeanlegg i eit bustadhus omfattar ein varmesentral, eit ekspansjonskar, ei sirkulasjonspumpe, ventilar, automatikk og styringssystem, varmegivarar og røyrsystemet. 215

19 Pumpe Termometer Utluftar Varmerøyr Kaldt- og varmtvassrør Ekspansjonskar Stengjeventil Tillegg vannbåren varme, Klima-, energi- og miljøteknikk Varmepumpe Vassvarmar (Varmtvassberedar) Pumpe Oversiktsbilde eller tegning som viser komponentene Varmesentralen sørgjer for at energien frå brenselet vi bruker, boken_no.pdf varmar opp vatnet i anlegget. Dei mest brukte energikjeldene er varmepumpe, Varmesentral som hentar med mesteparten luft-vann varmepumpe av energien frå fjell, vatn, jord eller luft biomasse som ved, flis og pellets solvarme, der moderne solfangarar sørgjer for direkte varme til varmeanlegget fjernvarme, der varmen til vatnet blir produsert på ein sentral stad av søppel, biomasse eller andre energislag for så å bli send ut i varmeleidningar til undersentralar i bygga Varmesentralen produserer også varme til forbruksvatnet via ein spesiell vassvarmar eller varmevekslar. Døme på varmepumpe i bustadhus Ekspansjonskaret sørgjer for at vatnet har ein stad å gjere av seg når det blir varma opp og utvidar seg. Ved ekspansjonskaret skal det monterast ein tryggingsventil som sørgjer for å opne om trykket i anlegget blir for høgt. ures.contentpar file.tmp/flamcoexpans ionskarl2008.pdf Ekspansjonskar Ekspansjonskar Sirkulasjonspumpe 216

20 Sirkulasjonspumpa pumpar vatnet rundt i systemet. Ventilar sørgjer for å stengje av, fordele, lufte ut og regulere vatnet. Automatikk og styringssystem sørgjer for konstant varme i romma. Varmegivaren varmar opp rommet via radiatorar eller golvvarme. Røyrleggjaren legg spesialtilpassa plastrøyr i golvet slik at varmen fordeler seg over heile golvflata. Eit anna alternativ er radiatorar, vanlegvis monterte under vindauga fordi eit vindauge slepper igjennom meir kulde enn ein vegg. Når radiatoren er montert der, unngår vi kulderas (kald trekk) frå vindauga. Radiatorane kan ha mange utformingar og vere tilpassa ulike plasseringar. Sirkulasjonspumpe Golvvarmesystemet og/eller radiatorane skal dekkje det behovet rommet har for varme. Det må utrekningar til for å finne ut rett storleik på varmegivarane. Golvvarmesystem Moderne designradiator Røyrsystemet fraktar vatnet dit det skal: torøyrssystem, der anlegget er bygd opp av ein turog returleidning frå kvar radiator eittrøyrssystem, der vatnet blir ført frå radiator til radiator og fordelt med spesielle ventilar fordelarsystem, der vatnet blir sendt til spesielle fordelarar og vidare til radiatorar og golvvarme 217

21 Varmefordelar til golvvarme Røyra som er brukte, er anten lette stålrøyr, plastrøyr eller komposittrøyr. Dei skal monterast på same måte som for sanitæranlegg. Alle varmeanlegg må teiknast og reknast ut før dei blir installerte. Som røyrleggjar må du kunne lese teikningane og forstå korleis anlegget verkar. Dessutan må du følgje monteringsrettleiingane for alle komponentane. Døme på enkle konstruksjonar Vi skal ta for oss nokre av dei oppgåvene røyrleggjaren får når ein einebustad skal setjast opp. Først kjem planlegginga av arbeidet, der vi tek for oss teikninga av botnleidningen for å måle ut kor mange meter røyr og kva dimensjon vi treng. Vi må også finne ut kva vi treng av delar. Undervegs skal røyrleggjaren også føre sjekklister og dokumentere eige arbeid (jf. læreboka Norsk på byggeplassen Kort og godt). Det vil også vere lurt å ta bilete. På neste side ser du ei teikning av eit lite bad slik at det skal vere mogeleg å bruke dette dømet som ei praktisk øving i opplæringa. 218

22 Del av fundamentplan med bunnledning. Stiplet linje er merking for Del delevegg. av fundamentplan Målestokk med 1:50 botnleidning. Stipla linje er merking for delevegg. Målestokk 1:50 Legging av botnleidningar Før vi legg botnleidningen for avløpssystemet, må det målast nøyaktig på arbeidsteikninga for å finne ut kvar sluk og oppstikk skal stå. Oppstikk kallar vi den delen av røyret som stikk opp gjennom golvet etter at det er støypt. Vi set ut eit merke der sluk og oppstikk kjem, og legg botnleidningen frå stikkleidningen der han kjem inn i ringmuren. Plastrøyra må kappast med ei fintanna handsag, og grader inni og på utsida av røyrenden må fjernast med ei rasp. Røyret skal kappast 10 mm kortare enn tilmålt slik at vi gir rom for ekspansjon. Vi smør på glidemiddel slik at røyret glir lett inn i botnen på muffa og set eit merke på røyret i kanten på muffa. Deretter kan vi trekkje røyret 10 mm ut igjen for å gi rom for ekspansjon. Dette skal gjerast på alle røyrdelar vi monterer på botnleidningen. Det er ikkje lov å bruke meir enn 45 bend på ein botnleidning, og vi må heile tida kontrollere med vater for å sjå til at avløpsleidningen har minimum fall på 1:60, det vil seie 1 cm på 60 cm. Minste dimensjon på ein botnleidning for avløpssystem skal vere 75 mm til eit enkelt utstyr. Er det meir enn eitt utstyr, må vi bruke 110 mm. Når heile botnleidningen er lagd, må vi kvalitetssikre arbeidet og kontrollere fall. Vi må også sjå etter at merket vi sette ved dei aktuelle røyrdelane for å sikre ekspansjon, ikkje har flytta seg, og at oppstikk og sluk er plasserte med rett mål etter teikninga. Til slutt må vi sikre botnleidningen slik at han ikkje flyttar seg når vi støyper. 219

23 Det er viktig å kontrollere fallet på botnleidningen. Plastrøyr skal kappast med ei fintanna handsag. Vi bruker glidemiddel for å få saman delane i ein botnleidning. Montering av røyrdel Ferdig røyrleidning Montering av vassrøyr og røyr i røyranlegg Når vi byggjer eit hus på ei støypt plate, er det nødvendig å leggje vassrøyr i golvet før det blir støypt. Av eit oppleggsskjema kan vi finne ut kor mange røyr som skal stikke opp av golvet. Det er viktig at vassrøyra blir så lange at dei når fram til veggboksen, og at dei ikkje ligg for stramt. Det vil seie at vi må ta omsyn til eventuell ekspansjon. Når vi skal leggje røyr i røyrsystem for vasstilførselen saman med botnleidningen, studerer (les) vi som for avløpssystemet først teikninga. Her må også oppstikka målast nøyaktig ut og merkjast. Det er vanleg å setje ned ein bit armeringsjern der oppstikket kjem, for så å feste vassrøyret til armeringsjernet. Oppstikk med vassrøyr skal leggjast slik at vi får kaldt vatn på høgre side og varmt vatn på venstre. 220

24 Oppleggsskjemaet er ei arbeidsteikning som viser den vertikale føringa av røyra Det viser høgda på utstyret (dusjgarnityr, blandebatteri osv.). Skjemaet viser utstyret frå venstre side og så vidare i rekkjefølgje med urvisaren rundt i rommet. Teikninga er i målestokk 1: Del av fundamentplan med bunnledning Del av fundamentplan og vannrør. med Stiplet botnleidning linje og er merking for delevegg. Målestokk 1:50 vassrøyr. Stipla linje er merking for delevegg. Det er viktig at vi også les oppleggsskjemaet for å få nok røyr over golvet. Røyret skal gå samanhengande utan skøytar frå koplingsskapet og fram til veggboksen. Når vi bøyer røyra til oppstikket, må vi passe på at ikkje bøygen blir for brå slik at det blir problem med å skifte innerrøyret dersom vi får ein eventuell lekkasje. Vi kostar på oss ca cm ekstra slik at vi er sikre på å få nok røyr. Vi må merkje vassrøyra i begge endar slik at vi er sikre på kva som er kva etter at golvet er støypt. Det gjer utstyrsmonteringa mykje enklare. Vassrøyra skal også klamrast godt slik at dei ikkje flyttar seg når vi støyper. Når heile botnleidningen er lagd, må vi kvalitetssikre arbeidet og kontrollere at oppstikk er plasserte på rett mål etter teikninga. Montering av røyr og boksar i bindingsverk Når bindingsverk for alle delevegger er sett opp, skal vi montere røyr, veggboksar og spikarslag for utstyr. Vi tek for oss planteikninga og oppleggsskjemaet for å kunne måle ut og merkje stadene der spikarslag og veggboksar skal stå. Det må arbeide nøyaktig når vi skal monterer veggboksar fordi det er viktig å montere dei rett og med rett avstand. Vassrøyr støtta opp med armeringsjern 221

25 Når vi har sett opp spikarslag og veggboksar, kan vi kople røyr i røyrleidningane til veggboksane. Då må vi først kappe røyret i rett lengd og så anten bruke utblokkingsverktøyet, om vi bruker eit system for det, eller stramme godt til, om vi bruker veggboksar med skrukopling. Som nemnt er det mange produsentar av røyr-i-røyrsystem. Her har vi peikt på to alternativ, men i alle tilfelle er det viktig å vere nøyaktig med koplingane slik at vi ikkje får lekkasje. For å få rett plassering av spikarslag for veggboksar bruker vi ein mal. Alle røyrleidningar skal trykkprøvast før vi kler veggene igjen. Trykket skal stå på når snikkaren og andre handverkarar gjer veggene ferdig. Unntaket er dersom leidningen kan bli utsett for frost i byggjeperioden. Då må han tømmast etter trykkprøvinga, eller så må prøvinga gjerast med luft. Fordelarskap Fordelarskap for røyr i røyranlegg skal også monterast før veggene blir kledde. Eit fordelarskap er laga slik at det passar mellom to standarar som står med ca. 600 mm avstand. Sjå side 210. Avløpsleidningen Avløpsleidningen kan vere av plast eller støypejern. Bruker røyrleggjaren plastrøyr, er det same skøytemetodar og delar som for botnleidningen. På avløpssystemet skal det alltid monterast eit røyr som skal førast heilt opp og over yttertaket på bustaden. Det kallar vi lufting. Når taket på bustaden er ferdig tekt, kan vi kople avløpsrøyret til den gjennomføringa for kloakklufting som blekkslagaren har montert. Det siste vi gjer med kloakkluftinga, er å isolere den delen av røyret som går gjennom den kalde sona på bygget. Vi isolerer for å unngå kondens og slik at luftinga ikkje skal fryse igjen når det er kuldegrader ute. På alle sluk og alt sanitærutstyr skal det monterast vasslås. Formålet med vasslås er at vi skal ha vatn ståande i avløpet for at ikkje lukt og gass skal kome frå avløpsanlegget og inn i bustaden. Kloakkutlufting 222

26 Ulike vasslåsprinsipp Montering av utstyr Med utstyr som skal monterast, meiner vi blandebatteri, klosett, servantar, dusjutstyr, badekar og baderomsinnreiingar. Når badet er ferdig på golv og vegger og kjøkeninnreiinga er montert, kan vi starte med utstyrsmonteringa. Innleiingsvis er det viktig å kontrollere at utstyret vi har på byggjeplassen, stemmer med bestillinga frå byggherren. Før vi skal montere kranar og blandebatteri, må veggboksane til - passast tjukna på veggen. Så kan vi montere nippel og rosett på veggboksane. Nippelen er ein gjenga del som gjer det mogeleg å kople kranar til veggboksane, medan rosetten er ei rund plate som skal monterast slik at vi skjuler veggboksen. Det skal vere heilt tett mellom røyrføring og vegg slik at vatn ikkje trengjer inn i veggen. Handvask Oppstikk til avløpsnettet må også tilpassast. Når det er gjort, kan vi montere servant og klosett. Vi monterer sanitærutstyret eitt og eitt komplett med batteri, og knyter utstyret til avløpsopplegget. Vi monterer vasslås på avløpet til kvart sanitærutstyr. Unntaket er der avløpet frå vaskekaret, servanten og badekaret blir ført til sluk i same rom. Boksfres Frå innvendig stoppekran og til fordelarskap og vassvarmar bruker vi ofte ope anlegg i kopar. 223

27 Å setje på vatnet Når alt utstyr er kopla og det er klart for å setje på vasstrykket, skal vi gå ein runde med sjekklista for å forsikre oss om at ingen ting er gløymt. Deretter set vi på trykket. Det første vi så gjer er å gå ein ny runde for å kontrollere at ingen koplingar lek. Det er viktig å halde koplingane under oppsikt ei stund, og vi kan bruke tida til å montere dusjutstyr, klosettlokk og hengje opp skapet til innreiinga. Det gjer at vi ikkje forlèt anlegget før vi har hatt sjansen til å kontrollere koplingane for lekkasje. NB! Set aldri på vatnet på ein fredag ettermiddag. Vasstilførsel frå teknisk rom x 800 Dusjutstyr Arbeidsoppgåver 430 Planteikning for baderom Forklar nokre arbeidsoppgåver røyrleggjaren har, og kva verktøy han bruker. Kva materiale blir brukt i røyrsystemet i ein einebustad? Kva verktøy blir brukt for å føye saman koparrøyr? Kva kallar vi røyra mellom hovudleidning og bygg? Kva er formålet med ei jordingsmuffe? Korleis kan røyrleggjaren finne ut kvar oppstikk i ein botnleidning skal vere? Kva er røyra laga av i skjulte anlegg og i opne anlegg? Nemn namn på tre typar klamrer som røyrleggjaren bruker. Kva samanføyingsmetodar bruker røyrleggjaren? Teikn og forklar korleis røyrleggjaren planlegg å leggje ein botnleidning? Kva skal fallet minimum vere på botnleidningen? Korleis kan røyrleggjaren kvalitetssikre legginga av ein botnleidning? På kva side skal det kalde vatnet vere når vi legg botnleidningen for vasstilførselen? Kva er fordelen med støypejernsrøyr i avløpsleidningen? Kva er formålet med å lufte avløpssystemet? Kvifor isolerer vi luftinga i den kalde sona av bygget? Kva er formålet med vasslås, og kva er ein vassvarmar? Kva skal vi gjere etter å ha sett vasstrykket på anlegget? 224

4 Klima-, energi- og miljøteknikk (KEM)

4 Klima-, energi- og miljøteknikk (KEM) Felles for KEM-fagene Fagene klima-, energi- og miljøteknikk innen bygg- og anleggsteknikk skal bidra til å ivareta et godt innemiljø spare energi motvirke vann-, fukt- og kondensskader og brannspredning

Detaljer

Læreplan i rørleggjarfaget Vg3 / opplæring i bedrift

Læreplan i rørleggjarfaget Vg3 / opplæring i bedrift Læreplan i rørleggjarfaget Vg3 / opplæring i bedrift Fastsett som forskrift av Utdanningsdirektoratet 21. februar 2008 etter delegasjon i brev av 26. september 2005 frå Utdannings- og forskingsdepartementet

Detaljer

REGLEMENT. Private Stikkleidningar

REGLEMENT. Private Stikkleidningar REGLEMENT Private Stikkleidningar Åseral kommune Dato: 08.12.2011 Revisjon nr. 4.1 1. Føremål Føremålet med reglementet er å få ein betre kontroll/kvalitet på dei private stikkledningane. 2. Revisjon Reglementet

Detaljer

Vurdering av Hedalen mølle. I Sør Aurdal. Tilstand og forslag til utbedring.

Vurdering av Hedalen mølle. I Sør Aurdal. Tilstand og forslag til utbedring. Vurdering av Hedalen mølle I Sør Aurdal Tilstand og forslag til utbedring. Rapporten er utarbeida av bygningsvernrådgjevar ved Valdresmusea Odd Arne Rudi 1 Bakgrunn Det er stiftinga Bautahaugen Samlingar

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

FORSKRIFT OM VASS- OG AVLØPSGEBYR I LEIKANGER KOMMUNE

FORSKRIFT OM VASS- OG AVLØPSGEBYR I LEIKANGER KOMMUNE FORSKRIFT OM VASS- OG AVLØPSGEBYR I LEIKANGER KOMMUNE Vedteke i Leikanger kommunestyre den 18.desember 2003 med heimel i lov om kommunale vass- og kloakkavgifter 3, og forskrift om kommunale vass- og avlaupsgebyr

Detaljer

Dersom summen vert over 400 g må ein trekkje dette frå.

Dersom summen vert over 400 g må ein trekkje dette frå. 13. POLYGONDRAG Nemninga polygondrag kjem frå ein tidlegare nytta metode der ein laga ein lukka polygon ved å måle sidene og vinklane i polygonen. I dag er denne typen lukka polygon lite, om i det heile

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS.

Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS. Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS. Stryn 06.11.14 1 Det eg vil snakka om er: Sone inndeling av vassnettet på Bømlo for å få lekkasjekontroll Stryn 06.11.14 2 Påstandar

Detaljer

Taubruer. Leik med tau Utvikla av Friluftsrådet for Ålesund og omland ved Christer Lundberg Nes, fagleiar aktivitet. - 1 -

Taubruer. Leik med tau Utvikla av Friluftsrådet for Ålesund og omland ved Christer Lundberg Nes, fagleiar aktivitet. - 1 - Taubruer Leik med tau Utvikla av Friluftsrådet for Ålesund og omland ved Christer Lundberg Nes, fagleiar aktivitet. - 1 - Forord Dette kompendiet vart skrive då Friluftsrådet for Ålesund og omland vart

Detaljer

NORM FOR VASSMÅLARINSTALLASJONAR Vedteken i Bystyret den 06.10.2009 i sak 093/09. Norma gjeld frå 01.11.2009

NORM FOR VASSMÅLARINSTALLASJONAR Vedteken i Bystyret den 06.10.2009 i sak 093/09. Norma gjeld frå 01.11.2009 NORM FOR VASSMÅLARINSTALLASJONAR Vedteken i Bystyret den 06.10.2009 i sak 093/09. Norma gjeld frå 01.11.2009 FLORA KOMMUNE 1. BRUK AV VASSMÅLAR 1.1 Anskaffing og installasjon Hushaldningsabonnentar/abonnentar

Detaljer

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen»

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» - Og skisser til mogeleg opprusting Status Bygget er eit eldre bygg bygd midt på 1960-talet. Bygget framstår i hovudtrekk slik det var bygd. Det er gjort nokre endringar

Detaljer

Terminprøve i matematikk for 10. trinnet

Terminprøve i matematikk for 10. trinnet Terminprøve i matematikk for 10. trinnet Hausten 2006 nynorsk Til nokre av oppgåvene skal du bruke opplysningar frå informasjonsheftet. Desse oppgåvene er merkte med dette symbolet: Namn: DELPRØVE 1 Maks.

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS.

Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS. Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS. Lindås 19.11.14 1 Det eg vil snakka om er: Sone inndeling av vassnettet på Bømlo for å få lekkasjekontroll Lindås 19.11.14 2 Her finn

Detaljer

breivik sementvarer Forskalingsblokk og nopsastein frå Breivik kalkverk

breivik sementvarer Forskalingsblokk og nopsastein frå Breivik kalkverk S breivik sementvarer Forskalingsblokk og nopsastein frå Breivik kalkverk 1 2 Breivik sementvarer Vårt sementvarespekter består av forskalingsblokk (heil, halv- og hjørneblokk), i tillegg til nopsastein.

Detaljer

Eksamen 22.05.2009. EL2020 Elektriske bygningsinst. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 22.05.2009. EL2020 Elektriske bygningsinst. Nynorsk/Bokmål Eksamen 22.05.2009 EL2020 Elektriske bygningsinst. Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid: Hjelpemiddel: Vedlegg: Vedlegg som skal leverast inn: Rettleiing om vurderinga: 5 timar Sjå gjeldande

Detaljer

U-verdi: 0,10 / 0,16

U-verdi: 0,10 / 0,16 01 VARTDAL VEGGSYSTEM U-verdi: 0,10 / 0,16 Vartdal Veggsystem gir deg hurtig byggjeprosess, solide veggar og svært energisparande konstruksjon 03 02 FRAMTIDAS VEGGSYSTEM Vartdal Veggsystem er eit fleksibelt

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Bilete og figurar i Word

Bilete og figurar i Word Bilete og figurar i Word av Kjell Skjeldestad Ofte har me behov for å setje inn ulike illustrasjonar i teksten vår. Det kan vere bilete, teikningar, diagram osv. Me skal sjå på nokre av dei mulegheitene

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Tiltak 1 side 12 Fjerne til privat bruk. Tiltaket får då fylgjande ordlyd: Ikkje subsidiera straum.

SAKSFRAMLEGG. Tiltak 1 side 12 Fjerne til privat bruk. Tiltaket får då fylgjande ordlyd: Ikkje subsidiera straum. SAKSFRAMLEGG Sakshandsamar: Inger Moe Arkivsaksnr.: 08/361 Arkiv: 143 K21 Miljøplan for Luster Kommune Rådmannen si tilråding: Luster kommunestyre vedtek miljøplan (plan for energi, klima og ureining)

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Eksamen 05.06.2009. EL7039 VKI Elektro. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 05.06.2009. EL7039 VKI Elektro. Nynorsk/Bokmål Eksamen 05.06.2009 EL7039 VKI Elektro Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid: Hjelpemiddel: Vedlegg: Rettleiing om vurderinga: 5 timar Sjå gjeldande reglar. 1 Skisse frå befaring Når du

Detaljer

La meg få ein sjanse til...

La meg få ein sjanse til... La meg få ein sjanse til... Frå 10. oktober Vi vil ha plastemballasjen din! Du gjer ein viktig miljøinnsats når du sorterer ut plasten du har brukt. La oss gjenvinne meir. Kvifor skal eg sortere ut plastemballasjen?...og

Detaljer

Programområde for brønnteknikk - Læreplan i felles programfag Vg2

Programområde for brønnteknikk - Læreplan i felles programfag Vg2 Programområde for brønnteknikk - Læreplan i felles programfag Fastsett som forskrift av Utdanningsdirektoratet 8. februar 2007 etter delegasjon i brev av 26. september 2005 frå Utdannings- og forskingsdepartementet

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

Eksamen 08.06.2007. BY8119 tømrar/tømrer. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 08.06.2007. BY8119 tømrar/tømrer. Nynorsk/Bokmål Eksamen 08.06.2007 BY8119 tømrar/tømrer Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid: Hjelpemiddel: Andre opplysningar: Rettleiing om vurderinga: 5 timar Sjå gjeldande reglar. Teikningar treng

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Eksamen. Fag: EL7039 VKI elektro. Eksamensdato: 9. desember 2005. Studieretning: Elektro

Eksamen. Fag: EL7039 VKI elektro. Eksamensdato: 9. desember 2005. Studieretning: Elektro Eksamen Fag: EL7039 VKI elektro Eksamensdato: 9. desember 005 Studieretning: Elektro Oppgåva ligg føre på begge målformer, først nynorsk, deretter bokmål. / Oppgaven foreligger på begge målformer, først

Detaljer

Eksamen 23.11.2011. MAT1008 Matematikk 2T. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 23.11.2011. MAT1008 Matematikk 2T. Nynorsk/Bokmål Eksamen 23.11.2011 MAT1008 Matematikk 2T Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid: Hjelpemiddel på Del 1: Hjelpemiddel på Del 2: Framgangsmåte: 5 timar: Del 1 skal leverast inn etter 2 timar.

Detaljer

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad Først i denne delen om Giske OS står skrive om korleis vi bygde stasjonsbygninga. Der står nemnt at vi rekna med

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

D/S Stord 1 Månadsrapport - januar 2010

D/S Stord 1 Månadsrapport - januar 2010 D/S Stord 1 Månadsrapport - januar 2010 Hardanger Fartøyvernsenter Åsmund Kristiansen 1 Arbeidet med innreiing og trearbeid på D/S Stord 1 har gått over fl eire år. Det heile starta på med dokumentasjonsrapporten

Detaljer

Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS.

Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS. Odd Petter Habbestad Prosjektleder i Bømlo Vatn og Avløpsselskap AS. Det eg vil snakka om er: Utfordringar, strategi og prosjektstyring for VA i Bømlo kommune. Her finn du oss: Øykommune med meir enn 1000

Detaljer

Kommunal overtakelse av privat vannverk eksempel frå Stryn. Siv. Ing Tobias Dahle ( og tidlegare teknisk sjef i Stryn kommune)

Kommunal overtakelse av privat vannverk eksempel frå Stryn. Siv. Ing Tobias Dahle ( og tidlegare teknisk sjef i Stryn kommune) Kommunal overtakelse av privat vannverk eksempel frå Stryn ( og tidlegare teknisk sjef i Stryn kommune) Bergen 10 11 april 2013 Moment Status/bakgrunnen for at denne saka kom opp Gjeldande lovverk på området

Detaljer

Store dokument i Word

Store dokument i Word Store dokument i Word versjon 2007 av Kjell Skjeldestad Hjelp til betre organisering av skrivearbeidet august 2009 Ved skriving av store dokument er det viktig å få god oversikt over dei ulike delane av

Detaljer

Følgjande bruksareal og vassforbruk skal leggjast til grunn for stipulert forbruk:

Følgjande bruksareal og vassforbruk skal leggjast til grunn for stipulert forbruk: HST-133/03 Vedtak: Med heimel i lov om kommunale vass-og kloakkavgifter 3, og forskrift om kommunale vass-og avlaupsgebyr av 10.januar 1995,sist endra 13.juli 2000, blir for Kvam herad vedteke slik forskrift:

Detaljer

Eksamen 07.06.2012. MUR3102 Murarfaget/Murerfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 07.06.2012. MUR3102 Murarfaget/Murerfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater. Nynorsk/Bokmål Eksamen 07.06.2012 MUR3102 Murarfaget/Murerfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid Hjelpemiddel Vedlegg Informasjon

Detaljer

FIBER TIL HEIMEN. Utbygging av fiber. Her følgjer nyttig informasjon knytt til fiberutbygginga. til din bustad.

FIBER TIL HEIMEN. Utbygging av fiber. Her følgjer nyttig informasjon knytt til fiberutbygginga. til din bustad. FIBER TIL HEIMEN Utbygging av fiber Her følgjer nyttig informasjon knytt til fiberutbygginga til din bustad. Fiber til heimen F Ø L G J A N D E V I L S K J E F R A M O V E R Entreprenøren legg ned fiberkabel

Detaljer

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne?

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne? Norsk etnologisk gransking Desember 1956 Emne 61 TURKESTOVA 1. Var det vanleg i Dykkar bygd å ha eit hus som dei kalla turkestova, tørrstugu, tørrstua, tørrstoga, trøstogo, tørrstugu, trystugu, trysty,

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Lotteri- og stiftingstilsynet

Lotteri- og stiftingstilsynet www.isobar.no Isobar Norge Org.nr. 990 566 445mva Pilestredet 8 / N- 0180 Oslo. hello@isobar.no Lotteri- og stiftingstilsynet - Vurdering av publiseringsløysingar basert på open kjeldekode Utarbeida for:

Detaljer

TYSNES BOLIG. Ny og moderne leilegheit i naturskjønne omgjevnader i nytt byggjefelt med nydeleg utsikt over Lundebygda

TYSNES BOLIG. Ny og moderne leilegheit i naturskjønne omgjevnader i nytt byggjefelt med nydeleg utsikt over Lundebygda a m a r o n a P Kattaland /LUNDE Ny og moderne leilegheit i naturskjønne omgjevnader i nytt byggjefelt med nydeleg utsikt over Lundebygda Ta kontakt med Sigvard 918 10 638 eller Trond 957 02 005 Mars 2011

Detaljer

Bevaring i magasin - ideelt eller akseptabelt?

Bevaring i magasin - ideelt eller akseptabelt? Bevaring i magasin - ideelt eller akseptabelt? «Det relevante museum» kompetansekurs, Trondheim 22. oktober 2014 Anne Bjørke samlingsleiar, Bymuseet i Bergen Kva er eit museumsmagasin? Alle lokalar som

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Læreplan i felles programfag i Vg1 restaurant- og matfag

Læreplan i felles programfag i Vg1 restaurant- og matfag Læreplan i felles programfag i Vg1 restaurant- og matfag Fastsett som forskrift av Utdanningsdirektoratet 16. januar 2006 etter delegasjon i brev 26. september 2005 frå Utdannings- og forskingsdepartementet

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Norsk Bremuseum sine klimanøtter

Norsk Bremuseum sine klimanøtter Norsk Bremuseum sine klimanøtter Oppgåve 1 Alt levande materiale inneheld dette grunnstoffet. Dessutan inngår det i den mest kjende klimagassen; ein klimagass som har auka konsentrasjonen sin i atmosfæren

Detaljer

ehandel og lokalt næringsliv

ehandel og lokalt næringsliv ehandel og lokalt næringsliv Kvifor ehandel? Del av regjeringas digitaliseringsarbeid det offentlege skal tilby digitale løysingar både til enkeltpersonar og næringsliv Næringslivet sjølve ønskjer ehandel

Detaljer

Forbrukerrådets husleiekontrakt

Forbrukerrådets husleiekontrakt Om kontrakten Dette er Forbrukarrådet sin standardkontrakt for leige av bustad. På Forbrukerrådets hjemmeside finn de informasjon om reglar i husleigeforhold, skjema ved overtaking av bustad, og inventarliste

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Faktor terminprøve i matematikk for 8. trinn

Faktor terminprøve i matematikk for 8. trinn Faktor terminprøve i matematikk for 8. trinn Haust 2009 nynorsk Namn: Gruppe: Informasjon Oppgåvesettet består av to delar der du skal svare på alle oppgåvene. Del 1 og del 2 blir delte ut samtidig, men

Detaljer

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv):

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): VEDLEGG 1 I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): 2-12 tredje ledd skal lyde: For private grunnskolar

Detaljer

Eksamen 05.06.2015. BET3102 Betongfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 05.06.2015. BET3102 Betongfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater. Nynorsk/Bokmål Eksamen 05.06.2015 BET3102 Betongfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid Hjelpemiddel oppgåva vurderinga Eksamen varer

Detaljer

Kursdagane 2009 Feilfrie bygg

Kursdagane 2009 Feilfrie bygg 1 Kursdagane 2009 Feilfrie bygg Arvid Dalehaug Institutt for bygg, anlegg og transport Faggruppe for bygnings- og materialteknikk Feilfrie bygg, opplæringsbehov og mål. 2 Kunnskapar om byggeteknikk Kva

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Eksamen 07.12.2007. EL7039 VKI Elektro. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 07.12.2007. EL7039 VKI Elektro. Nynorsk/Bokmål Eksamen 07.12.2007 EL7039 VKI Elektro Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid: Hjelpemiddel: 5 timar Sjå gjeldande reglar. Vedlegg: 1 Planteikning 2 Planteikning 3 Planteikning 4 Dokumentasjon

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Bruk av reiserekning i Agresso

Bruk av reiserekning i Agresso Bruk av reiserekning i Agresso Generell saksgang: 1. Reiserekning på web skal fyllast ut av den tilsette. 2. Når reiseregning er ferdig utfylt, skal den tilsette skrive ut reisebilag og stifte kvitteringar

Detaljer

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Dato: 29.02.2012 Ansvarlig: TSH Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Unge funksjonshemmede takkar for høvet til å kommentera departementet sitt framlegg

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

Læreplan i chassispåbyggjarfaget Vg3 / opplæring i bedrift

Læreplan i chassispåbyggjarfaget Vg3 / opplæring i bedrift Læreplan i chassispåbyggjarfaget Vg3 / opplæring i bedrift Fastsett som forskrift av Utdanningsdirektoratet 21. februar 2008 etter delegasjon i brev av 26. september 2005 frå Utdannings- og forskingsdepartementet

Detaljer

Standard vedlegg til kontrakt for leige av campingtomt, for campingplasser i Norddal kommune. Side 1 av 6

Standard vedlegg til kontrakt for leige av campingtomt, for campingplasser i Norddal kommune. Side 1 av 6 Standard vedlegg til kontrakt for leige av campingtomt, for campingplasser i Norddal kommune. Side 1 av 6 1. Campingkvartal Kvart campingkvartal/ oppstillingsområde for ei gruppe campingeiningar skal ikkje

Detaljer

Eksa. amen. BET310 Lærling praksis 06.12.2012

Eksa. amen. BET310 Lærling praksis 06.12.2012 Eksa amen 06.12.2012 BET310 02 Betongfaget Lærling gar og praksiskandidatar / Lærlinger ogg praksis skandidater Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid Hjelpemiddel Informasjon om vurderinga

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 2 og 5 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett svar

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Saksframlegg. Sakshandsamar: Einar Nedrelo Arkiv: MTR 21/48 Arkivsaksnr.: 08/1762-32

Saksframlegg. Sakshandsamar: Einar Nedrelo Arkiv: MTR 21/48 Arkivsaksnr.: 08/1762-32 Saksframlegg Sakshandsamar: Einar Nedrelo Arkiv: MTR 21/48 Arkivsaksnr.: 08/1762-32 Christian Frøyd - Søknad om oppføring av ny garasje og fasadeendring, gbnr. 21/48 -Ny handsaming. * Tilråding: Forvaltningsutvalet

Detaljer

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 RETTLEIAR BYGGSØK Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 Kvinnherad kommune Juni 2014 Utfylling av søknad Nettadresse: http://ebs-2010.dibk.no/ Eventuelt via www.dibk.no HUGS: Les hjelpeteksten til

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Programområde for industriell møbelproduksjon - Læreplan i felles programfag Vg2

Programområde for industriell møbelproduksjon - Læreplan i felles programfag Vg2 Programområde for industriell møbelproduksjon - Læreplan i felles programfag Vg2 Fastsett som forskrift av Utdanningsdirektoratet 8. desember 2006 etter delegasjon i brev 26. september 2005 frå Utdannings-

Detaljer

Eksamen 05.06.2015. TMF3102 Tømrarfaget/Tømrerfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater.

Eksamen 05.06.2015. TMF3102 Tømrarfaget/Tømrerfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater. Eksamen 05.06.2015 TMF3102 Tømrarfaget/Tømrerfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid Hjelpemiddel Informasjon om oppgåva

Detaljer

TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN?

TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN? TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN? Du kan no få oversyn over kva for ressursar og verdiar du har i skogen din. Okt-13 Kva er ein skogbruksplan? Ein skogbruksplan inneheld areal-, miljø- og ressursoversikt

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Valdres vidaregåande skule

Valdres vidaregåande skule Valdres vidaregåande skule Organiseringa av skriftleg vurdering på vg3 Kvifor prosesskriving? Opplegg for skriveøkter Kvifor hjelpe ein medelev? Døme på elevtekst Kva er ei god framovermelding? KOR MYKJE

Detaljer

FjellVAR AS ber i notatet om at kommunestyret gjer følgjande vedtak når gebyrsatsane for 2015 skal fastsetjast:

FjellVAR AS ber i notatet om at kommunestyret gjer følgjande vedtak når gebyrsatsane for 2015 skal fastsetjast: Internt notat. Frå: Til: FjellVAR AS, v/ dagleg leiar Bjarne Ulvestad Fjell kommune, v/ rådmann Steinar Nesse Dato: 06.10.2014 Notat vedkommande fastsetjing av VAR-gebyr for 2015. Saksopplysningar: FjellVAR

Detaljer

Rutiner overtaking av private VA-anlegg til offentleg drift og vedlikehald. Fagsjef VA Stig Hagenes

Rutiner overtaking av private VA-anlegg til offentleg drift og vedlikehald. Fagsjef VA Stig Hagenes Rutiner overtaking av private VA-anlegg til offentleg drift og vedlikehald Fagsjef VA Stig Hagenes Litt om Fjellvar AS Utbygging og drift av vass- og avløpsanlegga til Fjell kommune, samt drift av renovasjonstenestene

Detaljer

Læreplan i reiselivsfaget Vg3 / opplæring i bedrift

Læreplan i reiselivsfaget Vg3 / opplæring i bedrift Læreplan i reiselivsfaget Vg3 / opplæring i bedrift Fastsett som forskrift av Utdanningsdirektoratet 14. februar 2008 etter delegasjon i brev 26. september 2005 frå Utdannings- og forskingsdepartementet

Detaljer

Revidert 25.05.07 Side 1 av 10

Revidert 25.05.07 Side 1 av 10 Produkt manual Midg-it Revidert 25.05.07 Side 1 av 10 Innhaldsliste: 1 Sikkerheit 2 Operasjonsinstruks 3 Plassering 4 Feilsøking 5 Reingjering 6 Vinterlagring Revidert 25.05.07 Side 2 av 10 1. Sikkerheit

Detaljer

Fag: EL6019 VKII/Bedrift elektrikar/elektriker, el. bygningsinst.

Fag: EL6019 VKII/Bedrift elektrikar/elektriker, el. bygningsinst. Eksamen Fag: EL6019 VKII/Bedrift elektrikar/elektriker, el. bygningsinst. Eksamensdato: 8. juni 2006 Studieretning: Elektrofag Oppgåva ligg føre på begge målformer, først nynorsk, deretter bokmål. / Oppgaven

Detaljer

Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse

Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse KOMPETANSEMÅL Generelt om naturfag: Kunnskap om, forståelse av og opplevelser i naturen kan fremme viljen til å verne om naturressursene, bevare

Detaljer

TEORIKURS TREBÅT- BYGGERFAGET

TEORIKURS TREBÅT- BYGGERFAGET TEORIKURS TREBÅT- BYGGERFAGET "Heggvin", Ronald Nikolaisen TEORIKURS I TREBÅTBYGGERFAGET KURSET BESTÅR AV 2 SAMLINGER PÅ TOTALT 5 UKER. KURSSTED SALTDAL VIDEREGÅENDE SKOLE, ROGNAN. MELLOM SAMLINGENE LEGGES

Detaljer

Fra Forskrift til Opplæringslova:

Fra Forskrift til Opplæringslova: Fra Forskrift til Opplæringslova: 5-1. Kva det kan klagast på Det kan klagast på standpunktkarakterar, eksamenskarakterar, karakterar til fag- /sveineprøver og kompetanseprøve, og realkompetansevurdering.

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Førebuing/Forberedelse 30.05.2008

Førebuing/Forberedelse 30.05.2008 Førebuing/Forberedelse 30.05.2008 EL6019 VKII Elektrikar elektriske bygningsinstallasjonar Nynorsk/Bokmål Nynorsk Informasjon til førebuingsdelen Førebuingstid: Hjelpemiddel: Rettleiing om vurderinga:

Detaljer

Vi lærer om respekt og likestilling

Vi lærer om respekt og likestilling Vi lærer om respekt og likestilling I Rammeplanen står det at barnehagen skal tilby alle barn eit rikt, variert, stimulerande og utfordrande læringsmiljø, uansett alder, kjønn, funksjonsnivå, sosial og

Detaljer

Eksamen 07.06.2012. STI3102 Stillasbyggjarfaget/Stillasbyggerfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater.

Eksamen 07.06.2012. STI3102 Stillasbyggjarfaget/Stillasbyggerfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater. Eksamen 07.06.2012 STI3102 Stillasbyggjarfaget/Stillasbyggerfaget Lærlingar og praksiskandidatar / Lærlinger og praksiskandidater Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid Hjelpemiddel Eksamen

Detaljer

PYELOSTOMIKATETER SLIK TAR DU VARE PÅ PP- KATETERET

PYELOSTOMIKATETER SLIK TAR DU VARE PÅ PP- KATETERET PYELOSTOMIKATETER SLIK TAR DU VARE PÅ PP- KATETERET KVA ER EIT PYELOSTOMIKATETER? Pyelostomikateter (PP-kateter) blir brukt når urinen ikkje kan passere gjennom urinleiar og ned i blæra på grunn av eit

Detaljer

Eksamen 23.11.2011. MAT1011 Matematikk 1P. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 23.11.2011. MAT1011 Matematikk 1P. Nynorsk/Bokmål Eksamen 23.11.2011 MAT1011 Matematikk 1P Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid: Hjelpemiddel på Del 1: Hjelpemiddel på Del 2: Framgangsmåte: 5 timar: Del 1 skal leverast inn etter 2 timar.

Detaljer

BEST. NR. 456-NYN. Ungdom i arbeid

BEST. NR. 456-NYN. Ungdom i arbeid BEST. NR. 456-NYN Ungdom i arbeid Utgitt første gong i 1985 Direktoratet for arbeidstilsynet Statens hus, 7468 Trondheim September 2002 Brosjyren er revidert og har fått ny lay-out. Mars 2008 Brosjyren

Detaljer

VASS- OG AVLØPSAVGIFTER

VASS- OG AVLØPSAVGIFTER Hå kommune FORSKRIFT VASS- OG AVLØPSAVGIFTER FORSKRIFT AV 28. OKTOBER 2010 - HÅ KOMMUNE www.ha.kommune.no 1 Innhald Vass- og avløpsavgifter 1.0 Generelle føresegner... 3 2.0 Formålet med forskrifta...

Detaljer

Saksnr Utval Møtedato Samferdselsutvalet 01.06.2016 Fylkesrådmannens tilråding Fylkesutvalet 27.06.2016 Fylkestinget 12.10.2015

Saksnr Utval Møtedato Samferdselsutvalet 01.06.2016 Fylkesrådmannens tilråding Fylkesutvalet 27.06.2016 Fylkestinget 12.10.2015 saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 18.05.2016 35308/2016 Åge Ødegård Saksnr Utval Møtedato Samferdselsutvalet 01.06.2016 Fylkesrådmannens tilråding Fylkesutvalet 27.06.2016 Fylkestinget 12.10.2015

Detaljer