Informasjon frå PRO Nr 2 Årgang 6. - september 2012

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "www.pro.sf.no Informasjon frå PRO Nr 2 Årgang 6. - september 2012"

Transkript

1 Informasjon frå PRO Nr 2 Årgang 6. - september 2012 PRO held kurs Markus Mulen sløkker brann. Han var ein av deltakarane på kursrekka i truck, kran, lift og varme arbeid PRO Opplæringskontoret heldt i Førde i haust. Les meir s. 4-5 Ut i verda Nokon som har lyst til å vere utvekslingslærling i Tyskland? Eller konkurrere med andre lærlingar i faget sitt, i Noreg, i EM eller i VM? Les meir s Attraktive TIP-elevar Bedriftene står i kø for å sikre seg elevane ved Fag - skulen i Førde. Les meir s. 6-7 Ein smak av arbeidslivet Elevar i vidaregåande skule har rett på å teste ut ulike yrke ute i bedriftene. Les meir s. 8-9 PRO - Profesjonell rekurtering og opplæring Opplæringskontor for industri- og teknologifag

2 2 UTGJEVAR: Opplæringskontoret for prosess og mekanisk industri. FORMÅL: Denne informasjonen er tilrettelagt for medlemsbedriftene og andre som direkte eller indirekte er involvert i PRO sitt arbeid. PRO ynskjer å være best på utdanning av fagarbeidarar i våre fag spesielt og fagopplæring generelt. PRO skal rekruttere lærlingar til medlemsbedriftene i tråd med bedriftene sine behov for fagarbeidarar, i samsvar med bedriftene sine strategiar. PRO skal være eit fleksibelt opplæringskontor i kontinuerleg utvikling for å tilpasse seg bedriftene sine behov. ADRESSE: Concordbygget Firdavegen 6 Postboks 492, 6803 Førde Telefon: (+47) Telefax: (+47) PRO: Jorunn Eide Kirketeig Dagleg leiar / director Mob. (+47) Magne Nordeide Opplæringskonsulent Mob. (+47) Wenche Tollefsen Administrasjonssekretær Mob. (+47) Malin Skeie Lærling Kontor og administrasjon Mob. (+47) ANSVARLEG REDAKTØR: Jorunn Eide Kirketeig Mob. (+47) TEKST OG FOTO: Marit Bendz (Skrifta & Veggen BA) LAYOUT FRAMSIDE: Mediebruket GRAFISK PRODUKSJON: Eko-Trykk AS, Saman er vi sterke FramtidsPRO PRO Opplæringskontoret yn - skjer å bli ein enda større ressurs for industrien enn i dag. Bedriftene ser sjølv best kva behov dei har og vil ha i framtida. Forventningane endrar seg i takt med utviklinga i kvar enkelt verksemd, innafor bransjane og i samfunnet generelt. - Vi ynskjer å vere i førekant av desse endringane, seier styreleiar Bente Nesse. Eit opplæringskontor vert eigd av bedriftene og skal i høve lova samordne inntak og opplæring av lærlingar og lærekandidatar. Men PRO ynskjer å bidra til meir enn det lova seier. - Vi vil vite kva vi kan gjere for å bli betre, og har difor sett i gang ei undersøking for å finne ut kva bedriftene, skulane og lærlingane sjølv meiner dei treng, fortel dagleg leiar Jorunn Kirketeig. - Kan PRO Opplæringskontoret vere med på å løyse fleire opp - gåver enn dei kontoret har i dag? spør dagleg leiar Jorunn Kirketeig og styreleiar Bente Nesse. PRO Opplæringskontoret er til for deg som vurderer eller har vald ei framtid innafor prosess og mekanisk industri. Vi er til for medlemsbedriftene som treng lærlingar og rekruttering, men kan og hjelpe til med vidareutdanning og kurs for andre tilsette i bedrifta. I konkurransen om arbeidskraft i fylka nord og sør for oss er det særs viktig at vi står saman. Det er ein styrke at 80 prosent av lærlingane er samla i eit opplæringskontor med fullt fokus på rekruttering til industri og teknologifag, og i tillegg sikrar at det er like høg kvalitet på opplæringa for alle lærlingane, enten det er ein eller tjue lærlingar i ei bedrift. Vi er så små at vi har fylkesdekkande utdanningar i nokre fag. Det seier seg sjølv at dei fleste bedriftene må rekruttere folk utanfrå heimkommunen. Det svekker ikkje berre lærlingane og kvar einskild bedrift, men og heile fylket dersom industrien ikkje klarer å stå samla i eitt bransjekontor. Ei splitting gjev feil signal og kan lett føre til at aksepten for dette viktige samarbeidet vert sett under press. PRO Opplæringskontoret vil halde fram med å vere navet for store og små industribedrifter i fylket. Saman er vi sterke nok til å utvikle industrien i Sogn og Fjordane vidare. Nokon set pris på jobb i heimbygda. Andre ynskjer seg ut i - Dette vert ein slags revisjon av jobben vi gjer. Trengst det fleire og andre typar kurs? Skal vi jobbe meir med rekruttering? Kva med utanlands arbeidskraft? PRO Opplæringskontoret kan allereie tilby skreddarsydde kurspakkar. Vi arrangerer også kurs for instruktørar. Men kva med til dømes opplæring av mellomleiarar og avdelingsleiarar i bedriftene?. Så langt har PRO Opp - læringskontoret berre tenkt private bedrifter. Men det finst verda. Veldig mange har ein draum om Nordsjøen, om høg løn og lange friperiodar. Men verda stoppar ikkje på Gull - faks. Mange av bedriftene i Sogn og Fjordane jobbar globalt. Ei løn å leve av er viktig. Men like viktig er det å finne arbeidsoppgåvene meiningsfulle og interessante. Ein arbeidsplass er der du er store delar av livet. Då bør du tykkje at det er ein bra plass å vere. Alt for mange elevar droppar ut av vidaregåande. Ein av årsakene er dårleg yrkesrettleiing. Vi trur at PTF - Prosjekt til fordjuping - kan bøte på dette fordi elevane på yrkesfag får ein sjanse til å prøve ut den vegen dei meir eller mindre tilfeldig har hamna på. PRO Opplæringskontoret er til stades for at lærling og bedrift skal finne kvarandre og trivast i lag. Jorunn Kirketeig og Bente Nesse også kommunale og andre offentlege industriarbeidsplassar, til dømes Førde Reinse - anlegg. Det er svært lite stryk og fråfall innafor TIP-faga. Over 50 prosent av PRO-lærlingane går ut med karakteren bestått mykje godt, ei karakter som heng høgt. - Dette viser at vi må ha gjort noko rett. Kanskje kan indu - strien bruke desse gode resultata til rekruttering og utviklingsarbeid? undrar Bente, som meiner ei av årsakene er grundig og systematisk oppfølging av lærlingane. Resultatet av undersøkinga kan du lese om i neste utgåve av PRO Aktiv.

3 Fire ferske PRO-fag Industrisnikkar Første skuledag vart tretten elevar kasta ut i produksjon av kulissar til Opera Nord - fjord. Denne hausten har Vg2 Industriell møbelproduksjon med Eid vgs endeleg fått full klasse etter fleire tørkeår. Nordfjord og Sunnmøre er trearbeidsdistriktet framfor noko, og bedriftene skrik etter fleire industrisnikkar - lærlingar. - Faget fengjer, seier kontaktlærar Mari Janne Henden. Trearbeidsringen Nordfjord hadde ein kampanje i fjor, dessutan har elevar frå design og TIP nytta møbelverkstaden ved skulen, og fatta interesse for faget som for mange er ukjend. - Dei fleste vel det som er kjend, dei faga dei møter i kvardagen. Mange anar ikkje kor variert dette yrket er. Ein industrisnikkar produserer ikkje berre møbel, men dører og vindauge, trappar og våpenskjefte, bardiskar og båtinnreiingar - spennet er enormt, seier den entusiastiske læraren. Trappeprodusenten Hagen AS i Stryn er ei av bedriftene som har vore heldige og fått ein lærling. - Det har vore få kvalifiserte søkjarar innanfor industri - snikkarfaget dei siste åra, eg håpar det vert fleire framover, seier Jonny Ravnestad, ansvarleg for lærlingane i produksjonen. Dette er ein bransje med mykje teknologi, design og produktutvikling. I konkurransen med lågkostland er ein tvungen til å ligge langt framme på desse områda for å kunne konkurrere. Det betyr at bransjen treng flinke og kompetente folk for å sikre at ein i framtida også skal sitje i førarsetet på utvikling, legg han til. Arbeidet på operascena er framleis ikkje ferdig, men i oktober kjem Madam Butter - fly garantert til å synge mel - lom kulissane som Vg2 indu - striell møbelproduksjon har laga. - Elevane mine har gjort ein fantastisk jobb, det var ingen mjuk start på skuleåret, men alle har stått på og hatt det moro, sjølv om det har vore litt kaos, seier Mari Janne Henden. Industrimontør Kva i all verda er ein industrimontør? Mange lurer på det, og det er ikkje så rart, for det gjer arbeidsgjevarane også. Ein industrimontør gjer mykje av dei same tinga som ein industrimekanikar, begge faga spring ut frå Vg2 Indu stri - tekno logi. Skilnaden er at ein industrimontør driv med meir testing, måling og dokumentasjon og mindre med montering, maskinering og reparasjon. Men for å bli lærlingbedrift innafor industrimekanikar - faget trengst mykje dyrt utstyr. Då er det enklare å ta inn ein industrimontørlærling. Særleg for dei bedriftene som leverer varer og tekniske tenester til den ekspanderande oljeindustrien er dette faget brennaktuelt. Det er trong for fleire indu - strimontørar, og PRO ynskjer fleire at bedrifter kan ta inn lærlingar i dette faget. Salsfaget Mange private og nokre offentlege verksemder treng salsfagarbeidar, du treng Vg2 Sal, sørvis og tryggleik for å bli salsfagarbeidarlærling. Viktige arbeidsoppgåver er sjølvsagt å selje varer og tenester, men også salsførebuing og oppfølging, marknadsføring, kommunikasjon og inngåande kjennskap til dei produkta verksemda produserer. Ein salsfagarbeider må vere, blid og høfleg, kunne ta ini - tiativ, arbeide kreativt, strukturert og sjølvstendig, men også i samarbeid med andre. God kommunikasjonsevne er avgjerande, det same er økonomisk sans og gode språkkunnskapar. Elevar i interiør og utstillings - design Siv Faksnes Midtbø (t.v.) og Sandra Sjåstad lagar kulissar til Opera Nordfjord. Foto: Eid vidaregåande skule. Kontor og administrasjon Etter Vg2 Sal, sørvis og trygg - leik kan du også velje Kontorog administrasjonsfaget. PRObedriftene treng også folk på kontora sine. Vanleg kontorarbeid, IKT og økonomi er blant dei viktigaste oppgåvene, aktuelle arbeidsstader er private og offentlege verksemder, bibliotek og informasjonssenter. Ein kontor- og administrasjonsfagarbeider må kunne arbeide systematisk, rasjonelt og effektivt. Det er viktig med god skriftlig og munnleg framstilling både i norsk og framandspråk, og du må kunne yte god sørvis overfor kundar. 3

4 PRO gjer jobben PRO Opplæringskontoret har denne hausten gjennom ført ei kursrekke med truck, kran, varmt arbeid og liftkurs for lærlingar. Dette er kurs dei vidaregåande skulane burde arrangere på Vg2, meiner PRO Opp lær ings - kontoret. Markus Mulen kikar litt nervøs opp på kurskameraten i liften. Markus har snev av høgdeskrekk, men reknar med at dette skal gå bra likevel. Saman med nærare 20 andre er han i Førde for å få opplæring i mellom anna lift. Ikkje alle skular gjev elevane denne naudsynte opplæringa. Difor arrangerer PRO Opplærings kontoret for andre gong slike kurs for lærlingar. Instruktør Jan Tore Hauge tykkjer det er ein fin gjeng å jobbe i lag med. - Dei er kreative, nysgjerrige og engasjerte, seier han. Dei fleste er førsteårslærlingar. Så er turen komen til Markus, som er lærling ved Stryvo i Stryn. Han svever snart høgt over Førde Camping, der elevane både bur og har delar av undervisninga. Kursa går over fire veker. Dei fleste lærlingane tek to eller tre av faga, nokon tek alle saman. Dette er jo berre gøy. - Det er ein ting alle må passe på med alle liftar, kva er det? spør Jan Tore, som til dagleg arbeider ved BIS i Årdal. - Dagleg kontroll? - Sikring? - Viktige ting det også. Men det aller viktigaste er at ein alltid skal ha ein person i nærleiken som kan naudsystemet, slik at ein kjem seg ned att på fornuftig vis dersom noko går gale, forklarer han og legg brått til: - Og du - ikkje hopp ut av liften, du kan vrikke foten - Er du seriøs? Det er ein godmodig og ertande tone mellom elevar og instruktør. Men Jan Tore kan vere streng også. - Kan vi gå no? - Nei, alle skal vere her til alle har prøvd. Lærlingane kjem frå heile fylket, bur i lag på campingen og vert godt kjende dei dagane dei går på kurs. Nokre av dei har vore på Jølster og spela golf. - Kursa er lærerike, bra at dei er gratis, vi får lov å prøve ut ting meir her, vi vert behandla meir som vaksne, er kommentarane rundt bordet på campingplassen, der kursdeltakarane sit og ventar medan Jan Tore rettar teori - prøvane i varmebehandling. Endeleg kjem han ut, ropar opp namna og gratulerer kvar enkelt. Alle har stått. No vert det varme arbeid i praksis, det vil seie slokking av brann. Campingturistane ser litt nervøse ut når Jan Tore tenner på øvingskaret. Ein etter ein går elevane laus på flammane med skumapparat. - Kan vi gå no? - Nei, alle skal vere her til alle har prøvd. Basta. Sertifisert opplæring må gå gjennom ein godkjent in struk tør, medan dokumentert opplæring kan ein få i bedrifta. Alle PROlærlingar som treng det får desse kursa, som går over fire veker om hausten. Sverre Nilsen, lærling ved Ewos i Florø, er på liftkurs og siglar høgt over kurskameratane. 4

5 Instruktør Jan Tore Hauge (i midten i raud t-skjorte) underviser lærlingar frå heile fylket i fire veker i Førde. Foto: Marit Bendz Skreddarsydde kurs for vaksne Bedriftene veit sjølv best kor skoen trykker og kunnskapen manglar. Difor planlegg og arrangerer PRO Opp lærings kontoret kurs saman med bedriftene. Målet med kursa er å heve kompetansen og dermed gjere bedriftene meir konkurransedyktige. Det er dessutan motiverande for dei tilsette å ta fagbrev, og det er viktig for at bedrifta skal kunne halde på arbeidskrafta. PRO Opplæringskontoret plan legg kursa i nært samarbeid med medlemsbedriftene. Tema og tidspunkt er opp til bedriftene. Vi skaffar også læremateriell. Her er nokre døme på kurs PRO Opplæringskontoret arran gerer i Kjemiprosesskurs Hausten 2012 startar vi kjemiprosesskurs i Svelgen for tilsette ved Elkem Bremanger som ikkje har fagbrev, men lang praksis i bedrifta, og for nytilsette med ein annan bakgrunn enn kjemiprosessfaget. Vi nyttar det nettbaserte kurset til Industriskulen. I tillegg vert det kursdagar med lærar på bedrifta gjennom hausten og våren. Industriell overflatebehandling i Vik Vik Ørsta startar denne hausten opp kurs for indu - striell overflatebehandling. Vi hjelper bedrifta med å finne ut kven som er kvalifisert som praksiskandidat eller bør starte som frivillig lærling. Gjennom hausten skal det vere faste kveldssamlingar, og til slutt vert det trening i å løyse teorioppgåver. Logistikkurs På nyåret arrangerer PRO Opplæringskontoret logistikkurs for praksiskandidatar og lærlingar med yrkesfagleg eller anna type bakgrunn. Dette vert eit kurs for gamlegutta og ungdomen ilag. Logistikkfaget vert meir og meir aktuelt, då varene stort sett er i flyt mellom råvareleverandør, produsent og kunde. Instruktørkurs PRO Opplæringskontoret arrangerer instruktørkurs for faglege leiarar, instruktørar og andre som jobbar med opplæring i bedriftene. Kurset legg vekt på korleis ein skal instruere lærlingane og andre tilsette på ein måte som gjer læresituasjonen positiv og utbyterik. Det er løypande påmelding til dette kurset, og PRO Opp læringskontoret har som mål at alle som jobbar med opplæring av lærlingane i bedriftene våre skal ha instruktørkurs. KURS Modul 1.1 og Truck T Lift Varme arbeid Modul 1.1 og Kran Lift Truck Varme arbeid Modul 1.1 og Truck Kran Lift Industriell overflate - behandling Kjemiprosess Dato kjem, følg Logistikk-kurs Instruktør-kurs Dato kjem, følg Excel-kurs (ved stor nok interesse) oktober 2012 Konferanse opplæringsleiing Engø Gård på Tjøme UTVEKSLING Utveksling København Vår 2013, dato kjem på heimesida jan/feb Utveksling Tyskland Frist å søke: 20. okt Periode for utveksling: 23. feb-23. mars STUDIETUR Studietur København Haust 2012, dato kjem på heimesida i oktober AKTIVITETER 02. november 2012 KICK-OFF for alle lær - lingar til PRO i Førde Vinter 2013 Lærlingtur til Hemsedal og Åre 5

6 Attraktive TIP-elevar med fagskule Har du ein oppfinnar i magen kan fagskule vere staden å sleppe han ut. To av dei beste studentbedriftene i Sogn og Fjordane kom nettopp frå Fagskulen i Førde. Heile 17 elevar har starta på maskinteknikk i haust, og mange av dei er tidlegare TIPelevar. Dei treng ikkje vere redde for arbeidsløyse. Sist vår vart skulen nedringt av bedrifter som ynskja å tilsette dei nyutdanna kandidatane. Næ - ringslivet veit at dette er solide folk med praktisk erfaring. Ingen tommeltottar I ei undersøking seier over halvparten av bedriftene i Sogn og Fjordane at det er like aktuelt å tilsette ein fagteknikkar i ingeniørstilling som ein med bachelorutdanning. - Ein grunn til at bedriftene set så stor pris på elevane våre er at dei ikkje har trong for opplæring eller ei traineestilling, slik mange frå ingeniørhøgskule har. Næringslivet vil ha folk med fagbrev, og det har våre elevar, seier avdelingsleiar Jetmund Rygg. Inntakskravet på Fagskulen er fagbrev eller minimum fem år med relevant praksis Eit anna resultat i under - søkinga, som Jetmund er litt overraska over, er at fagteknikarane frå Fagskulen har så god IKT-kompetanse. Ein av skilnadene på ei toårig fagskuleutdanning og tilsvarande treårig høgskuleutdanning er tyngre matematikk (R1 og R2) og fysikk (F1), men det kan fagskuleelvane likevel ta som valfag. Bachelor ut dan - ning ved høgskule inneheld i tillegg meir forsking. - Alt for mange droppar ut av VG2 på yrkesfag og tek påbygg i staden. Dei ville hatt større utbyte av fagbrev, meiner avdelingsleiaren. Det er stor trong for fagutdanna folk, det er dei næringslivet vil ha. Ein av årsakene til fråfallet kan vere at handverk generelt har fått låg status, og det er forferdeleg dumt. Når ungdom går ut med ein master frå NTNU manglar dei basiskunnskapen i det dei har lært. - Skal du prosjektere eit hus er det greitt å vite korleis ting skal snuast, smiler Jetmund. Motiverte gutar Dei fleste elevane ved Fagskulen er mellom 20 og 25 år, men elevmassen spenner frå dei som nettopp har teke fagbrevet til røynde karar som Kjell Henning Holko på 48 år. Han er i ferd med å omskolere seg frå lastebilmekanikar til faglærar på grunn av dårleg rygg. Kvifor valde dei tidlegare TIPelevane i første klassen på maskinlina Fagskulen? - Høgskulen er for jenter! Nei da... - Fagskulen er meir yrkes - retta, det er godt med mykje praksis før ein byggjer opp den teoretiske forståinga, meiner industrimekanikar Dan Shanker frå Svelgen. - Det gjev fridom til velje kva ein skal drive med i framtida, meiner landbruksmekanikar Dan Inge Gjesdal, som i følgje dei andre er lei sure bønder som kjem med øydelagd reiskap midt i slåtten. Det er få jenter her, og ingen i førsteklasse maskinteknikk, litt keisamt, tykkjer dei. Men elles er dei nøgde så langt, skulen er oppdatert og lærarane hyggjelege, Ei større undersøking NIFU har gjort stadfestar biletet; åtte av ti fagskulestudentar er tilfredse med utdanninga si. Seks av dei 17 elevane som fyller dei opphavlege 10 plassane i førsteklasse på maskinteknikklina. Frå venstre; Erland Hestad Vie, Dan Shanker, Sigmund Henjum, Dan Inge Gjesdal, Halvar Akselsen og Are Bruåsdal. I bakgrunnen heng resultatet av ei oppgåve i marknadsføring. Foto: Marit Bendz 6

7 FAGSKULEN SOGN OG FJORDANE Fordjupingsområdet maskinteknikk utdannar fagteknikarar som skal kunne ta ansvar for konstruksjon og utvikling av produksjonsprosessar. Fordjupingsfaga tek for seg prosjekt- og kvalitetsstyring, verkstadteknisk automatisering, data - assistert konstruksjon (DAK) og tilverkings- og konstruksjonsteknikk. Faget opnar for ei rekkje jobbar innan landbasert industri og offshore. Fullført utdanning kvalifiserer til stillingar som driftsassistent, rasjonaliseringsteknikar, driftsleiar, konstruktør, driftsteknikar, vedlikehaldsteknikar, verksmeister, planleggjar, formann, kalkulatør, kontrollteknikar og faglærar i vidaregåande skule. Andre fag er automatisering, bygg, anlegg, elkraft, eldre - omsorg og psykisk helse. I tillegg har Fagskulen i Måløy skipsteknikk og nautisk line - Men vi har ikkje kome til dei tjukkaste kapitla i bøkene enno, og Fagskulen er langt i frå nokon kvileheim, slår dei fast. Sjølv om dei ikkje får lekse, forventar lærarane at alle skal kunne det stoffet som er gjennomgått. - Etter mange år i jobb har vi vald dette sjølv, det vert noko anna enn på vidaregåande, seier Lavikdal. Ulike vegar Fagteknikarutdanninga er delt i modular, og tek normalt to år. Ein kan plukke fag og modular over lengre tid dersom ein ynskjer å vere i fullt eller delvis arbeid under studiet. Nokre bedrifter er så interesserte i å oppgradere arbeidstakarane sine at dei gjev dei fri med løn ein eller fleire dagar i veka, slik at dei kan ta vidareutdanning. Det kan vere eitt eller fleire fag, anten på skulen, via Internett eller i ein kombinasjon. Kring halvparten av elevane går attende til bedrifta dei jobba i før skulen, og dersom bedrifta betaler, bind du deg til å arbeide der ei viss tid etterpå. Industrirøyrleggjar Er land Hestad Vie frå Stong - fjorden fekk tilbodet, men ynskte ikkje å binde seg, han vil vere fri til å ta andre jobbar når han er ferdig. Søknaden til skulen har auka jamt og trutt dei seinare åra. I vår vart skuleleiinga nedringt av bedrifter som trong folk, dei aller fleste som gjekk ut er allereie i jobb no, mange av avgangselevane i vår hadde fleire jobbar å velje mellom. - Det gode med å ha Fagskulen i fylket er for det første at mange tek fagutdanning som elles ikkje ville gjort det. Det andre er at mange blir verande i Sogn og Fjor - dane, seier Jetmund Rygg. Vert fagskuleingeniør Skulen har eit stort og velutrusta maskinlaboratorium, og mange nyttige oppfinningar er klekka ut her. Men førebels er det stille, det er andreklas - singane som går laus her litt lenger uti skuleåret for å ta hovudprosjektet sitt. Ein som er uteksaminert frå teknisk fagskule har til no vore fagskuleteknikar, men om - grepa er under vurdering, og Jetmund reknar med at tittelen vert endra til fagskuleingeniør. Det er aktuelt å flytte Fag skulen til Concord eller Øyraneom rådet for å kome nærare ingeniørmiljøet som held til der. Fagskulen er den største leverandøren av personell med høgare teknisk utdanning i Sogn og Fjordane. Personellet ved skulen utgjer dessutan eit av dei breiaste, om ikkje største, offentlege ingeniørmiljøa i fylket. Høgskulen i Sogn og Fjordane tilbyr berre ingeniørutdanning innan automasjon og elkraft fag, Fagskulen er soleis einaste tilbod om høgare utdanning innan dei fleste tekniske fag i fylket. NY LÆRLINGBEDRIFT: Røyr over og under vatn Er du lærling i ei lita bedrift får du god oppfølging. Røyrleggjarbedrifta R Ni - gards øy i Svelgen har åtte tilsette og jobbar tett opp mot Elkem Bremanger. - Vi har hatt fleire lærlingar tidlegare innafor industrirørleggjar- og VVS-rørleggarfaget, fortel arbeidsleiar Gun - nar Styve. - Å vere lærling hos oss er interessant og samtidig utfordrande, sidan det er mange ulike ting vi arbeider med. Sjølv om vi er ei lita verksemd, er vi svært allsidige og arbeider innafor eit stort spekter, frå smelteomnar i prosessindustrien til kraftproduksjon og vassleidningar. Vi har oppdrag på land og til sjøs, mellom anna har vi lagt ein god del sjøleidningar rundt om i distriktet, til blant anna fiskeindustri, utsleppsleidningar og VA-anlegg. Dessutan arbeider vi mykje med plastsveising av røyr og bygging med plastkonstruksjonar for Elkem Silgrain, der anna materiale ikkje tåler det korrosive miljøet. Men sjølv om den lokale industrien er ein stor kunde, har verksemda også oppdrag FAKTA OM RØRLEGGER R NIGARDSØY AS - Svelgen, Bremanger - Etablert i fast tilsette + 1 lærling i industrirøyrleggarfaget - Servar prosessindustri, offentlege prosjekt og privathus for kommunen og privatpersonar. Til dømes er dei i sving med tolv husvære i eit nytt leilegheitskompleks i Svelgen. - Vi jobbar og med ein ny pumpestasjon for Elkem Bremanger, som skal forsyne smelteomnane med kjølevatn, fortel Gunnar. Ein lærling får god oppfølging hos R. Nigardsøy, slik at han eller ho skal bli dyktige arbeidarar og gjere jobbar åleine etter kvart både hos Elkem og andre kundar Industrirøyrleggjar Kjell Åge Bueie og VVS-røyrleggjar Svenn Runar Myklebust monterer vassverksdelar i kum. Foto: Gunnar Styve. 7

8 Ein smak av arbeidslivet PTF; prosjekt til fordjuping eller prosjekt til forvirring? Det er i alle høve ein mjuk start på arbeidslivet Nokre 16-åringar er målretta og veit nøyaktig kva dei vil bli. Andre er meir i tvil, og ynskjer å vite meir om dei ulike retningane innafor eit fagområde. Om du høyrer til den første eller siste kategorien; du skal kunne tilpasse dei to første åra på yrkesfag etter dette. Du kan velje fordjuping i det faget du veit du vil satse på, eller du kan teste ut fleire ulike fag, slik at det vert lettare å bestemme seg for vegen vidare. Men tilbodet er svært ulikt frå skule til skule. Feil livsstil Henning Alrek trudde han ville bli maskinmann på båt, og gjekk Vg2 maritime fag ved Måløy vgs. I løpet av skule året hadde han to veker samanhengande praksis på båt. - Eg fann ganske fort ut at dette ikkje var noko for meg, fortel han i dag. Likevel fullførte han Vg2 og fekk seg lærlingplass på ein båt. Men han hadde sine tvil - båtlivet var ikkje hans stil, det å vere borte så lenge, ikkje ha fri i helgane... Etter ei veke slutta han og byrja på Vg2 industriteknologi ved Flora vgs, der han også hadde teke Vg1. - Attende i Florø med eit nytt fag fauk karakterane i vêret. Eg fekk utplassering ved ITM på Fjordbase og kjende at dette vart rett, seier Henning. I dag er han lærling på same bedrifta. - PTF er veldig bra. Ordninga er fleksibel, og du får ein forsmak på arbeidslivet. Det er bra å prøve å gjere det du har tenkt å gjere og finne ut om det er rett. Eit puslespel Det ligg gode intensjonar bak PTF, men ordninga er vanskeleg å organisere. For det første skal timane gå opp på skulen, for det andre er ein avhengig av kva bedrifter som finst i nærleiken. Både på Vg1 og Vg2 må ein ta omsyn til det lokale næringslivet og til ressursane på kvar enkelt skule. Difor er PTF ulikt organisert frå skule til skule. Enkelte skular arrangerer bedriftsbesøk som ein introduksjon til dei ulike fagretningane, slik at elevane kan sjå fagfolk i jobbkvardagen. Nokre bedrifter kjem også på besøk på skulen for å fortelje om bedrifta si og presentere sine fag. Læreplanen opnar for lokal tilpassing av tilbodet til elevane. Men samstundes skal elevane ha reelle val. Prosjekt til fordjuping på skulen skal vere praktisk på same måte som i bedrift. På skular vil Vg2-verkstader vere aktuelle praksisplassar for elevar på Vg1. Eitt av måla med faget er å hindre fråfall i skulen. Elevane får karakter i faget og eit vedlegg som syner gjennomgått kompetansemål. Mange elevar får lærekontrakt i same bedrift som dei har hatt utplassering i. Indre Sogn Rektor Marta Sofie Vange ved Sogndal vgs har gode erfaringar med PTF. Ho poeng - terer at det er avgjerande for eit godt resultat at lærarane har ei tett oppfølging av elevane. Men lærarane har også nytte av denne kontakten med bedriftene. - Vi har fått på plass gode partnarskapsavtalar med mange bedrifter i regionen, slik at elevane får prøve seg på dei områda dei er mest interesserte. Etter haustferien har Vg1-elevane ein dag i veka ute i bedrift, gjerne på heimplassen sin, medan Vg2- elevane har to dagar i veka i periodar, fortel ho. Skulen bruker heile regionen, og har faktisk hatt eit par elevar med praksisplass på Mongstad. Det er ikkje mange som skiftar praksisplass i løpet av året. - Det var mykje arbeid før vi kom skikkeleg i gang med PTF, mange formalitetar rundt avtaler skulle på plass, men no har vi eit godt og ryddig system, seier rektoren. God kontakt med næringslivet er viktig både for lærarar og elevar, og mange elevar får lærlingkontrakt i partnarskapsbedrifta si etterpå. _ Ein del førsteklassingar veit ikkje heilt kva dei vil. Å få prøve seg i fag ute i ei bedrift gjer at dei er tryggare på vala sine når dei kjem i andre klasse, seier Marta Sofie. Sogndal vgs har fleire typar samarbeid og partnarskapsavtalar med det lokale næ - ringslivet. Felles er at bedriftene ikkje betaler noko, heller ikkje transport, det sørgjer skulen for. Ytre Sunnfjord Ved Vg1 TIP på Flora vgs får elevane tilbod om PTF, aktuelle fag å hente kompetansemål frå er køyrety, industrimekanikar, sveisefaget, CNC-faget, industrirøyrfaget og ikkje minst; produksjonsteknikkfaget. Dei same faga går att i Vg2 industriteknologi, men då med kring halvparten av timetalet ute i bedrift. Rektor Marta Sofie Vange ved Sogndal vgs meiner PTF gjer elevane tryggare på vala sine. Foto: Inge Kjell Holme. - Lokalindustrien i Florø og Svelgen har vore særs samarbeidsvillige til å delta i dette arbeidet, fortel Magne Nordeide ved PRO Oppl - æringskontoret. For mange elevar er dette ein mjuk start på arbeidslivet. Faglærarar hjelper til med å finne fag og bedrifter som høver for kvar einskild elev, og reiser rundt på oppfølging når eleven er ute i bedrifta. - I dei fem åra eg har vore på Flora vgs har eg knapt fått nei som svar frå nokon når eg har ringt eller reist rundt for å selje inn ein elev som treng bedriftsplass, seier Magne, så her har industrien verkeleg stilt opp. Elevane i Florø har hatt bedriftspraksis to dagar annakvar veke. Enkelte skular har gjerne ei veke samanhengande om hausten og ei om våren, andre har to veker samanhengande. - Det er vanleg å spare utplassering i bedriftene til VG2- året, då er elevane litt meir modne. Vi må ikkje slite ut bedriftene heller, smiler Magne. 8

9 PARTNARSKAPS AVTALAR Partnarskap er eit gjen - sidig forpliktande samarbeid mellom bedrifter og skular for å gje elevar og studentar større innsikt i arbeids- og næringslivsspørsmål. Avtalen kan innehalde ulike pedagogiske opplegg, som bedriftsbesøk, tema- og prosjektarbeid for elevar, utplasseringsordningar for elevar, hospitering for lærarar og bedriftsrepresentant som konsulent for elevbedrift. Både administrerande direktør John G Bernander i NHO og administrerande direktør Sigrun Vågeng i KS meiner at samarbeid mellom skule og bedrift er svært viktig. Det gjeld både ungdomsstaget og vidaregåande. Det vert enklare for kvar einskild elev å velje rett når dei har større innsikt i kva som skjer på arbeidsplassane. KS og NHO kjem til å invitere til regionale konferansar om temaet dei neste to skuleåra. Gjennom Partnerskap mellom skolen og bedriften vår, får vi opplevelser og inntrykk av nærings - livet som ingen lærebok eller lærer kan gi oss. (Skuleelev Stian Larsen, Haraldsvang skole) Det var mykje reinare, og det stinka ikkje slik vi hadde venta. Elevane Lisa Førde, Trude Bratseth og Jens Eikeset ved Haugland skule vart kvitt ein del fordommar mot fiskerinæringa då dei var på be - driftsbesøk. (Fjorde nes Ti - den de, ) Partnerskap med Selbu ungdomsskole har gitt en enestående sjanse til nærkontaktmed potensiell fremtidig arbeidskraft. Og elevene får oppleve at teorien på skolen har en praktisk anvendelse. (Dagleg leiar Åge Kjeld - stad, Kjeldstad Sagbruk og Høvleri AS) NY LÆRLINGBEDRIFT: Basedrift hos Halliburton Nicolai Knutson frå Førde er den første logistikklær - lingen på ein skandinavisk Halliburton-base. Han står på farten til Stavanger. Alle som får jobb i Halliburton, lærlingar inkludert, reiser på eit tre dagars felles introduksjonskurs ved hovudkontoret der. Slike kurs vert arrangert kvar månad. I den tredje lærlingveka har han ikkje vore med på alt enno, men å mikse kjemikaliar tykkjer han er spennande. Lager og produksjon Halliburton i Florø er ein basestasjon som produserer og leverer ulike kjemikaliar til boreoperasjonar i Nordsjøen. Lager og logistikk på tvers av basar og offshore er også ein større del av drifta. I tillegg tek bedrifta i mot avfallsvæske til mellomlagring og sender den vidare til behandlingsanlegget som Halli - burton nett opp har kjøpt på Mongstad - Florø er den første avdelinga i Halli - burton Skandinavia som har teke inn ein lærling i logistikkfaget, og vi satsar på eit inntak til neste år, fortel baseleiar Odd Egil Nes. Halliburton vart grunn lagt i 1919 og er blant dei største leveran dø - rane i verda av produkt og tenester til energi bran sjen. Sel - skapet har over tilsette i rundt 80 land. Bindingstid Arbeidsplassen til Nicolai ligg på land, men opplæring på basen gjev eit god grunnlag til å gå offshore. - Med utdanning vidare etter fagbrevet, stiller du veldig sterkt, seier Odd Egil. Halli - burton kan dekke vidare ut - danning medan ein er i full jobb, vel og merke forpliktar ein seg då til å arbeide for dei i tre år. Til dømes fekk den fagleg ansvarlege for lærlingar ved basen dekka 75 prosent av utdanninga si ved Logistikkhøgskulen i Florø av Halliburton. Ein lærling som byrjar på basen får del i svært mange gode rabattavtalar med til dømes treningsstudio. Om han eller ho får sjansen til å halde fram, har Halliburton også gode pensjons- og forsikringsordningar. Global bedrift Halliburton er ei global FAKTA OM HALLIBURTON AS, AVDELING FLORØ - Lokalisert på FjordBase, Botnaneset i Florø - Etablert i fast tilsette + 1 lærling i logistikkfaget - Produserer, mobiliserer og mellomlagrar borevæsker og avfallsvæsker til offshoreinstallasjonar. Lager og logistikkbase. bedrift der mykje kommunikasjon skjer på engelsk. Mange tilsette reiser utanlands. Om ein har den rette innstillinga og gode referansar, ligg heile verda open. Nicolai tok VG2 transportlogistikk ved Øyrane vgs fordi logistikk interesserer han. Det var ikkje i første rekke høvet til å få jobb ute i den store verda som freista med basestasjonen på Botnaneset. - Det kunne sjølvsagt vore kjekt å reise litt også, men eg veit ikkje heilt kva eg skal gjere etter at eg har teke fagbrevet. Eg lurer på å gå meir skule, vi får sjå, seier den ferske lærlingen. Halliburton i Florø har delt avdelinga i tre område med kvar sine erfarne fagansvarlege. Det er desse tre som vert operasjonelt ansvarlege for lærlingen Nicolai dei neste to åra. Logistikklærling Nicolai Knutson frå Førde står trygt planta på Halliburtonbasen på Botnaneset i Florø. Foto: Eivind Nordvik Hauge 9

10 NY LÆRLINGBEDRIFT: Globale Gaupne Ein lærling hos Avery Dennison NTP AS er med på å produsere Paris Saint- German-logoen på trøya til Zlatan Imbrahimovic. Hugo Boss og Calvin Klein, Nike og Adidas, Real Madrid og Manchester United står på den eksklusive kundelista til NTP i Gaupne. Bedrifta er størst i Noreg på produksjon av slike transfermerke (sjå faktaboks). NTP utviklar kjemi og produksjonsplattformar til eit titals fabrikkar rundt om i verda, mellom anna i Kina, India, Tyrkia, Honduras, USA og El Salvador. Den eigenutvikla teknologien for lim- og sleppmiddel er verdsleiande og brukt over heile kloden. Desse råvarene vert produserte i Gaupne. - Det internasjonale klarte å lokke meg heim att frå Bergen, fortel lustringen Tom Dyrdal, som er økonomi- og personalsjef og fagleg ansvarleg for logistikklærlingen. Han tykkjer det er spennande at ei så global verksemd er lokalisert i vesle Gaupne. - Arbeidsspråket er stort sett engelsk, kvar einaste dag har vi video- eller telefonkonfe- Allsidig Verksemda i Gaupne satsar tungt på produktutvikling. Nærare ti prosent av dei tilsette jobbar med innovasjon og utvikling, det er også ganske særeige. Dessutan er NTP 90 prosent sjølvhjelpne, med eige teknisk personale, ITfolk, elektrikar, programmerar og økonomar. Dei har til og med tilsett eigen fotograf. FAKTA OM AVERY DENNISON NTP AS, GAUPNE - Gaupne, Luster kommune i Sogn - Starta opp i 1988 som NTP Gandrudbakken tilsette + 1 lærling i logistikkfaget - Produserer transfermerke (Heat Transfer La bels): Logo eller motiv trykt på polyesterfolie med eit limlag til slutt. Ein kan overføre merket til tekstilar ved hjelp av ei varmepresse. Logistikklære Jørgen Grøneng er den første PRO-lærlingen i NTP, men bedrifta vurderer fleire neste år, både innafor produksjonsteknikk, kjemi og prosess, IKT og serigrafi. Jørgen er logistikklærling. Tid er viktig, så god logistikk og god flyt er svært viktig for verksemda. - Eg har vore her berre i to veker, og førebels berre fått eit overblikk og sett kva dei driv med. Det ser ut til å vere eit greitt arbeidsmiljø, seier han. Jørgen er frå Florø, men trivst så godt i Sogn at han har slått seg ned i Luster med sambuar og son. Litt skeptisk er han til at det vert snakka så mykje engelsk, det er ikkje eit fag han er så glad i. - Men det vert sikkert betre etter kvart, trøystar han seg med. Øving gjer meister. Ung stab NTP er ei ung bedrift, snitt - alderen er 36 år og det har vore opp i ti ulike nasjonalitetar i fast jobb her. Sam stun des jobbar dei over heile verda. ransar med folk frå alle verdsdelar. Det kjem dessutan mykje besøk til Gaupne, det er det unike, at vi er så globale. Eit par gonger i året har Avery Dennison samlingar i Gaupne, der vi lærer opp nye tilsette frå heile verda. I tillegg er det til ei kvar tid folk herifrå ute på ein av fabrikkane for opplæring og sørvis. Avery Dennison har hovudkontor i Los Angeles, og er representert i over 60 land med omlag tilsette. - Det er ikkje negativt at vi er størst på transfermerke i Noreg heller. NTP er ei solid bedrift med store overskot, dei tilsette her er trygge på jobben sin. Oskar Andersen dokumenterer dei ulike tekniske prosedyrane med foto og film i manualar utan tekst, for når ein er så internasjonale er det ikkje opplagt at operatørane forstår engelsk. Alle forstår bilete. Verksemda har utvikla teknologien sin til å bli blant dei leiande i verda som totalleverandør av transfermerke og løysningar for merking av tekstilar. - Vi har ein arbeidsintensiv produksjon, og det er ikkje råd å komma utom at Noreg er eit land med høge lønskostnadar samanlikna med konkurrentane våre i utlandet. Då må vi vere blant dei fremste i verda på produksjon Logistikklærling Jørgen Grøneng og Aureja Urbanaviciute inspiserer HD transfers som skal til eit globalt salsmøte i USA. Foto: Oskar Andersen og produktutvikling, understrekar Tom. Hjørnesteinsverksemda i den vesle sognebygda er eigd av det amerikanske konsernet Avery Dennison, som står på Fortune 500, ei liste over dei 500 største selskapa i USA etter brutto omsetting. Ved å ta læretida ved NTP vil ein få ein solid plattform for vidare arbeidsliv både i Gaupne og i utlandet. Eller gjerne ein kombinasjon. 10

11 Tysk industrikvardag i fire veker Vil du oppleve ein månad som utvekslingslærling i Ludwigshafen eller Munster? Send søknad innan 20. oktober. Gjennom samarbeidet mel - lom BASF og PRO Opp læ - rings kon toret har mange lærlingar hatt praksis på fabrikkane i Tyskland dei siste 11 åra. Dei fortel om ei oppleving for livet. No kan vi gje nettopp deg ein månad praksis den tyske gigantbedrifta i februar/mars 2013, med alle utgifter betalt. Du får til og med ein slant lommepengar. Internasjonalisering Næringslivet i Sogn og Fjordane og landet elles vert stadig meir internasjonalt og globalt. Å vere utvekslingselev er ikkje berre spennande og lærerikt, det er nyttig å ha vore ute i verda og sett korleis industrien fungerer i andre land. BASF, Badische Anilin- und Soda-Fabrik, er det største kjemiske konsernet i verda. Hovudbasen ligg i Ludwigs - hafen am Rhein, ikkje langt frå grensa til Frankrike. Byen har kring innbyggjarar, og ligg ved Rhinen med byen Mannheim på den andre sida av elva. Den koselege byen Munster nær Düsseldorf er eit anna alternativ. Det tyske selskapet vart grunnlagt i 1865, og har i dag fabrikkar og filialar i 80 land i Europa, Asia og Nordog Sør-Amerika. I 2011 hadde selskapet over tilsette. Dansk studietur Eit anna tilbod, i første rekke innafor CNC-faget, er studietur til Teknisk fagskole i Køben havn. Både CNC-lærlingar, instruktørar og faglege leiarar kan melde seg på. Lærlingar i andre fag kan og vere aktuelle dersom dei vurdere å ta CNC som sitt fagbrev 2. Gjennom EØS-midla er det fram til 2016 sett av 250 millionar kroner til utveksling av studentar og tilsette mellom utdanningsinstitusjonar i Noreg og mottakarlanda. I tillegg til utveksling skal støtta vere med på å styrke samarbeidet over landegrensene. Internasjonalt samarbeid innan forsking og utdanning er høgt prioritert i Europa. Samarbeidet er også med på å gjere Noreg kjent som ein kunnskapsnasjon og attraktiv samarbeidspartnar. Kunn - skapar og erfaringar vert utveksla og nettverk til gjensidig nytte vert bygd. Lærlingar frå Sogn og Fjordane, Hordaland og Oslo på utveksling ved BASF i Ludwigshafen i 2012 saman med tyske utvekslingslærlingar. Lengst til venstre kontaktperson ved BASF, Oliver Czaika. Lengst til høgre er Malin Skeie, lærling i kontor- og administrasjonsfaget ved PRO Opplærings kontoret. Foto: Anders Igland Dersom du ynskjer å delta må du sende inn søknad på e-post; innan 20. oktober Ta kontakt om noko er uklart. 11

12 Bli verdsmeister Det norske yrkeslandslaget har aldri hatt deltakarar i prosess- eller mekaniske fag frå Sogn og Fjordane. Det vil PRO Opplæringskontoret gjere noko med. Elektrikaran frå Sogn og Fjordane kom på 2. plass i World Skills, London, Foto: Jorunn Kirketeig - Vi vil hjelpe deg til å delta i ein lokal yrkeskonkurranse, og kanskje til å kome på landslaget. Dersom du vil og kan, seier dagleg leiar ved PRO, Jorunn Kirketeig. - PRO Opplæringskontoret ynskjer å vere med å leggje til rette for at våre lærlingar får sjansen til å delta. Det er god marknadsføring for bedriftene også, seier ho, og vonar å få med seg skular og næringsliv. Høg standard PRO-kontoret var til London på WorldSkills, eller Yrkes-VM, i 2011, det var også industrimekanikarlærling Dan Shan ker, vel og merke som tilskodar. - Det var utruleg spennande, og vi fekk sjå imponerande mange flinke folk, seier han. Dei fleste var på hans alder, kring 20 år, men han er ikkje sikker på om han sjølv ville ha delteke. - Då måtte eg ha planlagt veldig, nei, eg trur eg heller vil vere ein ivrig tilskodar, det er kjekkare å sjå på, konkluderer han. Ein av dei han såg på var Bernt Erlend Fridell frå Vik i Sogn, som fekk ein bronsemedalje i klassa for elektrikarar. Konditor Marie Bråstad frå Kvammen i Askvoll deltok også. Landslaget vert samansett av vinnarar frå NM. No vil PRO Opplæringskontoret gjerne stille opp for å få i gang yrkeskonkurransar for sine fag i Sogn og Fjordane også. WorldSkills Norway er ein del av eit internasjonalt nettverk og deltek i planlegging av ulike konkurransar innan yrkesfag. WorldSkills Norway er med på å arrangere skulekonkurransar, noregsmeisterskap, EuroSkills og WorldSkills. Noreg treng mange fleire gode fagarbeidarar. Arbeidet rundt yrkeslandslaget og WorldSkills set fokus på fagog yrkesopplæringa på ein positiv måte, sa leiar for Kyrkje-, utdannings- og forskingskomiteen på Stortinget, Marianne Aasen, til World - Skills Norway då ho vitja årsmøtet til organisasjonen i vår, og la til: Vi følgjer gjerne idrettsutøvarar og deira innsats for medaljar. Det bør vere like naturleg å følgje yrkesutøvarar i deira konkurransar. Yrkes konkur - ransar skapar yrkesstolthet og engasjement. Ikkje minst gjev medaljane auka merksemd om yrkesfaga. Meir engasjement Annakvart år sender World - Skills Norway eit knippe norske talent til Yrkes-EM og Yrkes-VM. - Vi arrangerer to typar NM; eit for skuleelevar og eit for lærlingar og unge fagarbeidarar, fortel rådgjevar Tone Belsby i Norsk Industri. Ho er ein viktig del av støtteapparatet til WorldSkills Norway Norsk Industri arrangerer mellom anna skulekonkurranse i automatisering på Lillestrøm i slutten av oktober i år. Invitasjon vert sendt direkte til skulane. Opplæringskontora får invitasjon til konkurransane for lærlingar og unge fagarbeidarar. Men skular og bedrifter må sjølv finne aktuelle kandidatar, så dersom nokon har lyst til å vere med, kan dei ta kontakt med skuleleiinga eller PRO Opplæringskontoret. - Vi i WorldSkills Norway vert gjerne med å legge til rette for skulekonkurransar og påmelding til lærling-nm, seier Tone. Neste WorldSkills vert i Leipzig i juli 2013, no er det innspurten til Yrkes-EM i Belgia og Yrkes-NM som gjeld. Då er det trening, trening og atter trening som gjeld for kandidatane, mellom anna industrimekanikarlærling Adrian Forthun Olsen frå Årdal. Men elles er det liten aktivitet på dette feltet i Sogn og Fjordane. Både Belsby og PRO Opplæringskontoret vonar på meir engasjement. Ta kontakt med PRO Opp - lærings kontoret eller Elisabeth Lange, leiar for WorldSkills Norge, mail: I NESTE UTGÅVE: Sogn og Fjordane har fått sine første lærlingar i industrimontørfaget. Lære - bedriftane er Swire Oilfield Service AS i Florø, og TESS. Du får bli betre kjent med dei ferske lærlingane og fleire nye lærlingbedrifter i neste utgåve av PRO Aktiv. NY OG ENKLARE HEIMSIDE - I løpet av hausten 2012 opnar vi den nye heimesida til PRO Opp læringskontoret. Målet vårt er at den skal vere enklare å forstå, meir moderne og med betre kvalitet på innhaldet. All informasjon både om nyheiter, kurs, bedrifter og fag skal du finne inne på heimesida til PRO. Heimesida vil difor vere nyttig både for elevar, skular, lærlingar og bedrifter. Vi har også laga ei gruppe på Facebook, som vert oppdatert så ofte som mogleg med både tekst og bilete. SØK PÅ OSS PÅ FACEBOOK PRO OPPLÆRINGSKONTORET

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Hospiteringsordning for tilsette ved Odda vidaregåande skule

Hospiteringsordning for tilsette ved Odda vidaregåande skule Hospiteringsordning for tilsette ved Odda vidaregåande skule Bergen 8.september 2015 Geir T. Rønningen Avdelingsleiar YF Innleiing til prosjekt hospitering for y-lærarar Prosjektet vart initiert som ein

Detaljer

Ein tydeleg medspelar. frå elev til lærling. Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass

Ein tydeleg medspelar. frå elev til lærling. Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass Ein tydeleg medspelar frå elev til lærling Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass SØKNADEN Må vere ryddig Søknad/CV skal ikkje ha skrivefeil Spør norsklærar om hjelp Hugs å skrive under

Detaljer

Rådgjevarkonferansen 2014 Gjennomføring i vidaregåande opplæring.

Rådgjevarkonferansen 2014 Gjennomføring i vidaregåande opplæring. Rådgjevarkonferansen 2014 Gjennomføring i vidaregåande opplæring. www.sfj.no Sysselsetting av ungdom mellom 16 og 25 år Verken fullført og bestått eller deltar i videregående opplæring, ikke sysselsatt

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Lindås, Meland, Radøy, Austrheim, Fedje, Masfjorden, Modalen, Osterøy og Gulen. 26.september 2013

Lindås, Meland, Radøy, Austrheim, Fedje, Masfjorden, Modalen, Osterøy og Gulen. 26.september 2013 Lindås, Meland, Radøy, Austrheim, Fedje, Masfjorden, Modalen, Osterøy og Gulen 26.september 2013 Kart over Nordhordland: Kompetansekoordinator: Starta 1.august 2008. Stillinga er forankra i Nordhordland

Detaljer

Læringsarena 14. juni 2013

Læringsarena 14. juni 2013 Kva særpregar ungdommar og unge vaksne som har lyst til å bu og arbeide i Sogn og Fjordane? Jon Gunnar Nesse og Torbjørn Årethun Læringsarena 14. juni 2013 Tema 1. Utval: Kven har vi spurt? 2. Ønskjer

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Opplæringsavdelinga Kompetanseløftet 23. januar 2013

Opplæringsavdelinga Kompetanseløftet 23. januar 2013 Opplæringsavdelinga Kompetanseløftet 23. januar 2013 Informasjon og utfordringar sett frå Fylkeskommunen og dei vidaregåande skulane si side Adeline Landro - rådgjevar for fagskulane Annbjørg Laupsa -

Detaljer

Rådgjevarkonferansen 2009

Rådgjevarkonferansen 2009 Rådgjevarkonferansen 2009 Dei neste 15 min. Tørre facts om HSF Utfordringar for HSF HSF - ein attraktiv høgskule? Utdanningar ved HSF og spennande planar Ta med elevane på besøk til HSF! Tørre facts Høgskulen

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning navn på profil/kortversjon NORSKE ARBEIDSTAKARAR MED BERRE GRUNNSKOLE BØR TA MEIR UTDANNING 1 Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning Årets Vox-barometer syner at tilsette med

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 201112362-125 Arkivnr. 522 Saksh. Landro, Adeline Saksgang Møtedato Hordaland fagskulestyre 19.03.2013 SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL

Detaljer

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Søknad om vidareføring av prosjektet Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Prosjektansvarleg: Gro Jensen Gjerde, Samarbeidsrådet for Sunnhordland Prosjektleiar: Trond Haga, Kværner

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Ditt val! Idrettsfag Musikk, dans og drama Studiespesialisering

Ditt val! Idrettsfag Musikk, dans og drama Studiespesialisering Ditt val! Vidaregåande opplæring 2007 2008 Idrettsfag Musikk, dans og drama Studiespesialisering Bygg- og anleggsteknikk Design og handverk Elektrofag Helse- og sosialfag Medium og kommunikasjon Naturbruk

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Internasjonal vidaregåande skule

Internasjonal vidaregåande skule Internasjonal vidaregåande skule Tilbod om eit skuleår i utlandet Elevar som tek Vg1 på Studiespesialiserande utdanningsprogram i år, kan ta Vg2 i Skottland neste år. Møre og Romsdal fylkeskommune 1. Innleiing

Detaljer

Rådgjevarkonferansen 2011

Rådgjevarkonferansen 2011 Rådgjevarkonferansen 2011 Jetmund Rygg, avd.leiar, Førde Organiseringa av Fagskulen i Sogn og Fjordane Fagskulen er eigd av Fylkeskommunen Den har eige fagskulestyre, samansett av politikarar og næringslivs

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Ny utdanning i Norge! ARBORIST. Fagskulane i Hordaland. avdeling Hjeltnes

Ny utdanning i Norge! ARBORIST. Fagskulane i Hordaland. avdeling Hjeltnes Ny utdanning i Norge! ARBORIST Fagskulane i Hordaland avdeling Hjeltnes Om studiet Ynskjer du ein spennande etterutdanning? Er du fasinert av og likar å arbeide med tre? Bli Arborist! Fagskuleutdanninger

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson www.utdanningsforbundet.no Rådgjevaren ein nøkkelperson Ei god rådgjevarteneste i skulen medverkar til at elevane får: betre sjansar til å

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Sauda vidaregåande skule skuleåret 2011-2012. Regionalt kompetansesenter

Sauda vidaregåande skule skuleåret 2011-2012. Regionalt kompetansesenter Skuletilbod Sauda vidaregåande skule skuleåret 2011-2012 Ein skule ska ver Eit fyrtårn i brottsjø når skoddå står tett tt Ei stjerne ein blink i det fjerne eit vink Som blir sett Det e det me ska få te

Detaljer

VAL AV PILOTPROSJEKT FOR SAMARBEID MELLOM VIDAREGÅANDE SKULAR OG LOKALT NÆRINGSLIV

VAL AV PILOTPROSJEKT FOR SAMARBEID MELLOM VIDAREGÅANDE SKULAR OG LOKALT NÆRINGSLIV HORDALAND FYLKESKOMMUNE Strategi- og næringsavdelinga Arkivsak 200600700-17 Arkivnr. 135 Saksh. Gilberg, Einar Saksgang Opplærings- og helseutvalet Fylkesutvalet Møtedato 20.06.2006 22.06.2006 VAL AV PILOTPROSJEKT

Detaljer

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015 Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes AUD-notat nr. 1-2015 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå Næringsseksjonen i Hordaland fylkeskommune Bakgrunnen

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Jobbstrategien. KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne

Jobbstrategien. KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne Jobbstrategien KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne Ein døropnar til arbeidslivet Unge, positive og motiverte medarbeidarar er velkomne hos dei fleste arbeidsgivarar. Men unge med nedsett funksjonsevne

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011 Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 1 2 Metode Undersøkinga er utført av Analyse, utgreiing og dokumentasjon

Detaljer

Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013. I sak Ud-6/12 om anonym retting av prøver gjorde utdanningsutvalet slikt vedtak;

Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013. I sak Ud-6/12 om anonym retting av prøver gjorde utdanningsutvalet slikt vedtak; saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 14.08.2013 49823/2013 Sverre Hollen Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013 Anonym retting av prøver våren 2013 Bakgrunn I sak Ud-6/12 om anonym

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema. 1 Oppdatert 16.05.09 Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.) Velkommen til Hordaland fylkeskommune sin portal

Detaljer

PÅBYGG TIL GENERELL STUDIEKOMPETANSE - ALTERNATIVE VEGAR

PÅBYGG TIL GENERELL STUDIEKOMPETANSE - ALTERNATIVE VEGAR HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 201209189-1 Arkivnr. 522 Saksh. Krüger, Ragnhild Hvoslef Saksgang Yrkesopplæringsnemda Opplærings- og helseutvalet Møtedato 04.12.2012 04.12.2012 PÅBYGG

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist Telenor Xtra Hødd Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Telenor Xtra FFO er eit samarbeid mellom Telenor og Norges Fotballforbund. Tilbodet gjeld

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE

KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE SLUTTRAPPORT FOR PROSJEKT: KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE Prosjektet starta opp i 2012 som eit samarbeidsprosjekt mellom Hjeltnes vgs, Sogn jord og hagebruksskule, Norsk fruktrådgiving Hardanger

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

Kompetansebehov Spørjeundersøking blant bedrifter i Hordaland 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 11 2011

Kompetansebehov Spørjeundersøking blant bedrifter i Hordaland 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 11 2011 Kompetansebehov Spørjeundersøking blant bedrifter i Hordaland 2011 Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 11 2011 1 2 Metode Undersøkinga er utført av Analyse, utgreiing og dokumentasjon

Detaljer

Det nytter. Skuleinterne tiltak

Det nytter. Skuleinterne tiltak Det nytter Skuleinterne tiltak 2 Tiltak for auka gjennomføring I skuleåret 2012-13 var det til saman 28 skular som fekk tilskot til skuleinterne tiltak. 1161 elevar deltok i tilbodet. På dei fleste skulane

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

TRAINEE I SOGN OG FJORDANE

TRAINEE I SOGN OG FJORDANE TRAINEE I SOGN OG FJORDANE Prosjektplan for Framtidsfylket Trainee frå og med haust 2014 Framtidsfylket Trainee er den einaste fylkesdekkjande traineeordninga i landet for kandidatar med bachelor- eller

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Ottar Bjørkedal Eid vgs

Ottar Bjørkedal Eid vgs Prosjekt "betre formidlingsprosess til opplæring i bedrift" av Ottar Bjørkedal Eid vgs Loen 05.11.08 Kven har delteke i prosjektet? Alle elevane som skal ut i lære, frå vg2 sal, service og tryggleik våren

Detaljer

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa Ungdom i klubb Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa CASE - FORGUBBING SSFK hadde i lengre tid merka ei «forgubbing» i trenar, leiar og dommarstanden i SFFK. Etter fleire rundar

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Søking til skuleåret 2012-2013

Søking til skuleåret 2012-2013 Søking til skuleåret 2012-2013 Opplæringsavdelinga, inntak og formidling Rådgjevarkonferansen 2011 Korleis søkjer du? Du søkjer og svarar på vigo.no, logg inn med MinID Søknadsfrist: 1. mars for ordinært

Detaljer

Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012

Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012 Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012 Onsdag 28 mars inviterer vi entreprenørskapsungdom, lokale bedrifter og andre lag og organisasjonar til årets entreprenørskapsmesse i Naustdalshallen. Her

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

BRUK AV ALTERNATIVE LØP SOM FØRER FRAM TIL FAGBREV

BRUK AV ALTERNATIVE LØP SOM FØRER FRAM TIL FAGBREV HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Fagopplæringskontoret Arkivsak 201206699-9 Arkivnr. 545 Saksh. Svendsen, Anne Sara Saksgang Yrkesopplæringsnemnda Opplærings- og helseutvalet Fylkesutvalet Møtedato

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012

PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012 PLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING I GRUNNSKULEN 2012 HANDLINGSPLAN FOR KOMPETANSEUTVIKLING 2012 Premissar. Det vart gjennomført ei grundig kompetansekartlegging i heile grunnskulen i Herøy hausten 07. Kritisk

Detaljer

Retningslinjer for Lærlingane i Masfjorden kommune

Retningslinjer for Lærlingane i Masfjorden kommune FORORD Retningslinjer for Lærlingane i Masfjorden kommune Vedteke i kommunestyre den 11.12.2008 Det ligg føre eit kommunestyrevedtak på at talet på lærlingar i kommunen til ei kvar tid skal vere tre. Masfjorden

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

IKT-kompetanse for øvingsskular

IKT-kompetanse for øvingsskular Notat / Svein Arnesen IKT-kompetanse for øvingsskular Spørjeundersøking ved Vartdal skule VOLDA Forfattar Ansvarleg utgjevar ISSN Sats Distribusjon Svein Arnesen Høgskulen i Volda -7 Svein Arnesen http://www.hivolda.no/fou

Detaljer

For at ungar/eldre skal bli godt kjende med oss har kun nokre elevar vore utplasserte til no nye kjem til etter nyår.

For at ungar/eldre skal bli godt kjende med oss har kun nokre elevar vore utplasserte til no nye kjem til etter nyår. Fag/lærar: Innsats for andre, Anne Berit Nytun Kunnskapsmåla går på å kjenne til forutsetningar for frivillig arbeid, kartleggje behov i lokalmiljøet og planleggje og gjennomføre praktiske tiltak. Vidare

Detaljer

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist Telenor Xtra Hødd Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Telenor Xtra FFO er eit samarbeid mellom Telenor og Norges Fotballforbund. Tilbodet gjeld

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Fra Forskrift til Opplæringslova:

Fra Forskrift til Opplæringslova: Fra Forskrift til Opplæringslova: 5-1. Kva det kan klagast på Det kan klagast på standpunktkarakterar, eksamenskarakterar, karakterar til fag- /sveineprøver og kompetanseprøve, og realkompetansevurdering.

Detaljer

Ka vil DU velje? - hjelp til å g jere det rette yrkesvalet

Ka vil DU velje? - hjelp til å g jere det rette yrkesvalet Ka vil DU velje? - hjelp til å g jere det rette yrkesvalet Dei 12 utdanningsprogramma er: Ka vil DU velje? 3 studieførebuande: Musikk, dans og drama Idrettsfag Studiespesialisering Val av utdanning er

Detaljer

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09 TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE Sist redigert 15.06.09 VISJON TILTAK Stord kulturskule skal vera eit synleg og aktivt kunstfagleg ressurssenter for Stord kommune, og ein føregangsskule for kunstfagleg

Detaljer

Stråling frå elektronisk kommunikasjon

Stråling frå elektronisk kommunikasjon Stråling frå elektronisk kommunikasjon Ei orientering frå Statens strålevern og Post- og teletilsynet Kva er stråling? I kvardagen omgjev vi oss med ulike typar stråling, frå både naturlege og menneskeskapte

Detaljer

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Planen er administrativt vedteken og gjeldande frå 01.01.2013 Innleiing Bakgrunn for overgangsplanen Kunnskapsdepartementet tilrår at o Barnehagen vert avslutta

Detaljer

STIMULERINGSMIDLAR FOR 2013

STIMULERINGSMIDLAR FOR 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Fagopplæringskontoret Arkivsak 201206348-10 Arkivnr. 545 Saksh. Isdal, Sigrid Saksgang Yrkesopplæringsnemnda Opplærings- og helseutvalet Møtedato 09.04.2013

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Rådgjevarkonferanse 2009

Rådgjevarkonferanse 2009 Rådgjevarkonferanse 2009 Vidaregåande opplæring Sogn og Fjordane fylkeskommune Opplæringsavdelinga Inntak og formidling Askedalen 2 6863 Leikanger Telefon 57 65 62 99 etter Vg2 Design og duodji Gravørfaget

Detaljer

Relevans og fleksibilitet i opplæringa

Relevans og fleksibilitet i opplæringa Relevans og fleksibilitet i opplæringa - kva er viktig, og kvifor? Septik 24 - Arild Bødal 24 gruppa Nettverk av fleire selskap med gjensidig og lokalt eigarskap Leiande i Noreg på innsamlings- og avvatningsløysingar

Detaljer

Dobbelt så mange moglegheiter

Dobbelt så mange moglegheiter Til: Skolefagleg ansvarleg i kommunane i Møre og Romsdal Skolar med elevar på 10. trinn i Møre og Romsdal (til rektor, kontaktlærarar på 10. trinn og rådgivarar) Invitasjon og påmelding til karrieredagane

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

S sosalisering og samspill. F Fritid og felleskap. O Omsorg

S sosalisering og samspill. F Fritid og felleskap. O Omsorg Brattholmen skulefritidsordning Nygårdsvegen 1 5350 Brattholmen Tlf: 55097504/98088134 E-post: liss.schumann@fjell.kommune.no S sosalisering og samspill F Fritid og felleskap O Omsorg SFO: SFO er eit fritidstilbod

Detaljer

Lågterskeltilbod til ungdom mellom 16 21 år

Lågterskeltilbod til ungdom mellom 16 21 år Lågterskeltilbod til ungdom mellom 16 21 år Utviklinga i OT Fleire ungdommar i regionen søkjer ikkje vgs / anna opplæring. Fleire ungdommar i regionen er ikkje klar for det ordinære arbeidslivet sine krav.

Detaljer

SØKJARINFORMASJON LÆREPLASS

SØKJARINFORMASJON LÆREPLASS 2006 SØKJARINFORMASJON LÆREPLASS FAGOPPLÆRINGSKONTORET Ekspedisjonstider: 15. mai 14. september kl. 08.00 15.00 15. september 14. mai kl. 08.00 15.45 55 23 99 00 Faks: 55 23 99 09 Internett: http://fagbrev.invest.no

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar

Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar Fagmøte 4 og 5 mars 2015 Litt om meg sjølv; 1. Frå Finsland, om lag 30 km nordvest frå Kristiansand (Songdalen kommune, Vest Agder). 2. Utdanna

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer