Reise det som velt er. Målmannen er attende!

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Reise det som velt er. Målmannen er attende!"

Transkript

1 Nr. 1/ årgangen - Reise det som velt er Av Ivar Aasen Fram daa, Frendar, i fredlege kappstig! rette det som rengt er, reise det som velt er, byggje og bøte med Bot, som duger; gjere verk, som vara, til Verdi øydest. Blad for norsk målreising Fotografi teke ved Haut Koenigsbourg, Alsace, Frankrike. Målmannen er attende! Med millom anna desse sakene: Språkrådsutpeika nemnd vil ha ut i-målet Nytt frå europeisk musikkliv Egyptiske kongar, gudar eller menneske? Torheim med doktorgrad i fysikk Minarettforbodskonferanse i Duisburg Minnemarsj i Salem I dette nummeret: Nils Vermund Gjerstad Torheim med doktoravhandling s. 2 Torheim/Marøy...Men Målmannen var ikkje daud s. 3 Marøy Språkrådsutpeika nemnd med rotute mandat s. 4 Marøy Frå samnorsk til best mogleg utvikling og større stabilitet? s.6-7 Torheim Internasjonal konferanse for minarettforbod s.8 Torheim Salemmanifestasjonen i Sverike s.9 Torheim/Thöne Kuggnäsfestivalen 2010 s.10 Torheim Torn Your Ties s. 11 Ornella Winter Austeuropeisk svartmetall s. 11 Stig Andresen Det gamle Egypt og kongemakti, part 1 s. 12 Robert Spieler Skal me forbyda burkaen? s.16

2 2 Torheim med doktoravhandling um fysikkeksperiment Av Nils Vermund Gjerstad Olav Torheim frå Volda si doktoravhandling i fysikk omhandla mellom anna høgravande tema som big bang, kvarker og nøytronstjerer - men samstundes kan ho ha noko å sei på utviklinga av teknologi som går inn i kvardagen til oss alle. BERGEN: Det er fredag klokka kvart på to. Saman med tre eksaminatorer trer Olav Torheim frå inn auditorium 2 på Realfagetbygget på Nygårdshøyden i Bergen. Familie og vener og kollegaer sit spent og venter på presentasjonen hans. Han skal i elden, og skal disputera si doktoravhandling. Den store dagen er komen. Fyrste timen er presentasjonen, medan den påfølgjande er utspørring frå tre professorer innan fagfeltet. Det vert ei tøff runde med spesialisten dr. Peter Fischer frå universitetet i Heidelberg, men til slutt får Torheim gladmeldinga om at han er doktor. Big bang Etter at eksamineringa er ferdig får eg ein prat med 31-åringen. Doktoravhandlingi hans hev vore knytt til eit eksperiment som heiter Compressed Baryonic Matter (CBM), som gjeng ut på å finna ut korleis materien ter seg når ein varierar både temperatur og baryonisk massetettleik, derfor har han i si avhandling teke med Big Bang, eksplosjonen som ifylgje vitenskapen gav upphav til universet. - I dei fyrste mikrosekundi etter at universet vart skapt, hadde ein eit plasma av kvarkar og gluon, men med forsvinnande liten netto baryontettleik, forklarar den nybakte doktoren. - Den dag i dag hev ein inne i nøytronstjernor kann henda eit tilsvarande plasma, men her er temperaturen låg og det er den ekstremt tette baryontettleiken i den komprimerte nøytronstjerna som gjer at kvarkane inne i kvart nukleon byrjar kjenna på kvarandre og vekselverka med einannan. Medan faseyvergangen til kvark-gluonplasma ved høg temperatur og låg netto baryontettleik er av andre orden, so er faseyvergangen ved låg temperatur og høg netto baryontettleik av fyrste orden. Andre ordens faseyvergang hev ein allereide sett med LHC-eksperimentet på CERN i Sveits og RHIC i Sambandsstatane, der ein smell partiklar i hop med einannan under høg kinetisk energi. Med CBM ynskjer ein å måla på dei fyrste ordens faseyvergangane, og å finna det kritiske punktet der fyrste og andre orden konvergerar mot einannan. Dette gjer ein på den måten at ein kolliderar partiklar under moderat kinetisk energi, men med høg netto baryontettleik. Secondary vertex og D-meson Oppgava til Torheim er komplisert, men alt heng saman, og fylgjer ei lang argumentasjonsrekkje, som ein nær sagt lyt ha innsikt i fysikk for å skyna. - Ein viktug part av fysikkprogrammet for CBM hev med desintegrasjon av D-meson å gjera. Desse partiklane er so stuttlivande at dei desintegrerar lenge fyre dei kann fangast upp av nokon partikkeldetektor. Dei lyt difor målast på indirekte, med di me lokaliserar partiklane som kjem frå kollisjonspunktet der partikkelen vart dana (bakgrunnen), og deretter dotterpartiklane som kjem frå det punktet der D-mesonet hev desintegrert (eit punkt kalla secondary vertex). For å kunna skilja "secondary vertex" frå bakgrunnen treng me ei romleg uppløysing betre enn 50 mikrometer. Hev vorte frankofon Dei seinste åri hev voldingen arbeidd som forskar ved det nasjonale forskingssenteret i Strasbourg, i austlege delen av Frankrike. 31-åringen har lært seg å snakka flytande fransk, og har og trykt den franske kulturen til seg. Sserskilt tykkjer han om det franske kjøkkenet, og då det elsassiske, som kombinerar det beste frå både fransk og tysk matkultur. - Eg vart send frå Bergen til Strasbourg i Frankrike for å koma i eit fagmiljø. I Frankrike kunde eg arbeida direkte med problematikken, i Noreg hadde arbeidet mitt vorte redusert til å lesa vitskaplege artiklar og dokumentera korleis andre hev løyst problemi. Uppheldet i Frankrike var sers motiverande både faglegt og på andre måtar, alle som hev vore eit par år i Frankrike fær eit tilhøvet til dette landet som ikkje so lett let seg sletta ut etterpå. Uppheldet i Frankrike hev dessutan gjort meg merksam på kor lite folk ikkje berre i Noreg, men i dei nordiske landi generelt, kjenner til Europa. I Noreg snakkar jamvel butikkekspeditrisa engelsk med deg, men nivået når det gjeld andre europeiske språk som tysk og fransk er sers lågt, og det hev ført til at Noreg er vorte orientert burt frå Europa og yver i den angloamerikanske sfæren. Det tykkjer eg er synd. Kvardagsnyttig Hev forskingi og avhandlingi di noko å segja reint praktisk for folk flest? Kan det brukast til noko i kvardagen? - 3D-integrasjon av elektronikk vert millom anna nytta til applikasjonar som treng stor lagringskapasitet og liten formfaktor samstundes, slik som mobiltelefonar. Det er dette som er industrien sin motivasjon for aa nytta so mykje pengar paa aa utvikla denne teknologien. Mitt tilskot hev vore å nytta denne teknologien til å byggja pikseldetektorar som er snøggare og meir intelligente, med di 3D-integrasjon gjev oss meir logikk pr piksel. Kvifor hev du teke doktorgrad? Opnar det seg dører og nye jobbmuligheter? - Eg hev i grunnen alltid teke ein ting um gongen. For ti år sidan hadde eg ikkje andre ambisjonar enn å verta elektroingeniør, men ferdig utdana var det ein sers vanskeleg arbeidsmarknad, so eg heldt fram med mastergrad. På mastergraden vart resultati mine so gode at eg tenkte at eg kunde ikkje gje meg no, og so vart det doktorgrad etterpå. Doktorgrad er i grunnen sopass mange år med sopass mykje arbeid døgeret rundt at hadde ein visst på fyrehand kva ein gav seg i kast med, so hadde ein vel aldri byrja på det. So det er eg glad no i ettertid for at eg ikkje visste. Skal ein sjå litt konkret på korleis verdi heng i hop so byrjar og sluttar alt med fysikken. Eit sitat av Ernest Rutherford som er vorte rimelegt godt kjent, "In science, there is only physics; all the rest is stamp collecting". Attåt dette so hev syslar som data og elektronikk alltid interessert meg, ein greid kombinasjon både av det teoretiske og det praktiske, avsluttar doktor Torheim. Intervjuet stod fyrste gongen på prent i lokalavisa Møre 4. desember Hugsa bladpengane for 2011! Giro er stifta inn i bladet.

3 ...Men Målmannen var ikkje daud Av Olav Torheim og Lars Bjarne Marøy Dette nummeret av Målmannen er det fyrste på eitt og eit halvt år. Bladstyraren hev nytta all si tid på å få lagt fram doktorgrad i fysikk, og sidan bladet er mykje bunden på han hev bladet vorte liggjande nede. For ein liten redaksjon er det å få ut fem nummer i året eit arbeid som krev mykje tid og krefter. Det eine nummeret er snaudt ferdugt fyre ein må arbeida med det neste, og det heile kann lett verta ein rutine der det gjeld å fylla upp bladet etter eit fastlagt mynster. Det lange uppheldet millom siste nummeret i 2009 og det fyrste i 2010 hev gjort det moglegt for redaksjonen å sjå på Målmannen frå eit anna synsleite. Det er som å gå frå ei flat mo og koma upp på ein bakketopp. Kva var det som var bra med Målmannen og kva var det som var mindre godt? Kva byggjer me vidare på og kvar trengst det å gjerast nokre grep? Slike spursmål reiste seg når me var ute av drift. Målmannen anno 2011 er merkt av både kontinuitet frå den gamle Målmannen - og av nytenkjing. Det same radikale høgnorsksynet, det same kompromisslause vernet av norsk og europeisk kultur mot islamisering og andre fårar som trugar, men me ynskjer å styra bladet meir når det gjeld å få meir tyngd både med å ha tunge fakta-artiklar, men òg gjenom å freista å redigera bladet meir med tydelegare uppdelingar og kannhenda noko fastare innhald. Millom anna vil me freista å få med meir stoff um musikk av ulikt slag. Men bladet er framleis ope for alle som vil prenta stoff på høgnorsk eller solid nynorsk i pakt med arven frå Ivar Aasen. Målmannen hev i heile si tid vore eit blad i jamn og trygg framgang, men redaksjonen hev havt lite tid til å tenkja på profil og redigering og det som i lengdi kunde hevja nivået og utvida perspektivi. Me vil ikkje mistydast - me er ikkje vortne mindre radikale enn tidlegare, snarare tvert imot. Bladet Målmannen starta upp som ein ung og engasjert rebell, men det kann ikkje stogga der. Nett av di det ikkje er nett oss som Det same radikale høgnorsksynet, det same kompromisslause vernet av norsk og europeisk kultur mot islamisering og andre fårar som trugar, men med mindre polemikk og meir tyngd. set dagsetelen i det offentlege ordskiftet, so vert det dimeir viktugt at det me kjem med skal ha tyngd. Me kjem frå ein tradisjon der det å få fram høgnorsksynet i mange høve var viktigare enn noko anna. Dei som arbeidde for Aasen-målet fyre vår tid var fegne for å verta høyrde. No er det kannhenda tid for meir enn å verta høyrde. Internett hev gjort det mogleg å nå ut med alternative bodskapar til breide gruppor, dimed er det ikkje so vanskeleg å nå ut lenger, men å få gjenomslag er verre. Me trur likevel at når ein gjev ut eit blad som Målmannen i dag, so viser det at papirpublikasjonar lever vidare og kannhenda er viktugare enn nokosinne. Det viser at dei som skriv er viljuge til å bruka tid på å forma ut bodskapane sine, ikkje berre senda ut meiningane sine ein stad på internett. Men skal ein vinna fram, so må ein bruka dei ressursane ein hev. Der andre aktørar kann taka seg råd til propaganda og polemikk, kann eit blad som Målmannen einast vinna fram når me syner at me er sanningssøkjande og hev integritet. Og når me no er attende, er det likevel ikkje eit minutt for seint. Språkrådet hev arbeidt meir intenst enn noko sinne dei siste åri. Styret hev sett ned ei nemnd med eit fragmentert og relativisert mandat som opnar upp for det meste. Politikarane hev gjenge inn for at nynorsken skal kunna utvikla seg på best mogleg måte og hev ytra ynskje um større stabilitet, men språkrådet held fram med balansekunst millom ulike umsyn og synsing i stor stil. At det gjev større stabilitet i nynorsken å fjerna nynorske tradisjonsformer som i-målet, slik som den språkrådsutpeika rettskrivingsnemndi gjer, er me mildt sagt tvilande til. I april/mai vil den språkrådsutpeika nemndi koma med eit framlegg til ei ny nynorskrettskriving. Framlegget ser fram til no ut til å verta av dei mest gjenomgripande på mange tiår. Og jamvel um samnorsktidi offisielt er umme, vil nemndi etter 150 år kasta Aasens Utgjevar: Samorganet Målmannen Tilskrift: Målmannen Njårds veg Kongsvinger Bladstyrar: Olav Torheim Epost: Tlf: Skype: fivreld25 Netstad: Bladpengar kr 150,- Bankgiro Målmannen fylgjer redaktørplakaten! 3 mål ut or nynorsken. Me meiner at mandatet for nemndi i seg sjølv er i strid med det politikarane og Kulturdepartementet hev gjenge inn for. Nemndi er sett ned på feil grunnlag, og mandatet bør underkjennast. Kva resultat nemndi kjem fram til, er i og for seg uinteressant. Mandatet er so klårt i strid med andre språkpolitiske retningslinor at arbeidet bør takast uppatt på eit nytt grunnlag. Me kann berre vona at Kulturdepartementet set foten ned, slik dei bør, um dei vil styra Språkrådet og ikkje verta yverkøyrd av Språkrådet. Det er altso tid for motstand. Målmannen rettar I det siste nummeret fyre den lange kvilebolken vår stod det eit stykkje av Trygve Orheim. Der hadde det kome inn eit misprent. Det skal naturlegvis ikkje heita stutekniv, men stutekalv.

4 4 Målsak Språkrådsnemnd med rotute mandat Lars Bjarne Marøy Artikkelforfattaren meiner at styret i Språkrådet hev laga eit mandat som er i strid med det politikarane hev gjenge inn for. Her ser han nærare på mandatet. Nynorsknormalen hev vore gjenom nokre justeringar etter det fatale målbrigdet i 1938 og rettskrivingi av 1959, men ingen hev vel vore so gjenomgripande som det ei nemnd i Språkrådet no hev arbeidt med. Det er mykje ein kann segja um målstoda på den eine og den andre måten. Samnorskparagrafen er fjerna, og det hev vorte opna for å normera nynorsken på sjølvstendig grunnlag. Den viktigaste endringi som slo igjenom var likevel at Statsråd Lilletun gjorde framlegg um å avskaffa godkjenningsskipnaden for lærebøker. Avskaffingi vart gjenomførd av Odelstinget 13. juni Det vil i praksis segja at det er skular, lærarar og kannhenda til ein viss grad elevar som avgjer kva for lærebøker dei vil bruka. Dersom det ligg fyre gode lærebøker i ei målform, vil den gode læreboki, jamvel um ho hev avvikande rettskriving kunna ha fyrerangen. Innanfor bokmålsrettskrivingi hev dette ført til at ein fjerna frå rettskrivingi nokre samnorskformer som er lite bruka og elles opna for både samnorskformer og riksmålsformer, utan at ein skulde halda fram med å gradera med valfrie former, sideformer og hovudformer. Ein kann til dømes, bruka både hokynsformer og felleskynsformer - ei bok, boka eller - en bok, boken og liknande. Den gamle skipnaden var forvirrande og vanskeleg å halda styr på, fordi fleire ting kunde vera lov på ulike nivå og former kunde blandast vilkårleg. Det er òg slik at det store fleirtalet av bokmålsbrukarar som skriv sakprosa heilt etter vanen og utan å tenkja yver det, brukar riksmålsformer i alt det vesentlege av det dei skriv, jamvel um det fell einskilde kuriøse språkforskarar tungt for bringa av di dei meiner det er udemokratisk, undertrykkjande og i strid med folkemålet og den eigenlege folkeviljen. Likevel er det altso ingen vandemål for bokmålet med å føra upp både felleskynsformer og hokynsformer i ordlistor og ordbøker. I nynorsk hev ein derimot bruka årevis på å diskutera og akkordera kring korleis ein skal gripa den innarbeidde stoda med valfrie, side- og hovudformer fatt. Representantane i Språkrådet køyrde seg fast og vart ikkje samde um anna enn å vera usamde. Ei avhandling på 250 sidor vart resultatet. Det kann umogleg verka klårgjerande for dei fleste av oss å lesa ei slik avhandling for å finna ut kva ein skal meina um nynorskrettskrivingi. Det er sjeldsynt nok at me idest å slå upp i ordlista eller ei ordbok. No hev styret i Språkrådet funne ut at ein skal setja upp ei eigi nemnd som skal koma med ei tilråding, den skal vidare til endeleg godkjenning hjå Kulturdepartementet. Visseleg ikkje so dumt, for ei slik nemnd vil verka meir demokratisk enn språkrådsrepresentantar for tunge fag- og nynorskinstitusjonar. Um ho er det, er ei heilt onnor sak. Og grunnlaget er ettertrykkjeleg utgreidingi um nynorsknorm i 2002 og eit mandat som sprikjer i alle leider. Itillegg til utgreiding av 2002 hev styret i Språkrådet lagt til seinare offentleg ordskifte, språkmeldinga frå 2008 og dryftingi av denne i Stortinget våren Nemndi kann kort og godt finna godt grunnlag for å gjera det meste, berre ein finn fram til sine eigne meiningar i dette sakskomplekset. Det fyrste som skapar ugreida er vel at det ikkje finst ei nynorsk norm lenger. Det er mange og fleire av dei hev etter måten stor legitimitet, same kor like dei kann verka, so kann dei vera forskjellige på ei rad punkt og slik sett verka forvirrande. Det er absurd at norske språkforskarar må diskutera normumgrepet upp og i mente i faglitteratur. I mange andre land gjev det seg sjølv når ein hev eit godt innarbeidt skriftspråk. Mandatet til denne nemndi problematiserar derimot ikkje umgrepet norm, so her må ein ev. til det underliggjande materialet. Nemndi skal laga ei tydeleg, enkel, stram norm for nynorsk. Vidare heiter det at: Denne nye norma skal vera eit tilbod til alle som ynskjer å skriva korrekt nynorsk. Det vil altso segja at det er mogleg å skriva korrekt nynorsk utan å fylgja denne normi. Ein kann altso skriva perfekt nynorsk utan å fylgja denne normi. Men ho skal vera ei hjelp, for dei som ikkje klarar det. Det er litt av ei relativisering, samstundes som trui på at nemndi kann finna den rette formi er stor, eit gigantisk paradoks. Denne normi: skal gjelda for alle som pliktar å skriva innanfor ei norm Kann dette gjelda til dømes i skulen? Tja, dersom ein lærar skriv på tavla, gjer det vel kannhenda det. Men dersom ein lærar lagar eit læreverk som ikkje krev godkjenning og nyttar det læreverket som er laga privat eller hev eigne notatar frå ei fagleg utgreiding som hev avvikande rettskriving, bryt han då lovi, neppe. Stortingsvedtaket av 13. juni 2000, er trygt på læraren si sida. Vil konsulentar i offentleg administrasjon vera bundne av ei viss rettskriving. Dei er ev. tilsette for å koma med faglege og andre råd, ikkje for å kunna skriva etter ei viss rettskrivingsnorm. Og treng kommunar som ynskjer å skriva etter den lokale dialekten på staden måtta taka umsyn til ei slik norm. Treng til dømes Lærdal kommune å skriva på a-mål, dersom brukarane likso gjerne godtek i-mål? Og kva er sanksjonane frå Språkrådet eller staten? Som ein elev sa det ein gong: Dersom me ikkje fylgjer rettskrivingi kjem me i fengsel, då? I dette landet hev politikarane freista å endra rettskrivingi med tvang so mange gonger at det hev vorte ein parodi. I andre land der politikarane ikkje hev gjort noko normeringsarbeid i det heile, fylgjer språkbrukarane normi med blind lydnad. I Noreg derimot hev normbroti i nynorskrettskrivingi berre vorte fleire og fleire dei siste 50-åri. Det skal godt gjerast å få upp lojaliteten att. Mandatet held fram med å vera ope for tolking og med grobotn for avvising. Målet med normendring er at ein skal: etablera ei ei norm som gjer det lettare å vera nynorskbrukar. Dei som hev valt nynorsk hev vel ikkje noko problem med normi. Det er vel heller fråfallet frå nynorsken ein vil stogga, um ein gjer det med arbeidet til denne nemndi, er eit ope spursmål. Normi skal vidare vera tydeleg for alle som skal skriva sidemålsstil. Problemet med det er at valfridomen frå 1959 alt er godt etablert og hev vore gjort kjend for alle. Det vil truleg taka lang tid fyre ein vil kunna få gjort noko med det. Ein kann heller ikkje venta at godt vaksne språkbrukarar set seg ned og les igjenom alt det som kjem av endringar frå denne nemndi. Det heiter elles um normi at ho skal dessutan: vera lett å bruka uavhengig av formell utdanning og språkkompetanse. Ein ikkje venta at alle vil ha like lett for å setja til å skriva korkje på nynorsk eller på noko språk. Det ein kann venta er at det vert lettare å skilja millom alle dei alternative nynorskformene som finst i litteraturen, og det som er den tilrådde versjonen frå nemndi. Det er likevel liten grunn til å tru at dei som er røynde språkbrukarar og les mykje, vil ha lettare for å fylgja ei norm

5 enn andre. Det er desse språkbrukarane ein ev. måtte sikta seg inn mot. Vil juristar, historikarar, journalistar og andre som skriv nynorsk offentleg byrja å skriva meir einsarta og vil fleire røynde språkbrukarar ha lettare for å skriva nynorsk? Det er eit ope spursmål. Er det slik at nynorsken fram til i dag hev appellert til alle språkbrukarar yver heile landet? Det kann eg absolutt ikkje forstå. Det må då vera svært mange som av ei rad ulike årsaker ikkje tykkjer at nynorsken appellerar til deim. På same måte som det visseleg finst språkbrukarar som ikkje kjenner seg heime i bokmål. Det er ei rad motstridande årsaker til at folk hev valt å nytta nynorsk både i dag og i tidlegare tider. Det er kannhenda framfor alt gjennom målpolitiske ordskifte og gode språklege fyrebilete at folk hev valt nynorsk, ikkje gjennom å sitja å lesa nynorsk ordlista eller ulike normer som slike nemnder kjem med. Det er vel heller slik at det ei normnemnd skal hindra er fråfall. I 1917 og 1938 må ein vel segja at valet av lærebøker for framtidi var avgjerande. Valde ein ei norm, so vilde ein sleppa å kjøpa inn dyre lærebøker etter kort tid. I dag er ikkje dette økonomiske argumentet, so sterkt lenger, so det er liten grunn til å tru att nynorsken vil vinna stor tilslutnad etter at normarbeidet er avslutta. Mandatet fyreset derimot at det er slik at ei norm kann appellera til at folk byrjar å bruka nynorsk, og då reint serleg den normi som nemndi skal stå bak. Normi som denne nemndi skal laga skal til og med vera slik at: nynorsken framleis kan appellera til språkbrukarar over heile landet. Ein skulde tru at ein kunde sjå fyre seg ein skrifttradisjon som ein kunde taka utgangspunkt i når ein skulde laga ei ny norm, men denne nemndi skal ikkje taka utgangspunkt i ein skrift-tradisjon, men i: skrifttradisjonar. Desse skrifttradisjonar er ikkje det viktigaste nemndi skal taka umsyn til det er viktigare at ein gjev: rom for former som er i allmenn bruk blant breie grupper av nynorskbrukarar og at ein hev eit breidt talemålsgrunnlag, tek umsyn til mykje brukte former og ord og den geografiske spreidingi til språktilfanget. Det er kort og godt ope for å gjera det meste utfrå denne delen av mandatet. Det viktigaste er ikkje at ein bryr seg med folks normuppfatning og kva folk meiner er rett nynorsk, snarare tvert imot, ein skal sikta seg inn mot det som appellerar. Dersom ein skal taka dette med appell på ålvor, so er det vel mange som meiner at i-mål i dikt appellerar sterkt til deira målkjensla, og det finst framleis skribentar som hev valt nynorsk for å skriva i-mål, men dette er tydelegvis ikkje noko som appellerar til nemndi, for sjølve frontsaki til nemndi er at i-målet skal ut av rettskrivingi. Kva som er gale med i-målet er vanskeleg å segja. Det er eit fåtal som nyttar det, men det er greide reglar for deim som ynskjer å fylgja det. I bokmål kann dei skilja millom tvo og tri kyn, men i nynorsk kann ein altso ikkje skilja millom tvo hokynssystem, meiner nemndi. Er nynorskbrukarar so lite intelligente at di må hjelpast av denne nemndi? Må nynorsken skjermast totalt mot Aasenmålet? Og kva vil ein uppnå me det? Me merkar oss at ein av styremedlemene i Språkrådet sit i sjølvaste Aasen-tunet og skal taka seg av arven frå Ivar Aasen. Skal han vera med på å gjera Aasen-tunet um til eit mausoleum? Eller eit egyptisk gravmonument? Grete Riise, tidlegare nestleidar i Mållaget, hev kome med framlegg til ny rettskriving for nynorsk......der Aasens mål etter 150 års tradisjon skal utraderast frå nynorsken. (Ivar Aasen var mannen som skapte nynorsken). Målsak 5 Folkeleg normeringsprosess? I samband med framlegget til ny nynorskrettskriving, viser ein innringjar til at i-målet hev vore ein del av nynorsken so lenge nynorsken hev eksistert, og høyrer til nynorsk skrifttradisjon i serklasse. Kva skal skje med klassikarane i lærebøkene no? Skal me få ein ny runde med tåpelege umskrivingar til a-mål, slik som me hev sett tidlegare? Dette er antiappellerande for ein heil del kultiverte menneske som er glade i nynorsk skriftmål. Men kultiverte menneske er nok ekskluderte frå å kunna påverka denne nemndi? Arbeidet skal gjennomførast i ein open og inkluderande prosess, heiter det i mandatet. Det er slik at nemndi hev lagt ut ulike avgjerder og vedtak i rettskrivingi på ein nettstad, der folk kann koma til orde med ev. innspel. Nemndi hev lese ulike typar litteratur og tenkt på det eine og det andre, men Ivar Aasen er tydelegvis gløymt ein gong for alle. Det er viktigare med Sandøy, Vikør, Akselberg, Jansson eller Søfteland, og kva dei heiter alle saman. So kann ein spyrja seg kven som hev mest å segja når europeisk kultursoga skal formidlast på norsk til den den uppveksande slekti: Aasen, Vinje, Garborg, Duun, Updal, Olav H. Hauge, ei rad umsetjingar til høgnorsk, Griegs tonesetjingar av nynorsklitteraturen eller moderne klingklang frå denne nemndi. Elles kunde ein ha nemnt Gustav Indrebø, Nikolaus Gjelsvik og Idar Handagards lærebok i diktekunst, men som det vel stend ein stad i eit referat det er nok ikkje aktuell politikk. Med denne nemndi vert det slik at Stochausen, Debussy og Goehlberg vert uttrykk for den perfekte harmoni. Nei, lat oss få Iron Maiden- og Metallica-tekster på høgnorsk, so kjem nok japanarane og italienarane på skeid, medan nemndmedlemene sit og sturar med den seinaste læreboki til ein av dei fem store som framleis trur at staten skal løysa målstriden, so lenge me berre fær ei mest mogleg sokalla folkeleg og ikkje ei kultivert form for nynorsk. Dvergemålet

6 6 Målsak Norsk målpolitikk -Frå samnorsk til best mogleg utvikling og større stabilitet? Av Lars Bjarne Marøy Artikkelforfattaren kommenterar viktige språkpolitiske dokument dei siste åri. Nynorsknormalen hev vore gjenom nokre store umbrøyte etter Gustav Indrebø kalla målbrigdet i 1938, og rettskrivingi av 1959 som målfolk ålment måtte vedgå var ei rein bokmålstilnærming, men ingen hev vel vore so gjenomgripande som det ei nemnd i Språkrådet no hev arbeidt med. Det er mykje ein kann segja um målstoda på den eine og den andre måten. Sumt av det som det no vert arbeidt med i Språkrådet er påviseleg i samsvar med dei politiske avgjerdene og hovudmåli i arbeidet med normeringi i nynorsken, slik som politikarane hev lagt upp til, men det mandatet som er laga for den språkrådsutpeika nynorsknemndi, er ei fragmentering og relativisering som må vera eit klårt brot på det politikarane hev sagt. Sjå elles gjenomgangen på s. 15. Mykje hev skjett i norsk språkpolitikk dei siste tolv åri. Målmannen hev ikkje greidt å få med alt, men nokre hovudlinor skal iallfall setjast på plass i dette nummeret. Samnorskparagrafen til Norsk språkråd som stamma attende til 1970-talet slo fast at rådet skulde arbeida for tilnærmingstendensar på lang sikt. Den vart fjerna med Storingsmelding nr. 13 ( ) som slo fast at bokmål og nynorsk kvar for seg skal kunne utvikle seg best mogleg, og det var difor opna for å normera nynorsken på sjølvstendig grunnlag. Deretter prøvde Årsmøtet i Norsk Språkråd i februar 2000 å få gjennom det Jostein Krokvik i Vestmannen nr kalla: ei lang og forvirrande tilråding med skrivebrigde som den nynorske fagnemndi hadde samla i hop siste fireårsbolken ( ). Det var altso ikkje nokon vilje til nyorientering der i garden. Kulturdepartementet sende den brev til Norsk språkråd der departementet sa nei til godkjenning av desse endringane. Kulturdepartementet skreiv at eit: viktig formål med ei nyorientering av normeringspolitikken er å sikre større stabilitet i rettskrivingi. Departementet legg difor til grunn at siktemålet med ei skulemålsreform no, er at ho i all hovudsak vert uendra i lang tid. Departementet vil forvisse seg om at Norsk språkråd er fullt ut innforstått med denne føresetnaden. Det var ikkje utan grunn at departementet venta i so lang tid med å svara på Språkrådet, for i millomtidi stod det eit nytt lovframlegg for tur, samstundes hadde det vore regjeringsskifte. Bondevik 1-regjeringi gjekk i av i mars og Lilletun vart skift ut med Giske i Kulturdepartementet. Språkpolitikken såg likevel ut til å liggja klår nok, trass i regjeringsskiftet. Kyrkje-, utdannings- og forskningskomiteen gjekk våren 2000 samstundes inn for å avskaffa godkjenningsskipnaden for lærebøker som kom inn alt i Då lovframlegget stod på dagsetelen i Odelstinget 13. juni 2000, uttalte statsråd Trond Giske (A) at han var: tilfreds med at komiteen er enig i å oppheve den statlige godkjenningsordningen for lærebøker. Stortinget vedtok å avskaffa 9.4 i Upplæringslovi og sette endeleg punktum for den statlege godkjenningsskipnaden for lærebøker. I ordskiftet vart det argumentert med at skipnaden var vorten avleggs som ein kotroll av å tryggja seg um at måli læreplanen for grunnskulen og den vidaregåande skulen skulde nåast. Det skulde no vera skulens og lærarens andsvar å leggja upp undervisingi utan umsyn til lærebøkene i dei einskilde fagi. Dessutan skulde ein gjeva kveik til at det kunde brukast fleire lærestoffkjeldor og ein vilde stimulera til aktiv lærebokkritikk av eksisterande bøker. I dag er det slik at det er skular, lærarar og kannhenda til ein viss grad elevar som avgjer kva for lærebøker dei vil bruka. Dersom det ligg fyre gode lærebøker i ei målform, vil den gode læreboki, jamvel um ho hev avvikande rettskriving kunna ha fyrerangen. Itillegg hev det kome til fleire nettstader som formidlar lærestoff. Lærarar og elevar kann i mykje sterkare grad enn fyrr samla upp og utveksla notatar, kjeldor, framvisingsstoff på power point. Det segjer seg sjølv at språkbruken i dette skriftlege tilfanget kann vera sterkt avvikande. Bokmålsseksjonen hadde alt på nemndmøtet i februar gjort seg reidug til å møta denne nye utviklingi gjennom å gå inn for å avskaffa skiljet millom hovud- og sideformer. I brevet frå Kulturdepartementet , bad departementet "Norsk språkråd lage ei utgreiing som nærare drøftar korleis skiljet mellom hovudformer og sideformer eventuelt kan takast bort også i nynorsk, og korleis ein i så fall kan tenkja seg å løyse dei spørsmåla som reiser seg i kjølvatnet av dette." Nynorskseksjonen fekk so forma ut ei utgreiding som skulde grunngjeva framlegg til ei revidert norm for nynorsk skriftmål. Den vert vist til som utgreidingi um nynorsknorm av Innanfor bokmålsrettskrivingi hev dette ført til at ein fjerna nokre samnorskformer som er lite bruka frå rettskrivingi og elles opna for både samnorskformer og riksmålsformer, utan at dei skulde halda fram med å gradera med valfrie former, sideformer og hovudformer. Ein kann til dømes, so vidt eg hev skyna det, bruka både hokynsformer og felleskynsformer - ei bok, boka eller - en bok, boken - og liknande. Det gamle systemet var forvirrande og vanskeleg å halda styr på, fordi fleire ting kunde vera lov på ulike nivå og former kunde blandast vilkårleg. Ulike blandingar kann det vera no òg, men i praksis ser det ut til å vera fåe problem me det heile. Det er òg slik at det store fleirtalet av bokmålsbrukarar som skriv sakprosa heilt etter vanen og utan å tenkja yver det, brukar riksmålsformer i alt det vesentlege av det dei skriv, jamvel det fell einskilde kuriøse språkforskarar tungt for bringa av di dei meiner det er udemokratisk, undertrykkjande og i strid med folkemålet og den eigenlege folkeviljen. Likevel er det altso ingen problem for bokmålet å føra upp både felleskynsformer og hokynsformer i ordlistor og ordbøker. I nynorskdelen av Språkrådet hev ein derimot bruka årevis på å diskutera og akkordera kring korleis ein skal gripa den innarbeidde stoda med valfrie, side- og hovudformer fatt. Representantane i Språkrådet køyrde seg fast og vart ikkje samde um anna enn å vera usamde. Utgreiding um nynorsknorm av 2002 på 250 sidor skal ha vore det einaste som kom ut av det heile den gongen. So i 2006 skifta Norsk Språkråd formelt namn til Språkrådet som mange av oss hev kalla det lenge. I fyremålet til rådet heiter det no: Språkrådet er statens fagorgan i språkspørsmål og skal særleg arbeida med å styrkja det norske språkets status i notid og framtid og å forvalta dei to offisiell norske språknormene. Språkstyringsarbeidet omfattar både norsk språk generelt og den nynorske målforma spesielt. Språkrådet er no organisert med eit styre og fire fagråd. Dei fire fagrådi skal millom anna tryggja ein breid diskusjon om språkspursmål og at aktuelle emne vert førde fram til Språkrådet. I 2008 kom stortingsmeldingi Mål og meinig. Den vart dryft i Stortinget våren 2009, og so i september 2009 bad Kulturdepartementet Språkrådet om å setje i gang arbeidet med ein gjennomgang av nynorskrettskrivingi, på bakgrunn av tidlegare styrevedtak i saki og fyrehavingi av stortingsmeldinga «Mål og meining». Språkrådet hev so peika ut ei nemnd som skulde gjenomgå rettskrivingi. Kvifor denne nemndi måtte til og kva som var grunnlagt for mandatet er ikkje heilt klårgjort

7 enno, men det er i og for seg ikkje viktig. språkrådet gjorde det. Nemndi skal ha reidug ei tilråding innan april 2011, det skal vera høyring i februar Styret i Språkrådet skal gjera endeleg vedtak i mai 2011, men den nye rettskrivingi vert gjeldande fyrst frå august Då skal det òg liggja fyre nye ordbøker. Nemndi ser fyre seg at di skal laga ei norm for offentleg tilsette, lærebokforfattarar, lærarar og skuleelevar som skal fylgja normi. Det interessante med utviklingi i denne 15- årsfasen er korleis politikarane hev gjenge frå å lata nynorsken verta justert med einskildvedtak frå fagråd til større gruppor av representantar til å taka meir aktivt tak i normeringsarbeidet og Målsak 7 gå inn forl ei heilskapleg normering med grunnlag i offentlege utgreidingar um målstoda. Fagekspertane hev vorte mindre sentrale i det arbeidet som no gjeng fyre seg i Språkrådet. No er det lekfolk som skal vera språkpolitikarar, so kann ein spyrja seg um det er vinning? Med det mandatet som den nye nemndi fekk, er det iallfall ikkje nokor vinning for nynorsk. Ut med Aasens mål! Riise-nemndi vil skriva rettskrivingssoga Litt av det ho vil forby: Grete Riise hev fenge i uppdrag å setja ut i livet eit dvaskt midstraumskompromiss som vil gjera stutt prosess med alt som smakar av høgnorsk og høgnorsknært mål: Ut med i-målet Bundi form eintal av sterke hokynsord og bundi form fleirtal av inkjekjønnsord får -a som eineform: bygda; husa. Aasen-formene [bygdi] og [husi] vert forbodne å bruka. Ubundi form eintal [-a] av linne hokynsord vert stroke frå den offisielle rettskrivinga. Og tilsvarande vert fleirtalsformene [-or] og [-one]. Formi med -e vert då eineform: ei vise, viser, visene, eller ei kvinne., kvinner, kvinnene. Aasen-formene [ei visa, visor, visone] og [ei kvinna, kvinnor, kvinnone] vert forbodne å bruka. Vokaltriklangen (a,i,o), som var so sermerkt for det nynorske målet, og som til dømes gjorde det so uppskatta i salmar og song, skal ikkje lenger få høyrast. Ut med langformer av verb Dei lange infinitivsformene av ei rad ulike verb vert strokne frå rettskrivingi. Det skal ikkje lenger vera lov å skriva beda, blada, bløda, draga, fløda, gjøda, glada, glida, gnida, hava, kleda, kvida, sklida, spada, svada, svida, taka, treda, træda, vrida. Frå no av skal det einast heita bla, blø, dra, gli etc. Men samstundes skal det framleis vera lov å skriva byda, gleda, gloda, groda, lada, lata, lida, rida, rada, skrida, strida, vada, flyga og skada (som blir eineform). Medan ein tidlegare kunde vera konsekvent og anten nytta einast stuttformer eller einast langformer, lyt ein i framtidi altso slå upp i Grete Riise si nye ordlista for å få vita kva slags verb ein kann skriva fullt og kva for nokre som lyt styttast. Fleire verbale innhogg i formverket Frå no av skal det einast heita gå, går, gått og stå, står, stått. Aasen-formene ganga, gjeng, gjenge og standa, stend, stade vert forbodne å nytta. Verbi ganga-gjeng og standa-stend vert strokne frå rettskriving nynorsk rettskriving. Ogso for verbi få, slå og slåst skal sideformene [fær] [fenge], [slær] og [slæst] raderast heilt ut. Likeins for verbi leggja og seia, der preteritumsformene lagde og sagde gjeng ut or rettskrivingi. Obligatorisk inkonsekvens Medan det tidlegare var valfritt om ein vilde skriva mod (substantiv) og modig (adjektiv) eller mot og motig, vert mot og modig no dei einaste lovlege formene. Likeins kunde ein til dessar vera konsekvent og nytta pronomen som han, honom og ho, henne, men frå no av skal det heita han, han og ho, henne. Medan Aasen-normalen var fylgjerett og logisk, er det i Riiserettskrivingi påbode å vera inkonsekvent. Ei lista yver fleire utvalde Aasen-former som Riise vil forby: Stoda no: Vert forbode: -landsk el. -lendsk suffiks -lendsk massing [messing] m. massing drap [dråp] n. [dråp] ekorn el. ikorn n. ikorn smekka el. smikka v. smikka skremma [skræma] v. [skræma] sær [ser] (-leg, -skild osv.) adj. [ser], [serleg] ofl. klippa [klyppa] v. [klyppa] lys el. ljos n. ljos boble [buble] f. [buble] jul [jol] f. [jol] okse el. ukse m. ukse gor el. gørr n. (gjørme; innvolar) gor snòr n. el. snørr f. el. n. snòr n. rydning [rudning] m. [rudning] sydlending el. sudlending m. sudlending kluft el. kløft f. kluft spjut el. spyd n. spjut (heilt ny valfri form innførd, spjot, "meir belegg for"). gløtta [glytta]v. [glytta] hjørne el. hyrne n. hyrne løkke el. lykkje f. lykkje sølje [sylgje] f. sylgje (ny form: sylje utan g) læsa el. låsa v. læsa mæla el. måla v. mæla laup el. løp n. laup ty el. tøy n. ty (aldri meir syltety?) kikert el. kikkert m. kikert plomme [plome] f. [plome] ramme [råme] f. [råme] somme [sume] determ [sume] dana el. danna v. dana mot el. mod n. mod handkle el. handklede n. handklede herberge el. herbyrge n. herbyrge idrett [idrott] m. [idrott] mus, myser, mysene f. (skal no heita mus, musene som i bokmål). skjærseld [skirseld] m. [skirseld] tenest, teneste f. tenest

8 8 Innvandring Internasjonal konferanse for minarettforbod Olav Torheim rapporterar frå Duisburg Hundradtals innvandringskritikarar er samla til minarettforbodskonferanse. Det skapte sjokkbylgjer i heile Europa, då ei folkerøysting initiert av Oskar Freysinger og det sveitsiske folkepartiet (UDC) gav fleirtal for å nekta muslimar å byggja moskear med prangande minarett-tårn i det europeiske landskapet. Sidan den gongen hev innvandringskritikarar i heile Europa teke til seg ideen, og i mars 2010 var ei rad ulike innvandringskritiske og høgrepopulistiske parti og gruppor samla i Duisburg i Tyskland. Det var den tyske grupperingi Pro-NRW (som tidlegare hev stade attum antiislamiseringskongressane i Köln) som gjorde upptak til konferansen, og målet var å arbeida for minarettforbod i heile Europa. Konferansen byrja ein laurdags ettermiddag i eit gamalt slott i Gelsenkirchen. Ein stor politistyrke var samla kring slottet for å tryggja deltakarane, og einast inviterte kunde sleppa inn. Politiet patruljerte elles heile kringværet i ein tollegt stor radius, og alle kunde soleides taka seg trygt fram, jamvel um eit hundradtals motdemonstrantar freista øydeleggja for møtet. Under konferansen var det innlegg frå politikarar frå Tyskland, Frankrike, Austerrike, Belgia, Spania og Sverike. Trugsmåli frå islamismen vart analyserte og strategiane for eit moglegt motåtak vart tekne upp til dryfting. Dei ulike fyredragi og diskusjonane som fylgde var alle merkte av refleksjon og eit høgt kunnskapsnivå um problematikken, noko som skulde tyda på at innvandringskritikarane i Europa hadde gjort heimeleksone sine. Det var likevel ikkje fritt for dramatikk under konferansen. Eit TV-team frå ZDF var på nazi-jakt, og sidan det ikkje var so mange av desse å finna i konferanselokalet, so tok dei like godt med seg ein sjølv. Saman med ein mann som hadde teke på seg ei T-skjorta med forfatningsfiendslege symbol trakka dei rundt i møtesalen og freista gjera ein reportasje frå nazi-treffet. Arrangørane tykte lite um dette, og svara difor med å kasta ut TV-teamet og provokatøren. Dinæst heldt konferansen fram i ein roleg atmosfæra. På kvelden vart det organisert ein middag for dei utanlandske gjestene. Etter middagen gjekk dei fleste til hotellet sitt for å sova, medan dei yngste av oss (dei fleste frå Vlaams Belang Jongeren) vart sitjande uppe um natti på ein lokal pub. Her vart det arbeidd vidare med viktuge spursmål som dei flamsk-norske relasjonane, og med islamiseringsspursmålet teke upp i ein litt meir uformell tone.. Neste morgon skulde konferansen avsluttast med ein marsj mot moskèen i Duisburg- Marxloh, den største moskeen som er vorten bygd i Tyskland. Nesten alle innfartsvegar mot møtepunktet var blokkerte, men takk vere GPS, gode vegkart og samarbeidsviljugt politi, so fann me vegen fram til slutt. Ved treffpunktet var det appellar frå Markus Beisich (Pro NRW), Filip Dewinter (Vlaams Belang), Josep Anglada (Platform Katalonia) og Robert Spieler (Nouvelle Droite Populaire). Etter at appellane var ferduge, tok me til å marsjera mot moskèen. Nokre hundradtals meter frå moskèen vart me stogga av Politiet. Grunnen deira: Rett attum dei venta hundradtals militante vinstreaktivistar som vilde forsvara moskèen mot innvandringskritikarar. Og vinstreaktivistane var helder ikkje åleine, for tysk TV kunde seinare ettervisa at det millom motdemonstrantantane var eit titals aktivistar frå dei tyrkiske gråe ulvane, ei nasjonalistisk og fascistisk tyrkisk gruppering som millom anna er kjend for valdelege åtak mot kurdarar, og soleides trulegt den tettaste nærkontakten som motdemonstrantane hadde med nazisme denne dagen. Motdemonstrantane ropa Nazis raus, medan innvandringskritikarane ropa attende Stopp den islam. Til slutt tok Robert Spieler megafonen framfor politisperringane og heldt ein flammande appell mot islamiseringi og dei som han kalla for fiendane åt Europa. Dinæst returnerte me attende til møtepunktet der demonstrasjonen rolegt løyste seg upp. Med andre ord ei variert helg, fyrst med konferanse og kameratslegt samvere og til slutt ein handlingsfylt demonstrasjon, som likevel var mykje betre organisert og kontrollert enn sist gong i Köln.. Demonstrasjonstoget er i rørsle mot moskèen i Duisburg-Marxloh. Desse var representerte i Duisburg: Vlaams Belang, Belgia. Vil etablera ein sjølvstendig flamsk stat i Flandern. Vart i si tid kjent for det umstridde tolvpunktsprogrammet som tok til ords for full innvandringsstogg og tvangsrepatriering av ikkje-vestlege innvandrarar. Hev ved val havt meir enn 25 prosent av røystene i Flandern. Leidd av Filip Dewinter. Freiheitliche Partei Österreichs, FPÖ. Høgrepopulistisk parti som under leidingi av Jörg Haider skapte ramaskrik då dei i 1999 som det fyrste nasjonalistiske partiet i etterkrigstidi greidde å vinna regjeringsmakt. Partiet vert i dag leidd av Heinz-Christian Strache. Platform Catalunia. Regionalistisk parti frå Spania. Arbeider for meir sjølvstyre for Katalonia og for stogg i ikkje-vestleg innvandring. Sverigedemokraterna, innvandringskritisk og høgrepopulistisk parti frå Sverige. Fekk for fyrste gongen riksdagsplass ved valet i Formann er Jimmie Åkesson. Nouvelle Droite Populaire, identitær og regionalistisk rørsla frå Frankrike. Vert leidd av Robert Spieler. Stelte listor ved siste regionalval under titelen Non à minarets. Politisperringar og motdemonstrantantar stend millom oss og moskèen.

9 Salemmanifestasjonen i Sverike Av Olav Torheim Innvandring 9 Kva er Salemmanifestasjonen? Artikkelforfattaren gjev svar og viser oss bakgrunnen. For ti år sidan vart 17 år gamle Daniel Wretström myrda av ein muslimsk ungdomsgjeng i stockholmsbydelen Salem. Motivasjonen som den multikulturelle gjengen hadde for å gå laus på Wretström var det at han var nasjonalist, og under slagord som krossa rasismen vart Wretström stokken med kniv og slegen i hel med plankar. Sidan den gongen hev det kvart år vorte halde eit fakkeltog for å minnast Daniel og alle dei andre som hev falle offer for multikulturen. I 2003 med so mykje som 2000 deltakarar, og soleides den største innvandringskritiske demonstrasjonen i Norden nokosinne. I leidande riksmedia og millom personar og gruppor på vinstresida vert marsjen framstelt som ein nazi-marsj som det gjeld um å stogga, medan tilskiparane på si sida presenterar marsjen som ein upolitisk marsj for alle som vil minnast Daniel og setja søkjeljos på multikulturen si myrke baksida. Familien til Daniel Wretström hev ved fleire høve vorte sette under trykk for å taka fråstand frå marsjen, men hev trass i trugsmål og pådrag halde fram med å gjeva markeringi sin studnad. Målmannen var til stades både i 2009 og 2010 for å kunna gjeva ein sjølvstendig rapport frå arrangementet. Nett i det fakkeltoget byrja å gå, byrja den fyrste snøen å falla, noko som gjorde det heile til ei ekstra sterk uppleving. Med kveikte faklar gjekk me frå Rönninge Station, gjenom Salem, til den staden der Daniel vart myrda, der livet rann ut or honom. Heile vegen godt synkronisert av demonstrasjonsvaktene, og med Politiet som skulde verna oss mot motdemonstrantar (som i alt talde 30 personar!). På staden der Daniel vart myrda var blomar og ljos lagde ned under ein livsrune. Dinæst vart det appellar frå ein plattform - talarane var Varenus Luckmann, Alexandre Thöne og Stefan Jacobsson. Tema som vart tekne upp i tala var fyrst og fremst trugsmåli frå multikulturalismen, frå masseinnvandringi og frå islamisering, men ikkje utan glød og framtidsvon, og fagnaden frå publikum synte at stemningi var god. Innimillom var det musikalske innslag frå visesongaren Victor Sjölund, som spela gamle klassikarar av Ultima Thule og Svensk Ungdom. 2010: I desember 2010 hadde det gjenge ti år sidan Daniel vart myrda, og uppmøtet vart dette året difor sers stort, sidan mange ynskte å markera at dei ikkje hadde gløymt. Tilskiparane hadde dessutan sett i gang ein kampanje i lang tid fyreåt, millom anna med spreiding av flogblad som fortalde um Daniel og um prisen vanlege svenskar må leggja ut for det multikulturelle samfundet - som til dømes med gruppevaldtektene der flestalle gjerningsmennene er ikkjevestlege. For å koma seg trygt til Rönninge Station var det lyst ut eit treffpunkt på Stockholm Central litt tidlegare på dagen, der alle kunde reisa samla med toget til Salem. Motdemonstrantar hadde dette året meldt frå um at dei vilde gå ned på jarnbaneskinone og blokkera toget, men takk vere effektivt politiarbeid greidde dei ikkje å seinka toget med meir enn ein halvtime. Samla på Rönninge Station var det atter uppstelling fire um fire, og med ein ekstra stor prosesjon av blomekransar i fronten sette fakkeltoget seg i rørsle - denne gongen med trommor for å gjeva rytme til marsjen. Talet på deltakarar hadde dette året vakse frå 600 til 850, medan talet på motdemonstrantar hadde auka frå 30 til 50 (!). Framme ved mordstaden var det atter tid for appellar, dette året med fleire innbjodne utanlandske talarar. Og dessutan eit gripande vitnemål frå Nellan, ei nær veninda av Daniel, som fortalde um korleis Daniel var som person og medmenneske. Millom dei utanlandske talarane som utmerka seg dette året vil eg nemna Tony Bamber frå British National Party. Han understreka millom anna at det ikkje var innvandrarane som er motmennene, men den multikulturelle globalistiske ideologien som bryt ned kulturar og folk yver heile verdi. Og slik som vikingane for 1000 år sidan stridde for å verna landet sitt, må me i dag med same viking-ånd strida vidare, politisk og demokratisk rett nok, for framtidi åt Europa. 2009: Etter ein lang biltur gjenom Frankrike, Tyskland og Sverike var me i Salem. Utanum ein episode på ein Statoil-stasjon, der einast kjapp respons frå Politiet hindra oss frå å hamna i slagsmål med eit titals vinstreorienterte hooligans som var ute etter bråk, so gjekk det greidt å koma seg fram til treffpunktet på Rönninge Station klokka 16. Her stelte folk seg upp i rader på fire og fire, og på signal vart faklane kveikte. Desember 2010: 850 svenskar og europearar i fakkeltog mot multikulturell vald.

10 10 Musikk Artikkelforfattarane rapporterar frå Kuggnäsfestivalen Det er i Nyköping beste sumartid, frå 29. til Kuggnäsfestivalen 2010 Av Olav Torheim og Alexandre Thöne 31. juli, at det årlege treffet for vikingrocken gjeng av stabelen - Kuggnäsfestivalen. På denne staden spelar dei mest kjende gruppone innanfor vikingrocken, som Ultima Thule, Enhärjarna, Völund Smed og Njord - saman med andre gruppor innanfor tilgrensande genrar som streetpunkt, rockabilly, psychobilly og metal... Ein ideell festival for alle patriotar med interesse for subkulturar som skinheads, punkarar og bikers. Festivalen gjeng fyre seg ei langhelg på Kuggnäs, eit gamalt gardsbruk som er vorte restaurert og umbygd til bilverkstad og konsertlokale (Kuggnäs Motorgård). Og dette året rekna ein med eit ekstra stort publikum, for legandariske Ultima Thule, plateaktuelle med nysleppte Korpkvädet, kom til å spela for fyrste gongen på tri år. Sverike er det landet i Norden som er sterkast påverka av innvandring, og den fyrste røynsla vår med det nye Sverike gjorde me alt på flyplassen i Nyköping då me skulde leggja ut for bussbillet. Sjåføren nekta å taka i mot kontantar, på bussen kunde ein berre leggja ut med kort. Kvifor det, vilde me vita. -Av di me er leide av å verta myrda, var det kontante svaret. Det siste stykkjet fram mot campingplassen på Kuggnäs laut me gjera til fots. Vèret var helder ikkje det beste denne dagen, so i striregn vart teltet montert på rekordtid. Men teltet var ikkje fyrr kome upp fyre organisatorane åt festivalen kom oss i møte og inviterte oss inn til seg. So ikkje mange timane seinare var me vortne introduserte til vikingrockscena i Sverike. Ved midnatt var det so tid for den fyrste konserten - der psychobillybandet Hotrod Frankie opna festivalen. Under dagane som fylgde stod i alt 18 gruppor på scenen. Millom våre favorittar var: Forbidden Rage, streetpunkprosjektet til mannen attum Enhärjarna og Steelcapped Strength. Stemningi var på topp når Bisson drog i gang slagarar som Sons of Glory. Kategorie C, eit band som hev kultstatus i hooligan-krinsar i Tyskland. Flestalle kunde syngja med når dette legendariske bandet spela gamle klassikarar som So sind wir, Gute reise etc.. Kalevalan Vikingiit, ei musikkgruppa frå Finland som serverte oss friske låtar med finsk tekst og melodiar som fusjonerte alt frå melodiøs vikingrock til streekpunk og rockabilly. Glory Boys, ei spansk gruppa som spela greid og endefram Oi!, og med tekster som var rett på sak og rett i trynet, for å segja det slik. Og endelegt hadde gudane gjeve oss den største gåva av alle, Ultima Thule. Målmannen-fotografen freista å koma so nær scenen som råd for å gjera dei beste fotografii. I det publikum tek fullstendig av, so må ein segja det er eit under at fotografen korkje miste kamera, lyklar eller mobiltelefon! Songane kjem på rekkja og rad: Vargsång, Knekt och Karolin, Election Day, med ein fantastisk Fädernesland, Bäring Nord, og til slutt klassiek Stolt och Stark... Millom konsertane gjekk det mykje tid med på campingplassen, der me vart kjende med nye kameratar frå både Sverike, Polen, Tyskland etc, alle reiduge for å slå av ein prat til ei kald øl og patriotisk musikk. Kva meir kann ein segja? Ein festival som let etter seg tallause minne og der neste Kuggnäs alt er merkt av i kalenderen!

11 Artikkelforfattaren rapporterar frå den eksklusive Torn Your Ties-festivalen. Er du leid av store Open Air-festivalar med hordar av skrikande fans og arrogante artistar? Då kanskje i draumane dine ein festival som Torn Your Ties... Burtgøymd einkvan staden i ein skog, midt i Baden-Württenberg, spelar fem svartmetallgruppor ein laurdagskveld i slutten av august. Den eksakte reiseruta til treffpunktet vert gjeve i siste minutt - til einast dei serskilt inviterte. Programmet gjev ikkje mykje tid til å keida seg, med steikt villsvin, den eine konserten etter den andre, utveksling av gamle og nye demotapes og andre slags subkulturelle effektar. Torn Your Ties 2010 Av Olav Torheim Gruppa Imperium Dekadenz var den siste til å spela, og presenterte millom anna materiale frå den nye plata si. Etter den siste konserten var alle Musikk 11 samla kring ein lægereld, både publikum og artistar, og festen heldt fram i ein venleg atmosfære fram til dei tidlege morgontimane. Austeuropeisk svartmetall Av Ornella Winter Nokturnal Mortum og Temnozor, tvo musikkgruppor frå Ukraina som det var verdt å bita seg merke i i året som gjekk. Dei gav båe i byrjingi av 2010 ut kvar si nye plata, og endå eit år seinare er me endå ikkje leide av å høyra på: Nokturnal Mortum, The Voice of Steel. Det hadde gjenge seks år sidan sist gong gruppa hadde late høyra frå seg, den gongen med Weltanschauung, der dei hev eksperiment med innslag av tradisjonell folkemusikk. Med The Voice of Steel tek dei det heile eit steg lengre. Framleis tung svartmetall so det held, men innimillom tremolo-picking og blastbeats bit ein seg dessutan merke i eit meir distingvert, progressivt ljodbilæte, som serskilt når det kjem til solostykki kann minna ikkje so reint lite um Pink Floyd. Det må dessutan nemnast at produksjonen er framifrå, kvart instrument let seg høyra med beste ljodkvalitet, men helder ikkje so klokkeklårt at det tippar yver i det yverproduserte. Temnozor, Haunted Dreamscapes. Temnozor hev heilt frå dei fyrste platone inkorporert fløyte og andre element frå ukrainsk folkemusikk, og i motsetnad til mange andre gruppor so greider dei faktisk å få det heile til å fungera. Kombinasjonen av harske, solide gitarriff, og klåre vokalar på russisk, skaper ei atmosfære som gjer dette albumet perfekt til å høyra på ein kald vinterdag. Sank ein tingar til Målmannen! - språkpolitisk ukorrekt sidan

12 12 Soga Det gamle Egypt og kongemakti - Part 1 Av Stig Andresen Artikkelforfattaren studerar soga ved universitetet i Bergen. Eg vil i denne artikkelen greida ut ein del um kongemakti i det gamle Egypt; og sjå på samspelet millom kongen og guddommelege krefter, legitimeringsideologien, mytologien og fagsoga, i tillegg til å sjå meir ålment på den kongeideologien som råda i faraoane sitt rike. Hovudspursmålet som eg vil gå grundigast inn på er um kongen sin natur var; guddommeleg eller menneskjeleg? Eg må halda nede lengdi på artikkelen, difor vel eg å ikkje taka upp emne som millom anna kongen si rolla i ritual, etterlivet og templi, av di dei emni ikkje vilde ha fengje den naudsynte djupni. Faghistorien Egyptologien er heile tidi i vokster, sidan nye uppdagingar, nye synsvinklar og ikkje minst nye forskarar kjem til ved eit jamt tilsig. Trass i det store talet på bøker som hev kome ut um ulike emne tilknytte det gamle Egypt, er det sjeldsynt at det hev vore gjeve ut bøker som radt serskilt hev teke upp fokuseringspunktet til denne artikkelen; kongemakti. Kongen og kongemakti vert nærast alltid nemnt på eitt eller anna vis i alle typar bøker um det gamle Egypt, frå dei mest populariserte til meir spesialiserte fagverk, men ikkje slik som her. Likevel ligg nesten alltid fokus på berre deler av kongemakti og ideologien, som oftast dei konkrete tingi; tempel, kongerekkjor, litteratur, kunst, symbolisme og so vidare. Dei verki som knyter saman alt dette for å laga detaljerte yversyner på den egyptiske kongemakti, hev havt lange daudbolkar millom kvar utgjeving. Det store spursmålet hev svive kring kongen sin identitet; var han heilt menneskje, heilt gud eller noko av kvart slag? Dei som hevda at kongen meir eller mindre kunde jamstellast med ein gud, og som tona kraftig ned den meir profane menneskjelege sida, var millom andre Moret, Baillett, Jacobsohn og Frankfort, med bøker um emnet utgjevne i same fylgd 1902, 1912, 1939 og I motsett ende av spekteret hev millom anna Georges Posener sine utgjevingar i 1956 og 1960 krinsa rundt emnet med fokus på faraoen sitt menneskjelege aspekt. For Posener var farao kannhenda fødd av gudane, som det offisielt heitte, men dei menneskjelege sidone var alt for openberre til at han kunde gjeva gudenaturen noko vikt anna enn som symbol. Vidare hev millom anna Lanny Bell og Hans Goedicke gjeve ut tekstar i i same fylgd og 1960 der dei legg fram ein millomposisjon. For dei hev farao ein glidande natur, der han kan gå frå å vera ein gudekonge under heilage ritual til å verta ein døydeleg og potensielt fåretrugande verdsleg konge i ein og same person og i ulike situasjonar. Denne artikkelen skal freista å syna at dei fleste innanfor fagfeltet i dag hamna på denne siste umtala millomposisjonen der farao hadde ein fleirfasettert natur (O Connor & Silverman, 1995:XXI- XXVI). Maat og Isfet Sidan umgrepet maat er so viktig for å forstå den egyptiske religionen og den rollen kongen hadde som høgaste prest i kulten, byrjar eg med dette emnet. Ein kann vel kanskje kort summera umgrepet upp som det rette. Maat var framsett som ein meiningsfylt altumfemnande orden som hadde heile eksistensen inne i seg. Ein kann segja at maat er tilveret slik det var meint å vera frå skapar(ane)en av kosmos (ibid:4). For at maat skulde vera i orden slik som tilsikta, var det mange krav som laut vera på plass, alle var knytte til kongen som person eller embetet hans, direkte eller indirekte. Kort uppsummert kan ein med hjelp av Jan Assmann sin modell nemna 4 punkt som gjeng inn i uppehaldet av maat; kongen skulde halda rettferdi i hevd hjå menneskji gjennom rettvist styre, gudane skulde fullnøgjast, gudane måtte få sine offer og gravoffer laut gjevast til dei som var døde (Assmann, 2001:4-5). Det perfekte, det rette, den upphavlege tilstanden, det verande og so burtetter, alt dette er synonym til maat. Kongemakti hev difor vorte sett til å styra av skaparen, og her kjem kongen sin rolle som gjetaren inn, eit bilete på kongen ein finn frå tid til annan. Han er i denne rollen den som vernar um flokken sin mot Isfet, kaoset, og slik utfyller han rollen sin, fordi orden ikkje er den tilstanden som jordi er i naturleg sett, men heller er orden noko som lyt implementerast frå ovan.i motsetnad til dei semittiske religionane er det nemleg ikkje slik i den heimlege egyptiske religionen at jordi må frelsast, men heller berre styrast. Når alle utfører si eigi rolla, vert dei frelste ved at alle ilag, men serskilt kongen og gudane, held uppe maat og slik konstant held skapingi i hevd (Assmann, 1989:62-5). Det som gjer det heile serleg innfløkt, er at maat i tillegg til å vera den tilsikta tilstanden ogso er ikjøtingi av gudinna yver det rettvise kosmos; Maat. Det er ho som veg vikti av handlingane til den einskilde egyptaren ved domstolen etter dauden der summen av handlingane som er utførde i livet skal vegast upp mot ei fjør, men i motsetnad til mange andre religionar er det jamvikt ein er ute etter, ikkje yvervikt av godskap (Teeter i Redford band 2, 2001:319-21). I tillegg til å vera alt dette var maat òg tenkt som eit materielt stoff. Dette stoffet vart laga ved at menneskji, kongen og faktisk til og med gudane handla og levde i tråd med maat. Til ulike tider i den fleire tusen år lange perioden, var faktisk maat tenkt som noko både gudar, menneskji og kongane levde av, men samstundes var det tenkt at gudane kunde skapa maat um dei sjølve vilde. Maat var tenkt som næring for den guddommelege kongen heilt frå den spede byrjingi av den egyptiske kongemakti (Hornung, 1982:214). Ein hev mange døme på ulike kunstverk frå det gamle Egypt der kongen vart måla når han gav maat til ulike gudar, symboliserte millom anna ved ei liti statue av gudinna Maat. Som eit motsvarande umgrep til maat hev ein umgrepet isfet; som tyder mangel. Alt det som var feil i tilværet, og som ikkje fanst i den perfekte upphavlege verdi som var i samsvar med maat, var isfet. Alt dette hadde kome til seinare, og var feilretningar som utviklingi hadde teke; sjukdom, mangel, daud, urettvise, fals, vald, tjuvskap og generell fiendskap var alt saman isfet (Assmann, 2001:3). For å segja det litt kort, so kann umgrepet summerast upp som kaos, og her var det kongen og kongemakti kom inn i biletet. Det var kongen sitt andsvar å halda dette uynskte kaoset burte, og ved å utføra si gjerning som han skulde og gjera sitt til at riket var som fyrr, heldt han slik maat i hevd. Kva var vel då eit sterkare symbol på kaoset enn utlendingane som Egypt stødt førde krig mot, anten det var forsvar eller åtak? Utlendingane med sine framande skikkar, ulegitime kongar, rare utsjånad og so vidare, symboliserte slik isfet som motparten til maat bokstaveleg tala. Ved å føra krig mot desse kaosmaktene, kunde kongen konstant vera med på å streva etter den upphavlege perfekte tilstanden, og på den måten tryggja seg gunst i etterlivet og på jordi (ibid:3-4). Vidare finn ein mykje av svaret på kvifor kongemakti faktisk kunde

13 vara i tusenvis av år i det gamle Egypt i nettupp den biten av isfet som la vikt på truskap mot kongen. Å gjera uppreist mot kongen var å handla i strid med maat det sa den rådande ideologien, og det forklårar mykje av den grunnleggjande konservative haldningi som gjorde seg gjeldande i det gamle Egypt yver so mange tusundår. Vilde ein koma godt ut or det i etterlivet, var det nok ikkje det luraste å skilta med at ein hadde vore med på uppreist mot kongemakti. Den kongelege Ka Umgrepet ka er sopass arkaisk og serprega oldtidsegyptisk at det er vanskeleg i dag å få ei forståing for kva det inneheld, men me skal freista likevel. Det vert fast umsett til europeiske mål som sjel eller livskraft, men desse moderne umgrepi er likevel ikkje fullgode forklåringar. Ockinga forklårar ka som; that which makes the difference between a living person and a corpse. The ka is also that energy in a male which engenders offspring and the word ka bull is derived from the same root. Since a person s energy, life force, is affected by nourishment, the ka is connected with food. As well as designating the life-force of a person, the ka also seems to refer to what we would call a person s mood or spirit (Ockinga, 1995:89-90). Her ser ein fort at berre med Ockinga si nokso vide definering av umgrepet, hev ein alt gjeve det so mange tydingar at sjølv den kløktigaste forskar kan falla av lasset i freistnaden på å gjera ka handgripeleg. Det hev kome framlegg frå mange egyptologar um korleis ein kann å finna svaret på spursmålet um kongen sin guddommelege natur, ein lyt då truleg leita i mytologien rundt den kongelege ka. Med andre ord var det kongen sin ka som gjorde kongen til eit høgare vesen enn plebeiarane, og det var eigenleg han som vart tilbeden når ein retta bønene sine og gudstru si mot kongen. Det var den kongelege ka som gjorde at kongen og til dels familien hans fekk ein bit av den guddommelegdomen som gudane elles hadde. Det merkelege er kannhenda at det ofte i tekstane og hymnene ser ut til at den kongelege ka hev eit liv for seg sjølv ; det vil segja at ka til tider vert umtala åtskild frå kongen, og det er den kongelege ka som fær kongen til å utføra handlingar og er ansvarleg for den kongelege krafti og velveret. Til dømes ser ein på ein del av relieffi som er teikna av kongen at den kongelege ka stend åtskild frå kongen, anten som ein liten figur med hevja armar eller som ein menneskjeleggjort standard (ibid:94). Dette er interessant, for det kann tyda på at kongen i seg sjølv ikkje hadde den guddommelege krafti som det kanskje vart hevda frå kongeleg hald, men at det heller var embetet hans som gav han krafti, ikkje ein personleg kvalitet ved hans person. Det finst mange døme på dette i tekstar frå perioden; [ ] the king is said to be the one who vivifies the two banks (Egypt) through his ka. (ibid: 95) [ ] Did I not arise as Lord (i.e. ascend the throne) when you were of lowly status and do I not make you magistrates through my ka every day? (ibid: 95-6) Her ser ein tydeleg at både kongen og undersåttane viser til den kongelege ka som den attråverdige eigenskapen hjå kongen, og ikkje beint til kongen sjølv som person. Likevel var det sannsynlegvis konstant ei spenning millom um ein skulde gjera kongen eller hans ka heilag. Legitimeringsideologien og samspelet med den kongelege ka For å verta påvyrdt og kalla ein legitim egyptisk konge laut ein ha visse saker i orden. Det viktigaste var at ein på eit eller anna vis kunde syna til at ein faktisk tok del i den kongelege ka og vidare at gudane difor hadde valt ein ut til å herska yver jordi som deira representant og son. Skulde ein uppnå ein slik legitimitet måtte ein millom anna ha dei guddommelege namni på plass. Namni som batt den heilage krafti frå gudane og kongeembetet; ka, saman med kongen og slik gav han eit samband med både gudane og dei kongelege fyregangsmennene hans. I den egyptiske kongeideologien var det hovudsakleg tvo gudar som gav kongen legitimitet; Horus, son åt Osiris og vidare Re; solguden. Her var kongen tenkt som den jordlege inkarnasjonen av Horus, som var resultatet av ein kamp mot kaosmaktene og eit heilagt brudlaup (me skal sjå på mytologien bak dette seinare i teksten) og vidare som skaparguden Re sin etterfylgjar. Difor hadde kongen i sitt fulle namn legitimerande referansar til både Horus og Re (Bell, 1985:256). I samsvar med kongeideologien var kongen fødd samstundes med at den tilhøyrande ka-en vart skapt, noko ein kann sjå på relieffi av ulike kongar, til dømes i gravkammeri til Amenhotep III og Tutankhamun. Denne ka en prova at kongen hadde ei heilag ættelina og var prov nok for at han var utvald til herskar. Kongen var likevel sannsynlegvis ikkje sett på som heilag frå fødselen av, men heller som eit tilnærma vanlegt menneskje Soga 13 (men sjølvsagt av nobel byrd), men samstundes eit menneskje som hadde eit guddommeleg to eller stoff i seg. I den augneblinken kongen sette seg på Horustrona til dei livande, vilde den udøydelege heilage ka strøyma gjenom kongen og slik gjera han heilag og skilja han frå dei profane menneskji rundt. Dette skjedde under høgdepunktet i kroningsseremonien, og slik var det tenkt at den kongelege ka representerte æra og det sakrale ved det kongelege embetet, samstundes som kongen som individuell person vart sett på som bindeleddet i den rekkja av heilage kongar som gjekk attende til historieskodda i fyrrhistorisk tid. Med andre ord hadde kongen nettupp i seg ein tvosidug natur som gjorde at kongen saman med sin ka var av guddommeleg art når han sat på trona og herska yver landet eller utførde andre kongelege uppgåvor som høyrde til embetet, samstundes som kongen takka vera sin likevel so alt for menneskjelege lagnad ikkje kan sleppa burt frå dauden som må koma trass i den kongelege ka og embetet sin sakrale natur (ibid:258). Interessant nok var det stort sett i røyndi born av kongen som fekk ta yver trona, men likevel kunde det verta stridsmål når ein skulde setja inn ein ny tronarving. Dette kunde vera ein kamp på liv og daude millom kongsemni til dess det berre var éin att. Når dette var gjort, var det nesten løgjeleg nok ein lett jobb å finna den rette kongen, sidan det etter dei gamle egyptarane sitt syn berre var det kongsemnet med legitim kongeleg ka som kunde vinna i ein tronarvingstrid. Det var jo trass alt denne ka som gjorde at ein siger mot dei potensielle tronranarane var mogeleg, som Bell lakonisk skriv; [ ]all genuine kings possess it; no pretenders do (ibid:258). Dei namni som kongen fekk som del av tittelen sin, hadde som det meste anna i egyptisk religion eit fleirtydig innhald. Til dømes hadde Amenhotep III ein stad namnet Horus: Mighty Bull, Ruler-of-the- Rulers; Two Ladies: Great of Monuments Owing to his Strength, Who Brings the Lower Egyptian Heliopolis to the Upper Egyptian Heliopolis (i.e. Thebes); Golden One: Who Magnifies his Mansion of Eternity (ibid:286-7). Vidare finst det listor på listor med namn, der mange av dei er so obskure at me ikkje hev anna enn vage framlegg um kva dei tydde. Bell meiner at dei arkeologiske provi og det faktum at me finn namni i samanhengar som inkluderar både gravferdssituasjonar, statuer og andre ikkje-dødstilknytte samanhengar tyder på at desse hyllande namni eigenleg er namn som er knytte til ulike aspekt ved den kongelege

14 14 Soga ka. Som ein ætling av skaparguden kunde nemleg kongen ha fleire typar ka. Kvart einaste kongelege namn er slik sett eit avbrigde både ved tilhøvet millom kongen og guden i tillegg til å vera eit avbrigde av ka en til kongen (ibid:287-8). Likevel var det trass i desse guddommelege tilnamni, alltid noko tvitydugt kring kongen. Det gav seg eit uttrykk i ei sers varierande uppfatting av kongen frå andre, noko som gav seg utslag i ein ueinsarta terminologi. Ein farao kunde som Silverman skriv verta; [ ] named a god in a monumental historical text, called the son of a deity in an epithet on a statue in a temple, hailed as the living image of a god in a secular inscription, described as a fallible mortal in a historical or literary text, or referred to simply by his personal name in a letter (Silverman i Silverman & O Connor, 1995:50). Her ser me at trass den lovprisande umtalen av kongen som nyttar sakrale termar, bør ikkje det gjera oss blinde for å tru at den offisielle kongeideologien som ofte vart nytta til legitimerande fyremål var noko som heile folket (i den grad nemningi heile folket gjev meining i eit slikt elitesamfunn som det gamle Egypt var), kunde stella seg attum. Varierande syn på kongemakti og ikkje minst den individuelle kongen var det nok i det gamle egyptiske samfunnet tilliks med i monarkiske land i dag, men på grunn av den lange tidi som hev gjenge og den openberre risikoen som fanst i å festa slikt på papiret, kjenner me ikkje so mykje til dette i dag. Visse hint hev me likevel fengje, millom anna i litteraturverk som til dels vart skrivne som ein del av den monarkiske ideologien, den mest kjende teksten som vik sterkt av i tema frå den offisielle kongeideologien, er kanskje The teaching of king Amenemhet I for his son Senwosret (Simpson, 2003:166-71). Her er den rådande tonen i teksten temmeleg ulik frå den guddommelege autoriteten som andre tradisjonar legg vikt på; snarare er teksten forma som ei innføring frå kong Amenemhet I til sonen og tronarvingen Senwosret og er på det næraste for ei åtvaring å rekna. Det er uvisst um Amenemhet vart drepen i eit attentat, eller um han yverlevde eit slikt attentat for so å dela makti si med sonen i ein periode med samstyre av tvo kongar. Maintain your vigilance against those who should be subordinate to you, but who turn out not to be so, men in whose loyalty one can place no trust; do not let yourself be alone with them. Put no trust in a brother, acknowledge no one as a friend, do not raise up for yourself intimate companions, for nothing is to be gained from them (ibid:168). Her ser ein tydeleg at det var skiftande tider for monarkiet og at makti veksla med åri; kongssonen vert tilrådt å ikkje lita på nokon i det heile, ja, faktisk skal han vera so varsam at han ikkje skaffar seg nære vener i det heile. Merkverdig tøffe tider for ein som offisielt var sonen åt gudar, kann ein vel trygt segja. Både her og seinare i teksten verkar det som um kongen til og med åtvarar mot element i sin eigen kongelege familie, so det var tydelegvis intrigar i hoffet og innetter i kongefamiliane som òg kunde gjera seg gjeldande. Andre døme på at kongemakti og den tidlegare so sterke ideologien bak den vart avveikt med tidi finn ein til dømes i brev. I eit brev frå styretidi til det tjugande dynastiet, skrive i den sydlege delen av Egypt eller kanskje i sjølve Nubien, finn ein farao umtala i nokso krasse vendingar som yverlet lite til tolking; As for Pharaoh, how can he reach this land [ ]? And as for Pharaoh, whose master is he in any case? (Baines i Silverman & O Connor; 1995:33). Brevskrivaren gjeng her faktisk so langt at han steller spursmål ved um kongen hev herremakt yver nokon i det heile, temmeleg langt frå dei offisielle og panegyriske umtalane ein finn frå tidlegare tider. Likevel tyder dette sjølvsagt ikkje at slike haldningar um kongemakti naudsynlegvis var vidspreidde, noko det er burtimot umogeleg å vita no i ettertid og i mangel av handfaste prov. Vidare hev ein fleire døme på at endå um det av og til openbert var snakk um kupp der den sitjande kongen vart styrta eller drepen, eller der illegitime kongar hadde styrt for stutte eller lange periodar, var det lite å finna um det i dei offisielle kongerekkjone frå tidlege tider. No royal Bladpengar 2011 name, text or representation from earlier periods states explicitly, or even implies strongly, that a king deposed his predecessor: legitimacy and continuity could not be separated. In several periods, [ ] kings succeeded another at great speed, but idioms and legitimations of kingship seem not to have been affected by this instability. [ ] Almost the only public acknowledgment of instability was the occasional use of the title God s Father for nonroyal fathers of kings and for the nonroyal ancestor of the Eleventh Dynasty[ ] (ibid:18). Med andre ord var det sjeldsynt med hint um avbrot eller mindre nobelt upphav i kongeættene frå kongelegt skrivarhald, endå um me veit at det ofte må ha vore slik no i ettertid. Eit anna legitimerande triks som mange kongar nytta seg av, var å ta i bruk monument og religiøse bygningar frå tidlegare kongar. Etter kvart som tidi gjekk og det gamle meir totalitære kongesentrerte samfunnet kvarv i fortidi, var det ikkje lenger praktisk og ideologisk mogeleg for dei egyptiske faraoane å byggja ovstore gravkammer som dei gamle pyramidane og andre monumentale byggverk som var like store. Ein sette i gong vøling og nybruk av gamle byggverk, og det var logisk nok nest beste steg for kongane i den seinare tidi, dei trudde dei kunde nytta det i legitimerande ærend. Amenhotep II tok til dømes i bruk den gamle Sfinksen, som hadde ein eksisterande kvasifolkeleg kultus rundt seg, og gav kongeleg tilskuv til å halda uppe kultusen ved sjølv å ta del i han etter å ha fengje Sfinksen reinska for sand. Slik kunde seinare kongar freista å få ein del av æra og stordomen frå tidlegare tider og vona at ulike gamle monument og bygningar vilde verta knytte til den noverande kongen og ha ein legitimerande verknad (ibid: 24). Framhald i neste nummer. Målmannen er endelegt attende.me segjer oss leide for det lange upphaldet som diverre var naudsynt, men no satsar me for fullt att. Med det fylgjer at me treng bladpengar for å tryggja driftsgrunnlaget. Me vonar at kvar einskild av dykk vil vera med å byggja den nynorske bladheimen. Bladpengar til kontonr

15 Fakta um norsk språkpolitikk 15 Som me skal sjå seinare i dette nummeret so er den nemndi som hev gjort framlegg til ny rettskriving for nynorsk på kollisjonskurs med dei fyresegnene som Kulturdepartementet og Språkrådet tidlegare hev sett upp: Kulturdepartementet segjer: Norsk Språkråds mandat frå 1970-talet: fremja tilnærmingstendensar som på lengre sikt kan føra målformene nærare saman.., Storingsmelding nr. 13 ( ) som slo fast at bokmål og nynorsk kvar for seg skal kunne utvikle seg best mogleg. Statsråd Trond Giske (A) Odelstinget 13. juni 2000, uttalte at han var " tilfreds med at komiteen er enig i å oppheve den statlige godkjenningsordningen for lærebøker Kulturdepartementet eit viktig formål med ei nyorientering av normeringspolitikken er å sikre større stabilitet i rettskrivingi. Departementet vil forvisse seg om at Norsk språkråd er fullt ut innforstått med denne føresetnaden. Kulturdepartementet "Norsk språkråd lage ei utgreiing som nærare drøftar korleis skiljet mellom hovudformer og sideformer eventuelt kan takast bort også i nynorsk, og korleis ein i så fall kan tenkja seg å løyse dei spørsmåla som reiser seg i kjølvatnet av dette." Kulturdepartementet med nye retningslinor for Språkrådet 25. april 2006 Språkrådet er statens fagorgan i språkspørsmål og skal særleg arbeida med å styrkja det norske språkets status i notid og framtid og å forvalta dei to offisielle norske språknormene. Språkstyrkingsarbeidet omfattar både norsk språk generelt og den nynorske målforma spesielt. Språkrådet skal: Språkrådet skal verna om den kulturarven som norsk skriftspråk og talespråk representerer, fremja tiltak som kan auka kunnskapen om norsk språk, fremja toleranse og gjensidig respekt i forholdet mellom alle som brukar norsk språk i den eine eller andre varianten, og verna om dei rettane som kvar enkelt borgar har når det gjeld bruken av språket. Språkrådet segjer: Denne nye norma skal vera eit tilbod til alle som ynskjer å skriva korrekt nynorsk, og ho skal gjelda for alle som er pliktar å skriva innanfor ei norm Vedteke av styret i Språkrådet Vår kommentar: Politikarane fjernar krav um ei viss norm, medan Språkrådet vil tvinga kravet innatt bakvegen. Språkrådet segjer: Breitt talemålsgrunnlag, mykje brukte former og ord, geografisk spreiing og skriftspråkstradisjonar er difor blant dei viktigaste faktorane som skal balanserast i den nye norma. Styret Vår kommentar: Er det å tryggja større stabilitet å driva med balansekunst? Språkrådet segjer: Norma skal vera slik at nynorsken framleis kan appellera til språkbrukarar over heile landet og gir rom for former som er i allmenn bruk blant breie grupper av nynorskbrukarar. Vår kommentar: Skal ein fremja kunnskap, toleranse og respekt gjenom å appellera til språkbrukarar frå heile landet? Skal ein upplysa folk eller driva agitasjon for eit visst målpolitisk syn? Goldofaf - Gjenom kaoset Av Olav Torheim Goldofaf og Målmannen-redaktør Torheim, november Fransk rap og hip-hop er nok ikkje det ein høyrer so altfor mykje um her i Noreg, endå mindre patriotisk hip-hop. Difor skal eg fortelja dykk litt um artisten Goldofaf, ein sympatisk ung mann som eg hev havt gleda av å møta ved fleire høve. Goldofaf var som so mange andre eit problembarn frå ein av Paris-forstadene, og i tenåringstidi dreiv han mykje gatelangs og let seg rekruttera inn i gjengkriminalitet. Kor som er, Goldofaf hadde ein nasjonalistisk bror som ikkje vilde lata honom døy i syndi, og ein dag skjedde det endelegt: Goldofaf valde å brjota med dei muslimske gjengbrørne sine. I staden melde han seg inn i den katolsk-tradisjonalistiske organisasjonen Renoveau Francais. Og det nedbrjotande som han hadde lært som gjengmedlem skulde han helder snu til noko positivt - innvandringskritisk nasjonalist-rap! Gjenom videoar på Youtube hev Goldofaf sidan nådd ut til hundradtusundtals ungdomar. Musikken er endefram rap og hiphop, men bodskapen er av eit heilt anna slag enn det ein normalt kunde venta seg frå den kanten. Krass samfundskritikk framførd frå ein tradisjonalistisk og kristenkonservativ ståstad, der uppgjerd med multikulturalismen, sterk studnad til serbarane i Kosovo, abortmotstand, eller åtvaring mot satanisme og porno, kunde vore nemnt som dei mest kontroversielle emni. I andre låtar er det mindre politikk og meir sosialt engasjement, som i låta Ames suicidees (sjølvmyrda sjeler)der han tek fyre seg problematikken med dei mange franske ungdomane som kvart år tek livet sitt. Eller Bretagne ma region (Bretagne, min region) som er ein hyllest til Bretagne og den nedervde keltiskrøtte kulturen. Goldofaf hev so langt gjeve ut tvo fullengdplator, Generation FAF frå 2008 og Dans la tourmente (Gjenom kaoset) frå Platone kann tingast frå Patriote Productions (http://patrioteprod.free.fr/).

16 B ISSN Skal me forby burkaen? Av Robert Spieler For ei tid sidan tok styresmaktene i Frankrike til ords for å forby bruk av burkaen på offentlege stader i Frankrike. Frå fyrr av er bruken av hijab og andre religiøse plass vortne forbode på skular og universitet. Medan vinstresida i Frankrike er kløyvd i denne saki, meiner dei fleste på den nasjonale høgresida at forbodsframlegget einast er ein desperat freistnad på å gøyma burt eit symptom, framfor å addressera dei reelle problemet som er at Frankrike er åt å drukna i ikkje-vestleg innvandring og at det er sjølve ideen um ein sekulær og religionsnøytral stat for alle som i våre dagar er åt å spela falitt. Nedanfor finn du Robert Spieler, formann i Nouvelle Droite Populaire, sin kommentar til saki. Kva for ein sekularisme? Lovi av 15 mars 2004, som skal vera i samsvar med prinsippi um sekularisme, forbyr elevar på skular, gymnas og høgskular å bera symbol eller klede som gjev uttrykk for religiøs tilhøyrsle. Dette inneber millom anna at det er forbod, i eit kristelegt land, mot å bera den kristne krossen. Denne lovi, som berre nemner religiøs tilhøyrsle, kjem kor som er ikkje med noko forbod mot å bera symbol åt dei nye religionane av dekadanse. Ein elev eller student som ber jakkemerke med SOS Rasisme eller den til LICRA eller som presenterar seg i uniformi åt dei degenerte frå forstadene kjem derimot ikkje til å verta møtte med sanksjonar. Desse kostymi skal derimot aksepterast av umsyn til mangfeldet. Lovi forbyr ikkje folk å syna religiøs eller sekterisk tilhøyrsla ute på gata. Sume, millom desse Andrè Gèrin, kommunistisk borgarmeister i Vènissieux, ynskjer å forby folk å bera burkaen (som dekkjer heile hovudet og kroppen åt dei muslimske damone) og niqaben (som berre let augo få koma fram) med den grunngjevingi at desse kledi må reknast som den synlege uttrykksformi for muslimsk fundamentalisme. Men er dette det reelle problemet? Lat oss vera tolerante Lat oss respektera alle dei pseudo-religiøse fantasiane, same kva dei skulde vera, so lenge dei vert verande nett det: trivelege fantasiar. Til sjuande og sist, um me tek fyre oss venene åt bananrosa, stydjespelarane åt Meister Raël, medlemene i storbonsaisekti eller desse som driv med Hare Krishna, so representerar desse ingen fåre for samfundet, so sant dei ikkje kann få oss til å døy av lått. Sume, slik som Dalai Lama (takk, Tintin!), kann - jamvel um dei ikkje stend for noko anna enn tanketom innhaldsløysa (Den smilen! Desse banalitetane!) - njota godt av ein høg respektabilitet. Når det gjeld scientologikyrkja, som er eit sers aktuelt spursmål, so vert desse skulda for å nytta tvilsam teologi til å tappa medlemene sine for pengar. Men er det ikkje nett det same med alle desse som baserar seg på mirakuløse gjerningar, som med den svindelterapien som dei kallar psykoanalyse eller generelt med alle dei etablerte og respekterte religionane som nyttar seg av den same uppskrifti? Målmannen treng folk som skriv høgnorsk. Kom gjerne med stykkje og innlegg til bladet! Attende til: Målmannen, Njårds veg 10, 2214 Kongsvinger Um toskeskap, naivitet og ovtru skulde verta straffbart, so hadde nok tri fjordepartar av manneætti allereide site i fengsel... Camille Flammarion, ein stor astronom frå byrjingi av det tjugande hundradåret, skreiv ei rad bøker um runde bord, astrallekamar og ymse ovringar observerte under åndelege seansar: ein stor astronom, det skal vera visst, forfattar av «l'astronomie populaire», men førd attum ljoset av illusjonistar og svindlarar. Dømet med Flammarion hev alltid fenge meg til å taka det med å klypa salt når forskarar og velrenommerte intellektuelle er byrja å uttala seg um saker som ligg utanfor deira eige fagfelt. Lat oss vera humanistar, men med måte... Sekti åt soltempelet, som lova medlemene sine ei reisa utan retur til Sirius (lovnaden vart halden), Mandaromen, som dekorterte Provence med gigantiske statuer av den karibiske guruen Gilbert Bourdin (som lika å halda seg med smågjentor), eller sekti Guds born (der guruen David Moïse dreiv med fishing, som er å tilby gratis prostitusjon for å få nye konvertittar) alle desse sektene, som eg kunde gjeva endå fleire døme på, dei er vortne forbodne av di det kort og god vart too much. Sjå då fyre deg ei sekt som argumenterar for at mannen stend yver kvinna, eller endå verre, som gav mannen lov til å slå kona si, som ynskjer å drepa fråfalne, som vil utrydja ateistane og som uppmodar til vald mot jødar og kristne, og som hev ein profet som skal ha gifta seg med ei åtte år gamal gjenta Ingen tvil um at denne sekti straks hadde vorte forbodi Konklusjon: Det er ikkje burkaen som er problemet, det er nærværet av islam i vårt land! Sluttordet: Me veit ikkje um me kjem til å endra verdi, men me veit at verdi ikkje kjem til å endra oss. Jean Mabire

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Viktige prinsipp for ei god normering av nynorsken

Viktige prinsipp for ei god normering av nynorsken Viktige prinsipp for ei god normering av nynorsken Hovudprinsipp Arbeidet til nemndi Nemndi har kome med eit dårleg framlegg, som i realiteten er vidareføring av samnorsknormeringi. Framlegget er basert

Detaljer

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN vedteke av kommunestyret 29.01.1998 1. HISTORISK BAKGRUNN Dei første skulekrinsane i Samnanger gjekk over til nynorsk («landsmål») i 1909. Sidan 1938 har nynorsk vore einerådande

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09 TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE Sist redigert 15.06.09 VISJON TILTAK Stord kulturskule skal vera eit synleg og aktivt kunstfagleg ressurssenter for Stord kommune, og ein føregangsskule for kunstfagleg

Detaljer

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet SPRÅKRÅDET Utdanningsdirektoratet Postboks 2924 Tøyen 0608 OSLO REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006 Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A FORBØN ORDNING FOR Forbøn for borgarleg inngått ekteskap Under handlinga kan det gjevast rom for medverknad av ulike slag. Det kan vera medverknad frå festfølgjet ved einskilde av dei liturgiske ledda,

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Fråsegn om norskfaget og nynorsken

Fråsegn om norskfaget og nynorsken Fråsegn om norskfaget og nynorsken På landsstyremøtet i helga vedtok SV ei rekkje innspel til korleis ein kan styrkje nynorsken både som hovud- og sidemål i arbeidet med ny læreplan i norsk. Denne gjennomgangen

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 -------------------------------------------------------------------------------- DATO: LOV-1950-12-08-3 OPPHEVET DEPARTEMENT: AID (Arbeids- og inkluderingsdepartementet)

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7 Bønn «Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet: «I ein by var det ein dommar som ikkje hadde ærefrykt for Gud og ikkje tok omsyn til noko menneske.i same byen var det

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

Krav ved godkjenning av lærebedrifter

Krav ved godkjenning av lærebedrifter OPPLÆRINGSAVDELINGA Fagopplæringskontoret - OPPL AVD Notat Dato: 20.01.2015 Arkivsak: 2015/727-1 Saksbehandlar: aseloh Til: Yrkesopplæringsnemnda Frå: Fagopplæringssjefen Krav ved godkjenning av lærebedrifter

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving.

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving. Engelsk Kompetansemål: Når du er ferdig med denne perioden, skal du kunna: forstå hovedinnhold og detaljer i ulike typer muntlige tekster om forskjellige emner uttrykke seg med flyt og sammenheng tilpasset

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Lov om endringer i barnelova (farskap og morskap)

Lov om endringer i barnelova (farskap og morskap) Lov om endringer i barnelova (farskap og morskap) I K K E A J O UR FØ R T I K K E A J O UR FØ R T I K K E A J O UR FØ R T I K K E A J O UR FØ R T Dato LOV 2013 06 21 64 Departement Barne, likestillings

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK)

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) SAK 55/13 REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) Saksopplysning I sak 49/13, under eventuelt var eit punkt spørsmålet om ikkje Regionrådet for Hallingdal burde

Detaljer

G A M A L E N G K U L T U R

G A M A L E N G K U L T U R Norsk etnologisk gransking Emne nr. 12 Oktober 1948 G A M A L E N G K U L T U R Den gjennomgripande utviklinga i jordbruket dei siste mannsaldrane har ført med seg store omskifte når det gjeld engkulturen.

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016 www.hivolda.no/glu 1 2 Innhald Tid til studiar og undervising... 4 Frammøte... 4 Arbeidskrav, eksamen og progresjon

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Sakshandsamar: Arkiv: ArkivsakID Willy Andre Gjesdal FE - 223, FA - C00 14/1418

Sakshandsamar: Arkiv: ArkivsakID Willy Andre Gjesdal FE - 223, FA - C00 14/1418 Vaksdal kommune SAKSFRAMLEGG Saksnr: Utval: Dato Formannskap/plan- og økonomiutvalet Kommunestyret Sakshandsamar: Arkiv: ArkivsakID Willy Andre Gjesdal FE - 223, FA - C00 14/1418 Revisjon av retningsliner

Detaljer

BUDSJETT 2015 - OG SKULESTRUKTUR

BUDSJETT 2015 - OG SKULESTRUKTUR Meløy kommune ordførar rådmann 8150 Ørnes 03.12.2014 BUDSJETT 2015 - OG SKULESTRUKTUR Landslaget for nærmiljøskulen (LUFS) arbeider med denne saka på oppdrag frå Foreldrerådet (FAU) ved Neverdal skule

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar «Alt kveg bør ut å beite i utmarka», skriv Torbjørn Tufte. Foto: Mariann Tvete Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar Jordbruksnæringa no må samle seg og velje kva kampar dei vil ta til fulle,

Detaljer

DÅ EG FORFØRTE PÅ NYNORSK

DÅ EG FORFØRTE PÅ NYNORSK DÅ EG FORFØRTE PÅ NYNORSK For nokre år sidan var eg fast gjesteskribent i spalta "Dagens gjest" i Tønsbergs Blad. Det hende at eg fekk respons på tekstane mine, gjerne i form av vennlege og varsamt nedlatande

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Riksregulativet for ferjetakstar - høyring

Riksregulativet for ferjetakstar - høyring Ansvarleg sakshandsamar sign. for utført handling: Saka er godkjend av fylkesrådmannen: Dokumentoversyn: Tal prenta vedlegg: * Tal uprenta vedlegg: * Riksregulativet for ferjetakstar - høyring Fylkesrådmannen

Detaljer

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Sakspapir Saksbehandlar Arkiv ArkivsakID Ingvild Hjelmtveit FE - 002 15/709 Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Kommunestruktur - oppstart reelle drøftingar Vedlegg: Etablering

Detaljer

1. Mål med samhandlingsreforma

1. Mål med samhandlingsreforma 1. Mål med samhandlingsreforma I april 2010 vedtok Stortinget Samhandlingsreforma, som var lagt fram som Stortingsmelding 47 i juni 2009. Meldinga hadde som undertittel Rett behandling på rett sted til

Detaljer

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING NYNORSK INNHALD GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING... 2 GRAVFERDSORDNING:... 2 1. MENS VI SAMLAST... 2 2. FELLES SALME... 2 3. INNLEIING VED LEIAR... 2 4. BØN... 2 5. MINNEORD...

Detaljer

VIDARE SAMARBEID MELLOM FYLKESKOMMUNANE PÅ VESTLANDET MED TANKE PÅ Å FREMJE NYNORSKE LÆREMIDDEL

VIDARE SAMARBEID MELLOM FYLKESKOMMUNANE PÅ VESTLANDET MED TANKE PÅ Å FREMJE NYNORSKE LÆREMIDDEL Strategi- og næringsavdelinga Arkivsak 200800581-42 Arkivnr. 027 Saksh. Fredheim, Ingeborg Lie, Gjerdevik, Turid Dykesteen, Bjørgo, Vigdis, Hollen, Sverre Saksgang Møtedato Vestlandsrådet 02.12.2008-03.12.2008

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Sjumilsstegkonferansen Loen 12. mars 2014 Ved Solrun Samnøy, prosjektleiar Psykisk helse på timeplanen Fire skular i Sogn, i tre kommunar Aurland Vik Årdal (to skular)

Detaljer

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Innledning Eg valde å tolke oppgåva slik at ein skulle framstille ein «historie» kun ved hjelp av bilete. Eg tolka det òg slik

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Oppgåver til side 130 Oppgåve B Kommenter forholdet mellom omgrep. a) Morfem, leksikalsk morfem, grammatisk morfem, bøyingsmorfem og avleiingsmorfem.

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

FORELDREMØTE 10. TRINN ONSDAG 22.02.10. Elevvurdering, eksamen og klagebehandling

FORELDREMØTE 10. TRINN ONSDAG 22.02.10. Elevvurdering, eksamen og klagebehandling FORELDREMØTE 10. TRINN ONSDAG 22.02.10 Elevvurdering, eksamen og klagebehandling Elevvurdering Opplæringslova Forskrift til Opplæringslova Kunnskapsløftet 06 læreplanen Desse dokumenta bestemmer korleis

Detaljer

Rettleiing for revisor sin særattestasjon

Rettleiing for revisor sin særattestasjon Rettleiing for revisor sin særattestasjon Om grunnstønad til nasjonalt arbeid til frivillige barne- og ungdomsorganisasjonar, statsbudsjettets kap. 857, post 70 (Jf. føresegn om tilskot til frivillige

Detaljer

NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver. Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007

NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver. Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007 NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007 Revidert i 2012 i samsvar med den nye nynorskrettskrivinga Til

Detaljer

EVALUERINGSRAPPORT FRAMTIDSFYLKET KARRIEREMESSER 2015

EVALUERINGSRAPPORT FRAMTIDSFYLKET KARRIEREMESSER 2015 EVALUERINGSRAPPORT FRAMTIDSFYLKET KARRIEREMESSER 215 Evaluering av spørjeundersøkinga blant gjestar på Framtidsfylket Karrieremesser 215 i, og Framtidsfylket AS Postboks 6 684 Førde Tlf. 91321392 post@framtidsfylket.no

Detaljer

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform Godt Lokaldemokrati ei plattform Godt lokaldemokrati ei plattform Norsk lokaldemokrati er godt men kan og bør bli betre. KS meiner ei plattform vil vere til nytte i utviklingsarbeidet for eit betre lokaldemokrati.

Detaljer

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 Fag: Norsk Klassetrinn: 2. Lærar: Linn Merethe Myrtveit Veke Kompetansemål Tema Læringsmål Vurderings- kriterier Forslag til Heile haust en Fortelje samanhengande om opplevingar

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Valdres vidaregåande skule

Valdres vidaregåande skule Valdres vidaregåande skule Organiseringa av skriftleg vurdering på vg3 Kvifor prosesskriving? Opplegg for skriveøkter Kvifor hjelpe ein medelev? Døme på elevtekst Kva er ei god framovermelding? KOR MYKJE

Detaljer

Kvalitetsplan mot mobbing

Kvalitetsplan mot mobbing Kvalitetsplan mot mobbing Bryne ungdomsskule Januar 2016 Kvalitetsplan for Bryne ungdomsskule 1 Introduksjon av verksemda Bryne ungdomsskule ligg i Bryne sentrum i Time kommune. Me har om lag 450 elevar

Detaljer

Med god informasjon i bagasjen

Med god informasjon i bagasjen Evaluering av pasientinformasjon Med god informasjon i bagasjen Johan Barstad Lærings og meistringssenteret Helse Sunnmøre HF SAMAN om OPP Hotell Britannia, Trondheim 18. Februar 2010 Sunnmørsposten, 08.02.10

Detaljer

RAPPORT ETTER ØVING LYNELD TORSDAG 20. DESEMBER 2012

RAPPORT ETTER ØVING LYNELD TORSDAG 20. DESEMBER 2012 Om Øving Lyneld Øving Lyneld er primært ei varslingsøving som Fylkesmannen i Hordaland gjennomfører med ujamne mellomrom for å teste beredskapsvarslinga til kommunane i Hordaland og Hordaland fylkeskommune.

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

post@efremforlag.no / www.efremforlag.no

post@efremforlag.no / www.efremforlag.no tidebøn Efrem Forlag 2009 Rune Richardsen Boka er laga i samarbeid med Svein Arne Myhren (omsetjing) etter mønster av Peter Halldorfs og Per Åkerlunds Tidegärd, Artos 2007. Med løyve. Bibeltekstane er

Detaljer