Språkåret Prosjektplan

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Språkåret 2013. Prosjektplan 10.8.2012"

Transkript

1 Språkåret 2013 Prosjektplan abkhasisk adouma adja adygeisk afrikaans aizi akan (twi) albansk amharisk arabisk armensk aseri-tyrkisk assyrisk azerbajdsjansk bahasa Indonesia balutsji bamileke bariba basiri basjkirsk bemba bengali berbersk bhoipuri bissa bokmål bosnisk bulgarsk burmesisk cebuano chichewa crioulo dansk darginsk dari diola djerma dzongkha enaresamisk engelsk eshita estisk ewe fang filippinsk finsk flamsk fransk fulani færøysk ga-dangbe galisisk gbandi georgisk gola grebo gresk grønlandsk gujarati haitisk hakka hausa hebraisk hindi iban ibo ilocano ingusjisk irsk gælisk islandsk italiensk Ivar Aasen japansk kabardinsk kabre kachin kannada kantonesisk kanuri karakalpakisk karelsk karen kasakhisk kashmirsk khasi khmer khoekhoe kikongo kikuyu kimbundu kinesisk kinyarwanda kirgisisk kirundi kongo konkani kono koreansk kpelle krahn krio kroatisk kurdisk kvensk kviterussisk ladino lak 1913 lao latvisk limba lingala litauisk livisk loma luganda lulesamisk luo adagassisk makedonsk malawi malayalam malayisk maldivisk maltesisk mande mandingo marathi mende mëankieli min moldavisk mongolsk moru nederlandsk nepali nilotisk nordsamisk nyanja nynorsk oriya oromo ovambo pahari pashto persisk pitesamisk polsk portugisisk punjabi romani romansch rumensk russisk sango sanskrit sao sarakole senoufo serbisk serer setswana shona sindhi singalesisk skoltesamisk slovakisk slovensk somalisk spansk suno susu svensk swahili sørsamisk tadsjikisk tamasjek tamil tatarisk teiknspråk telugu tem temne thai thonga tibetansk tigré tigrinja tonga tsjekkisk tsjetsjensk tsonga turkmensk tuvinsk tyrkisk tysk ujgurisk ukrainsk umbundu umesamisk ungarsk urdu usbekisk vietnamesisk wolof yoruba zulu 2013 Året som vil gjere tilskodarane til deltakarar 3

2 Velkomen til Språkåret 2013 Raus feiring: Språk har vi felles, sjølv om vi ikkje har det same språket. Språkåret 2013 skal bli ei raus, inkluderande og samlande feiring av språklege skilnader og språkleg mangfald. Alle har eit språk, og Språkåret vender seg til alle. Vi vil gjere tilskodarane til deltakarar. Allspråkjubileum for Ivar Aasen: Språkåret 2013 skal vere eit allspråkjubileum på nynorsk grunn. Utgangspunktet er 200-årsjubileet for Ivar Aasen og 100-årsjubileet for Det Norske Teatret. Med Språkåret 2013 blir for første gong også bokmålet feira nasjonalt, saman med samiske språk, historiske minoritetsspråk og nye innvandrarspråk. Planen er forma på grunnlag av kontakt med om lag 70 aktuelle aktørar. 200 språk: Eit språk treng brukarar. Berre det siste tiåret har om lag 200 språk vore i bruk i den norske kvardagen. Toleransen for nynorsk har auka i seinare tiår, men på fleire område har bruken av nynorsk minka. Fem mål: Språkåret 2013 bør arbeide ut frå fem mål: 1. Skape større språkleg sjølvkjensle blant nynorskbrukarar og større aksept for den språkdelte norske kulturen 2. Gjere også bokmålsbrukarane stolte av den nynorske skriftkulturen 3. Få fram meir kunnskap om, og skape større respekt for urfolkspråk, minoritetsspråk, innvandararspråk og teiknspråk 4. Setje den norske språksituasjonen inn i internasjonale og samanliknande perspektiv 5. Skape breiare kontakt mellom språkpolitiske aktørar med felles interesser på tvers av språkgrenser og etnisitet Sjølvstendig og effektivt: Språkåret blir organisert som eit sjølvstendig prosjekt, administrert av Nynorsk kultursentrum, men klart skilt frå den ordinære verksemda. Språkåret får sekretariat med tre stillingar i Ivar Aasen-tunet. Styret i Nynorsk kultursentrum svarar for bruken av midlane. Ei strategisk samansett referansegruppe og eit Språkårsforum sikrar breidda og gir råd om etterbruken. Hundrevis av arrangement: Prosjektplanen inneheld nærmare 100 planlagde, moglege og tenkte tiltak i Språkåret. Språkåret 2013 bør ha seks basisarrangement frå opning i Kristiansand i januar via verdskonferanse i Tromsø til avslutning i Ørsta i desember markerer både breidda i språkmangfaldet i landet og ytterpunkta for Ivar Aasens reiser. Enno er mange idear utenkte, og mange aktørar og miljø kjem til etter kvart. Språkåret blir difor endå mykje større enn det prosjektplanen syner no. 19 millionar: Mange nordmenn tenkjer annleis om språk i dag enn for 25 eller 50 år sidan. Verdien av dette kan ikkje målast i kroner, men treng kroner for å feirast. Budsjettet for Språkåret er på 19 millionar kroner. Det meste av dette blir brukt til innhaldsproduksjon. For 2013 trengst 16,5 millionar kroner i statlege driftsmidlar. For åra 2011 og 2012 disponerer Nynorsk kultursentrum alt 2,1 millionar kroner frå Kulturdepartementet. Tek aldri slutt: Språkåret 2013 er året som aldri sluttar det går berre over i ei anna form. Med sitt perspektiv på samspelet mellom språk og demokrati vil Språkåret gå saumlaust over i Grunnlovsjubileet Eit sentralt kriterium for prioritering er nettopp kva tiltak som kan vare lenge etter 31. desember Språkåret skal gi eit løft for språkmangfaldet i Noreg, vere ein handfast reiskap for å følgje opp språkmeldinga og byggje opp nye møteplassar for ulike grupper av språkbrukarar. 4

3 Innhald Forord 3 1 Oversyn Tilråding frå styringsgruppa Språkåret: arrangement i utval for eit heilt år 6 2 Bakgrunn Norsk språk og språk i Noreg Norsk og nordisk Språk i verda 12 3 Kvifor Språkåret 2013? Viktige jubileum Norsk språkpolitikk Brei interesse Politisk plattform Det overordna grepet: språk Bodskap Samarbeidspartnarar 18 4 Organisering Eit sjølvstendig tiltak To basisinstitusjonar Styre Referansegruppe Sekretariat Lokalisering Språkårsforum for samarbeid Samspel med andre nasjonale jubileum Kommunikasjon Kommunikasjonsstrategi Mål og målgrupper Gjennomføring Logo og profilprogram Nettstad Sosiale medium Deling Nyhendebrev Språkmagasinet 29 6 Kalender 30 7 Basisarrangement Opning i Kristiansand 2. januar Dei nynorske festspela Ivar Aasen 200 år 5. august Folkefest i Oslo 6. oktober Verdskonferanse i Tromsø Avslutning i Ivar Aasen-tunet 38 8 Arrangement for eit heilt år Internasjonale arrangement Samiske tiltak Kvenske tiltak Digitale tenester Radio, tv og film Aviser, blad og bøker Utstillingar Scenekunst Samtalar, debatt, foredrag Vandringar, turar og reiseliv Mynt, frimerke og varer Konkurransar Grunnskule og vidaregåande Universitet og høgskular Offentleg forvaltning Offentlege og private jubileum 84 9 Etterbruk og verknader Eit løft for språkmangfaldet Oppfølging av språkmeldinga Nye kontaktflater Eit rammeverk for langvarige verknader Økonomi Økonomistyring 89

4 10.2 Finansiering Oppdatert søknad til Kulturdepartementet Drift og innhaldsutvikling Kommunikasjon Innhald basisarrangement Innhald andre sentrale tiltak Støtteordning for eksterne arrangørar Prosjekt innanfor eigne budsjett Arbeidet vidare Oppfølging frå Nynorsk kultursentrum Saker til særleg oppfølging Miljø for rask oppfølging Oppfølging av kontaktar 97 Med atterhald om endringar I denne utgåve er prosjekt som ikkje var med i prosjektplanen , merkte med NY Vedlegga i prosjektplanen av er ikkje med Illustrasjon framsida Liste med skriftspråk i Norden og alle morsmål i norsk skule Nynorsk kultursentrum Indrehovdevegen 176, 6160 Hovdebygda Sist oppdatert 10. august

5 Forord På grunnlag av ei omfattande tilråding frå styringsgruppa for Språkpåret legg Nynorsk kultursentrum med dette prosjektplan og prosjektbudsjett for Språkåret Plan og budsjett er på alle hovudpunkt i samsvar med tilrådingane frå styringsgruppa. Nynorsk kultursentrum har arbeidd med 200-årsjubileet for Ivar Aasen sidan hausten I åra drøfta styre og råd ei rekkje saker under overskrifta «Perspektiv 2013». Ideen om å gjere 2013 til eit språkår blei lagd fram for styret 23. mars 2007 og er konkretisert i åra etterpå. På desse åra har dermed saka vore drøfta på ymse vis i om lag 15 styremøte. Regjeringa Stoltenberg løyvde hausten 2010 midlar til eit utviklingsprosjekt for Språkåret Jens Kihl var prosjektleiar i eit halvt årsverk frå og med 1. juni 2011, og styret i Nynorsk kultursentrum oppnemnde ei breitt samansett styringsgruppe med ni medlemer: Leiar Grete Riise, seniorrådgivar Fylkesmannen i Hordaland Bodil Aurstad, språkkoordinator Nordisk ministerråd Ola E. Bø, dramaturg Det Norske Teatret Torbjørn Røe Isaksen, stortingsrepresentant Camara Joof, musikar Aili Keskitalo, leiar Norske Samers Riksforbund Janne-Kristin Svarstad Nygård, leiar Norsk Målungdom Vigdis Moe Skarstein, nasjonalbibliotekar Nasjonalbiblioteket Arnfinn Muruvik Vonen, direktør Språkrådet Oppnemningane var personlege. Styringsgruppa var eit rådgivande organ for styret i Nynorsk kultursentrum og arbeidde ut frå eit fastlagt mandat. I samsvar med tidsplanen leverte prosjektleiar og styringsgruppa si tilråding 14. januar Tilrådinga var samrøystes på alle punkt. Styret i Nynorsk kultursentrum slutta seg 27. januar 2012 til planen med mindre endringar. Språkåret skal vere ei raus og inkluderande feiring av alt språk i Noreg med grunnlag i 200-årsjubileet for Ivar Aasen. Styringsgruppa rådde til at Nynorsk kultursentrum bør leie det vidare arbeidet med på planleggje og gjennomføre Språkåret. Styret i Nynorsk kultursentrum har vedteke å ta på seg denne oppgåva. Då må Språkåret både organisatorisk og økonomisk vere klart skilt frå den ordinære verksemda i Nynorsk kultursentrum. Denne prosjektplanen syner korleis dei skilja kan vere. På vegner av stiftarar og råd, styre og tilsette i Nynorsk kultursentrum takkar eg styringsgruppe og prosjektleiar for vel utført arbeid og ønskjer alle velkomne til Språkåret 2013 året som aldri sluttar. Eg gleder meg til å feire språklege forskjellar og språkleg mangfald i landet vårt. I sin tur må dette auke den språklege toleransen. Ørsta / Florø, 27. januar 2012 Reidar Sandal 4

6 1 Oversyn Grunnlaget for prosjektplanen er det utviklingsprosjektet for Språkåret 2013 som blei gjennomført frå juni 2011 til januar Samtalar og møte med om lag 70 aktuelle aktørar var ein viktig del av arbeidet. Lista over programidear i arbeid er førebels. 1.1 Tilråding frå styringsgruppa Denne prosjektplanen fører vidare alle hovudlinjene i ein tilrådingsrapport frå styringsgruppa for utviklingsprosjektet og gjer greie for mål, strategi, bodskap, prioriterte tiltak, kommunikasjon, økonomi og aktuelle samarbeidspartnarar. Meir utfyllande informasjon om prosessen og organiseringa finst i vedlegg 1. Tilrådinga byggjer på drøftingane i styringsgruppa, i tillegg til møte og samtalar med om lag 70 ulike miljø, som på kvar sin måte har bidrege til å utvikle prosjektet. Det har vore motiverande å sjå kor entusiastiske mange har vore for å lage eit språkår i 2013, og kor mange prosjekt som alt er under utvikling over heile landet. I tråd med oppdraget frå Kulturdepartementet og mandatet frå Nynorsk kultursentrum har vi prioritert å dra med tunge aktørar utanfor dei typiske nynorskmiljøa. Dette har vore ei svært takknemleg oppgåve som må prioriterast òg gjennom På same måte ligg rapportane frå norske og internasjonale jubileumsår til grunn for arbeidet. Fleire aktørar frå desse jubilea har vore kontakta og har gitt nyttige innspel i arbeidet. Vi vonar vi har lært av dei feilstega andre har gjort, samstundes som vi ikkje kvir oss for å hente inspirasjon frå suksessane. I 2013 er det 200 år sidan Ivar Aasen vart fødd, og 100 år sidan Det Norske Teatret, eit av dei svært synlege resultata av arbeidet hans, spelte si første framsyning. Det frigjerande og skapande i den nynorske språkreisinga er eit framifrå høve til å setje seg inn i og markere det språklege mangfaldet i Noreg både breiare og meir omfattande. Ein kan ikkje ofte nok feire variasjonen av språklege uttrykk som identitetsberar, og heller ikkje påpeikinga av at språkleg mangfald og toleranse er ein avgjerande føresetnad for ei demokratisk samfunnsutvikling. Dette er særleg relevant i dei store demokrati-jubilea i 2013 og Språkåret følgjer såleis opp rammene for ein heilskapleg språkpolitikk slik dei er skisserte i den språkmeldinga som Stortinget slutta seg til i Sjølv om lista over tiltak alt er lang, veit vi at mange fleire er under planlegging. Alle er like velkomne til å bidra i arbeidet med Språkåret Det er interes-sant å sjå kor stort dette prosjektet er i ferd med å bli. Slik har vi gode voner om å oppfylle dei ambisiøse måla regjeringa Stoltenberg la for arbeidet i oppdragsbrevet 10. november Med våre ambisiøse mål må Språkåret 2013 vere til stades i kvardagen til alle nordmenn. Nokre av høgdepunkta blir ein verdskonferanse om språkleg mangfald i Tromsø, utstilling(ar) i regi av Nasjonalbiblioteket, folkefest i Oslo sentrum i høve hundreårsfeiringa til Det Norske Teatret, fødselsdag for Ivar Aasen over heile landet og eit mylder av fest, kunnskap og språkpolitikk tvers gjennom heile kalenderen. 5

7 1.2 Språkåret: arrangement i utval for eit heilt år (uendra) Opningsframsyning Kristiansand 2.1. Dei nynorske festspela Ivar Aasens 200-årsfag 5.8. Folkefest i Oslo Verdskonferanse i Tromsø Avslutning i Ivar Aasen-tunet All verdas språkkalender Allkunne-artiklar om 366 språk Allmugens handskrifter Amatørteaterfestivalen 2013 Animasjonsfilm om småguten Ivar Aasen Barnebok om Ivar Aasen Bibelen på all verdas språk Bikubekveld i hundre Bilete av Ivar Aasen: nettutstilling Demokratiekspressen Demokratisk vorspiel Den mangfaldige scenen: ti nye stykke Dette er Ivar Aasen: ei folkebok Dette er Ivar Aasen: ei vandreutstilling Digitalisering av Ivar Aasens skrifter Diktardagar 2013 i august Diktarord med på reisa Europa-lansering av Ethnologue Folkemarsj i fotspora til Ivar Aasen Forfattarturnear Forskingsdagane landet rundt Frimerke til vanlege brev Google-banner og bannerannonsar Grunnlovsjubileet 2014 Her var Ivar Aasen: tv-snuttar Hotell Bondeheimen 100 år Ivar Aasen på nett Ivar Aasen-almanakken digitalt Jubileumsbok om Det Norske Teatret Jubileumsutstilling om Det Norske Teatret Kampanje om statsspråk Katta i sekken på ny Konferanse om språk og media i Volda Kven veit?-konkurransen Kåring av Noregs nasjonalkraftuttrykk Leksikografi-konferanse i Trondheim Leselyst-aksjonar Lommeordbok for utelivsløver Med språk i kofferten: foredragsturné Mobilapplikasjonar for språkhjelp Mynt til vanleg bruk Mållagsstafetten gjennom landet Nordisk konferanse for litterære selskap Nordisk konferanse om små språk Nordisk språkkonferanse for ungdom Nordiske dialektar på nett Noreg 2018: foredragsserie Norsk litteraturfestival Nynorsk i samtida: nettutstilling Omsetjingskonkurranse Ord Uro Brot Bru: ei brubygging Ordkunst for norsklærarar Ordspionen Lurivars dataspel Pedagogisk nettprogram for lærarar Samisk språkkampanje Samisk språkkonferanse Samiske språkambassadørar Samtalar om språk og teater Seminar og språkkonferanse i Bergen Slektsstemne for Aasen-slekta Språk i nordiske venskapskommunar Språk langs vegen og kysten Språkfakta 2013 Språkkafear Språkkonteiner for språkleg sjølvhjelp Språkmagasinet: eit nytt blad Språkpolitikk før stortingsvalet 2013 Språksansen Språkteigen gjennom året Språkversjonar av populære nettenester Språkåret i Olav H. Hauge-senteret Språkåret i Språkteigen Stortingsmelding om språkpolitikk Teaterfestival på Det Norske Teatret Turnéframsyning Dei nynorske festspela Unge talent tek språkvitskapen vidare Utstilling om språkmangfaldet i Noreg Verdsblogging om språk 5.8. Viljen til språk: ei basisutstilling på ny Wikipedia-artiklar om all verdas språk 6

8 2 Bakgrunn Sidan 1960-åra er det historisk fleirspråklege Noreg blitt fleirspråkleg på ein ny måte. Eit språk treng brukarar. Berre det siste tiåret har om lag 200 språk vore i bruk i den norske kvardagen. Toleransen for nynorsk har auka i seinare tiår, men på fleire område har bruken av nynorsk minka. Kvart språk har sine styrkar og sine problem. Ei forståing av situasjonen for norsk språk og språk i Noreg, kva som er positive utviklingstrekk og kva problema er er ein nødvendig føresetnad for at Språkåret 2013 skal kunne plassere seg på dei rette stadene i dette landskapet av språk. 2.1 Norsk språk og språk i Noreg På ulikt vis samanfattar fleire publikasjonar informasjon om situasjonen for norsk språk og språk i Noreg. Tre av dei viktigaste er St.meld. nr. 35 ( ) Mål og meining heretter kalla språkmeldinga 1, Språkfakta 2010 av Ottar Grepstad 2 og dei årlege Språkstatus-rapportane 3 frå Språkrådet. Vi veit med andre ord mykje meir om den norske språk-situasjonen no enn for berre nokre år sidan, og dette gir eit godt utgangspunkt for handling. Språkmeldinga inneheld i kapitrtel 4 ei drøfting av «det norske og nordiske språklandskapet». 4 Innleiingsvis peikar meldinga på at det ikkje finst oversyn over språkval og språkkunnskapar korkje på individ- eller samfunnsnivå i Noreg. Det er med andre ord umogleg å gi eit fullnøyande bilete av stoda for norsk språk og språk i Noreg. Dette bør likevel ikkje hindre oss i å bruke det rike tilfanget av opplysingar vi faktisk har, og å leggje dei til grunn for dei vala vi tek. Norsk = bokmål og nynorsk Bokmål og nynorsk har vore jamstilt sidan I språkmeldinga heiter det i kapittel at over 90 prosent av alle i Noreg har norsk som morsmål. Vidare blir det presisert at «norsk» i skriftleg form er bokmål og nynorsk, og i munnleg form det rike tilfanget av dialektar vi har i Noreg. Språkmeldinga går nærmare inn på fordelinga mellom bokmål og nynorsk ved å referere til undersøkingar frå TNS gallup i 1995, 2000 og 2005: I 2005 intervjua TNS Gallup eit utval på vel 4000 personar, som fekk følgjande spørsmål: «Når du skriver i private sammenhenger benytter du da som regel nynorsk, som regel bokmål/riksmål eller begge former omtrent like mye?» Den same undersøkinga var gjennomført også fem og ti år tidlegare. I 1995 og 2005 var det 7,5 prosent som svarte

9 nynorsk, i ,5 prosent, medan dei som svarte at dei nytta begge målformene omtrent like mykje, auka frå 5,0 prosent i 1995 via 5,3 prosent i 2000 til 5,5 prosent i Ut frå ein sannsynleg feilmargin på eitt prosentpoeng gir desse tala eit bilete av ein nokså stabil situasjon på landsbasis. Når ein slår saman dei reine nynorskbrukarane og dei som svarte at dei brukte både nynorsk og bokmål, blir resultatet 12,5 prosent i 1995, 13,8 prosent i 2000 og 13,0 prosent i Talet 13 prosent tilsvarer om lag personar. I Språkfakta 2010 reknar Ottar Grepstad med at Noreg har minst nynorskbrukarar. I stort er altså stoda for den språkdelte norske skriftkulturen prega av stabilitet. Likevel er det ei rekkje utfordringar, og fleire av desse gjeld både nynorsk og bokmål. Talet på elevar med nynorsk hovudmål i grunnskulen går ned: 1. oktober 2011 var det elevar med nynorsk hovudmål i grunnskulen, eller 12,9 prosent. 5 Det var elevar med bokmål som hovudmål og 855 elevar med samisk hovudmål. Talet på elevar med nynorsk hovudmål har minka med på ti år: I skuleåret var det nynorskelevar. 6 Fråfallet er stort, men det varierer geografisk: Prosjektet «Målstreken» i regi av Noregs Mållag har dokumentert at opp mot 75 prosent av alle elevar med nynorsk hovudmål i Valdres byter til bokmål i skuletida, medan nær null gjer det i Nordfjord. 7 I høgare utdanning er talet på innleverte hovud- og masteroppgåver på nynorsk endå lågare. I perioden 1986 til 2006 har det variert mellom 2,9 og 4,8 prosent. 8 Dei same tala syner òg eit problem for bokmålet: I 1986 var 80,7 prosent av slike oppgåver på bokmål, i 2006 berre 61,1 prosent. Heile nedgangen skriv seg frå auken i engelskspråklege oppgåver. I arbeids- og næringslivet er inntrykket noko tilsvarande: Norsk har ein dominerande posisjon, men det er engelsk som er det veksande språket. I Språkstatus 2010 skriv Språkrådet at «Hovudinntrykket er at engelsk førebels ikkje spelar ei avgjerande rolle i desse sektorane, samla sett, men engelsk er på frammarsj i næringslivet». 9 I norsk næringsliv er nynorsk knappast til stades på nasjonalt nivå, med unntak for nokre einskildbedrifter. Innanfor mediefeltet er det stor skilnad i nynorskbruken mellom dei områda som er språkregulerte og dei som ikkje er det. NRK oppfyller jamt over ikkje kravet om 25 prosent nynorsk. I 2010 varierte tala i dei ulike kanalane og plattformene mellom 9,2 og 24 prosent. 10 Tala er likevel langt betre enn i den språkleg uregulerte delen av mediebransjen. I 2008 stod nynorskavisene for 6,8 prosent av opplaget til norske aviser. Språkblanda aviser stod for 5,5 prosent og dei reine bokmålsavisene utgjorde 87,6 prosent. 11 Dei tre største avisene i landet har til vanleg redaksjonelt forbod mot at eigne medarbeidarar skriv stoff på nynorsk. Den praksisen kritiserer regjeringa i språkmeldinga: «Departementet ventar at riksdekkjande aviser i større grad gav høve til å nytta nynorsk på redaksjonell plass» tabell tabell side rten2010_nett.pdf, side tabell punkt 9.4 8

10 Samisk I språkmeldinga skriv regjeringa at «samane er urfolk i Noreg, og jamvel om norsk i dag er det dominerande majoritetsspråket i landet vårt, har dermed samisk språk også i høg grad ei historisk særstilling på norsk territorium». 13 På nokre tiår har samisk gått frå å vere aktivt undertrykt av den norske staten til å bli støtta gjennom ei rekkje direkte og indirekte språkstimuleringstiltak i tillegg til den innsatsen samiskspråklege sjølve legg ned: «Etter lang tid med fornorsking er samisk språk i en revitaliseringsfase. I mange samiske områder legges det ned et stort arbeid for å revitalisere språket». 14 Sametinget har det operative ansvaret for den samiske språkpolitikken i Noreg, og den norske staten har det overordna ansvaret for samisk språk. I samelova blir det slått fast at samisk og norsk er likeverdige språk, og at dei skal vere likestilte språk i forvaltningsområdet for samisk språk og dei områda samelova elles regulerer. 15 Dette forvaltningsområdet utgjer no åtte kommunar i tre fylke. Dette er eit stridstema som jamt kjem tilbake, og er for tida særleg politisk brennbart når det gjeld skilting (stadnamnlova), innmelding (Tromsø) og utmelding (Porsanger). Samisk blir snakka i fire land, og den samiske språkgruppa utgjer 11 språk. Av levande samiske språk i Noreg er nordsamisk suverent størst. Sametingets språkmelding frå 2004 skisserer at det kan vere som meistrar nordsamisk, som meistrar lulesamisk og noko tilsvarande for sørsamisk. 16 Som nemnt har 855 elevar samisk hovudmål i skuleåret , fordelt på åtte fylke. 89 prosent av desse elevane går på skular i Finnmark. 17 Det er eit problem at det er for lite statistikk på dette feltet, men dette vil truleg betre seg når ei samisk språkundersøking blir sluttført i april Eitt av dei mest alvorlege problema for samiske språk er nedgangen i talet på elevar med samisk som andrespråk, noko rapporten Samiske tall forteller 4 tydeleg peikar på: 19 Den tydelegaste og mest alvorlege tendensen i statistikken for samisk språk i barnehage og skule for skuleåret 2010/11 er nedgangen i talet på elevar som vel samisk som andrespråk i grunnskulen. Dette talet heldt fram med å gå ned dette skuleåret, slik det har gjort kvart år dei siste fem åra. Faget samisk som andrespråk har no mista 38 % av grunnskuleelevane sine sidan St.meld. nr. 28 ( ) Samepolitikken 20 gir ei innføring i utfordringane for samisk språk, og i 2009 kom Handlingsplan for samiske språk. 21 Begge desse peikar på at mykje er ugjort på ikt-feltet for at samisk skal ha ein stabil posisjon i samfunnet i framtida. I tillegg er det eit 13 punkt /20.html?id= html?id=

11 sentralt problem at det manglar kvalifisert samiskspråkleg personell med samiskspråkleg kompetanse: 22 Det er stor mangel på personer med kompetanse i samisk språk på alle nivåer i Norge. Mangel på barnehagepersonell, lærere, lærebokforfattere, oversettere, tolker, personer med samiskspråklig kompetanse i helse- og sosialvesenet og på en rekke andre samfunnsområder, fører til at viktige prinsipper i samepolitikken og lovfestede rettigheter ikke oppfylles. Nasjonale minoritetsspråk Noreg har ei rekkje nasjonale minoritetsspråk. Noreg har ratifisert Den europeiske pakta for regional- og minoritetsspråk frå 1992 for samisk, kvensk, romani og romanes. Utanom det samiske urfolket finst i Noreg fem mindretalsgrupper som har opphavleg eller langvarig tilknyting til landet og som difor har fått status som nasjonale minoritetar. Desse kan i større eller mindre grad identifiserast gjennom ein annan språkleg bakgrunn enn norsk, men det varierer i kva grad desse språklege tradisjonane framleis er i levande bruk. 23 I praksis er det tale om tre nasjonale minoritetsspråk: kvensk, romani og romanes. Finsk hos skogfinnane og jiddisk er i praksis borte som språk i Noreg, sjølv om skogfinnane og jødane framleis er nasjonale minoritetar. Av desse tre er kvensk det største språket. Kvensk byggjer på språket finske immigrantar tok med seg til Nord-Noreg gjennom fleire hundre år. I følgje språkmeldinga kan det vere mellom 2000 og 8000 kvenskspråklege i Noreg. For dette språket er historia om offisielle språkstimuleringstiltak relativt kort. Kvensk fekk offisiell status som nasjonalt minoritets-språk i 2005, og Kainun institutti Kvensk institutt i Børselv blei skipa same året. 24 Den kvenske avisa Ruijan Kaiku vekslar mellom kvensk, meänkieli, finsk, svensk, bokmål og nynorsk, og kom ut første gong i 1995, 25 I språkmeldinga skriv regjeringa dette om situasjonen for kvensk i dag: «Kvensk språk er i dag i ein svært utsett situasjon. Det er få aktive talarar att, og dei fleste av desse er middelaldrande og eldre menneske. Det er få språkbrukarar under 40 år». 26 Det er eit stort problem at det nasjonale ansvaret blir lagt på einskildkommunar som ikkje ser seg i stand til å oppretthalde til dømes bygdeskular med mange kvenske elevar, slik vi no ser i saka om Børselv oppvekstsenter. 27 I dag finst det ikkje ei nasjonal ordning med kvensk forvaltningsområde, slik det gjer for samisk. Romanes er språket til romfolket i Noreg. Språkmeldinga reknar med at romfolket tel personar og at om lag 90 prosent av dei snakkar romanes. 28 Mange av dei eldre av det norske romfolket snakkar romanes betre enn norsk /20.html?id= punkt punkt punkt

12 Dette språket må ikkje forvekslast med romani, språket til romanifolket, som har vore brukt i Noreg i fleire hundreår. Overslaga over dei som kan tale norsk romani, varierer frå nokre hundre til eit par tusen. I dag meistrar få av romanifolket romani, og nesten alle dei som gjer det, er eldre menneske. 30 For både romanes og romani gjeld det at dei knapt eksisterer som skriftspråk, i forsking, media eller næringsliv. Teiknspråk Med språkmeldinga frå 2008 fekk norsk teiknspråk offisiell status i Noreg. Den same meldinga peikar på grunngivinga for dette: 31 Norsk teiknspråk er eit eige språk oppbygd på sin eigen måte; det er såleis ikkje ei attgiving av det norske verbalspråket gjennom eit anna medium. Det er eit språk for seg, ikkje gestikulering eller pantomime. Det er eit ekte språk, eit språk som har verdi i seg sjølv, også som ein del av den norske kulturarven. Ifølgje denne meldinga kan ein rekne at norsk teiknspråk har om lag brukarar. Trass i den offisielle statushevinga er det stadig viktig å vere merksam på misoppfatningar om at språket er ei slags naudløysing med lågare potensial enn talespråk. Språkrådet har fått eit overordna ansvar for norsk teiknspråk, og har frå hausten 2010 eigen rådgivar for teiknspråk. Nyare minoritetsspråk Noreg har svært lenge vore eit fleirspråkleg land, ikkje minst lengst nord. Nordmenn har i mange hundre år vore i kontakt med språk som står relativt fjernt frå norsk, som russisk, finsk, jiddisk, romanes og romani. Våre eigne nabospråk, som svensk, dansk og andre språk i Nord-Europa, har òg lange tradisjonar i landet vårt. Slik kan det vere nyttig å skilje mellom desse språka og dei språklege minoritetane som har etablert seg i Noreg i etterkrigstida. Det er vanskeleg å vite kor mange språk som blir nytta i Noreg i dag. Ein reknar at opp mot 120 ulike språk er representerte i osloskulen, og at det til saman kan vere 150 ulike språk i Noreg. 32 I grunnskulen er det registrert elevar med til saman over 190 morsmål frå 2001 til 2011 (vedlegg 2). Alle norske kommunar har innbyggjarar med ikkje-norsk bakgrunn, og til saman er det om lag nordmenn som korkje har foreldre eller besteforeldre fødde i Noreg. Mellom dei største innvandrarspråka er polsk, urdu/panjabi, tysk, arabisk, kurdisk, somali, farsi, russisk, svensk, engelsk, dansk, vietnamesisk, bosniskkroatisk-serbisk og albansk. 33 Ingen av desse språka har nokon formell status i Noreg slik eldre immigrantspråk og andre nasjonale minoritetsspråk har. Den viktigaste språkretten som omfattar desse språka, er retten til særskild norskopplæring for elevar med anna morsmål enn norsk og samisk, ein rett som gjeld fram til elevane kan følgje den vanlege opplæringa. Elevane kan ha rett på 29 punkt punkt punkt punt

13 morsmålsopplæring, tospråkleg fagopplæring eller båe delar dersom dette er naudsynt i arbeidet med å lære norsk. Dette er regulert i opplæringslova, Norsk og nordisk Det nordiske språksamarbeidet har vore regulert frå og med Helsinki-avtalen frå 1962, og har sidan blitt konstituert gjennom fleire konvensjonar og deklarasjonar. Det samiske språksamarbeidet er om lag like gamalt, og er i dag organisert mellom dei nordiske sametinga. Noreg har formannskapet i det nordiske samarbeidet i 2012, og legg i sitt program særleg vekt på oppfølginga av satsinga på språkforståinga hos barn og unge, både med ei vidareføring av gode resultat frå den nordiske språkkampanjen og med merksemd om språkforståing hos nordbuarar som ikkje har dansk, norsk eller svensk som morsmål. Ulike miljø har dei siste åra peika på at nabospråksforståinga i Norden er på veg nedover, som rapporten Norsk i hundre! frå Språkrådet. 35 Ein konsekvens av ei slik utvikling er at nordmenn i mindre grad kan nytte seg av fordelane ved å tilhøyre ein språkfellesskap med kring 20 millionar brukarar. 2.3 Språk i verda UNESCO reknar at det finst vel 6000 språk i verda, og at halvparten står i fare for å gå uty av bruky. 36 Summer Institute of Linguistics dokumenterte i si 16. utgåve av Ethnoogue i 2009 at 6909 språk var i bruk. Av desse masnge ntusen språka finn vi i Noreg språk i båe endar av skalaen: Norsk høyrer til mellom dei absolutt mest trygga språka, og er mellom dei to prosentane mest nytta. Dersom ein reknar nynorsk som eit eige språk, vil òg dette vere eit stort språk i ein global kontekst. Dei aller fleste språka i verda har langt mindre enn ein halv million brukarar. I motsett ende er Noreg representert med både jiddisk, romanes, norsk romani, kvensk og tre av dei samiske språka. Jamvel om konteksten er annleis for språk i Noreg enn andre stader, er livsgrunnlaget det same: Eit språk treng brukarar for å overleve. Eg vonar at Språkåret kan opna fleire auge for at det fleirspråklege er ei av dei sterkaste sidene ved den norske kulturen. Og så vonar eg at særleg politikarar på jakt etter veljarar får dette med seg. Ola E. Bø, dramaturg Det Norske Teatret, medlem styringsgruppa side

14 3 Kvifor Språkåret 2013? Språk har vi felles, sjølv om vi ikkje har det same språket. Språkåret 2013 skal bli ei raus, inkluderande og samlande feiring av språklege skilnader og språkleg mangfald. Språkåret 2013 skal vere eit allspråkjubileum med nynorsk grunnlag. Med Språkåret 2013 blir dermed for første gong også bokmålet feira nasjonalt, saman med samiske språk, historiske minoritetsspråk og nye innvandrarspråk. Dialog, ikkje monolog, må prege Språkåret. Det gjennomgåande grepet må vere deltaking. Mange nordmenn tenkjer annleis om språk i dag enn for 25 eller 50 år sidan. Verdien av dette kan ikkje målast i kroner, men treng kroner for å feirast. Utgangspunktet er 200- årsjubileet for Ivar Aasen og 100-årsjubileet for Det Norske Teatret. Der er fleire grunnar til at dette jubileet fjernar seg frå den klassiske malen for institusjons- eller personjubileum og heller prøver å løfte fram eit knippe konkrete, politiske målsetjingar. Det kan gjere Språkåret til ein arena for positiv profilering av språkpolitikk for både riks- og lokalpolitikarar i og utanfor folkevalde organ. Språkåret skal vere med og løyse prioriterte oppgåver for styresmaktene. 3.1 Viktige jubileum Ivar Aasen er ein heilt sentral person i norsk historie og norsk samtid. Den språktradisjonen han grunnla, er i dag ein av to likestilte i landet vårt, og er i dagleg bruk av svært mange nordmenn. Samstundes grunnla han meir enn ein måte å uttrykkje seg skriftleg på. Med landsmålet blei språkstrid eit heilt sentral spørsmål i landet vårt; ei definerande skiljelinje som framleis vekkjer både glede og harme. Han lærte seg sju språk, skreiv viktige sakprosatekstar og har ikkje minst ein plass i hjarta til mange nordmenn på grunn av dei mange dikta og songane som i dag er allemannseige. Arbeidet til Ivar Aasen er av ein slik karakter at han fortener ei høveleg jubileumsfeiring. Likevel er det ikkje denne sida som er viktigast å løfte fram, men snarare kva verdi dette arbeidet har i dag. Det er vanskeleg å sjå for seg den norske (språklege) kvardagen utan påverknaden frå Ivar Aasen. Det Norske Teatret er eit av våre mest folkekjære teater og har i fleire år vore det mest besøkte teateret i landet. Frå den spede starten i 1913 har teateret vakse til å bli ein sentral aktør i norsk kulturliv som har vore med på å syne fram nynorsken og det norske dialektmangfaldet til millionar av nordmenn. Som eitt av to likestilte nasjonalteater i landet har Det Norske Teatret fått den statusen Hulda og Arne Garborg drøymde om, men knappast våga tru på. Gjennom fleire år har ei lang rekkje institusjonar og miljø arbeidd for å koordinere desse jubilea, slik at desse merkjesteinane i norsk historie kan få den samla feiringa dei fortener. I staden for å slå kvarandre i hel med kvart sitt institusjonsjubileum, går breie miljø no saman om å skape det samlande Språkåret 2013, der heilt ulike miljø kan kjenne seg raust velkomne til å delta i feiringa på sin eigen måte. 13

15 3.2 Norsk språkpolitikk Den 28. april 2009 blei St.meld. nr. 35 ( ) Mål og meining. Ein heilskapleg norsk språkpolitikk ferdig handsama i Stortinget. Med denne meldinga har Noreg fått ein samla og samlande språkpolitikk som rommar heile spekteret av språkpolitiske spørsmål og gir ein grundig analyse av situasjonen i Noreg og verknadene av språkpolitikk. Eit halvt år tidlegare hadde Stortinget 23. oktober 2008 handsama St.meld. nr. 23 ( ) Språk bygger broer, som særleg tek for seg språkpolitikk på utdanningsfeltet. Til saman er dette eit grunnlag for å gå vidare frå tekst til handling: Breie lag av språkinteresserte miljø kan no gå saman for å realisere fleire av målsetjingane i desse stortingsmeldingane og samstundes utfordre styresmaktene på oppfølging, konkretisering og stadig nye steg. Språkåret tek ikkje som organisasjon politiske standpunkt i enkeltsaker, men vil skape arenaer for debatt og følgje opp dei høva som byd seg. 3.3 Brei interesse Språk er interessant. Dette er ein påstand som står seg langt utanfor Ivar Aasen-tunet, Norske kveners forbund eller Riksmålsforbundet. Språkdebatt i media, underhaldningsprogram på tv eller stadig nye publikasjonar om språk for folk flest syner korleis dette temaet engasjerer i breie krinsar, og særleg når folk får finne sin eigen inngang til temaet. Språkåret 2013 har alt høyrt frå mange at dette er ein heldig balanse: På den eine sida er temaet breiare enn om ein skulle gjennomført eit tradisjonelt forfattarjubileum. På den andre sida er problemstillingane klart definerte. Slik kan mange ulike miljø finne sine eigne vegar inn i saka, og vi kan byggje opp under den store interessa som alt finst. I mange miljø har 2013 lenge vore eit tema, ettersom dei to jubilantane på kvar sin måte er bautaer i det norske samfunnet. Òg frå desse miljøa er det gode tilbakemeldingar på dei politiske temaa som ligg til grunn: Språket tilhøyrer oss alle, og slik kan mange ulike institusjonar bli med utan å føle at dei feirar eit jubileum som ikkje «tilhøyrer dei». 3.4 Politisk plattform Den 10. november 2010 løyvde Kulturdepartementet kroner til eit utviklingsprosjekt for å gjere 2013 til eit nasjonalt språkår, og gav med det godkjenning til både ideen og organiseringa. Med løyvinga kom desse premissane: Tiltaket er basert på eit initiativ frå Nynorsk kultursentrum, som også får hovudansvaret for utviklingsprosjektet Den direkte bakgrunnen er at det i 2013 er 200 år sidan Ivar Aasen vart fødd og 100 år sidan Det Norske Teatret vart opna Ideen om eit språkår i 2013 har fått samla tilslutning frå Nynorsk Forum, eit samarbeidsorgan for i alt 24 nynorske institusjonar, organisasjonar og bedrifter Språkåret 2013 skal bidra til å skapa større språkleg sjølvkjensle blant nynorskbrukarar og større aksept og respekt for den språkdelte norske kulturen i alle lag av folket 14

16 Tanken er dessutan at dette tiltaket skal ha eit mykje vidare siktemål enn det nynorske; det skal handla både om norsk språk generelt og om språk i Noreg Dermed vil Språkåret 2013 få eit meir heilskapleg innhald, i tråd med perspektivet og rammene for den nye språkpolitikken som er skissert i regjeringa si språkmelding, som Stortinget slutta seg til i 2009 Dette betyr at Språkåret 2013 skal handla om både bokmål og nynorsk, teiknspråk, urfolksspråk, minoritetsspråk og innvandrarspråk Det er også eit mål å gje Språkåret eit internasjonalt tilsnitt og slik sjå den norske språksituasjonen i eit større, samanliknande perspektiv Formålet med utviklingsprosjektet som departementet no har gitt midlar til, er å greia ut føresetnadene for og innhaldet i Språkåret meir i detalj Her vil det vera eit viktig mål å få med også tunge aktørar utanfor dei nynorske miljøa som aktive medspelarar i den vidare planlegginga Språkåret skal ha eit inkluderande siktemål, og vona er at dette også på lengre sikt kan bidra til meir kontakt og samarbeid mellom ulike miljø av språkbrukarar i Noreg Dette er altså å forstå som den politiske plattforma for Språkåret Jamvel om desse premissane først og fremst er meint for utviklingsprosjektet, er dei ei god rettesnor for hovudprosjektet òg. Her blir både politiske og organisatoriske mål slegne fast, og Kulturdepartementet peikar tydeleg på at dette jubileet må få eit stort omfang. Fleire av dei måla Kulturdepartementet strekar opp. er Språkåret alt i ferd med å nå, til dømes å trekkje med «tunge aktørar utanfor dei nynorske miljøa» og å greie ut Språkåret 2013 meir i detalj. Ved at dette settet av premissar har vore formelt styrande alt frå november 2010 i praksis lenger, har det vore mogleg å rette innhaldet i Språkåret 2013 etter måla, og ikkje omvendt. Denne tilrådingsrapporten syner at det finst klare planar for å nå breidda av mål i den politiske plattforma. Likevel må ein ta høgd for at nokre av måla er lettare å måle enn andre. Sjølve organiseringa peikar allereie no mot eit år som vil ta for seg breidda av norsk språk og språk i Noreg, med internasjonale perspektiv og nye møteplassar for ulike miljø av språkbrukarar i Noreg. Vil så nokon i 2014 kunne påvise at Språkåret 2013 oppnådde målsetjinga om å «bidra til å skapa større språkleg sjølvkjensle blant nynorskbrukarar og større aksept og respekt for den språkdelte norske kulturen i alle lag av folket»? Eit slikt mål bør helst tolkast som noko heile Språkåret 2013 og alle involverte bør strekkje seg mot, i staden for noko ein vurderer resultatet konkret opp mot. Strategiske skilnader frå Ivar Aasen-året og seinare forfattarmarkeringar Dei siste åra har vi vore gjennom feiringane av mellom andre Henrik Ibsen (2006), Edvard Grieg (2007), Henrik Wergeland (2008), Olav H. Hauge og Geirr Tveitt (2008), Knut Hamsun (2009), Ole Bull (2010) og Bjørnstjerne Bjørnson (2010). For språkinteresserte har det heller ikkje skorta på høve til fest: Det europeiske språkåret (2001) og jubilea for Arne Garborg (2001) og Noregs Mållag (2006) har gitt ei grundig innføring i jubileumssjangeren for målfolk og andre. Bak alt dette ligg Ivar Aasen-året 1996, eit markeringsår 100 år etter at Ivar Aasen døydde. Då hadde det vore gjennomført ei rekkje Aasen-jubileum like frå den første markeringa i 1886 (sjå vedlegg 3). Det første samrådingsmøtet om Aasen-året blei halde i oktober 1993, og eit forprosjekt låg føre 27. januar Der var det sett opp fire overordna mål og fire overordna målgrupper, og tre bodskapar: 15

17 Ivar Aasen endra norsk historie Ditt eige språk er godt nok Den norske språksituasjonen er typisk i Europa Forprosjektet skisserte om lag 50 tiltak, og det var då etablert kontakt med om lag 30 aktørar. Eitt år seinare tok det heilt av. Omsetninga kom på 6,2 millionar kroner, og 1030 tiltak blei gjennomførte i 164 kommunar i alle fylka av eit ukjent, men stort tal aktørar. 37 Det viktige spørsmålet er: Korleis pløye ny mark i dette landskapet? Først av alt tek Språkåret 2013 alt mål av seg til å vidareføre det beste frå jubilea og markeringane dei siste 15 åra. Mange tiltak har etter kvart etablert seg som «obligatoriske» arrangement i slike jubileumsår, som opning og avslutning, eigne nettsider og markering av sentrale datoar frå historia til jubilanten. Ein annan fellesnemnar for norske jubileumsfeiringar er at dei jamt over er publikumsretta; med skiftande ttyngdepunkt er det som regel allmenta som er målgruppa for slike år. Som ei forlenging av dette ber òg mange jubileumsfeiringar preg av dugnad. Både ved at ulike institusjonar og miljø bidreg på ulike måtar og ved at det frivillige Noreg deltek i feiringa, og slik gir jubileumsåra ein eigen dimensjon nasjonalt og lokalt. Alt dette er element Språkåret 2013 ønskjer å vidareføre. Likevel er det fleire moment som vil gjere Språkåret 2013 annleis enn mange av jubilea frå seinare år. 3.5 Det overordna grepet: språk Språk. Meir avansert er det i grunnen ikkje. I staden for å insistere på at Ivar Aasen og Det Norske Teatret er aktuelle i 2013, peikar vi på kva som gjer dei aktuelle, bind dei saman og som gjer at dette er eit jubileum for alle nordmenn: Språk har vi alle felles, sjølv om vi ikkje har det same språket. I 1996 var det mange gode grunnar til å løfte fram Ivar Aasen. Biletet av han i allmenta var traust og negativt, mykje arbeid stod ugjort innanfor dokumentasjon og formidling, og mange aktørar var dårleg koordinerte. Mylderet av biografiar, utstillingar, arrangement, oppslag i media, tiltak i skulen og mykje anna gjorde at ein fekk endra situasjonen. Ein av dei langsiktige verknadene er det nye Ivar Aasen-tunet i Hovdebygda: Grunnsteinen blei symbolsk lagd ned 15. september I dag er situasjonen ein annan: Dokumentasjonen og formidlinga av livet og verket til Ivar Aasen held eit høgt nivå, og det same gjeld informasjon om den nynorske skriftkulturen. Det finst meir etablerte miljø og samarbeidsformer, og målrørsla er meir samla enn tidlegare. Ein ny situasjon krev nye grep, og no er tida mogen for å løfte fram dei ideane som både Ivar Aasen og Det Norske Teatret representerer. Ved å seie at Språkåret 2013 skal handle om å «bidra til å skapa større språkleg sjølvkjensle blant nynorskbrukarar og større aksept og respekt for den språkdelte norske kulturen i alle lag av folket» og dessutan «ha eit mykje vidare siktemål enn det nynorske; det skal handla både om norsk språk generelt og om språk i Noreg», plasserer ein handa midt i eit kvefsebol: Spørsmål som skriftleg nynorskopplæring for alle, Tromsø kommune inn i forvaltnings-området for samisk språk eller morsmålsopplæring er debattar med høg 37 Ivar Aasen-året 1996: År læra meir enn manga bøker. Sluttrapport. Rekneskap. Oslo

18 temperatur og til dels steile frontar. Språkåret 2013 vil ikkje sjølv ta stilling i slike debattar, men meiner det er viktig at slike debattar blir løfta fram. Språk er ikkje alltid berre lett og morosamt. Språkspørsmål er ofte på ramme alvor, og Språkåret 2013 tek mål av seg til å gå inn i meir konfliktfylte delar av den norske språkkvardagen. Samstundes fortener både Ivar Aasen og Det Norske Teatret ein fest. Sjølv om Språkåret 2013 skal løfte fram alt norsk språk og språk i Noreg, har Kulturdepartementet heilt tydeleg peika på at «Språkåret 2013 skal bidra til å skapa større språkleg sjølvkjensle blant nynorskbrukarar og større aksept og respekt for den språkdelte norske kulturen i alle lag av folket». Slik må ulike omsyn vegast opp mot kvarandre heile vegen. Dette treng ikkje vere eit problem i arbeidet, men tvert om gjere Språkåret 2013 dynamisk og interessant. Demokrati Sjølve grunntanken bak landsmålet var å demokratisere språket og å gjere politisk deltaking mogeleg for folk flest. Denne ideen står seg godt 170 år seinare, og det er i ettertid mange som har fått lovfesta rett til å lære og bruke morsmålet sitt i ulike samanhengar. At språket er med på å mogleggjere demokratiet, er ein både krevjande og enkel idé, og her det mange viktige spørsmål Språkåret 2013 bør løfte fram. Den norske røynsla frå språkstriden gjennom 150 år er at kulturelle konfliktar kan løysast utan vald. Samanhengen mellom språk og demokrati finst på fleire plan. Demokratiet føreset av vi snakkar saman, at vi forstår det som blir sagt, at alle har høve til å delta i den debatten som føregår, at språket ikkje diskriminerer og at språk ikkje blir diskriminert. I 2013 er det hundre år sidan Noreg innførte allmenn røysterett, og året etter feirar vi 200-årsjubileum for Grunnlova. Språkåret 2013 bør ta mål av seg til å utfylle og utvide desse jubilea ved å peike på dei mange samanhengane mellom språket og demokratiet ikkje minst i ein fleirspråkleg og fleirkulturell kontekst. Samarbeid Språkåret 2013 har gjennom utviklingsprosjektet gjennomført møte eller anna kontakt med om lag 70 ulike aktørar. Denne verksemda har vore tidkrevjande, men vil vonleg kaste mykje av seg i form av godt samarbeid og gode tiltak fram mot, i og etter Språkåret 2013 må ikkje ende i eit jubileum for Nynorsk kultursentrum og Det Norske Teatret. Heldigvis er det ingen piler som peikar i den retninga. Medviten innsats gjennom alle delar av planlegginga er med på å sikre at svært ulike miljø førebur seg på Språkåret 2013 på sin eigen måte. På same måten skil òg Nynorsk kultursentrum mellom ansvaret for å prosjektere Språkåret 2013, og dei tiltaka dei sjølve ønskjer å gjennomføre som institusjon. Ei slik organisering sikrar at alle bør kjenne seg raust velkomne inn i arbeidet med Språkåret 2013, samstundes som ansvaret for gjennomføringa er tydeleg plassert. Når hovudprosjektet byrjar, vil det vere ei prioritert oppgåve å informere jamleg nye og gamle samarbeidspartnarar om framdrifta i arbeidet. Deltaking Det er ikkje mogleg å instruere det norske folket til å få gode haldningar til språkmangfaldet. Dialog, ikkje monolog, må prege Språkåret Nordmenn må sjølve ta del i dette mangfaldet og gjere seg opp sine eigne meiningar, men Språkåret 2013 kan gi folk kunnskap 17

Del I - Oversikt over fagkoder skoleåret 2003/2004 videregående opplæring og teknisk fagskole

Del I - Oversikt over fagkoder skoleåret 2003/2004 videregående opplæring og teknisk fagskole 1 Fag som inngår i minimumskravet til generell studiekompetanse, alle studieretninger 14 FS1066 Norsk hovedmål, skriftlig Norsk hovudmål, skriftleg V03 V06 Forsøk for spesielle skoler FS1067 Norsk sidemål,

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk

Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk Kunnskapsdepartementet: Læremiddel i tide Kunnskapsdepartementet vil vidareføre tiltak frå 2008 og setje i verk nye tiltak for å sikre at nynorskelevar skal

Detaljer

Vedtaksprotokoll styremøte og styreseminar

Vedtaksprotokoll styremøte og styreseminar sprotokoll styremøte og styreseminar Hotell Bondeheimen, Oslo tysdag 5. juni kl. 13.00 onsdag 6. juni 2012 kl. 14.00 Til stades Reidar Sandal (ikkje seminar), Sigrun Høgetveit Berg, Bente LaForce, Georg

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Nynorsk i nordisk perspektiv

Nynorsk i nordisk perspektiv 1 Nynorsk i nordisk perspektiv Språk i Norden I dei nordiske landa finn vi i dag desse språka: 1. Grønlandsk 2. Islandsk 3. Færøysk 4. Norsk (bokmål og nynorsk) 5. Dansk 6. Svensk 7. Samisk 8. Finsk Av

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Illustrerte ordbøker for brukarar på alle språkmeistringsnivå. Tove Bjørneset Prosjektleiar, Uni Computing, Bergen

Illustrerte ordbøker for brukarar på alle språkmeistringsnivå. Tove Bjørneset Prosjektleiar, Uni Computing, Bergen Illustrerte ordbøker for brukarar på alle språkmeistringsnivå Tove Bjørneset Prosjektleiar, Uni Computing, Bergen Utgangspunktet: Svensk LEXIN Svensk LEXIN med omsetjingar til mange språk, utvikla frå

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Prioritert løysing for språksamlingane og Norsk Ordbok

Prioritert løysing for språksamlingane og Norsk Ordbok Kulturdepartementet Boks 8030 Dep 0030 OSLO Vår ref.: 412-006 OG Hovdebygda, 29. januar 2015 Prioritert løysing for språksamlingane og Norsk Ordbok Nynorsk kultursentrum viser til brev og prosjektnotat

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN

HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN SAK 57/12 HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN Saksopplysning I sak 41/12 gjorde Regionrådet for Hallingdal slikt vedtak: 1. Regionrådet for Hallingdal vedtek å setja i gang eit 3-årig prosjekt; Hallingdal 2020,

Detaljer

Opplæring i kinesisk språk (mandarin) i den vidaregåande skulen i Hordaland

Opplæring i kinesisk språk (mandarin) i den vidaregåande skulen i Hordaland HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 201103360-4 Arkivnr. 522 Saksh. Alver, Inge Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 13.11.2012-14.11.2012 Opplæring i kinesisk språk (mandarin)

Detaljer

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK)

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) SAK 55/13 REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) Saksopplysning I sak 49/13, under eventuelt var eit punkt spørsmålet om ikkje Regionrådet for Hallingdal burde

Detaljer

Fråsegn om norskfaget og nynorsken

Fråsegn om norskfaget og nynorsken Fråsegn om norskfaget og nynorsken På landsstyremøtet i helga vedtok SV ei rekkje innspel til korleis ein kan styrkje nynorsken både som hovud- og sidemål i arbeidet med ny læreplan i norsk. Denne gjennomgangen

Detaljer

Det nye kulturrådets demokratiske rolle i kulturpolitikken

Det nye kulturrådets demokratiske rolle i kulturpolitikken Ottar Grepstad Det nye kulturrådets demokratiske rolle i kulturpolitikken Innleiing på konferansen KulturRikets Tilstand Litteraturhuset, Oslo 20. oktober 2010 Norsk kulturråd hadde meir kulturpolitisk

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007 Rapport om målbruk i offentleg teneste 27 Institusjon: Adresse: Postnummer og -stad: Kontaktperson: E-post: Tlf.: Dato: Høgskolen i Sør-Trøndelag 74 Trondheim Lisbeth Viken lisbeth.viken@hist.no 7355927

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID

SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID SAK 04/12 SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID Saksopplysning Kommunane i Hallingdal søkjer i brev dat. 2.9.2011 om tilskot til regionalt plansamarbeid. Målet er å styrke lokal plankompetanse gjennom

Detaljer

Tiltaksplan 2009 2012

Tiltaksplan 2009 2012 Tiltaksplan Tiltaksplan for Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa Revidert 2011 Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa Innleiing Grunnlaget for tiltaksplanen for Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa

Detaljer

BARN I FLEIRSPRÅKLEGE FAMILIAR. Nasjonalt senter for fleirkulturell opplæring INFORMASJONSHEFTE

BARN I FLEIRSPRÅKLEGE FAMILIAR. Nasjonalt senter for fleirkulturell opplæring INFORMASJONSHEFTE 1 Nasjonalt senter for fleirkulturell opplæring BARN I FLEIRSPRÅKLEGE FAMILIAR INFORMASJONSHEFTE 2 forord Informasjonsheftet omhandlar 10 spørsmål som foreldre ofte stiller om den fleirspråklege utviklinga

Detaljer

21.08.2012 28.08.2012

21.08.2012 28.08.2012 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Kultur- og idrettsavdelinga Arkivsak 201200217-6 Arkivnr. 644 Saksh. Skaar, Ronny/Haugland, Tone Stedal Saksgang Kultur- og ressursutvalet Fylkesutvalet Møtedato 21.08.2012 28.08.2012

Detaljer

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform Godt Lokaldemokrati ei plattform Godt lokaldemokrati ei plattform Norsk lokaldemokrati er godt men kan og bør bli betre. KS meiner ei plattform vil vere til nytte i utviklingsarbeidet for eit betre lokaldemokrati.

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor Eit undervisningsopplegg om BARNERETTANE MÅL frå læreplanen DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING Artikkel 2: Alle barn har rett til vern mot diskriminering PRIVATLIV Artikkel 16: Alle barn har rett til

Detaljer

Vil du vera med å byggja ein ny kommune?

Vil du vera med å byggja ein ny kommune? Vil du vera med å byggja ein ny kommune? - Skal Fjell, Sund eller Øygarden halda fram som eigne kommunar, eller skal vi saman byggja Nye Øygarden kommune? Trygg framtid... Vi håpar at du opplever det godt

Detaljer

VIDARE SAMARBEID MELLOM FYLKESKOMMUNANE PÅ VESTLANDET MED TANKE PÅ Å FREMJE NYNORSKE LÆREMIDDEL

VIDARE SAMARBEID MELLOM FYLKESKOMMUNANE PÅ VESTLANDET MED TANKE PÅ Å FREMJE NYNORSKE LÆREMIDDEL Strategi- og næringsavdelinga Arkivsak 200800581-42 Arkivnr. 027 Saksh. Fredheim, Ingeborg Lie, Gjerdevik, Turid Dykesteen, Bjørgo, Vigdis, Hollen, Sverre Saksgang Møtedato Vestlandsrådet 02.12.2008-03.12.2008

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Oktober 2014 Tittel: Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Dato: Oktober 2014 www.nokut.no Forord NOKUT har vore i kontinuerleg endring sidan

Detaljer

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen Denne eksamensrettleiinga gir informasjon om sentralt gitt eksamen, og korleis denne eksamen skal vurderast. Rettleiinga skal vere kjend for elever,

Detaljer

KEV tilbod: - Kurs - kroppsøvingsfaget - Kurs fysisk aktiv skulekvardag - Kurs fysisk aktivitet og måltid - Kurs uteskule

KEV tilbod: - Kurs - kroppsøvingsfaget - Kurs fysisk aktiv skulekvardag - Kurs fysisk aktivitet og måltid - Kurs uteskule KEV tilbod: - Kurs - kroppsøvingsfaget - Kurs fysisk aktiv skulekvardag - Kurs fysisk aktivitet og måltid - Kurs uteskule Kroppsøvingsseksjonen og kunnskapsløftet Kroppsøving - Fysisk aktiv skulekvardag/fysisk

Detaljer

Samansette tekster og Sjanger og stil

Samansette tekster og Sjanger og stil MAPPEOPPGÅVE 5 Samansette tekster og Sjanger og stil Skreve av Kristiane, Renate, Espen og Marthe Glu 5-10, vår 2011 I denne oppgåva skal me først forklare kva ein samansett tekst er, og kvifor samansette

Detaljer

Norsk Bremuseum sine klimanøtter

Norsk Bremuseum sine klimanøtter Norsk Bremuseum sine klimanøtter Oppgåve 1 Alt levande materiale inneheld dette grunnstoffet. Dessutan inngår det i den mest kjende klimagassen; ein klimagass som har auka konsentrasjonen sin i atmosfæren

Detaljer

Forslag frå fylkesrådmannen

Forslag frå fylkesrådmannen TELEMARK FYLKESKOMMUNE Hovudutval for kultur Forslag frå fylkesrådmannen 1. Telemark fylkeskommune, hovudutval for kultur gir Norsk Industriarbeidarmuseum og Vest Telemark Museum ei samla tilsegn om kr

Detaljer

Vurderingsrettleiing 2011

Vurderingsrettleiing 2011 Vurderingsrettleiing 2011 ENG0012 Engelsk 10.trinn Til sentralt gitt skriftleg eksamen Nynorsk Vurderingsrettleiing til sentralt gitt skriftleg eksamen 2011 Denne vurderingsrettleiinga gir informasjon

Detaljer

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200903324-51 Arkivnr. 520 Saksh. Farestveit, Linda Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 17.09.2013 EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Søknadsnr. 2015-0196 Søknadsår 2015 Arkivsak Tilskot til nærings- og samfunnsutvikling 2015 Framtidsfylket karrieremesser 2016

Søknadsnr. 2015-0196 Søknadsår 2015 Arkivsak Tilskot til nærings- og samfunnsutvikling 2015 Framtidsfylket karrieremesser 2016 Søknad Søknadsnr. 2015-0196 Søknadsår 2015 Arkivsak Støtteordning Prosjektnavn Tilskot til nærings- og samfunnsutvikling 2015 Framtidsfylket karrieremesser 2016 Kort b eskrivelse Framtidsfylket vil i 2016

Detaljer

Vedtaksprotokoll styremøte

Vedtaksprotokoll styremøte sprotokoll styremøte Ivar Aasen-tunet, Ørsta fredag 27. januar 2012 kl. 09.00 14.15 Til stades Reidar Sandal (leiar), Sigrun Høgetveit Berg, Georg Arnestad, Torunn Hovland Ljone, Grete Riise, Åshild Widerøe,

Detaljer

PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012

PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012 PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012 HANDLINGSPLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING 2012 Premissar. Det vart gjennomført ei grundig kompetansekartlegging i heile grunnskulen i Herøy hausten 07. Kritisk

Detaljer

Forord. Vår visjon: Alle har rett til eit meiningsfylt liv. Vårt mål: Alle skal ha ei god psykisk helse og kunne meistre eiget liv.

Forord. Vår visjon: Alle har rett til eit meiningsfylt liv. Vårt mål: Alle skal ha ei god psykisk helse og kunne meistre eiget liv. HANDLINGSPLAN 2014 Forord Planen byggjer på Mental Helse sine mål og visjonar, og visar kva oss som organisasjon skal jobbe med i 2014. Landstyret har vedteke at tema for heile organisasjonen i 2014 skal

Detaljer

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv):

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): VEDLEGG 1 I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): 2-12 tredje ledd skal lyde: For private grunnskolar

Detaljer

Kapittel 3. Individuell vurdering i grunnskolen og i vidaregåande opplæring http://www.lovdata.no/for/sf/kd/xd-20060623-0724.

Kapittel 3. Individuell vurdering i grunnskolen og i vidaregåande opplæring http://www.lovdata.no/for/sf/kd/xd-20060623-0724. Kapittel 3. Individuell vurdering i grunnskolen og i vidaregåande opplæring http://www.lovdata.no/for/sf/kd/xd-20060623-0724.html#map004 I. Generelle føresegner 3-1. Rett til vurdering Elevar i offentleg

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune Vedteke av kommunestyret 19. juni 2014 Postadr.: Telefon: Telefaks: Bankgiro: Organisasjonsnr.: 5981 MASFJORDNES 56 16 62 00 56 16 62 01 3201 48 54958 945627913 E-post:post@masfjorden.kommune.no

Detaljer

ORGANISATORISK PLATTFORM FOR UNGE VENSTRE

ORGANISATORISK PLATTFORM FOR UNGE VENSTRE ORGANISATORISK PLATTFORM FOR UNGE VENSTRE 2016-2019 INNLEIING Organisatorisk plattform er vedteken av Unge Venstres landsmøte 2015 og gjeld for perioden 2016-2019. Det er berre landsmøte som i perioden

Detaljer

LM15-12 Fråsegner. Kva gjeld saka. Saksutgreiing. Framlegg til vedtak. Landsmøtet handsamar innkomne fråsegner.

LM15-12 Fråsegner. Kva gjeld saka. Saksutgreiing. Framlegg til vedtak. Landsmøtet handsamar innkomne fråsegner. LM1-1 Fråsegner Kva gjeld saka Landsmøtet handsamar innkomne fråsegner. Saksutgreiing Det har kome inn ni fråsegner innan fristen: Kvifor bokmål, Møre og Romsdal? (frå Studentmållaget i Nidaros) Kvifor

Detaljer

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN vedteke av kommunestyret 29.01.1998 1. HISTORISK BAKGRUNN Dei første skulekrinsane i Samnanger gjekk over til nynorsk («landsmål») i 1909. Sidan 1938 har nynorsk vore einerådande

Detaljer

Gjennom ståstadanalyse og oppfølgingsarbeid vart følgjande satsingsområde framheva:

Gjennom ståstadanalyse og oppfølgingsarbeid vart følgjande satsingsområde framheva: Prosjektplan: Mål for skuleutvikling i Lærdal kommune 1. Bakgrunn og føringar Lærdal kommune har delteke i organisasjonsutviklingsprogramma SKUP 1 og 2, som Utdanningsdirektoratet inviterte kommunar med

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Sakspapir Saksbehandlar Arkiv ArkivsakID Ingvild Hjelmtveit FE - 002 15/709 Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Kommunestruktur - oppstart reelle drøftingar Vedlegg: Etablering

Detaljer

Fylkesmannen i Hordaland, Utdanningsavdelinga. Omtale av og kravspesifikasjon til evaluering av prosjektet: NETTSTØTTA LÆRING INNANFOR KRIMINALOMSORGA

Fylkesmannen i Hordaland, Utdanningsavdelinga. Omtale av og kravspesifikasjon til evaluering av prosjektet: NETTSTØTTA LÆRING INNANFOR KRIMINALOMSORGA Fylkesmannen i Hordaland, Utdanningsavdelinga Omtale av og kravspesifikasjon til evaluering av prosjektet: NETTSTØTTA LÆRING INNANFOR KRIMINALOMSORGA Evaluering 0207 1 Kort omtale av prosjektet; Nettstøtta

Detaljer

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 201112362-125 Arkivnr. 522 Saksh. Landro, Adeline Saksgang Møtedato Hordaland fagskulestyre 19.03.2013 SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Alternative titlar: Vurderingsarbeid: Arbeid med kvalitet i skolen i spenning mellom

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Styremøte i Helse Finnmark HF Dato. 1. desember 2011. Møtedato: 8. desember 2011. Saksbehandlar: HMS-rådgjevar Andreas Ertesvåg.

Styremøte i Helse Finnmark HF Dato. 1. desember 2011. Møtedato: 8. desember 2011. Saksbehandlar: HMS-rådgjevar Andreas Ertesvåg. Administrasjonen Styremøte i Helse Finnmark HF Dato. 1. desember 2011 Møtedato: 8. desember 2011 Saksbehandlar: HMS-rådgjevar Andreas Ertesvåg Sak nr: 70/2011 Namn på sak: Verdibasert Hverdag Adm. direktørs

Detaljer

MØTEINNKALLING. Orientering om kulturminneregistreringsprosjektet v/ Gunhild Alis Berge Stang SAKLISTE

MØTEINNKALLING. Orientering om kulturminneregistreringsprosjektet v/ Gunhild Alis Berge Stang SAKLISTE MØTEINNKALLING Utval: UTVAL FOR OPPVEKST OG OMSORG Møtestad: Rådhuset Møtedato: 10.09.2013 Tid: 16.30 Kl. 1630-1700: Orientering om kulturminneregistreringsprosjektet v/ Gunhild Alis Berge Stang Varamedlemmer

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2 SAKSFRAMLEGG Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2 Prosjekt Sogn lokalmedisinske senter, Lærdal. Rapport forstudie og vidareføring TILRÅDING: Leikanger kommunestyre gjer

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

HORDALANDD. Utarbeidd av

HORDALANDD. Utarbeidd av HORDALANDD FYLKESKOMMUNE Utflyttingar frå Hardanger Utarbeidd av Hordaland fylkeskommune Analyse, utgreiing og dokumentasjon August 28 INNLEIING: Analysen er utarbeidd som ein del av Hordaland fylkeskommune

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Det har kome inn seks framlegg til fråsegner. Fråsegnene ligg ved, det same gjer innstillingane frå landsstyret. Sidan det er kome inn fleire

Det har kome inn seks framlegg til fråsegner. Fråsegnene ligg ved, det same gjer innstillingane frå landsstyret. Sidan det er kome inn fleire 1 2 3 4 5 SAK 12 FRÅSEGNER Det har kome inn seks framlegg til fråsegner. Fråsegnene ligg ved, det same gjer innstillingane frå landsstyret. Sidan det er kome inn fleire fråsegnsframlegg enn kva det er

Detaljer

ARBEIDSGJEVARPOLITISK PLATTFORM GOL KOMMUNE. 2004 2007, vedteke i Formannskapet, sak 0001/04, 15.01.04. for

ARBEIDSGJEVARPOLITISK PLATTFORM GOL KOMMUNE. 2004 2007, vedteke i Formannskapet, sak 0001/04, 15.01.04. for Gol kommune Arkivkode Vår ref. Dykkar ref. Dato 400 04/00137-001 - AKV 16.01.04 ARBEIDSGJEVARPOLITISK PLATTFORM for GOL KOMMUNE 2000 2003, vedteke i Kommunestyret, sak 0051/00, 24.10.00 2004 2007, vedteke

Detaljer

Protokoll frå styremøtet i Språkrådet 6. desember 2012

Protokoll frå styremøtet i Språkrådet 6. desember 2012 Protokoll frå styremøtet i Språkrådet 6. desember 2012 Til stades: Ottar Grepstad, Åse Lill Kimestad, Sigrun Høgetveit Berg, Bente Christensen (ikkje S 94/12, S 95/12, S 96/12, S 97/12 og S 98/12), Margrethe

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M

FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M Elevvurdering Opplæringslova Forskrift til Opplæringslova Kunnskapsløftet 06 læreplanen Desse dokumenta bestemmer korleis me skal drive skulen

Detaljer

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 BARNEHAGANE OG BARNEHAGESEKTOREN i KLEPP KOMMUNE 1 Klepp kommune Del 1: Grunnlaget Del 2: Område for kvalitetsarbeid Del 3: Satsingsområda Del 4: Implementering Del

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik SAKA GJELD: Omdømmemåling 2014 ARKIVSAK: 2014/816/ STYRESAK: 145/14 STYREMØTE: 08.12. 2014 FORSLAG

Detaljer

Vurdering av allianse og alternativ

Vurdering av allianse og alternativ Leiinga Høgskulen i Volda Kunnskapsdepartementet Postboks 8119 Dep 0032 OSLO Postboks 500 6101 Volda Telefon: 70 07 50 00 Besøksadresse: Joplassvegen 11 6103 Volda postmottak@hivolda.no www.hivolda.no

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

Kompetansearbeidsplassar i Hordaland

Kompetansearbeidsplassar i Hordaland Kompetansearbeidsplassar i Hordaland AUD-rapport nr. 8 11 September 211 1 Tal kompetansearbeidsplassar i Hordaland har vekse med 21 % i perioden 22 29, mot 17 % i landet som heile. Alle regionane i Hordaland

Detaljer

Nynorsk i staten. Reglar og råd

Nynorsk i staten. Reglar og råd Nynorsk i staten Reglar og råd Kjære statstilsett! Ei av dei faste oppgåvene til Språkrådet er å gje statstilsette informasjon om lov om målbruk i offentleg teneste (mållova). Lova skal sikre ei rimeleg

Detaljer

Leverandørskifteundersøkinga 2. kvartal 2007

Leverandørskifteundersøkinga 2. kvartal 2007 Leverandørskifteundersøkinga 2. kvartal 2007 Samandrag Om lag 46 400 hushaldskundar skifta kraftleverandør i 2. kvartal 2007. Dette er ein nedgang frå 1. kvartal i år då 69 700 hushaldskundar skifta leverandør.

Detaljer

Ny strategiplan for Høgskulen

Ny strategiplan for Høgskulen Ny strategiplan for Høgskulen Nokre innspel til det vidare arbeidet Petter Øgar Mi forståing av strategisk plan Ein overordna og langsiktig plan for å oppnå bestemte overordna mål for organisasjonen Måla

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

FORELDREMØTE 10. TRINN ONSDAG 22.02.10. Elevvurdering, eksamen og klagebehandling

FORELDREMØTE 10. TRINN ONSDAG 22.02.10. Elevvurdering, eksamen og klagebehandling FORELDREMØTE 10. TRINN ONSDAG 22.02.10 Elevvurdering, eksamen og klagebehandling Elevvurdering Opplæringslova Forskrift til Opplæringslova Kunnskapsløftet 06 læreplanen Desse dokumenta bestemmer korleis

Detaljer

Vedtaksprotokoll styreseminar og styremøte

Vedtaksprotokoll styreseminar og styremøte sprotokoll styreseminar og styremøte Vinjar og Raulandsakademiet, Vinje, torsdag 18. og fredag 19. juni 2015 Til stades Grete Riise (fungerande leiar),georg Arnestad, Sigrun Høgetveit Berg, Brit Bildøen,

Detaljer

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Side 1 Tingvoll, 21. september 2013 NVE FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Naturvernforbundet har gått langs elva på den planlagde utbyggingsstrekninga 15.9.2013. Vi har ikkje gått traseen

Detaljer

Aurland kommune Rådmannen

Aurland kommune Rådmannen Aurland kommune Rådmannen Kontrollutvalet i Aurland kommune v/ sekretriatet Aurland, 07.10.2013 Vår ref. Dykkar ref. Sakshandsamar Arkiv 13/510-3 Steinar Søgaard, K1-007, K1-210, K3- &58 Kommentar og innspel

Detaljer

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015 Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes AUD-notat nr. 1-2015 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå Næringsseksjonen i Hordaland fylkeskommune Bakgrunnen

Detaljer

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Dato: 29.02.2012 Ansvarlig: TSH Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Unge funksjonshemmede takkar for høvet til å kommentera departementet sitt framlegg

Detaljer

BEST PÅ SERVICE BLANT NORSKE KOMMUNAR. Slik arbeider dei beste

BEST PÅ SERVICE BLANT NORSKE KOMMUNAR. Slik arbeider dei beste BEST PÅ SERVICE BLANT NORSKE KOMMUNAR Slik arbeider dei beste Innhaldsliste BEST PÅ SERVICE BLANT NORSKE KOMMUNAR SLIK ARBEIDER DEI BESTE... 3 1.1 Innleiing... 3 1.2 Kommunane... 3 1.3 Spørsmåla... 3 2

Detaljer

8 tema for godt samspel

8 tema for godt samspel PROGRAM FOR FORELDRERETTLEIING BUF00032 8 tema for godt samspel Samtalehefte for foreldre og andre vaksne PROGRAM FOR foreldrerettleiing Dette heftet inngår i ein serie av materiell knytta til foreldrerettleiings

Detaljer

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg?

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg? IA-funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? // IA - Funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? Målet med eit inkluderande arbeidsliv (IA) er å gje plass til alle som kan og vil

Detaljer

Utval Saksnummer Møtedato Time formannskap Time kommunestyre

Utval Saksnummer Møtedato Time formannskap Time kommunestyre Arkiv: K1-002 Vår ref: 2014000344-45 Journalpostid: 2015018302 Saksbeh.: Elin Wetås de Jara KOMMUNEREFORMA - VIDARE FRAMDRIFT Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Time formannskap Time kommunestyre Framlegg

Detaljer

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune

SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune SENIORPOLITIKK Masfjorden kommune Vedteke i kommunestyret 19 juni 2014 FORORD Hovudoppdraget for alle som arbeider i Masfjorden kommune er å yte kommunale tenester av beste kvalitet. Den einskilde sin

Detaljer

Høringsuttalelse Høring - Fagerbergutvalgets utredning NOU 2011:6 Et åpnere forskningssystem - KD Kunnskapsdepartementet

Høringsuttalelse Høring - Fagerbergutvalgets utredning NOU 2011:6 Et åpnere forskningssystem - KD Kunnskapsdepartementet 1 2 3 4 5 6 7 8 Lakkegata 3 / 0187 Oslo T: 22 04 49 70 F: 22 04 49 89 E: nso@student.no W: www.student.no 9 10 11 12 13 Høringsuttalelse Høring - Fagerbergutvalgets utredning NOU 2011:6 Et åpnere forskningssystem

Detaljer

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet SPRÅKRÅDET Utdanningsdirektoratet Postboks 2924 Tøyen 0608 OSLO REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006 Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer