INTERESSANTE INNLEIINGAR

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "INTERESSANTE INNLEIINGAR"

Transkript

1 Medlemsblad for Noregs Mållag Nr. 3 juni 2007 Ein må vera ærleg Arne Braut på Jæren har aldri lagt skjul på at han sel gjødsel frå høner. Det set kundane pris på. MIDTEN Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai Foto: Braut AS ARVIND THATTAI VIL GJERNE ARBEIDE I NOREG: Får ikkje nynorsk språktest BERRE BOKMÅLSTEST: Indiske Arvind Thattai er busett i England, men ynskjer å flytte til Noreg. For å dokumentere norskkunnskapane sine, må han ta den såkalla Bergenstesten. Problemet er at han finst berre på bokmål. BETRE INTEGRERING: Eg var med kona mi og vitja nokre fjerne slektningar i Trøndelag. Eg var redd for at eg ikkje skulle skjøne eit ord av det ho sa. Men det var ikkje noko problem i det heile. Hadde eg derimot berre kunna bokmål, hadde eg heilt sikkert ikkje forstått eit ord, seier Thattai, som trur at integreringa kunne gått lettare dersom fleire innvandrar hadde fått lære seg nynorsk. SIDE 6 7 NÆRINGSLIV LANDSMØTET BIOGRAFI ENGELSK INVADERER NOREG Dei store lokomotiva i norsk næringsliv har gått over til å bruke engelsk som konsernspråk. Fordelane er openberre. Spørsmålet er om ein er like klår over ulempene Foto: Hydro INTERESSANTE INNLEIINGAR Frp har gjort sitt inntog mot motkulturen sine kjerneområde, sa Magnus Marsdal (biletet) i innleiinga på landsmøtet i Noregs Mållag. SIDE Foto: Kjartan Helleve For å vera heilt ærleg skjønar eg ikkje heilt kva målstriden står om. Det er jo engelsk som er den store trusselen mot det norske språket, seier indiske Arvind Thattai. Foto: Kjartan Helleve RASMUS LØLAND Målet er å nytte 100-årsmarkeringa til å fremje leseog skriveglede blant ungar, seier Ernst Berge Drange som har skrive ein biografi om barnebokpioneren Rasmus Løland. SIDE 6 7

2 Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai Utgjeven av Noregs Mållag Tilskrift: Postboks 82, 6821 Sandane Redaktør: Kjartan Helleve , faks I redaksjonen: Magnus Bernhardsen, Anna Kleiva, Marit Aakre Tennø, Synnøve Myking. Heimeside: Abonnement: Kroner 250,- per år Utforming: Språksmia AS leiarteigen Um det kunnskapsgullet ein hev samla seg er noko lite, so er det betre en store mengder av papirgull. Rasmus Løland, 1898 Velkomen etter I dette nummeret er det ein artikkel om bruken av engelsk i norsk næringsliv. Han er aktuell i samband med ordskiftet om kva språk ein skal nytte i det nye styret til StatoilHydro. Ideen har likevel vore på blokka ei stund. Han dukka opp i det eg ringde til ein kjenning i Norsk Industri og ville høyre om korleis me best kunne marknadsføre stipenda våre i næringslivet. Då sa han rett ut at bokmål kontra nynorsk rett nok var ei interessant problemstilling, men at når det var snakk om språk i hans krinsar, så handla det om norsk kontra engelsk. Mållaget har ein lang og god tradisjon i å involvere seg i saker som strengt tatt ikkje har med nynorsk å gjere, anten det dreier seg om kvensk, samisk eller morsmålundervisning for innvandrar. Me har lenge sett vår eigen kamp i samanheng med andre språkkampar. Trusselen frå engelsk har brått gjort at me har fått gehør for våre synspunkt på dei mest utrulege plassar. 25. mai hadde Aftenposten ein leiar om språkpolitikk. I konklusjonen heitte det at «Soria Moria-erklæringen slår fast at 'det er særlig viktig å sikre nynorskens gode utviklingsmuligheter.' Regjeringen må si hvordan.» Det er fort gjort å oppmode dei om å rydde i sitt eige skap fyrst, men det sentrale er argumentasjonsrekkja deira. Leiarartikkelen tek utgangspunkt i trusselen frå globalisering, internasjonalisering og ein sterkt veksande digital kultur. I det perspektivet skjønar til og med Aftenposten kva me prøver å seie. I Taiwan har dei no kvitta seg med mandarinkinesisk som nasjonalspråk, med det resultatet at dei har no har meir enn tolv offisielle språk. Dette er sjølvsagt eit spark til fastlands-kina og eit ynske om å markere sjølvstende, men samstundes er det eit forsøk på å halde på særtrekka landet har. På same måten må Noreg halde på dei språklege særtrekka me har. Me ynskjer Aftenposten velkomen etter. Kjartan Helleve, redaktør Nynorsk for alle Då eg arbeidde i Norsk Målungdom mot slutten av 90-talet, tok me i bruk slagordet Nynorsk for alle. Konteksten var ein annan den gongen, men no tykkjer eg det er eit slagord og eit mål som er meir aktuelt enn nokon gong. Saka om Arvind Thattai viser at nynorsk slett ikkje er tilgjengeleg for alle som ynskjer det, og at det er langt fram til reell jamstelling mellom nynorsk og bokmål i Noreg. Indiskfødde Arvind Thattai, som snakkar og skriv eit grammatisk korrekt nynorsk, får ikkje ta testen som dokumenterer norskkunnskapane hans, fordi denne berre er tilgjengeleg på bokmål. Det gjeld den såkalla bergenstesten, som er den som blir brukt for å dokumentera norskkunnskapar på høgste nivå. Det er resultata frå denne testen arbeidsgjevarar ved høgskular og universitet brukar når dei skal ha dokumentert norskkompetansen til søkjarar frå andre land til undervisningsstillingar i høgare utdanning. Det private firmaet Norsk Språktest er ansvarleg for bergenstesten, og seier at dei gjerne vil utvikla testen på nynorsk, men at dei ikkje har pengar til det. Universitetet i Bergen, som har utvikla testen og dermed har det faglege Hege Myklebust, leiar ansvaret, seier at dette er ein privat test som dei ikkje har ansvar for å produsera i to parallelle utgåver. Det er dessutan ikkje så stor etterspurnad etter testen på nynorsk. Nei, takke for det, når det er bortimot uråd å oppdriva læremiddel for innvandrarar på nynorsk! Dette er ein vond sirkel som må brytast. I fleire tiår har Mållaget arbeidd for å få utvikla læremiddel på nynorsk for innvandrarar. Mange som flyttar til Noreg buset seg i nynorskområde, men lærer berre bokmål på norskkursa. Det fører til ei rekkje problem for dei ikkje kan dei hjelpa ungane med leksene, for ungane får jo nynorskundervisning på skulen, og ikkje forstår dei dialekten eller kva som står i lokalavisa. Det er underleg at det i vår tid skal vera så vanskeleg å få laga skikkelege læremiddel på nynorsk for dei som har eit anna morsmål. No viser det seg likevel at det med tida er fleire og fleire innvandrarar som sjølve ynskjer å læra nynorsk, og som greier å tileigna seg språket trass i dei praktiske vanskane. Ved Ulstein kompetansesenter brukar dei det digitale læreverket Nynorsk Pluss, og utviklar sjølve det som trengst i tillegg. Her har dei minst tre kandidatar som har nådd eit høgt nok nivå til at dei kan ta bergenstesten på høgste nivå, og ynskjer å gjera det på nynorsk. Noregs Mållag krev at dei får sjansen til det! Eg har hatt kontakt med Norsk språktest, som gjerne tek på seg arbeidet med å utvikla nynorsktesten om dei får det finansiert, og eg har skrive brev til statsråd Øystein Djupedal og bede om at han tek tak i problemet. Departementet må anten finansiera utviklinga av ein test direkte, eller påleggja Universitetet i Bergen å gjera det. Det har vore eit ordskifte om mangfald i Morgenbladet i vår, der nynorsken vart skulda for å hindra integrering av innvandrarar. Men denne saka viser at det ligg mange hindringar i vegen for dei innvandrarane som ynskjer å verta integrerte i det nynorskbrukande Noreg, og det finn me oss ikkje i. Nynorsk er og skal vera tilgjengeleg for alle, også dei som har vakse opp med eit anna morsmål enn norsk. 2 NORSK TIDEND NR

3 Målpris: Hadeland Mållag sin nyoppretta dialektpris har gått til Bjørns Liaklev. Han har samla godt over 2000 hadelandsord i arkivet sitt. Prisen var eit flott diplom teikna av Kari Ruud Flem. intervjuet Fortenestemedalje: 75-årige Ingolv Vevatne frå Etne har motteke Kongens fortenestemedalje i sylv for langt og godt lagsarbeid. Han har vore aktiv i mållaga i Bodø, Kvam, Etne, Karmsund og Ølen. I tillegg var han ein av initiativtakarane til Etne Sogelag, lokalavisa Grannar og til det som no er Landslaget for Lokalaviser (LLA). Han har òg vore styremedlem i lokallaget til Venstre. Det som har sett størst spor og som definitivt har vore høgdepunktet i karrieren min, var då dei frå talarstolen på Stortinget las ordrett tilrådinga mi om at lærebøker skal koma på begge målformer til same tid og pris, så Vevatne i takketalen sin i fylgje Grannar. Han kan no sjå fram mot ein Oslo-tur og audiens hjå kongen. folk På jobb for verdas største oppslagsverk Målpris: Målprisen til Juristmållaget for 2007, den andre i historia, går til professor emeritus Nils Nygaard. Han har vore ein føregangsmann i å utvikla omgrepsapparatet på nynorsk i bøkene og artiklane sine. Gjennom førelesingane ved Universitetet i Bergen har han dessutan vore ei levande inspirasjonskjelde for studentar som har ønskt å skriva nynorsk. Ranveig Mossige Thattai er ei av eldsjelene i Nynorsk-Wikipedia. No har ho fått i stipend frå Noregs Mållag. VENLEGARE: Nynorsk Wikipedia har utvikla seg til å bli ein venlegare stad enn bokmålsversjonen, sidan nynorskfolk støttar kvarandre meir, seier Ranveig Mossige Thattai, som har fått stipend frå Noregs Mållag. Foto: Kjartan Helleve I 1999 byrja Jimmy Wales arbeidet med å lage eit gratis oppslagsverk for Internett. Det skulle vera gratis, oppdatert og tilgjengeleg for alle. Han byrja som alle andre leksikonutgjevarar med å invitera ekspertar til å skriva artiklar. Men etter 18 månader hadde han berre 12 oppslagsord. Slikt blir det ikkje oppslagsverk av. Genistreken var å lata kven som helst skriva og redigera tekstane. No har den engelske versjonen meir enn 1,6 millionar oppslagsord, meir enn ti gonger så mange som Encyclopaedia Britannica. I 2002 kom bokmålsversjonen, og i 2004 nynorskversjonen. Den har no oppslagsord, medan bokmålsversjonen har over Ranveig Mossige Thattai kom tidleg med i arbeidet med nynorskversjonen. Grunnen var den snevre haldninga på bokmålsversjonen. Eg hadde vore innom den norske versjonen av Wikipedia tidlegare, fortel Mossige Thattai. Dei hadde eit rimeleg negativt syn på nynorsk. Det var rett nok nokre artiklar der på nynorsk, men det var alltid lagt til litt på bokmål eller så var heile artikkelen omsett. Så eg syntest det var veldig bra at dei oppretta ein nynorsk versjon. Han har jo utvikla seg til å bli ein mykje meir venleg stad enn bokmålsversjonen, sidan det er eit mykje mindre miljø og av di nynorskfolk støttar kvarandre meir. Var det uproblematisk å oppretta ein nynorskversjon? Nei, det var det ikkje. Det vart ein lang debatt utan at ein kom noko nærare ei løysing. Til slutt var det ein som berre oppretta han. Då ville dei sjølvsagt at me skulle bli verande, men me hadde jo sett at det ikkje fungerte noko særleg. No har me over nynorske artiklar, og eg trur ikkje me hadde fått det på bokmålsversjonen. Stolt kunne Ranveig Mossige Thattai motta det eine stipendet frå Noregs Mållag på landsmøtet i Stjørdal kroner gjev henne høve til å arbeida med noko ho likar godt, utan at ho må ha dårleg samvit for ikkje å halda på med noko meir matnyttig. Stipendet skal fyrst og fremst vera som løn til meg sjølv. Eg vil prøva å finna bilete og musikkfiler som kan leggjast ut. Så skal eg ta kontakt med skular i Noreg, og då særleg i nynorskområde. Det er mange elevar som brukar nettsidene, og me må fortelja fleire kva dette er for noko, og korleis ein kan bruka det. Det er viktig at norsk generelt og nynorsk spesielt er å finna på nettet. Ein må å kunna finna informasjon på sitt eige språk. Dette gjeld i særleg grad for ungdom som søkjer opp informasjon. Det er viktig at dei føler det er akseptert å skriva norsk. Alt må ikkje vera på engelsk, og alt må ikkje vera på bokmål. Er det ikkje problematisk å få løn for noko som skal vera idealistisk arbeid? Nei, det er det ikkje. Det står ingen stad at arbeidet med Wikipedia skal vera uløna. Det står at det skal vera fritt, at ein gjev frå seg rettane til det ein skriv og publiserer. Men lat oss seia at det ikkje er Mållaget som gjev skribentar pengar, men til dømes ein rasistisk FAKTABOKS Wikipedia Nettbasert oppslagsverk drive av Wikimedia Foundation Starta opp i 2001 av Jimmy Wales Har meir enn 6 millionar oppslagsord fordelte på meir enn 200 ulike språkversjonar Mellom dei 15 best besøkte nettsidene i verda Ranveig Mossige Thattai Har fått i stipend frå Noregs Mållag for å arbeida med Nynorsk Wikipedia Historiestudent og gift med Arvind Thattai Frå Sandnes, bur i England organisasjon. Ville ikkje det vera problematisk heller? Sjølvsagt ville det det. Men det fine med Wikipedia er at jo at om nokon skriv noko ekstremt, så vil folk kunna gå inn og endra det mot noko meir objektivt. Det kan jo hjelpa å ikkje skjula støtta ein har fått. Er de ein konkurrent til det digitale nynorskleksikonet som ein arbeider med? Me hadde eit lite ordskifte om det, og det var fleire som tykte det var dumt, sidan me allereie var i gang. Men det gjer jo ingenting om det er to nynorske oppslagsverk på nettet. Det er berre bra med fleire kjelder. Eg ville gjerne sett endå fleire om det kunne koma på tale. Kor viktig er støtta frå Noregs Mållag? Det er kjempefint. Prisen kan sjåast på som ein pris til heile Nynorsk-Wikipedia og me er jo glade for å bli tekne på alvor. Når avisene vanlegvis skriv om oss, så handlar det mest om at nokon har lagt inn noko tull. Det var nyleg nokon som meinte at me burde få Norsk Tidend til å skriva om oss. Det sit jo mange kunnskapsrike nynorskingar rundt om, og det er fint å la dei få vita om oss. Kanskje dei får lyst til å skriva noko sjølv? Det er berre å ta kontakt om nokon treng hjelp til å koma i gang, avsluttar Mossige Thattai. KJARTAN HELLEVE Mediemålpris: Inger Johanne Sæterbakk frå Orkdal har fått Alf Hellevik sin mediemålpris for Prisnemnda la vekt på at ho kjem frå eit område der nynorsk språk er lite utbreidd. Å skifte hovudmål når ein kjem frå bokmålsland, krev ekstra mot og dugleik også fordi det kan føre til kritikk og motgang, står det i grunngjevinga. Mediemålprisen vart oppretta i 1998, og skal gå til yngre faste nynorskbrukarar i radio og fjernsyn som legg vekt på å dyrke eit normalisert nynorsk talemål. Furre 70 år: I april passerte heidersmedlem Berge Furre 70 år. Furre vart heidersmedlem under jubileumslandsmøtet i Oslo i 2006 for å ha vore ein sentral strateg og for å målbera nynorsken så tydeleg i alt han har arbeidd med. 21. mai skipa Teologisk fakultet til seminar og mottaking i høve dagen. Mållaget gratulerer! Johnsen 70 år: I mai runda tidlegare leiar i Hordaland og Meland Mållag Geirmund Johnsen 70 år. I 2004 redigerte han boka Syng sjølv!, ei samling med songar for førskulen i nynorsk målbunad, utgitt av Meland Mållag. Han har også lagt ned eit stort arbeid i bygdeboknemnda i Meland. I ni år var han også forlagsredaktør i Gyldendal, der han fekk Globalserien på beina. Stipend: Forfattaren Finn Øglænd er tildelt det nyoppretta Rasmus Løland-stipendet på kroner. Det er Rogaland Fylkeskommune som har oppretta stipendet i samband med markeringa av forfattaren og journalisten Rasmus Løland. Løland var banebrytande som barnebokforfattar, og stipendet skal vera ei oppmuntring til å produsera ny litteratur for barn og ungdom, heiter det på nettsidene til Rasmus Løland-markeringa. Ifølgje nettsidene var Øglænd ein av i alt 35 som hadde søkt det nyoppretta stipendet. I grunngjevinga heiter det at Finn Øglænd er ein av dei som i mange år har laga barne og ungdomslitteratur i Løland si ånd. Han gav ut si første ungdomsbok i 1988 og har til saman skrive 14 barne og ungdomsbøker ved sida av ei rekkje vaksenbøker. (NPK) NORSK TIDEND NR

4 språk Foto: Guri Dahl / Statsministerens kontor Millionar til skuleelevar: Regjeringa fordeler 416,7 millionar kroner av overskotet i Norsk Tipping AS til kulturformål, melder Kultur og kyrkjedepartementet. 167 millionar kroner går til Den kulturelle skulesekken, 124,7 millionar kroner går til kulturbygg og 125 millionar kroner går til Frifond. Den kulturelle skulesekken får seks millionar kroner meir enn i fjor. Pengane skal brukast til eit pilotprosjekt for utviding til vidaregåande skular i utvalde fylkeskommunar. Elevar i den vidaregåande skulen er i ein viktig fase i livet, og vi ønskjer å gi også dei litt eldre elevane tilbod om Den kulturelle skulesekken, seier kultur og kyrkjeminister Trond Giske (biletet). (NPK) Når engelsk tek over i næringslivet Dei store lokomotiva i norsk næringsliv har gått over til å bruke engelsk som konsernspråk. Fordelane er openberre. Spørsmålet er om dei er like klår over bakdelane. I vår vart det kjend at sidan Roy Franklin ikkje kunne norsk, skulle styremøta haldast på engelsk. Dei gav problem for nyvald styremedlem Kjell Bjørndalen frå LO, som måtte innrømme at han ikkje var særleg stø i engelsk. Løysinga var å sende Bjørndalen på språkkurs. Dette er toppen av ei utvikling som har føregått i Noreg dei siste ti-femten åra. Dei store lokomotiva i norsk næringsliv legg meir og meir over til engelsk som konsernspråk. Det vil ikkje seie at ein utelukkande nyttar engelsk, men at det er den som viser att på nettsider, i rapportar og i kontraktar. Denne omlegginga er samanfallande med ei aukande internasjonalisering, dvs. at norske bedrifter satsar utanlands. Med avdelingar og prosjekt jorda rundt, er det naudsynt å kunne fleire språk enn norsk. Eit premiss for denne omlegginga er at alle som arbeider i konserna er gode nok i engelsk til å utføre arbeidsoppgåvene sine på ein god måte. Dette gjeld ikkje berre styremedlemmer, det gjeld òg den enkelte maskinoperatør. Å gå over til engelsk har sine klåre fordelar, men reiser samstundes fleire aktuelle problemstillingar, som til dømes styrespråk. Sjølv om ein er god i engelsk, så vil ein som har det som morsmål, alltid ha eit fortrinn, seier Johan Myking, som er 1. amanuensis ved Nordisk Institutt i Bergen og leiar for Språkrådet sitt fagråd for terminologi og fagspråk. Språk kan styre situasjonar og påverke sjølvtilliten og det kan igjen påverke avgjersler. Ein argumenterer best når ein nyttar morsmålet sitt. Myking er bekymra for kva som hender nedover i bedriftene. Det eg gjerne skulle visst meir om, er korleis småbedriftene greier seg. Utviklinga på fleire område går så fort, at ein ikkje har tid til å stoppe opp å spørje seg om kva språk ein burde ha nytta. I Norsk Standard er dette meir synleg enn nokon annan stad. Særleg innanfor ny teknologi er engelsk i ferd med å ta heilt over som referansemål. Spørsmålet blir korleis den vanlege arbeidstakaren opplever dette. Særleg innanfor ny teknologi er engelsk i ferd med å ta heilt over som referansemål. Spørsmålet blir korleis den vanlege arbeidstakaren opplever dette, seier Johan Myking. Foto: UIB Norsk meir effektivt Per Bjørn Pedersen er overingeniør i IT-avdelinga i Statoil, har arbeidd ei årrekkje i selskapet og var tidlegare tilsett i Mobil. Norsk er meir effektivt, det skaper eit betre arbeidsmiljø og det er sikrare. Det er ikkje utan grunn at fagforeiningane krev at lønsforhandlingar skal føregå på norsk. Pedersen har lenge arbeidd for å styrkje det norske språket i norsk oljeindustri. Prinsipielt er det eit problem at for å arbeide på ein norsk arbeidsplass i Noreg, så må ein kunne engelsk. I andre land er dette eit endå større problem, då engelskkunnskapane er dårlegare enn i Noreg. Når folk søkjer arbeid i selskap som har engelsk som konsernspråk, så vil dei sjølvsagt svare «yes, yes» på spørsmålet om dei kan engelsk. Men det er jo heller ikkje slik at nordmenn er så ekstremt gode i engelsk, mange trur dei er betre enn dei faktisk er. Det er mange som klagar over at dei ikkje skjønar nynorsk, men det er ingen som klagar på at dei ikkje skjønar engelsk. Dette er jo ein tryggingsrisiko, og kan få katastrofale fylgjer. Me har sjølve sett døme på at farlege situasjonar har oppstått på grunn av språkproblem. Han har også sett at språkkunnskapane ikkje utan vidare blir større høgare opp i selskapa. Det er også mykje dårleg engelsk i møteromma. Sjølv om ein greier å ordleggje seg nokolunde, så blir innhaldet tynnare av di ein ikkje kan språket fullt ut. Ein er blitt tvungen til å spele på ein språkleg bortebane, seier Pedersen. Danske Anne Marie Bülow- Møller undersøkte forretningsforhandlingar på engelsk mellom amerikanarar, britar og danskar. Ho fann ut at dei som snakka engelsk som morsmål, gjorde seg nytte av eit uformelt og formelt register av «power moves» (makt-trekk), noko danskane som snakka engelsk, ikkje gjorde. Ei engelsk undersøking frå 2006 syner kva konsekvensar dette kan få. Nasjonalt senter for framandspråk i Storbritannia (CiLT) granska språk- og kulturkunnskapane i det europeiske næringslivet inkludert Noreg. Undersøkinga konkluderte med at 195 av 2000 Er Noreg interessert i å bruke lovar og reglar for å kjempe for sitt eige språk? Krav om høge engelskkunnskapar er med på å leggje lista for kvalifikasjonar for styrearbeid veldig høgt, seier 1. sekretær i LO Ellen Stenrud som sjølv har site i styret til Statoil Foto: LO selskap som deltok, har mista kontraktar verd opp til 25 millionar euro på grunn av dårlege språkkunnskapar. Ikkje noko emne Dette har ikkje vore noko tema i NHO, seier informasjonssjef Øyvind Lind Petersen. Dette er noko me overlet til bedriftene sjølve. Språk og kommunikasjon er ein kompetanse på lik linje med alt anna, og bedriftene må syte for at dei har den kompetansen som krevst. Men ei undersøking Nasjonalt senter for framandspråk i Noreg gjorde i 2005 om bruken av framandspråk i norsk næringsliv, synte at bedriftsleiarar ofte opplevde at medarbeidarane sine kunnskapar i framandspråk er mangelfulle i forhold til dei oppgåvene som skal løysast. Den mellombelse analysen synte at engelsk var langt frå nok, og at ein hadde behov for kunnskapar i fleire språk. I forskingsmiljøa er dette eit emne, men det er det ikkje i næringslivet, seier Johan Myking. Så sjølv om sambandet mellom næringslivet og samfunnet er tett, så har ein altså ikkje språkkrav til norske bedrifter. Eg nyttar sjølv mykje engelsk som forskar, men eg innbiller meg ikkje at det er nokon språkleg fest å høyre på. Så når eg skal publisere noko skriftleg, så blir alltid teksten språkvaska og korrekturlesen. Slik burde det jo ha vore i næringslivet òg. Fagsjef i Norsk Industri, John Vigrestad, dreg fram EUs 7. rammeprogram der han trur både forskarar og bedrifter skal få bryne seg. Det 7. rammeprogram for forsking og teknologisk utvikling har ein ambisjon om å foreine forskingspolitikk og forskingsfinansiering. Den norske programkontingenten for deltakinga vil vere rundt 8,9 milliardar kroner Her er det sjølvsagt mange små og mellomstore bedrifter som ser eit høve til å skaffe seg utviklingspengar, seier Vigrestad. Men skal ein kunne bidra i ein slik samanheng, må ein kunne engelsk skriftleg og munnleg på eit høgt nivå. Spørsmålet er om desse bedriftene er klår over kor høge språkkrava er. Viktigare før På midten av 80-talet arbeidde både Johan Myking og Per Bjørn Pedersen i Fornorskingsprosjektet ved Universitetet i Bergen. Oppgåva var å omsetje driftshandbøkene for Gullfaks for Statoil frå engelsk til norsk. Dette arbeidet varte i fleire år og sysselsette personar. Då Phillips kom til Noreg, så gjorde dei den tabben å insistere 4 NORSK TIDEND NR

5 Kvensk inn i kyrkja: Biskop Per Oskar Kjølaas (biletet) lovar meir kvensk språk og kultur inn i kyrkja i dei kvenske områda i Troms og Finnmark, melder Finnmark Dagblad. Dette kom fram på eit møte mellom biskopen og Norske kveners forbund. Nord-Hålogaland bispedøme er eit fleirkulturelt bispedøme som no vil fylgje opp kvenene og leggje til rette for dei både i Troms og i Finnmark. Dette er me nøgde med, sa Egil Borch i norske kveners forbund etter møtet. Språkpedagogsamling i Molde: Høgskulen i Volda samla pedagogar og helsesøstrer frå heile fylket til ei storsamling i Volda, melder avisa Møre. Over to hundre deltakarar som til dagleg arbeider med barn og unge i barnehager, grunn- og vidaregåande skule, fekk i løpet av to hektiske dagar innføring i ulike typar observasjons- og kartleggingsmateriell. Dette var andre og tredje kursdag i ei rekkje på fem. Neste og siste samling i kursrekkja er i Ålesund 15. og 16 oktober. GLEDELEG: Det er svært gledeleg at Kontroll- og konstitusjonskomiteen har gått inn for å påleggje Riksrevisjonen, Sivilombodsmannen og EOSutvalet å bruke nynorsk, seier styremedlem Morten Søberg. Foto: Hege Lothe THE HYDRO WAY: «Hydro s mission is to create a more viable society by developing natural resources and products in innovative and efficient ways.» I dette tilfellet handlar det om Troll. Foto: Hydro på engelsk som arbeidsspråk, fortel Pedersen. Det gjorde jo at dei vart oppfatta som arrogante og betrevitarar. Dessutan oppstod det grupperingar langs språkgrensene, og ein fekk t.d. eitt bord for engelskspråklege og eitt for norsk, eller lokalspråket. Denne motviljen mot norsk gjorde det vanskeleg for dei engelskspråklege som budde i Noreg. Statoil nytta norsk for å skaffe seg konkurransefordelar når dei skulle inn på norsk sokkel. Når dei no skal ut å finne seg nye leiteområde, så slår dei over til engelsk, fortel Myking. Og StatoilHydro er eit interessant døme. Dei er det største selskapet i Noreg og ynskjer å bli store i utlandet. Når eit enkelt engelsktalande styremedlem betyr at engelsk skal vere styrespråket no, er det dei marknadsliberalistiske omsyna som veg tyngst. Det syner kvar lojaliteten til selskapet ligg. Spørsmålet er om Noreg er interessert i å bruke lovar og reglar for å kjempe for sitt eige språk. NORSK TIDEND NR LO LO har kome med framlegg at ein skal lovfeste norsk som språk i norske styrerom. Innfallsvinkelen vår er ein må ta vare på det norske bedriftsdemokratiet, og det å sitje i eit styre er i utgangspunktet ei stor utfordring, seier 1. sekretær Ellen Stensrud om framlegget. Det å vanskeleg nok å setje seg inn i kompliserte emne som økonomi, rekneskap og omgrep i t.d. offshore-industrien. Skal ein i tillegg krevje høge engelskkunnskapar, så er det med på å leggje lista for kvalifikasjonar for styrearbeid veldig høgt, og dette handlar jo ikkje berre om våre folk. Den engelsken som blir nytta i styret i dei store selskapa, er så full av fagterminologi at ein eigentleg burde ha arbeidd fleire år i utlandet for å kunne forstå han fullt ut. Eg trur det er fleire som tykkjer det er vanskeleg å gjere seg forstått, men som av ulike grunnar tykkjer det er plagsamt å seie i frå. Kva med dei tilsette utanfor styreromma? Det kan eg eigentleg ikkje seie så mykje detaljert om, sidan eg har bedriftsdemokrati som mitt ansvarsområde. Generelt kan eg seie at me ikkje har noko problem med at engelsk blir nytta, sidan arbeidsstokken etter kvart består av mange ikkje-norskspråklege. Men det er viktig at manualar og HMS-informasjon også ligg føre på norsk, slik at bruken av engelsk ikkje blir noko trugsmål mot tryggleiken. I 2005 kom Språkrådet med eit framlegg til strategi kalla «Norsk i hundre Norsk som nasjonalspråk i globaliseringens tidsalder.» Der skriv dei at: «Arbeidslivet arbeider sjølv med spørsmål knytte til etikk og ansvar knytt til miljøspørsmål Ein viktig del av språkpolitikken i framtida må vera å utvikle ei haldning i næringslivet om at det også har eit samfunnsansvar for å bidra til at norsk held fram med å vera det samfunnsberande nasjonalspråket.» På Statoil sine heimesider står det både om at dei skal oppføre seg fint i forhold til menneskerettar og miljø, men ikkje noko om språk. Informasjonsdirektør Ola Morten Aanestad meiner likevel at dei tek problemstillinga alvorleg. På våre corporate-sider er det råd å velje å få informasjonen på norsk, på same måten som det er råd å velje polsk i Polen. Problemet er ikkje at ein nyttar engelsk, seier Per Bjørn Pedersen. Problemet er at ein nyttar det i altfor stor grad. The Hydro Way Då Norsk Hydro lanserte sitt nye verdi- og merkevareprogram «the Hydro Way» spurde Finansavisen informasjondirektøren Cecilie Ditlev-Simonsen om kva den nye visjonen eigentleg var: Det er ikkje nokon visjon, det er ein misjon, svara ho. Kva er forskjellen? spurde Finansavisen Ein misjon er litt meir konkret, kan du seie. Kva er Hydro sin nye misjon? Ja, der er jo Det vil jo seie at. Eg trur eg må ta det på engelsk: Hydro s mission is to create a more viable society by developing natural resources and products in innovative and efficient ways. KJARTAN HELLEVE Stortinget vil ha meir nynorsk Eit stort fleirtal i Kontroll- og konstitusjonskomiteen (Ap + SV + KrF + Sp) pålegg no Riksrevisjonen, Sivilombodsmannen og EOS-utvalet (Stortinget sitt kontrollorgan for etterretnings-, overvakings- og tryggleikstenestene) å bruke nynorsk. Desse organa har - til liks med Stortinget vore "fritekne" for dei pålegga som Lov om målbruk i offentleg teneste (Mållova) har om målbruken i statstenesta. Komiteen går lengst i forhold til Riksrevisjonen, som også er den største og viktigaste språkprodusenten av desse tre. I årsmeldingar i framtida skal Riksrevisjonen nemleg rapportere om målbruken i året som gjekk. Få, om nokon, veit kvifor desse organa har vore fritekne, seier Morten Sørberg, styremedlem i Noregs Mållag og som til dagleg arbeider som politisk rådgjevar for Senterpartiet. Mitt tips er at det er eit resultat av ein irrasjonell dominoeffekt. Sidan desse organa er direkte underlagde Stortinget, så har dei automatisk fått det same fritaket som Stortinget har. Resultatet har vore ein meiningslaus bokmålsdominans som har sendt ut feil signal i forhold til norsk språkpolitikk. Men Søberg understrekar at dette ikkje er noka endring av Mållova. Dette betyr ikkje at Stortinget må vere språknøytralt. Framleis er det slik at representantane kan velje si eiga målform. Når det går til vedtak, så er det kjernedokumentet, dvs. sjølve framlegget, som bestemmer målforma. Det er likevel klårt at den auka tekstproduksjonen i Stortinget, og då særleg på nettsidene, betyr at ein må sjå nærare på desse spørsmåla. Ei modernisering av heimesidene er på sin plass, og særleg på ungdomssidene tinget.no. Det er svært gledeleg at Kontroll- og konstitusjonskomiteen har gått inn for dette, og ekstra gledeleg er det at den politiske støtta er så brei, avsluttar Søberg. KJARTAN HELLEVE 5

6 Ingen språktest for Arvin Indiske Arvind Thattai skriv og snakkar nynorsk. No vil han flytte til Noreg saman med den vesle familien sin. Men han kan ikkje ta den aktuelle norsktesten. Den finst berre på bokmål. Norsk språktest er eit samarbeid mellom Studieforbundet Folkeuniversitetet og Universitetet i Bergen. Dei utviklar og gjennomfører testar som skal dokumentere norskkunnskapane til folk som har norsk som andrespråk. Testane finst på ulike nivå, der det høgaste tilsvarar norsk på vidaregåande. Denne testen blir kalla Bergenstesten. Problemet er at han finst utlukkande på bokmål. Det har Arvind Thattai frå India fått erfare. Thattai arbeider som Lecturer ved University of East Anglia i Norwich, noko som tilsvarer 1. amanuensis her til lands. Han underviser i ulike emne som alle er relaterte til internasjonal forretningsjuss. Han er gift med Ranveig Mossige Thattai og har planar om å flytte heim til Noreg. Men for å få seg arbeid må han kunne dokumentere norskkunnskapane sine. Problemet er at Thattai ikkje kan noko anna enn nynorsk. Han møter meg med ein dialekt som er breiare enn min eigen utvatna vossadialekt. Eg har lært meg mykje ved å høyre på NRK, og der er det mange frå Sogn som arbeider, så det er nok den dialekten eg ligg nærast, fortel Thattai. Vil til Noreg Kvifor valde du nynorsk? Det er fleire grunnar til det. Ein stor grunn er sjølvsagt at familien til kona mi kjem frå Jæren, og eg ville ikkje ha forstått eit ord av kva dei seier om eg hadde lært meg bokmål. Men det var også eit estetisk val. Eg har lenge vore glad i Grieg og har høyrt mykje på musikken han laga til Haugtussa. Eg tykte det nesten var musikk i sjølve diktet og orda. Då eg fekk vite at dette var nynorsk, så var det dét eg ville lære meg. No vil de flytte til Noreg? Ja, Ranveig vil gjerne heim, ARVIND THATTAI Frå India, bur England Gift med Ranveig Mossige Thattai Arbeider som lecturer ved The Norwich Law School ved University of East Anglia Ynskjer å arbeide i Noreg, men språktesten finst berre på bokmål. og eg har knapt familie i England. Så no ser eg etter arbeid i Noreg. Eg ynskjer meg noko tilsvarande det eg arbeider med no. Internasjonal forretningsjuss er jo eit viktig område, og noko dei held på med både i Oslo og i Bergen. Så eg trur nok eg skal finne meg ein jobb, eg må berre søkje. Har du prøvd å søkje på jobbar? Nei, det har eg ikkje. Eg har sett at dei har hatt ledige stillingar innan dette området, men problemet mitt er at eg ikkje kan leggje fram noko bevis for at eg kan norsk. Tenk deg at du arbeider på universitetet og du mottek ein søknad frå ein indar som aldri har budd i Noreg, men seier at han kan perfekt norsk. Eg trur nok du hadde blitt litt tvilande. Kan ikkje bokmål Kan du ikkje ta testen, sjølv om spørsmåla er på bokmål? Då eg tok kontakt med dei som held på med Bergenstesten, så sa dei at eg godt kunne gjere det. Men testen inneheld ein grammatikkdel, m.a. ei oppgåve der ein skal fylle inn manglande ord. Der kjem det sjølvsagt ein del an-be-hetelsesord. Eg kan jo ikkje alle slike ord. I tillegg må eg kunne bokmåls-grammatikk, som jo skil seg frå den eg kan. Så om eg skal kunne ta denne testen, så må eg kunne meistre bokmål like godt som eg meistrar nynorsk. Det er litt tungt å tenkje på. Korleis skal du då kunne dokumentere norskkunnskapane dine? Slik det er no, så ser det ut til at eg må ta same eksamen i norsk som elevane ved vidaregåande skular tek. Problemet der er at den eksamenen inneheld mykje litteratur- og språkhistorie. Såleis blir det eit mykje større pensum eg må gjennom. Men må eg, så må eg. Eg håpar å kunne ta eksamen i Universitetet i Bergen samarbeider med fleire fakultet på universitetet mitt, så det finst jo allereie ein kontakt der. Så når me skal til Bergen i juni, så skal eg stikke oppom og helse på. Kan hende er det råd å få til noko utan denne testen. Kan hjelpe integreringa Dette må jo setje i gang tankar om språktilhøva i Noreg. Ja, det gjer det jo. Morsmålet mitt tamil er jo eit eldgammalt språk, det har vore eit skriftspråk i meir enn 2000 år. Det er eit språk med stor valfridom, og ein har ikkje noko språkråd som fortel ein kva form ein må velje. Difor er det uvant at ein så skarp skil mellom bokmål og nynorsk. For å vere heilt ærleg skjønar eg ikkje heilt kva striden står om. Det er jo engelsk som er den store trusselen mot det norske språket. Og om ein samanliknar dei to norske Wikipedia-versjonane, så ser ein jo at bokmålsutgåva lettare let seg påverke av engelsk. Den same påverknaden ser ein når ein les aviser. Det har blitt hevda at nynorsken hindrar integrering. Då me var i Trøndelag, vitja me nokre fjerne slektningar langt oppe i ei bygd. Mellom anna traff me ei eldre dame på over 80 år som snakka brei dialekt og til og med nytta dativformer. Eg var litt redd for at eg ikkje skulle skjøne noko av det dei sa, eg hadde jo høyrt at trøndersk kan vere vanskeleg å forstå. Men eg forstod alt dei sa, det var ikkje noko problem i det heile. Hadde eg derimot berre kunna bokmål, hadde eg heilt sikkert ikkje forstått eit ord. Når det kjem flyktningar til Noreg, så er det ingen som veit kvar dei blir busette. Likevel blir alle opplærde i austnorsk. Blir dei så busette i t.d. Trøndelag, så vil dei ha store problem med å forstå kva som blir sagt. Hadde dei lært nynorsk, hadde det kunna gå mykje lettare. I ein slik situasjon er det lett å sjå samanhengen mellom skriftspråket og dialektar. Slik er det ikkje med bokmål, med mindre ein buset seg på tjukkaste vestkanten i Oslo. KJARTAN HELLEVE Tenk deg at du arbeider på universitetet og du mottek ein søknad frå ein indar som aldri har budd i Noreg, men seier at han kan perfekt norsk. Eg trur nok du hadde blitt litt tvilande, seier Arvind Thattai som ikkje får dokumentert nynorsk-kunnskapane sine. Foto: Kjartan Helleve DETTE ER SAKA Høgre sine lokallag i Indre Østfold har opna valkampen med eit framlegg om å gjere norsk sidemål valfritt. Høgrekrig mot nynorsk i Østfold Høgre sine lokallag i Indre Østfold vil gjera sidemålet frivillig. Dei får støtte frå fylkesordførarkandidat Ingjerd Schou og drahjelp frå Finn-Erik Vinje. Men Utdanningsdirektoratet avviser framlegget. «Unikt samarbeid skal gi resultater i Indre Østfold», skriv Høgre-laga i Indre Østfold. Eit 10-punkts program skal gjera Indre Østfold til ein betre stad å leva. Mellom krav om sjukehus, nedlegging av fylkeskommune, kamp mot vald og narkotika dukkar det opp eureka! eit åtak mot sidemålet. «Høyre vil arbeide for at de videregående skolene i Indre Østfold får starte et forsøk med valgfritt skriftlig sidemål. Den innsparte tiden kan brukes til å styrke undervisningen i norsk hovedmål og fremmedspråk». Eg trur 90 % av elevane ser det som litt pyton å ha eksamen i nynorsk, seier Høgres Ingjerd Schou til NRK-Østfold. Ho er kandidat til fylkesordførarvervet i Østfold og tidlegare sosialminister i Bondevik II-regjeringa. Det me ynskjer, er å gjera Indre Østfold til eit forsøksområde utan skriftleg nynorsk både i grunnskulen og vidaregåande skule, presiserer Schou. Ho understrekar at ho ikkje er mot nynorsk: Nynorsk er jo eit vakkert språk, seier Schou. Høgrelektor & Vinje Ei av drivkreftene i striden mot nynorsk er Hans Jakobsen, lektor på Askim vgs og tidlegare ordførar i Askim. For å «informera» elevane om saka inviterte Jakobsen den æveleg nynorskhatande Finn-Erik Vinje til å halda føredrag på Askim vgs. Vinje hamra laus på sidemålsordninga og la fram mantraet sitt: «Det gjev ikkje meining å tvinga elevane til å læra seg to skriftlege former av norsk!». Oppgåva vår er å læra elevane nynorsk, seier lærar Nils Grobakken på Askim vgs til lokalavisa Smaalenenes Avis. Me treng argument som skal støtta elevane og motivera dei til å læra nynorsk. Finn-Erik Vinje motiverer ikkje elevane, seier Grobakken. Lokalavisa sjølv slær fast på leiarplass at «Lærere skal ikkje kaste seg på enhver popularitetsbølge a la den å fjerne nynorsk. Det finnes mye lærdom mange elever i den videregående skolen 6 NORSK TIDEND NR

7 d Samisk mot nynorsk i Finnmark Kompetanseutvalet i Finnmark fylkeskommune har vedteke å sende ein søknad til departementet om «fritak i vurdering for sidemål på visse vilkår i Finnmark». Vilkåret og føremålet er å få fleire elevar til å velje samisk i staden for nynorsk. Bomskot, seier Jon Todal, styremedlem i Noregs Mållag. Finnmark fylkeskommune har vedteke ein fylkesplan for I planen legg dei m.a. vinn på å «bidra til vekst av samisk språk, kultur og samfunnsliv». Difor ynskjer fylkeskommunen å «etablere motivasjonsfremmende tiltak». Særleg gjeld dette andsynes elevar som ikkje har hatt samisk i grunnskulen. Desse bør få fritak frå nynorsk sidemål dersom dei vel samisk som andre framandspråk, meiner kompetanseutvalet i fylket. Dårleg språkframlegg Dette er eit dårleg framlegg frå fylket, seier Jon Todal, nyvald styremedlem i Noregs Mållag. Todal arbeider på Nordisk Samisk Institutt i Guovdageaidnu (Kautokeino) og har arbeidt mykje for å styrkje samisk språk. For å styrkje samisk som offisielt språk er det viktig at mange blir sikre i samisk skriftleg. Og gode samiskkunnskapar er i dag eit kvalifikasjonskrav til mange offentlege stillingar i Finnmark. Men faget Samisk som framandspråk i vidaregåande skule kvalifiserer ikkje til arbeid i offentlege stillingar der det er krav om samiskkunnskapar. For å vere kvalifisert til desse stillingane må du ha hatt samisk anten på fyrsteeller andrespråksnivå. Todal meiner at å oppmode norskspråklege elevar i Finnmark til å ta samisk som framandspråk for å sleppe nynorsk, er å be dei diskvalifisere seg til stillingar som krev nynorskkunnskapar samstundes som dei ikkje kvalifiserer seg til stillingar som krev samiskkunnskapar. Dette er i praksis eit framlegg som går ut på at norskspråklege finnmarkselevar bør lære minst mogleg. DETTE ER SAKA Kompetanseutvalet i Finnmark fylkeskommune har gjort framlegg om at dei elevane som vel samisk eller finsk som 2. framandspråk, skal bli fritekne for vurdering i norsk sidemål. Framlegget har møtt sterk motbør i fagmiljøet Det er viktig at fleire norskspråklege elevar lærer seg samisk. Dersom dei norskspråklege finnmarkselevane får eit fullverdig norskfag med sidemål samstundes som dei vel samisk som framandspråk, vil dei verte kvalifiserte på line med elevar i resten av landet samtidig som dei får innsikt i samisk, som er eit viktig språk i Nord-Noreg. Dette vil vere ein grei modell for dei elevane som ikkje har hatt samisk som fyrsteeller andrespråk i grunnskulen. Men Finnmark må for all del ikkje innføre ein opplæringsmodell som ikkje kvalifiserer verken i samisk eller norsk. Det er dessverre ein slik diskvalifiserande modell kompetanseutvalet i Finnmark no har foreslått for dei norskspråklege elevane i fylket, seier Todal. Støttar samisk Det er leitt at eit slikt framlegg kjem, seier Hege Myklebust, leiar i Noregs Mållag. Målrørsla har over 100 års røynsle med å slåss mot politisk motstand, vitløyse og fordomar mot språk. Vi er truleg dei som kan mest om korleis språk formar og kan skape kulturell identitet. Mellom anna difor har me vore dei fremste for å støtte samane i deira kamp for samisk språk. Til dømes er det mest berre målfolk som har arbeidt fram mykje av det som finst av samisk dataspråk. Det trengst store lyft for å styrkje samisk, både i Finnmark og i resten av landet. Framlegget frå Kompetanseutvalet i Finnmark gjer ingenting for å motarbeide dei reelle utfordringane samisk språk står andsynes, seier Myklebust. Det er viktig at fleire norskspråklege elevar lærer seg samisk. Men Finnmark må for all del ikkje innføre ein opplæringsmodell som ikkje kvalifiserer verken i samisk eller norsk, seier Jon Todal, styremedlem i Noreg Mållag. Foto: Kjartan Helleve Galen motsetjing Kompetanseutvalet har ikkje kontakta det faglege miljøet ved Samisk høgskole eller Nordisk Samisk Institutt før dei la fram framlegget sitt. Ole Henrik Magga, tidlegare sametingspresident og professor i samisk språk, er avvisande til framlegget. Med atterhald om at eg ikkje har lese utgreiinga frå Kompetanseutvalet, men einast kjenner til saka frå media, tykkjer eg ikkje særleg om dette framlegget. Det trengst mange tiltak for å styrkje samisk i samfunnet, men dei må vere betre enn dette, seier Magga. Det er forkasteleg å setje nynorsk og samisk opp mot einannan. Eg vil ikkje stø eit tiltak som kan vere eit påskot til å svekkje nynorsken i skulen. Det er ikkje råd å lære samisk på ein meiningsfylt måte på den tida som skulen til vanleg set av til sidemål, seier Magga. Vi har røynsler frå liknande tiltak før, og dei verka heller ikkje, seier Magga. Inkompetent Under tittelen «Inkompetent kompetanseutval» i avisa Finnmarken, fyrer Lars O. Haugen, journalist og forlagsmann, ei breidside mot kompetanseutvalet: «Det første utspelet frå Finnmark fylkeskommune er eit framlegg om å redusera den samla språkkompetansen i fylket. Dermed burde tabbekvota vera oppbrukt. [...] Elevar som har samisk eller finsk som førstespråk, er allereie fritatt for sidemålsundervisning i norsk. Dei som vil læra samisk eller finsk som framandspråk, til dømes for betre å kjenna røtene sine og den lokale kulturen, skal betala for det med redusert undervisning i morsmålet sitt [...] Truleg vil Stortinget gjennomskoda dette, og putta forslaget i papirkurven reservert vulgærpopulistiske utspel. Innan den tid bør Finnmark fylkeskommune ha revurdert både samansetjinga av og eksistensen av kompetanseutvalet!» INGAR ARNØY ikke ønsker. Så lenge disse delene av fagene hører med i obligatorisk undervisning, er det lærernes oppgave å motivere elevene til slik undervisning, ikke demotivere ved å si at de må pugge utelukkende på grunn av karakterene». Bør vera for nynorsk Det er trist å sjå at dei som tradisjonelt har forsvart kunnskapsskulen fell ned til slikt primitiv anti-kunnskap, seier Magne Aasbrenn,leiar i Østfold Mållag og sjølv lektor på vidaregåande skule i Fredrikstad. Eg greier ikkje å sjå samanhengen: Kva har privatisering, deregulering, skattelette og modernisering av byråkratiet med åtak mot nynorsk å gjera, undrar Aasbrenn seg. Det må då finnast verdikonservative folk i Høgre som kan slå attende denne krigen mot kunnskap som sume høgrefolk set i gang? Me skulle tru at nettopp Høgre ville vera for å føre vidare den viktigaste delen av norsk kultur språket vårt. Eg mistenkjer Hans Jakobsen og partifellene hans i Høgre for å bryta tvert med det beste i den verdikonservative tradisjonen. Snarare tykkjest det som om dei ser opplæringa i skulen som einast ein stad å reprodusera menneske med akkurat nok kunnskap til å meistra arbeidslivet. Den krigen Østfold Høgre har reist mot nynorsk, er eigenleg ein strid mot all danning i skulen, seier Aasbrenn. Forsøket ferdig. Avslag? Etter at Oslo kommune vedtok det såkalla «forsøket» med valfritt sidemål i 2004 på ni vidaregåande skular, kom det ei rad søknader frå kommunar og fylke til departementet. Mest alle desse forsøkssøknadene var vedtekne i samband med budsjetthandsaminga i kommunane! Dåverande statsråd Kristin Clemet avviste alle desse søknadene tvert og melde at det ikkje var tale om å setja i verk fleire slike forsøk innan «oslo-forsøket» var avslutta og evaluert. «Oslo-forsøket» er ferdig denne våren og skal evaluerast av forskingsinstitusjonen NIFU-Step. NIFU-Step sa rett nok fyrst nei til å evaluera «forsøket»: Den 10. desember 2004, det vil seia godt inn i det fyrste «forsøksåret», skreiv NIFU-Step til Oslo kommune og sa at dei diverre ikkje kunne ta på seg oppgåva med å evaluera «forsøket» av dei «mangler kompetanse på akkurat dette fagfeltet». Eit par månader seinare kunne assisterande direktør i NIFU-Step, Randi Søgnen, likevel fortelja direktør i Utdanningsetaten i Oslo og systera si, Astrid Søgnen, at dei hadde denne kompetansen lell Vil Utdanningsdirektoratet godkjenna ein søknad om «valfritt sidemål» dersom dette skulle koma frå grunnskular og vgs i Indre Østfold? Føresetnadene frå osloforsøket gjeld framleis, svarar direktør Petter Skarheim. Søknad om forsøk i vidaregåande opplæring skal fremjast for oss, og vi vil ikkje seia ja til slike forsøk. INGAR ARNØY NORSK TIDEND NR

8 Prisar: Nynorsk litteraturpris til Eilev Groven Myren for hans omseting av The Lord of the Rings, Ringdrotten. Intervjuet med Groven Myren kjem i neste nummer av Norsk Tidend. Arne Johannesen Målpris: Under landsmøtet vart Arne Johannesen, leiar for Politiets Fellesforbund, heidra med Målprisen Det er flott at ein fagforeiningstopp som er så mykje framme i media vel å bruka nynorsk, sa leiar i Noregs Mållag Hege Myklebust. Johannessen snakkar ein tydeleg og klår nynorskdialekt, og skriv nynorsk i alt han sjølv fører i pennen. Dermed er han med på å gjera nynorsk synleg som bruksspråk. Arne Johannessen takka varmt for prisen. Det er eit tankekors at ein vert heidra for noko så naturleg som å skriva sitt eige opplæringsmål og å snakka sin eigen dialekt, sa Johannessen. Lars Moa BLANK OG FIN: Omsetjinga skulle ha vore ferdig for lenge sidan. Men dagen er enno ung, og dessutan står morgondagen der så blank og fin, seier Hovland. Foto: Herborg Pedersen Ikkje utan vidare ein god idé Då Ragnar Hovland mottok Nynorsk barnelitteratur 2006 for boka Fredlaus, var det fjerde gongen han mottok denne heideren. Likevel kjendest det litt som om det var den fyrste. Eg tenkte eg skulle greie å intervjue deg utan å nemne nynorsk. Det ville i så fall bli fyrste gongen. Lat oss prøve. Gratulerer med pris. Takk. Det var ei stor glede. Ein blir jo aldri for gammal eller vaksen til å glede seg over noko slikt. Dessutan gjer det veldig godt å få ei slik merksemd av sine eigne. Det er lenge sidan eg har skrive noko for born og ungdom, og det er veldig greitt å få ei stadfesting på at ein ikkje heilt har mista grepet. Difor var det litt som å få prisen for fyrste gong. Du kom med to bøker i fjor. Var det ein spesielt god idé? Nei, det kan du spørje om. Men eg har gjort det før, og ein gong skreiv eg til og med tre bøker samstundes. På den eine sida er det jo bra, for då kan ein hoppe frå den eine til den andre etter kvart som det stoppar opp. På den andre sida kan det vera litt vanskeleg å hugse på kva bok det er ein skriv på. Det er jo ein skilnad i alder mellom karakterane mine, men eg har no ein gong min stil og mitt uttrykk, så heilt ulike er dei jo ikkje. Det enklaste hadde nok vore å skrive éi om gongen. Kvifor gjorde du ikkje det? Eg hadde vore ute av litteraturen nokre år, og eg følte det var på tide å gjere noko i både vaksen- og ungdomssjangeren. Så eg sette i gang med båe prosjekta. Då eg såg at det kunne halde hardt med å få dei ferdige, gjorde eg framlegg til Samlaget om å utsetje éi av bøkene. Men det tykte dei ikkje var nokon særleg god idé, så då måtte eg gjere ferdig båe. Men eg må innrømme at det var stunder då eg tenkte på å gje opp. Kor mange bøker held du på med? Akkurat no konsentrerer eg meg mest om å få ferdig ei omsetjing av ei Roald Dahl-bok for Samlaget. Ho skulle ha vore ferdig for lenge sidan, men eg er som alltid seint ute. Men dagen er enno ung, og dessutan står morgondagen der så blank og fin. Men noka ny bok frå meg kjem nok ikkje før neste år. Då var me ferdige, og me greidde det utan å diskutere nynorsk. Gratulerer. KJARTAN HELLEVE FAKTA: Ragnar Hovland, f. 1952, bur i Oslo Aktuell: Fekk Nynorsk barnelitteraturpris 2006 for boka Fredlaus Lite strid, mykje mål Landsmøtet i Trøndelag synte Mållaget fram som ein open og dagsaktuell organisasjon. Same veke som landsmøtet lanserte Magnus Marsdal boka si Frp-koden, der han analyserer posisjonen Framstegspartiet har fått i norsk politikk. Som ein av fire plenumsinnleiarar heldt Marsdal eit innlegg han kalla «Frp og distriktskoden». Der gav han partiet ros for byggja opp ein stor og sterk organisasjon, og meinte at grunnen til framgangen var at dei hadde synt handlekraft og arbeidd etter mottoet om at inga sak var for lita. På denne måten har dei fanga opp folk som har fått nok av den sosialdemokratiske draumen, sa Marsdal. Han åtvara likevel dei som trudde at dette vil føra til ei styrking av distrikta, og meinte tvert imot at Frp sin politikk vil gå hardt ut over distrikta. Frp fekk høve til å svara for seg direkte. Til stades var nemleg Frp-ordførar Helge Andre Njåstad frå Austevoll, som dagen etter vart vald til første varamedlem i Noregs Mållag. Han gav Marsdal mykje rett i analysen sin, men var ikkje samd i konklusjonen. Fråsegner vedtekne på landsmøtet: Nynorske lærebøker til jul? Landsmøtet i Noregs Mållag krev at staten grip inn og gjev nynorskelevane læremidla dei har krav på. I følgje Opplæringslova 9.4 har elevar med nynorsk som hovudmål krav på å få lærebøker og andre læremiddel til same tid og pris som elevar med bokmål som hovudmål. DET NYE STYRET: Leiar Hege Myklebust, nestleiar Åsmund Lien, Berit Rekve, Jon Todal, Aud Søyland, Morten Søberg og frå NMU Jens Kihl. Foto: Kjartan Helleve Frp er mot sentralisering og er oppteke av at verdiar skal bli verande der dei blir produserte, sa Marsdal. Han sjarmerte landsmøtet med å seia at «nynorskbrukarane produserer, medan bokmålsbrukarane forbruker». Og sjølv om Frp ikkje er det mest nynorsk-venlege partiet, så kunne Njåstad fortelja at han hadde dobla talet på mållagsmedlemmer i Austevoll ved å verva medlemmer i formannskapet. Interessant innleiing Under overskrifta Mangfald på norsk, innleidde rådgjevar Tone Bjellaanes frå Likestillings- og diskrimineringsombodet om bakgrunnen for brevet ombodet sende til Kultur- og kyrkjedepartementet i fjor. Her går det fram at dei meiner kompetansekravet til offentlege sakshandsamarstillingar som seier at tilsette må meistra både bokmål og nynorsk, fungerer diskriminerande og bør fjernast. Det er dette synspunktet Simen Sætre i Morgonbladet har gripe fatt i. Fleire tok ordet, men Bjellaanes stod fast på synspunktet til Likestillingsombodet gjennom ordskiftet, og viste lita forståing for innvendingane frå salen. Oddrun Grønvik frå Norsk Ordbok innleidde om emnet Normeringa av nynorsken. Språkrådet og departementet ynskjer å gjera ei endring i nynorsknormalen som fører til at skiljet mellom hovud- og klammeformer vert oppheva. Det kom fram mange ulike synspunkt og ordskiftet vil gå vidare i organisasjonen fram mot neste landsmøte. Journalist Bjørn Karsrud innleidde til emnet Kva gjer talemålsendringane med argumentasjonen vår, og tok Men dette kravet er brote fleire gonger, seinast sidan skulereformen «Kunnskapsløftet» vart innførd hausten Mange forlag hadde ikkje læremidla på nynorsk klare til skulestart. Då haustferien kom, var det framleis mange elevar som enno ikkje hadde fått lærebøkene sine på nynorsk. Kva er sjansane for at dette ikkje kjem til å henda hausten 2007? Mange forlag skal ha eit høgt tal på utgjevingar, og produksjonstida dei har på lærebøker frå læreplanane er klare til skulestart, er kort. Nynorskbøker kan difor lett verta nedprioriterte. I tillegg melder fleire forlag at det ikkje løner seg å laga læremiddel på nynorsk, og dei vurderer å gje det opp. Men det er ulovleg å ikkje tilby parallellutgåver på nynorsk, og det er staten sitt ansvar å syta for at lova vert fylgt. Det er på høg tid at det evige problemet med manglande nynorske læremiddel vert løyst. Kunnskapsdepartementet og Utdanningsdirektoratet må for alvor ta tak i saka. Landsmøtet til orde for meir dialektarbeid i Mållaget. Dei fleste var samde om at det er viktig å arbeida for å stø dialektane, men usemja gjekk på kvar fokuset for Noregs Mållag skal liggja, og kva tiltak som fører til størst effekt. Det vart òg trekt fram at slett ikkje alle har eit talemålsgrunnlag å byggja nynorskidentiteten sin på, og me må òg ha ein strategi overfor desse. Nytt styre i Mållaget Det nye styret i ser no slik ut: Leiar Hege Myklebust (Stord), nestleiar Åsmund Lien (Os), Berit Rekve (Oslo), Jon Todal (Kautokeino), Aud Søyland (Leira i Valdres), Morten Søberg (Oslo) og frå NMU Jens Kihl (Oslo) Varamedlemmer er: 1. vara Helge Andre Njåstad, 2. vara Reza Rezaee, 3. vara Anne Marit Godal, 4. vara Anne Elise Winterhus, 1. vara frå NMU Morten Elster, 2. vara frå NMU Synnøve Midtbø Myking. Valnemda er sett saman av: Leiar Karstein Bjørge, Elisabeth Bakke, Anne Austad, Bjørnar Østgård og frå NMU Hans Petter T. Strøm de Fine. Varamedlemmer er: 1. vara Gunnar Hæreid, 2. vara Veronika Bonaa, 3. vara Unn Røyneland, 1.vara frå NMU Vebjørn Sture, 2. vara frå NMU Maria Kristine Svendsen. i Noregs Mållag krev at det ein gong for alle vert slutt på diskrimineringa av nynorskelevane! Bruk nynorsk i næringslivet! I 2006 vart Nynorsk næringslivspris delt ut for første gong. Prisen gjekk til Lerum AS, eit lysande føredøme for bruk av nynorsk i næringslivet. Også andre verksemder har fått heider og merksemd for nynorskbruk. Noregs Mållag vonar mange andre vil få auga 8 NORSK TIDEND NR

9 Målblome: Lars Moa fekk Noregs Mållag sin Målblome for den lange og gode innsatsen i målrørsla, og for arbeidet han har gjort for å gjere færøysk litteratur kjend i Noreg. Han har gitt ut fleire omsetjingar og ei ny er no på trappene: «Frå alle kantar ber vinden med seg ord og plantar og teikn». Prisen vart delt ut på landsmøtet til Mållaget på Værnes. Lars Moa var svært glad for å motta prisen og kvitterte med å lese nokre av dikta han har omsett. An10 Boyband Boybandstipend: Trønderbandet An10 Boyband var svært glad for å få eitt av stipenda frå Noregs Mållag. Det er svært gjevande å få eit slikt stipend, seier P.T. Wolfgang aka Pål Rees. Det syner oss at vi gjer noko rett, og det gjev oss motivasjon til å gjennomføre dei store prosjekta vi har sett oss føre. Det er ikkje sikkert at vi ville klart å gjennomføre prosjekta utan dette stipendet, og vi er derfor svært lukkelege over å ha oppnådd juryens gunst! Dei kvitterte med å spele nokre songar under landsmøtefesten, og sjølv om nokre nok tykte det var i høgste laget, var det andre som takka dei for fantastisk musikk. No står turné og cd-utgjeving for døra. No skal vi berre bli ferdig med avsluttande eksamenar, så held vi fram med arbeidet med CD-plata vi har fått støtte til. Vi starta jobbinga i februar, før det blei stilt i nokre månader mens vi løyste økonomiske spørsmål og slikt. No skal vi fullføre dette prosjektet, og håpar at plata blir klar til vi dreg på turné i august, trass i forseinkingane. Turneen er framleis i planleggingsfasen, men forhåpentlevis går ting i boks. Vi gler oss!, avsluttar Rees. A B C D E F G H I LANDSMØTEGLEDE: A: Dagleg leiar Gro Morken Endresen, leiar Hege Myklebust og nestleiar Åsmund Lien på landsmøtefest, B: Nyvald styremedlem Aud Søyland, C: Magnus Marsdal fortel om Frp og distriktskoden, D: Kari Sørbø kåserte under festen, E: Hanne Eidsli, elev ved Jåren-Råbygda med gåvene ho fekk frå Mållaget, F: Typisk representant for koret Pirum som song under festen, G: Påtroppande leiar i NMU Jens Kihl, avtroppande leiar Synnøve Midtbø Myking og ordstyrar Roar Madsen på fest, H: Hege Myklebust deler ut gåver til elevane ved Jåren-Råbygda skule, den einaste nynorske skulekrinsen i Sør-Trøndelag, I: Bjørn Karsrud tok til orde for dialektarbeid i Noregs Mållag. Foto: Marit Aakre Tennø og Kjartan Helleve opp for korleis nynorsken kan vera ein føremon i marknadskommunikasjon og nyskapande marknadsføring. Det er viktig at folk møter nynorsken på alle område i kvardagen. Mange nynorskbrukarar opplever at dei mest aldri møter nynorsken i privat sektor i lokalsamfunnet sitt. Difor er føregangsverksemdene som har innførd nynorsk i til dømes nettbank, energitenester og daglegvarehandel, svært viktige. Førebels er desse få, sjølv i dei tradisjonelle nynorskområda. Noregs Mållag prioriterer arbeidet for at nynorsken skal bli ein sjølvsagd del av verksemdsstrategi og marknadskommunikasjon og det indre livet i verksemdene. Gjennom synleggjering og heider vil vi gi tildriv til ein vekst i nynorskbruken i ulike bransjar. Mangfald på norsk Trond Giske har utropt 2008 til Mangfaldsåret, og Noregs Mållag ynskjer å gjera sitt til å gjera synleg og stø opp om det store kulturelle mangfaldet me har og ynskjer å ha i Noreg. Språkleg og kulturelt mangfald er sett saman av mange ulike og særmerkte bidrag. Kvart språk må sikrast gode vilkår - dei må brukast og dyrkast. Svært mange fyrstegenerasjons nordmenn kjem frå land med fleire språk, og ofte snakkar og/eller skriv dei fleire ulike språk før dei skal læra norsk. Dette meiner me er ein styrke heller enn ein veikskap i møtet med det norske språket og samfunnet. Mange innvandrarar viser stor forståing for den norske språkstoda med to skriftspråk og ulike dialektar. Desse nye nordmennene må sikrast ei god og solid opplæring i norsk skule. Dei må få morsmålsopplæring som kan gjera dei sikre og trygge i sitt opphavlege morsmål. Samstundes må dei få lov å læra norsk både bokmål og nynorsk slik at dei blir betre i stand til å delta i samfunnet vårt. Alt for ofte er bokmål det einaste språket dei får opplæring på og i, same kvar i landet dei bur. Sjølv dei som har gode norskkunnskapar vert rådde til å søkja fritak frå sidemål. Denne praksisen fører til einsretting, ikkje mangfald, og det hindrar integreringa av nye nordmenn. Noregs Mållag krev at alt opplæringsmateriell skal liggja føre på nynorsk i tillegg til bokmål, og dette kravet gjeld også for vaksenopplæring. I Noreg har me hatt språkleg mangfald både i tale og skrift også lenge før innvandringa byrja å skyta fart på slutten av 1960-talet. Før som no har det levd fleire folkegrupper her i landet med ulike språk. Men også innanfor norsk språk er det stor breidd og rikdom med levande dialektar og to skriftmål. Dette språklege mangfaldet må få ein sentral plass i Mangfaldsåret NORSK TIDEND NR

10 Mesterdektektiven: Gyldendal har planar om å gje ut Mesterdektektiven Blomkvist av Astrid Lindgren på nytt, denne gongen i nynorsk språkdrakt. Nilske Kårbø Erichsen fortel til Dagsavisen at dette ikkje akkurat er kvardagskost, men at dei trur at boka kan selje bra. av Ingrid Kvestad psykolog boktipset Haustseminar: Hald av helga oktober alt no! I midten av oktober inviterer Mållaget alle interesserte til Oslo for spenstige drøftingar om viktige målemne. Haustseminaret byr i år på desse emna: mangfald, nynorsk og innvandrarar, mytar om målrørsla, talemål, normering, skulepolitikk for framtida og det nye «ungdomsspråket» på msn og mobiltelefon. Emna er valde ut frå at organisasjonen er utfordra til å drøfta ideologi og strategi for målarbeidet dette året, ei drøfting som skal enda med konklusjonar på landsmøtet i Følg med på heimesida dei komande månadene for oppdatert informasjon. Dikttoppen: Tre elevar frå Firda vidaregåande skule gjorde reint bord i Dagbladet sitt forum for diktskriving, Skolekammeret. Fem dikt vart plukka ut til finalen i april, alle signert Fredrik Høstaker, Janne Nygård og Åslaug Timenes Bell. Godt prosjekt, men lite pengar? Styret i Noregs Mållag har sett av midlar som lokal- og fylkeslag kan søkja på. I år er det to ulike budsjettpostar det kan gjevast støtte frå: 1. Offensiv folkerøysting om skulemål. I arbeidsprogrammet står det at vi skal «vinne minst ein bokmålskrins» og styret har sett av inntil kroner til dette arbeidet. Vi oppmodar no lokallag som kan tenkja seg å arbeida fram ei offensiv folkerøysting om skulemålet i ein eller fleire av sine krinsar, om å skriva ein søknad til oss. Søknaden kan gjelda både rein økonomisk støtte og støtte i form av arbeidskraft frå tilsette ved skrivarstova. Søknaden må innehalda ei prosjektskildring med plan for arbeidet og eit budsjett. Det prosjektet som får støtte, kjem til å bli høgt prioritert frå heile sentrallekken. 2. Støtte til organisasjonsbyggjande tiltak for 2007 og I perioden satsa Mållaget på organisasjonsbygging gjennom ekstra prosjektstillingar. Det prosjektet var tidsavgrensa til dei tre åra og er for lengst over. No har styret sett av midlar som fylkeslaga kan søkja om, til prosjekt der fylka sjølve står for plan og gjennomføring. For 2007 kan det løyvast inntil kroner. For 2008 kan det løyvast inntil kroner. Søknaden må: innehalda klåre oppgåver og mål for desse vera tidsavgrensa ha eit budsjett Søknadsfristar Søknadsfrist for folkerøysting om skulemål og organisasjonsmidlar for 2007: 15. august. Søknadsfrist for organisasjonsmidlar for 2008: 25. september. Send søknader på epost til: eller med vanleg post til: Noregs Mållag, Postboks 474 Sentrum, 0105 Oslo. Adminstrasjonssjef: 9. mai gjekk søknadsfristen ut for å bli administrasjonssjef ved Aasentunet. Vedkomande skal ha ansvaret for den daglege drifta og arbeide med prosjektutvikling og sponsoravtalar. Anna Gevalda Saman er ein mindre aleine (Billegbok) Samlaget 2007 Eigentleg vil eg nemne to bøker, men eg har strengt teke berre lese den eine. Den raste eg gjennom no i helga. Det er ein grunn til at Anna Gavalda har selt over to millionar av Saman er ein mindre aleine. Boka er lettlesen, og byr på relativt enkle løysingar på livet. Ho er likevel av den typen som vi ikkje greier å leggje frå oss, og vi kan fort bli liggjande og lese heile natta. Boka handlar om ei jente som har eit dårleg forhold til mor si, ho slit med mat og eting. Ho får heller ikkje brukt talentet sitt i teikning. Boka handlar òg om ein gut som veks opp hjå bestemora, men som må setje henne på gamleheim fordi jobben som kokk krev for mykje tid. Ho handlar òg om ein gut som stammar, og det taklar overklassefamilien hans ikkje på ein særleg bra måte. På mirakuløst vis hamnar desse tre i den same leilegheita, og problema løyser seg. Jenta får teikne, ho blir kjærast med kokken og har ikkje lenger problem med maten. Kokken blir kjærast med teiknaren og bestemora kan flytte inn til dei. Stammaren byrjar på teaterkurs og får seg kjærast der. Det er så herleg og romantisk at det nesten kan bli for mykje av det gode. Det er nesten så ein kan byrje å snakke om kiosklitteratur. Og strengt teke likte eg dei tidlegare bøkene hennar betre. I Eg elskar ho, og Eg vil at nokon skal kome, dreier forteljinga rundt ein person. Der er forteljinga breiare og ikkje fullt så enkel. Det er likevel så fantastisk bra skrive at ho er klårt verd å bruke ein dag på. Eg skulle så gjerne ha gått god for boka til Maria Tryti Vennerød, Meir. Men eg har ikkje lese henne, Gevalda kom i vegen. Det er likevel så bra at Samlaget har gitt ut boka, og at det er råd å lese ny norsk dramatikk i bokform. Så berre av den grunn vil eg seie boka er verd å kjøpe. Litteraturpris: Guro Sandsdalens litteraturpris 2007 er delt ut for femte gong, og gjekk i år til Ingelin Røssland. Røssland debuterte med ungdomsromanen Viss du vil i 1998, og har sidan gitt ut Kunsten å inhalera, Flyt og Handgranateple. Om Røsslands forfattarskap er det sagt at ho skriv dei tøffaste bøkene om tøffe, unge jenter her i landet. Handgranateple er nominert til Ungdommens ungdomsbokpris. Mange røyster felles mållag? Noregs Mållag har hatt ei positiv utvikling av medlemstalet dei to siste åra. Etter mange år med synkande medlemstal, har vi snudd trenden. Vi skal likevel ikkje seia oss nøgde med det. No som vi har stabilisert oss, bør vi sjå fram- og oppover att. Landsmøtet vedtok at vi skal ha nyvervingar tilsvarande 10 % av medlemstalet til neste landsmøte. 10 % er I 2006 fekk vi 409 nye betalande medlemer, og i 2005 fekk vi 675. Til no i 2007 har vi fått 177 nye betalande medlemer. Vi skal altså ha 608 fleire nyvervingar enn i jubileumsåret, og 342 fleire enn i stor-kampanjeåret Det er litt av ein målsetnad landsmøtet gav oss! Styret i Noregs Mållag har sett ned ei eiga nemnd som har ansvaret for å fylgja opp målsetnaden vår fram til landsmøtet, og arbeidet er alt i gang. I august kjem vi til å lansera kampanjen for fullt, men det er mykje som kjem til å skje før det også. Vi skal altså ha 1017 nye medlemer. Eit stykke på vegen er vi alt, og no står det att 840. Om kvart aktive lag vervar fem medlemer, er vi der. Det er likevel slik at det er stor skilnad på laga våre, både i ressursar i kvart lag og i kva område laget ligg. Vi har tenkt at det er tre område vi bør satsa særskilt på. Det eine er dei såkalte nynorske kjerneområda, altså stader der nynorsk er skuleog administrasjonsmål, og der det finst mykje nynorsk i lokalt næringsliv og media. Det er mange nynorskområde der vi ikkje hatt særleg mange medlemer, og der det truleg er mange potensielle medlemer. Blant dei laga som har opplevd størst medlemsauke, er storbylaga. Det er truleg framleis mange medlemer å henta i Oslo og Bergen, og byar som Trondheim og Stavanger bør koma etter. Det siste er yrkesmållaga. Det er nok stort rom for å verva fleire medlemer til desse laga, spesielt laga for lærarar, helsetilsette, juristar og mediefolk. Det er også skipa to nye yrkesmållag dei siste åra; Landbruksmållaget og Trafikklærarmållaget. Kanskje får vi fleire dette året? Sjølv om det vert mykje snakk om tal på nyvervingar og slikt, så er det andre målsetnader med ein vervekampanje. Vi kjem ut og snakkar med folk. Vi vert synlege lokalt, og på landsplan. Og vi kan byggja ut samarbeidet med andre krefter. Ein auke i vervinga vil difor reflektera ein auke i innverknaden Noregs Mållag og lokallaga har på samfunnet rundt oss. Og det er i grunnen viktigare enn sjølve medlemstalet. V E R V E - K U P O N G Denne personen ynskjer å melde seg inn Noregs Mållag Denne personen vil ha meir informasjon om Noregs Mållag Namn: Adresse: Postnr/-stad: Evt. e-postadresse: Venleg helsing: KRYSS AV, KLIPP UT/KOPIER OG SEND VERVEKUPONGEN TIL: Noregs Mållag, Postboks 474 Sentrum, 0105 Oslo, eller faks til Du kan også gå inn på heimesidene våre: og fylle inn vervekupong der, du kan sende oss ein e-post til eller du kan ringje oss på NORSK TIDEND NR

11 Fleirtal i Aure: Den rådgjevande folkerøystinga i Aure synte eit klårt fleirtal for nynorsk. 389 røysta for nynorsk, medan 237 ville ha bokmål. Oppmøtet var på 53,2 prosent. I Straumsvik vart det svært jamt, 77 mot 76 til fordel for bokmålet. I Lesund ville 37 ha nynorsk, medan 53 ville ha bokmål. målpraten Ny bok: I 2006 skipa Nynorsksenteret til konferansen «Betre nynorskundervisning». Innleiarane tok føre seg emne som nynorsk som sidemål, nynorsk i lærarutdanninga og det å nytta nynorsk i alle fag. No er innleiingane samla i skrift nummer to frå Nynorsksenteret. Boka inneheld innlegg frå Anne Steinsvik Nordal, Ragnar Hovland, Janne Karin Støylen, Benthe Kolberg Jansson, Inger Vederhus, Hege Myklebust, Jan Olav Fretland og Torill Wiiger Tørjesen. Musikktilskot: Dei siste fem åra har tilskota til norsk folkemusikk auka frå 13 millionar til over 20 millionar kroner. Veksten i stønaden til folkemusikk og dans går fram av ei undersøking Landslaget for Spelemenn har gjort. Auken kjem ifølgje Folkemusikk.no hovudsakleg av at folkemusikarar har blitt flinkare til å utnytte eksisterande stønadsordningar. Ein veldig liten del av auken kjem ifølgje Landslaget for Spelemenn av øyremerkte midlar. (NPK) Say yes to nynorsk Den 7. mai kom den nye plata til Tone Damli Aaberge, Sweet Fever. Det er ikkje lett å høyre at dette er stemma til eit brennande målhjarte. Eg kan ikkje hugse heilt korleis eg hamna inne på bloggen til Tone Damli Aaberge. Truleg var det nokon som hadde tipsa meg om at ho var frå Sogndal og truleg var venleg innstilt til saka. Bloggen hennar fungerer slik at ho tek bilete med mobilen sin og skriv nokre ord som kommentar. Eit av desse var av Aftenposten sin reklame der det stod «Say no to nynorsk». Som kommentar hadde Tone skrive «Det er det dummaste eg har høyrt!» No var det fleire som sleit med den doble meininga i reklameplakaten, eg sjølv inkludert. Det undergrev likevel ikkje bodskapen hennar. Hektisk for tida? Det går mykje i eitt, ja. Eg var i Arendal i går, og no har eg brukt dagen til å leite etter lommeboka mi som eg må ha mista ein stad på vegen. Me held på med å leggje konsertplanar for sommaren, og elles går det mykje i lansering og signering. Bruker du alltid nynorsk? Ja, det gjer eg, sjølv om det i tekstmeldingar rett nok kjem ut som dialekt. Det er no ein gong målet mitt. Dessutan tykkjer eg det er vakrare enn bokmål, og tek seg mykje betre ut på trykk. FAKTA: Tone Damli Aaberge Artist Bur i Oslo og er 19 år Slo igjennom som artist då ho vart nr 2 i Idol i 2005 Har gitt ut soloplatene Bliss (2005) og Sweet Fever (2007) og ep-en I morgon kveld med gruppa Sogn. Det er eit problem at mange i din alder byter målform. Ja, det er sant, men det har eg heldigvis blitt skåna for. Då eg gjekk på musikklinja, hadde alle nynorsk som hovudmål. Eller rettare: det var éin som hadde bokmål, men han var innflyttar frå Asker. Er det nokon som reagerer på nynorskbruken din? Nei, eigentleg ikkje. Dei registrerer nok at det er viktig for meg, og det er noko eg brenn for. Av og til kjem eg opp i diskusjonar om nynorsk som sidemål, og då let eg meg lett provosere. Me har no ein gong to likestilte språk her i landet, og ingen har vondt av å lære eit språk som er så godt og så vakkert. Men eg har ikkje noko fasitsvar på korleis ein kan endre det negative synet. Møter du nynorsk i kvardagen din? Eg kjøper jo alt som er av dameblad, og i det siste nummeret av Elle var det faktisk ein artikkel på nynorsk. Eg vart heilt forfjamsa, men tykte det var veldig kjekt. Men elles er det lite, og det er synd at t.d. Dagbladet og VG ikkje har opna opp for nynorsken. Eg gjekk i klasse med ein som i 8. klassen var utplassert i VG, og til og med han måtte skrive på bokmål. Du har ikkje vurdert å syngje på din eigen dialekt? Eg må diverre innrømme at eg trivst best med å syngje på engelsk. Men når det er sagt, så har eg faktisk gitt ut ei ep-plate på dialekt med gruppa Sogn, I morgon kveld. Eg høyrer at Målungdomen har kontakta deg? Ja, dei vil at eg skal vere med på den faldaren som Are Kalvø og Odd Nordstoga har vore med på tidlegare, som oppmodar skuleelevar om å halde på nynorsken. Eg håpar me får det til, for eg vil gjerne hjelpe til med at målet vårt held seg sterkt. KJARTAN HELLEVE VAKKERT: Av og til kjem eg opp i diskusjonar om nynorsk som sidemål, og då let eg meg lett provosere. Me har no ein gong to likestilte språk her i landet, og ingen har vondt av å lære eit språk som er så godt og så vakkert, seier Tone Damli Aaberge. Foto: Hans Fredrik Asbjørnsen småpraten Kjell-Erik Kallset Alder: 39 Aktuell: Leiar for politisk avdeling i Dagsavisen. Har fått Kulturdepartementet sin nynorskpris for journalistar Gratulerer med pris! Takk for det! Det er så mange dyktige nynorskjournalistar at det er kjøle artig å få ein slik pris. Kva er ditt forhold til nynorsk? Nynorsken har vore viktig for meg frå eg lærte å skrive, aller mest fordi han gjer at eg kan skrive tett opp til slik eg snakkar. Då eg voks opp på Tingvoll på Nordmøre, var vi berre ti elevar av 500 på skulen som hadde nynorsk hovudmål. Det lærte meg noko om å vere i opposisjon og gav meg respekt for andre avvikarar. I dag må eg også skrive mykje på bokmål, som eg også likar, men det er ingen tvil om at eg kjenner meg meir personleg og presis når eg får skrive nynorsk. Nynorsken har også vore så viktig for meg at eg klarte å få dei to eldste ungane mine inn i nynorskklasse på Sagene skole, her i Oslo. Har du ei kjensle av kor sterkt nynorsk står i dag? Det kjem vel an på kva ein vel å leggje vekt på. Eg har ei kjensle av at delen av nynorskbrukarar ikkje aukar. Samtidig verkar det på meg som om fordommane mot nynorsk er blitt mindre. Særleg viktig trur eg det er at nynorsken dei seinare åra har fått sterkare innpass i reklamen og i populærkulturen. Eg meiner det er viktig at nynorsken blir eit bruksspråk som kan nyttast i alle samanhengar. Derfor er det viktig at næringsmiddel- og reiselivsbedrifter nyttar nynorsk for å signalisere at dei har produkt som er ekte og av høg kvalitet. Likeins er det ikkje råd å overvurdere den innsatsen som folk som Are Kalvø og Odd Nordstoga har gjort for å gjere nynorsken naturleg for folk. Eg trur at høgare utdanningsnivå har gjort nynorsken meir akseptert, men noko av det viktigaste som kan skje, er at folk møter nynorsk i dagspresse og vekeblad. Har du noko forhold til den nynorske songskatten? Nei, ikkje spesielt til den nynorske songskatten. Eg har rett nok brukt «Mellom bakkar og berg» og «Eg heiter Håvard Hedde» som voggesongar for ungane mine, men da har eg også sunge Rosenborg-songen og bokmålsversjonen av Internasjonalen. For meg som nordmøring, og for alle nynorskbrukarar på Nordmøre, har sjølvsagt gruppa Vårsøg og songane til Hans Hyldbakk vore umåteleg viktige kulturelle ankerfeste. Favorittnynorskord? Som dei fleste andre, har eg også stor sans for «kjensle» og «kjærleik». Men det er så mange flotte ord, som «audmjuk» og dei meir prosaiske «atterhald» og «sjølvmelding». NORSK TIDEND NR

12 kultur Anna Kleiva Skyfri himmel: Frå 13. juni får publikum i Oslo sjå oppsetjinga som har fått rogalendingane til å storme teatret i vinter. Skyfri himmel, som hadde urpremiere 4. november 2006, er den nest best besøkte framsyninga i Rogaland Teaters historie, og då teppet gjekk ned for siste gong laurdag 3. mars, hadde heile besøkt framsyninga basert på songar av Bjørn Eidsvåg med tekst av Olaug Nilssen. i kvardagen Næringslivsframlegg: No er det på tide å tenkja på Nynorsk næringslivspris att. Vi vonar det kjem inn mange gode framlegg, seier Berit Rekve, næringslivsansvarleg i styret i Noregs Mållag. Lerum fekk prisen i 2006, då han vart delt ut for første gong. Du finn meir informasjon om prisen og statuttar på www. nm.no. Framlegg og spørsmål om prisen kan sendast til Eg har ein hang til lister Det kan vere lister over kva som helst; lesne bøker, ønskeliste, ting eg må gjere. Dei artigaste er dei prioriterte listene, for eksempel «fem beste songar med jentenavn i tittelen», men slike er best å lage saman med andre. Akkurat det har vist seg ikkje å vere noko problem. Overraskande mange på min alder er galne etter lister. Eg har komme til at det må ha å gjere med denne stressa kvardagen, alle valalternativa osv. Og så er vi så ekstremt nostalgiske alle saman. I tråd med desse tendensane, og gjerne til utprøving: Å gjere ein sommardag (systematisert, nostalgisk lykke): Ete ei moden pære. Plukke markblomar. Bla i eit magasin med glansa papir. Liggje i graset. Flette blomekrans av løvetann. Vaske av hendene etterpå. Snakke om eit tv-program frå barndommen. Skru av og på ein brytar som lagar fin lyd. Kjenne på barken på eit gammalt tre. Gå ut utan sko. Plukke blomar med tærne. Smake på ein ny is. Kike i ei øskje som ikkje har vore opna på lenge. Ta på ei utsliten bukse. Lage ein bukett av oppslåtte paraplyar. Gå til butikken og ete smaksprøver. Sykle. Kike på folk gjennom vindauget. Bake ei kake. Ete henne med gaffel rett frå forma. Lytte til radio. Finne noko å irritere seg over. Finne noko å gle seg over. Lukte på ei gamal bok. Poppe popcorn i kjele. Ta på reint sengetrekk. Liggje under dyna med kleda på. Klatre opp på toppen av noko. Skrive postkort. Klappe ein katt. Sitje i sola. Smake sveitten på leppene. Lytte til ungar som leikar seg. Grille ein sommarkotelett i kveldssola. Blåse på grasstrå. Snakke svensk. Lese ei bok. Gå ut i regnver. Ete mjølkesuppe. Sovne på sofaen. VIND I SEGLA: Koplinga mellom gjødsel og Lenin gav god merksemd heilt til dei jærske vindkasta reiv han ned. Foto: Arild Aase Dritbra b Braut AS held fast på nynorskprofilen i all marknadsføring. Sjølv om dei skal selje produkta sine i dei tjukkaste bokmålsområda, vik dei ikkje unna. For det løner seg. Arne Braut d.y. har verpehøner som drit, og denne driten må spreiast ein stad. Og så mykje plass har han ikkje på garden. I 1994 byrja han difor å lage og selje Plenkrutt, som er basert på det hønene legg att. Fyrste året selde han 600 sekker. No omset Braut AS Plenkrutt for meir enn 2,5 millionar kroner i året. I tillegg har fleire produkt kome til, som Dasskrutt og Torvtak. I tillegg arbeider Braut med å utvikle nye produkt og teknologi innan bioteknologi, og samarbeider med store bedrifter som Sunwind og Isloa. Til saman omset verksemda for over ti millionar i året. Arne Braut d.y. er femte generasjon målmann, og i den familien har det alltid vore viktig å snakke og skrive rett nynorsk. Heilt sidan den fyrste marknadsføringa kom i gang i , så har det aldri vore tvil om kva målform ein skulle nytte. Men han støtte fort på eit problem. Reklamefolka kunne ikkje skrive rett nynorsk, og då kunne me ikkje bruke dei. Så no har me i staden eit par folk her på garden som gjer marknadsføring- og profileringarbeidet, og dei er båe gode i nynorsk. Må vere ærleg Kvifor har de valt å vere så konsekvente? Fordi me må vere det. Når ein sel gjødsel som er drit frå høner, så må ein vere ærleg. Det nyttar ikkje å late som ein er noko anna. Når nynorsk er språket vårt, så blir det slik. Dette er noko kundane legg merke til. Ein ting er målet, men eg opplever at kundane er på jakt etter det som er ekte og ærleg. Det tener me på, sidan produkta våre er økologiske naturprodukt. Då me opna eit utsal i Hokksund, rykka me inn eit par svart/kvit-anno sar om arbeidet til den jærske bond på nynorsk sjølvsagt. I løpet av tre la dagar selde me Plenkrutt for kroner. Det hadde me aldri gjort om hadde prøvd å lure nokon. Eit parado er sjølvsagt at me både er glade og l for å vere åleine om å nytte nynorsk. D gjev oss jo fordelar, men på den an sida skulle ein jo helst sett at alle gjo det. Kvifor er det ikkje fleire? Det er jo enkeltpersonar rundt h som nyttar nynorsk, men altfor få. trur det handlar om at olja og offsho industrien har vore så viktig for o rådet her. Samtidig har det vore vanleg tanke om at alt det som kj frå byen, det urbane og utanland er betre enn det ein har sjølv. M det er ikkje å kome vekk i frå at er bønder og fiskarar alle sam Heldigvis trur eg det er i ferd m å snu, og her har TV 2 gjort å veldig bra jobb med å bruke f som nyttar dialekten sin på god måte. Sjå berre på Island. D har jo ein heilt annan kultur fo halde på målet sitt. Stundom h eg tenkt at det skuldast at dei f

13 Dass-museet: Ordførar Magne Greger i Alstahaug kommune håpar på besøk av dronning Sonja når Petter Dass-museet skal opnast den 17. august. Sonja har ein spesiell kjærleik til distriktet vårt, men ho må gjerne ta med resten av familien også, seier Greger til Helgeland Arbeiderblad. Sjølve bygget på Alstahaug skal stå ferdig i juni, men ettersom nedteikningar viser at Petter Dass døydde den 17. august 1707, blir museumsopninga sett til denne datoen. Arkitektfirmaet Snøhetta AS har teikna bygget som er på kvadratmeter, og kostar vel 70 millionar kroner. (NPK) Isfolkspel: Finansieringa av Isfolkspelet i Valdres er i boks. Premieredatoen er sett til 9. august 2008, fortel avisa Valdres. Framsyninga «Sol av Isfolket», som skal framførast på Valdres Folkemuseum, tek utgangspunkt i Margit Sandemos 47 band store romanserie «Sagaen om Isfolket». Eldgrim Springgard har laga manus og Leif Stinnerbom er hyra som regissør for framsyninga. No blir det forhandla om profesjonelle skodespelarar til dei viktigaste rollene. (NPK) Mangfald i Taiwan: Taiwan har lagt seg i spissen mellom landa som har radikale støtteordningar for alle landets språk, inkludert ei rekkje små og utryddingstruga. I vår kom eit lovframlegg som «skal fremje alle dei taiwanske språka». Mandarinkinesisk skal ikkje lenger vera Taiwan sitt nasjonalspråk, som det har vore sidan 2. verdskrigen. No skal alle språk som blir snakka på Taiwan, ha offisiell status. Det dreier seg om meir enn eitt dusin, og Taiwan overgår såleis Sør-Afrika, som har 11 offisielle språk. Garborg på veg inn i forretningsbygg? Spørsmålet er om ein no gjev frå seg eit godt høve til å markere ein av dei store landshøvdingane i landet. edrift Foto: Braut AS Striden om det nye Garborgsenteret på Bryne har enno ikkje lagt seg. I dei nye planane som styringsgruppa har godkjent, er senteret lagt inn under tre etasjar hotell. Av eit totalt grunnareal på ni tusen kvadratmeter, ligg det no an til at Garborg skal fylle ein liten tidel. Tarald Oma, leiar i Time Mållag, er delt i synet på det som no skjer. På den eine sida er utruleg kjekt å sjå noko som ein har arbeidd hardt for og brukt mykje ressursar på, nærme seg ein realitet. Me trur at eit slikt senter vil bli viktig for å framheve den norske kulturen og nynorsken på Jæren. Berre den merksemda me har fått no, har ført til eit tilsig av nye medlemmer. På den andre sida er det synd om det ikkje skulle bli det senteret Garborg fortener. Det er jo som Valgjerd Svarstad Haugland sa til Stavanger Aftenblad, at dei planane som ein no arbeider etter, ser litt stusselege ut. Ein annan og viktigare ting er kva Kulturdepartementet no gjer. Det er jo ikkje utenkjeleg at eit senter som er ein del av eit forretningsbygg ikkje var akkurat det dei såg for seg. Det kan jo bety at dei trekkjer støtta dei har lova. Ein skal ikkje sjå lengre enn til Hamsunsenteret frå å sjå kva dei er villige til å bidra med, om prosjektet har særpreg nok. Time Mållag skal no ha medlemsmøte for å diskutere vegen framover. onden, aur- 000 me oks leie Det dre rde ÆRLEG: Når ein sel gjødsel som er drit frå høner, så må ein vere ærleg, seier Arne Braut d.y., som konsekvent nyttar nynorsk i bedrifta si Braut AS. Foto: Braut AS her Eg oreomein em dske Men me man. med ein folk ein Dei or å har fyrste islendingane var skurkar som flykta frå Noreg. Og du veit kva ein seier: dei stridaste hestane er verste å temje, men det blir dei beste hestane. Så kan hende har ein vore for snill her til lands. Ein må våge å stikke seg fram, ein må har karakter. Stas med Målpris Kva seier samarbeidspartane dykkar om dette? Nja, somme spøker jo med det og har dei same fordomane som mange andre. Men når eg rettar på deira eige språk i e-postar og slikt, så blir det fort stilt. Men det er klart at me kan jo berre vere konsekvente til ein viss grad. Når ein samarbeider med bedrifter som omset for 100 millionar, så skjønar ein jo at ein må jenke seg litt. Me har jo vår profil og dei har sin. Og om ein vil at bokmålsmålsfolk skal vere rause mot nynorsken, må ein vere raus attende. På same måten må ein nytte engelsk når ein handlar med utlandet. De hadde ein frekk reklame på Bryne stadion? Du meiner den med Lenin? «Plenkrutt til folket»? Ja, den var vel litt vågal, om ein tenkjer på kva historie dei folka der har. Det var meint som ein spøk frå formgjevaren vår, og det vart jo ein del merksemd. Men all merksemd er god BRAUT AS: Starta opp i 1994 av Arne Braut d.y. Ligg på Kleppe, 3 mil sør for Stavanger Eig Braut Miljø, Braut BioTech, og Braut Offshore. Omsetjing 2006: 10 millionar merksemd for oss. Men me hadde neppe gjort det i Finland, for å seie det slik. Heng han der enno? Nei, han gjer ikkje det. Dei som hengde han opp, lova at han skulle kunne greie seg i tre år. Men dei hadde ikkje teke høgd for stormane på Jæren. Me får sjå korleis den saka endar. Kva tykte de om å få Målprisen frå Rogaland Mållag? Det var utruleg gildt! Eg har ikkje vore så rørt sidan eg fekk ungane mine. Det var ei så stor ære at uansett kva pris eg skulle få seinare, så vil den hengje øvst. KJARTAN HELLEVE KJARTAN HELLEVE GODKJENT: Fleirtalet i styringsgruppa for Garborgsenteret har godkjent planane som gjer senteret til ein del av eit forretningsbygg. Ill: Asplan Viak AS Død mann: Kristent Samlingsparti har nominert ein død mann til kommunevalet. Dei andre på lista er heller ikkje vanleg listefyll. Av 13 personar på lista har fem søkt om fritak. Tredjemann bur ikkje i Sarpsborg kommune, og nummer sju på lista døydde for eitt og eit halvt år sidan, skriv Vårt Land. Fylkesformann i KS Østfold, Kai Spydevold, ser ingen grunn til å beklage at partiet berre har sendt brev utan å snakke med folk, før dei vart førde opp på lista. Men han innrømmer at partiet ikkje burde ha nominert ein død mann. (NPK)

14 Fødselsdag: Rasmus Løland vart fødd 24. mai Fødselsdagen hans vart markert som ein av dei store dagane i Løland-markeringa i Suldal 2007 med eit tett og variert program. Dagen starta med ei minnemarkering ved Lølandsteinen, som står høgt og fritt ovanfor Ryfylkemuseet. Ved avdukinga i 1911 var mellom to og tre tusen menneske samla for å heidra og minnast Rasmus Løland. Blant dei frammøtte gjestene i 1911 var mellom anna utanriksminister Jørgen Løvland, som stod for avdukinga. Arne Garborg held minnetale, og det vert sagt at han varte i nærare 2 timar. Garborg avslutta talen med orda: «Stor takk skylder me i det heile Rasmus Løland. Han var ein diktar som folke hev æra av. Og ein urædd rudningsmann var han, og ein saamann som det kjem til aa gro etter; minne hans skal me halda i ære.» 24. mai 2007 var bortimot 500 menneske samla ved den same steinen, også no for å minnast Rasmus Løland. Men grunntanken til stiftinga er ikkje å bruke mykje tid til å sjå attende, men utnytte ideane til Løland til å sjå framover, seier dagleg leiar i stiftinga, Marny Skeie Henkel. Ei klar målsetjing for stiftinga er at interessa for kulturarrangement retta mot born og unge skal auke, og at andre vil la seg inspirere og føre vidare idear frå prosjektet. Eit døme på dette er Løland-stipendet som Rogaland fylkeskommune har oppretta og som skal fremje produksjonen av litteratur Barnebokpioneren Illustrasjon: Leif Harald Forthum RASMUS LØLAND Fødd på garden Løland på Sand i Ryfylke Gravlagd i Asker Forfattar (m.a. Det store nashornet, 1900, Kvitebjørnen, 1906), omsetjar (m.a. Robinson Kruso, 1905), journalist (m.a. Den 17de Mai, Fedraheimen, Verdens Gang) og redaktør (Norsk Barneblad). I april gjekk startskotet for ei storslått markering av forfattaren, omsetjaren, journalisten og redaktøren Rasmus Løland ( ). No kjem biografien. Det er hundre år sidan Rasmus Løland døydde, og markeringa skal gå til 2011 då det er hundre og femti år sidan han vart fødd. Berre i løpet av det fyrste året set Det Norske Teateret opp Betre utan ball som er vinnarstykket i ei dramatikktevling som Lølandmarkeringa skipa til, Samlaget gjev ut både ein 600-sidersbiografi og ei samling av dei beste historiene hans, ei vandreutstilling opnar i Ryfylkemuseet, Dei Nynorske Festspela har eit eige fokus på barnebøkene hans, Norsk Barneblad har eit eige tema-nummer og det er store markeringar i både heimkommunen Suldal og i Asker der han budde dei siste åra. Lølandmarkeringa har ei budsjettramme på ti millionar kroner. Så var altså ikkje alt gløymt hundre år seinare. Tre år etter at Rasmus Løland døydde, kom boka Hundrad aar ut. Originaltittelen var Um hundrad aar er alt gløymt. Boka handlar om ein gjeng kunstnarar som møtest på eit vertshus i ein alpeby for å feira nyttårsaftan Då klokka slår tolv, får ei jente alle til å lova at dei skal møta opp nøyaktig hundre år seinare. I løpet av boka fell ein etter ein ifrå. Men nyttårsaftan 1999 er ein ny gjeng kunstnarar samla i det same vertshuset. Dei spelar eit vart og sobert musikkstykke, som utan at dei veit det, er laga av ein tonekunstnar som var tilstades på den fyrste festen. Han blir såleis den einaste som held lovnaden sin. Då boka kom ut, stod det i avisa Den 17de Mai: «Men difor skal og du verte den som fær halde lovnaden, og møte fram att ved næste hundratal.» Barndomsskildringar Biografen Ernst Berge Drange er samd i at markeringa er omfangsrik. Ja, det kan du seia. Men markeringa handlar vel så mykje om at ein vil fremja lese- og skriveglede blant ungar. Når ein gjenreiser huset hans i Asker, så er ikkje det berre for å gjera det til eit museum. Ein ynskjer å gjera det til eit senter for barnekultur. Så markeringa har eit større mål enn å minna ein gammal diktar. Eit raskt blikk på heimesida til markeringa syner at han rett. Der finn ein lesestoff om ei lang rekkje skulebesøk, om vinnarar av skrivetevlingar, om turar i skogen på jakt etter nashorn og kvitebjørnbygging i snø. Truleg ville barnebokforfattaren Løland sjølv ha sett minst like stor pris på desse markeringane som på minnesteinane. Han meinte det var viktig å gjera ungane van med landsmålet, for slik kunne kampen vinnast. Men det var eit stort behov for barnebøker, og Løland sine bidrag har blitt ståande som nokre av klassikarane innanfor norsk barnelitteratur, som Det store nashorne (1900) og Kvitebjørnen (1906). Og det var ikkje berre målforma som braut. Ungane i bøkene hans var ekte og autentiske, og dei hadde både eit tankeliv og eit kvardagsliv. Inspirasjonen kom frå hans eigen oppvekst. Løland skildra korleis det var å veksa opp i Hylsfjorden på andre halvdel av 1800-talet. Historiene hans er utan sentimentalitet og moral, men skildrar kvardagen som han var. Då han voks opp, var det to guteflokkar som budde berre nokre meter frå einannan, TRØYST: Då han opplevde at bøkene hans ikkje selde noko og at han vart mistrudd i mykje av landsmålsrørsla, så var det ei trøyst å kunne arbeida med Kvitebjørnen og desse barndomsopplevingane, fortel Ernst Berge Drange. Foto: Kjartan Helleve og det er desse gutane han skildrar så autentisk, seier Berge Drange. Dei er altså baserte på verkelege personar? Ja, bror hans sa i alle fall at han kjende seg godt igjen, sjølv om han nok dikta mykje òg. Uansett er det denne realismen som gjer bøkene så tidlause. Sjølv i dag har ungar ingen vanskar med å kjenna seg igjen. Barndomen var jo den beste tida i livet hans. Han var frisk og opplevde mykje saman med kameratane sine. Dei såg på stjerner, samla blad og held mykje på med treskjering. Han fortel jo sjølv at dei skar ut trefigurar av dyr. Då dei gjekk tom for kjende dyr, så byrja dei å laga fantasidyr. Etter kvart slutta kameratane med dette, men han held fram. Så allereie her ser ein arbeidskapasiteten som han hadde med seg heile livet, og handlaget som gjorde at han seinare kunne arbeida med å laga tiner, skeier og andre småprodukt. Per Sivle sine barnebøker var ikkje meint for ungar, men har seinare blitt oppfatta som det. Er dette tilfelle for Løland òg? Ei bok som Kvitebjørnen var nok meint for vaksne med eit ynske om at dei skulle kjenna igjen sin eigen barndom. Men ho fungerer jo både for born og vaksne. Dette er jo noko ein ser igjen oppover heile 1900-talet. God barnekultur handlar ofte om ting ein kan oppleva saman med vaksne. Born ser fort om dei vaksne er med eller ikkje. Isolert Då Løland var 17 år, fekk han høyra av ein dokter at han hadde ein betennelse i hjarta og at han kunne døy når som helst. Denne diagnosen påverka livet og sinnet hans. Det utløyste ein sjukdomsangst som han ikkje vart kvitt før han i 1890 fekk påvist byrjande tæring. Spørsmålet er om desse barndomsminna var til trøyst i ein kvardag som baud på fleire tøffe tak enn det sjukdomen åleine stod for. Ja, det kan du seia, seier Berge Drange. Då han opplevde at bøkene hans ikkje selde noko og at han vart mistrudd i mykje av landsmålsrørsla, så var det ei trøyst å kunna arbeida med Kvitebjørnen og desse barndomsopplevingane. Denne mistrua kjem av forholdet han etter kvart fekk til kristendomen. Han voks opp i ein seinhaugiansk heim, med lesing av Undrande og skapande Undring, fantasi og skaparkraft er tre stikkord som står sentralt i barnebokforfattaren Rasmus Løland sitt liv. Han var engasjert på barns premissar og var mellom anna den første som tok barna på alvor i forfattarskapen sin. Han pakka ikkje bodskapen inn, men sette ord på dei unge si tankeverd. Han bar med seg ei skapande undring. Det har han til felles med mange andre kunstnarar, men måten han gjorde det på, utløyser framleis respekt og beundring. I år, hundre år etter, kan me framleis knyte denne skapande undringa til to område: barna sine vilkår og den vidare utviklinga av nynorsken sin plass i samfunnet. Like aktuell i dag Løland vart fødd i Hylsfjorden i Ryfylke og i 2011 er det 150 år sidan han blei fødd. I år er det hundre år sidan han døydde i Asker kor han budde delar av livet sitt. Ernst Drange vil i mai avdekke nye sider ved livet hans i sin nye biografi om Løland. Mange kjenner nok framleis titlar som Det store nashornet, Kvitebjørnen, Guten og grisen og Bjednekniven. Fleire av desse forteljingane kjem ut på nytt i år. Forteljingar som snakkar direkte til barna og kronikk Marny Skeie Henke som er like aktuelle i dag som då dei kom ut for meir enn hundre år sidan. Rasmus Lølandsmarkeringa vil setje Løland sitt virke på dagsorden overfor nye generasjonar. Ikkje berre forfattaren, men mennesket, samfunnsbyggjaren og journalisten skal vere med på å skape engasjement for framtida. Å kjenne eigen kultur Naturleg nok er derfor visjonen for arbeidet «Undrande og skapande». Å ta utgangspunkt i barna sin fantasi og undringa, la dei kreative ideane og skaparkrafta deira få utfalda seg. Alt med eit utspring i det lokale, kulturen og identiteten, slik at òg nye generasjonar blir betre kjent med og trygg på dei kvalitetar eit lokalsamfunn har. Media er sterkt, og barn og unge er utsette for eit enormt tilbod av informasjon gjennom mange kanalar. Kunnskapen om nasjonale og internasjonale spørsmål er ofte langt større enn eige nærmiljø. 14 NORSK TIDEND NR

15 for barn og unge. Stipendet vart delt ut for første gong på Løland sin fødselsdag, og det heiter frå stipendkomiteen at unge lesarar har krav på god litteratur. Lars Olav Fatland talte ved minnesteinen i år. Han var ikkje like taletrengt som Garborg, men delte nokre tankar om kva som gjorde Løland til ein stor forfattar, om framtida og nettverksbygging med utgangspunkt i forfattaren. Markeringa held fram på Kulturhuset, der ein fullsett sal mellom anna fekk høyre kvifor Ragnfrid Trohaug, barnebokredaktør i Samlaget, har erklært seg som «blodfan» av Løland. Den viktigaste grunnen for Trohaug er at Løland tek ungane heilt på alvor. Samlaget presenterte nyutgjevingar av forfattaren her har me gode lesestunder å gle oss til! Suldal kommune er stolt av Kulturskulen sin, der over halvparten av alle grunnskuleelevane er med. Og dei har grunn til å vere stolte. Unge musikarar trakterte fele, fiolin, fløyte og piano og gav oss fine, musikalske opplevingar som syner at kultursatsing for born ber frukter. (nashornet.no) PARAPLY: Nær 500 menneske samla ved Lølandsteinen. Parasollane frå 1911 er bytte ut med paraplyar. Foto: Jan Nortveit Rasmus Løland huspostillen og kyrkjegang. Det var likevel eit lærd miljø, dei held riksaviser og ein kunne diskutere den nye romanen til Hamsun rundt kveldsseta. På barneskulen fekk Løland kjennskap til framveksten i naturvitskapen og då særleg Darwin si utviklingslære. Inspirert av tendensar frå utlandet, søkte han etter ein god gud og ein kristendom utan helvete. Dette førte han innom unitarismen som la vekt på ei fornuftig og dogmefri tru, men til slutt enda han opp som fritenkjar. Dette var ikkje uproblematisk i store delar av landsmålsrørsla. Han kjøpte aldri denne kristendomen til Anders Hovden og ungdomslagsrørsla som skulle vera så lys og kulturopen. Han kom med fritenkjar-romanen sin Aasmund Aarak i 1902, og dette var medan landsmålsrørsla var oppteken av å vinna dei pietistiske bøndene på Vestlandet over på si side. Då passa det seg ikkje å ha denne fritenkjaren midt mellom seg. Difor vart han nok ståande aleine. Arne Garborg gjekk jo på gudstenester og arbeidde for å få ein nynorsk prest i hovudstaden, men dette var noko som Løland arbeidde i mot. I 1907 kom derimot Garborg ut med boka Jesus Messias, som var hans oppgjer med kristendomen. Då kunne Løland gleda seg over at han no ikkje lenger stod så åleine. Løland var nok for tidleg ute med å lausriva målarbeidet frå religionen, og eg trur det gjorde at han vart boikotta. Bøkene hans selde ikkje noko særleg, og han vart oppfatta som negativ. Og boka Hundrad Aar ville ikkje forleggjaren hans gje ut, då han meinte det ikkje var høveleg lesnad for ungdomen. Men det var ikkje mange år etter at det losna, frisinnet fekk større plass og boka kunne koma ut, fortel Berge Drange. UNGANE: Rasmus Løland meinte at kampen for landsmålet gjekk gjennom ungane. Sentral plass Hadde han ikkje nokon posisjon i rørsla i det heile? Å jo, meiner Berge Drange. Han hadde ein sentral plass. Han var ein hard målmann og Illustrasjon: Leif Harald Forthum var oppteken av at ein ikkje skulle framstå som meir danna enn det ein var. Han tykte det var ein uting at ein la om dialekten sin når ein t.d. skulle samtala med danna kvinner, og han nytta landsmålet i større grad enn kva andre gjorde. Dette gjorde at han vart godt likt mellom dei yngre målfolka. Han var dessutan svært aktiv i det så kalla Røelaget, der ein diskuterte ideologi og praktiske tiltak for å fremja målsaka. Her var han ein sentral person saman med Alexander Seippel, Jørgen Løvland og ein ung Halvdan Koht. Ideen om den store norske marknaden som gav målrørsla store inntekter hausten 1898, kom frå dette forumet. Og vidare var han aktiv i ungdomslaget Fram, og så var ein pådrivar for skipinga av landsamanslutninga Noregs Ungdomslag. Ein skal heller ikkje underskatta innsatsen han gjorde som journalist og som redaktør i Norsk Barneblad. Mot slutten av livet var Rasmus Løland nabo til Hulda og Arne Garborg i Asker. Særleg Hulda kom tett innpå denne perioden. Men sjølv om han var svak, så var ikkje dette noko husmannsforhold. Dei sette båe pris på å ha ein intelligent og god samtalepartnar i nærleiken. Men er han viktig? Tja, det er vel det me skal gjera han til no. Han var ein banebrytande barnbokforfattar og han var ein sentral person i landsmålsrørsla. Fyrste gongen han kom til Kristiania i 1895, så skreiv Den 17de Mai, som på denne tida var ei stor avis, at: «Rasmus Løland er kome til byen, og skal vera her nokre veker». Og då han reiste halvannan månad seinare stod det: «Rasmus Løland dreg i dag attende til Ryfylke.» Det fortel jo litt om kva posisjon han hadde. KJARTAN HELLEVE Ikkje mimre, sjå framover Me skal ikkje bruke mykje tid til å sjå bakover, men utnytte ideane til Løland til å sjå framover. Skal dei unge vere med å forme framtida, må dei likevel kjenne seg trygg på sitt eige. Derfor blir det ei viktig utfordring for markeringa å leggje til rette for at dei unge kan få lov til å reflektere over endringar i eige nærmiljø, eigen kultur og lokalt næringsgrunnlag med tanke på å gjere dei trygge og stolte av eigen kultur og identitet. Det gir større rom for eit kulturelt mangfald der ulike kulturar kan leve godt ved sida av kvarandre. Viktige arenaer blir barnehage, skule og kulturtilbod for barn og unge. Tilboda her bør i langt større grad spegle lokal kultur og eigen identitet. Å auke statusen og haldningane til norsk kunst og kultur for barn og unge bør få ein langt større plass i den offentlege debatten enn tilfellet er. Eit typisk døme er at det å skrive for barn og unge har langt frå den same statusen som når vaksne er målgruppa. Rogaland fylkeskommune har derfor oppretta eit Lølandsstipend på kroner som blir delt ut i mai på Sand. Eit tiltak som er ein direkte konsekvens av det prosjektet som no er sett i gang. Me er i gang Nyskriven dramatikk, Betre utan ball, som hadde premiere på Det Norske Teatret i mars, har òg kome i stand som eit resultat av prosjektet. Dette stykket skal gjeste Suldal i mai. Det same ser me når Suldal kommune i år for første gong deler ut eit stipend på kroner over tre år til unge talent som vil bruke talentet sitt og skaparkrafta si til å forme nye kunst og kulturutrykk. Prosjektet som skal halde fram dei neste fem åra, er berre i startblokka. Me meiner mykje vil bli skapt og merksemda for norsk kunst og kultur for barn og unge skal ha ein langt sterkare plass når prosjektet er sluttført ved utgangen av Og går det slik me vil, skal Rasmus Løland-markeringa føre til at det blir etablert eit senter for nynorsk barnekultur og barnelitteratur i Ryfylke, som kan føre vidare dei mange ballane som no blir kasta opp. Ein stad der m.a. dokumentasjon på musikk, språk, journalistikk, litteratur kan samlast og vere til inspirasjon for barn og unge og dei som til dagleg arbeider med målgruppa. Prosjektet åleine kan ikkje gjere alt og me inviterer alle til å la dei tusen blomar bløme. Berre dét vil utvikle prosjektet til den suksessen me alle ynskjer det skal bli. MARNY SKEIE HENKEL dagleg leiar i Lølandsmarkeringa NORSK TIDEND NR

16 nmu Synnøve Midtbø Myking Vervekampanje: Målungdomen er i skotet og set i desse dagar i gang ein stor og flott vervekampanje. Målet er å nå 1000 teljande medlemer til sumarleiren som tek plass i Risør juli. Vervenemnda har fiksa ein heil haug flotte vervegåver. Freistar det til dømes med underty med våre kjære målheltar på? Det får du om du klarar å verva berre 3 stk. Med andre ord, me i NMU set pris på alle vervingar. Eller er du kanskje ekstra ivrig og vervar ein skokk nye medlemer? Toppen av kransekaka i år, som gjeng til den beste vervaren, er eit heilt kostnadsfritt Målrockpass! Premieutdelinga vert på sumarleiren vår som tek til den 11. juli, og vervingane må difor sendast seinast 6. juli, slik at alle vervingar kjem med i reknestykket. Til dei som vervar, ventar som vanleg heider og ære. Så, verv i veg og spre nynorskgleda i heile Noreg. Folkerørsla Medan Magnus Marsdal analyserer Frpkoden, diskuterer målrørsla framleis si eiga sjølvforståing som ei folkerørsle. Denne diskusjonen er permanent, og viktig. Kva vil det seia å vera ei rørsle for og av folket? Kva legg målrørsla i omgrepet «folk flest»? Folk flest er ikkje dumme, vert det sagt. Dersom ein skal halda på med målarbeid over lengre tid, er ein nøydd til å festa lit til den påstanden, elles misser ein lett all von. Den som tek dei anonyme røystene i nynorskdiskusjonane på nettet for å vera «folk flest», vert nok ikkje særleg gira på å vinna folket for nynorsken. Om det skal vera nokon vits i det me held på med, må me i det minste ha tru på at folk bryr seg om meir enn billeg bensin. Dette gjer at målrørsla korkje er eller kan vera populistisk, same kor folkeleg ho er. Populisme, i tydinga å gje folket nett det dei vil ha, er ikkje sameinleg med obligatorisk sidemål, for å ta det opplagte dømet. Målrørsla har forventningar til folk, me meiner dei bør skaffa seg kunnskap, ta aktive val, tenkja sjølve, kort sagt, vera andsvarlege samfunnsborgarar, ikkje passive kundar. So mykje for folkeopplysningsdelen. Men å vera ei folkerørsle tyder vel òg at det er folk flest som styrer henne, og at det er folket som er ute etter å frigjera seg sjølve. Gjeld dette for målrørsla i dag? Dilemmaet er klassisk: Kva legitimitet har ei rørsle som hevdar arbeida i interessene til folket, dersom fleirtalet av folket ikkje er samde i målet hennar? Det er lett å tenkja at når folk ikkje vil skriva nynorsk, so kan dei berre ha det so godt. Kvifor frigjera nokon språkleg når det ikkje er viktig for dei? No er «folk flest» ei særs samansett gruppe. Læraren som er mållagsmedlem, er like mykje «folk flest» som butikkeigaren som signerer debattinnlegg på nettet under psevdonymet «haternynorsk». Me kan ikkje la motstandarane våre få monopol på å tala folket si sak, samstundes bør me tenkja gjennom dette: Klarar me å fremja saka vår på ein måte som gjer at folk skjønar at ho faktisk tener deira interesser? Stundom vert det klaga over at nynorskverda er so elitistisk, at kulturpersonlegdomar og folk med lang universitetsdanning får dominera. Klart det er viktig med eit mangfald av røyster, men eg kan ikkje sjå problemet med å ha dei intellektuelle på vår side, so lenge dei ikkje går i folkeforakt-fella Marsdal skriv om. Tvert om, er det noko målrørsla bør vera for, er det mest mogleg kunnskap til folket, og det at andre enn velståande byungdom i dag har høve til å ta høgare utdanning, er eitt av dei største framstega førre århundre gav oss. Når mange bondestudentar endar opp som nynorskakademikarar, er det eit prov på at verda er gått framover sidan Daniel Braut si tid. Klart for sumar, sol og målsak Snart er det tid for Norsk Målungdom sin årlege sumarleir! Denne gongen skal leiren vera i skjergarden blant kvite hus og trebåtar i Risør, og tidspunktet er 11. til 15. juli. Norsk Målungdom har ein lang tradisjon med å ha sumarleir. I år skal leiren vera i kystbyen Risør, og vi skal bu på Risør ungdomsskole. Emna på leiren blir mellom anna globalisering, mangfald, nye minoritetsspråk i Noreg, nynorsk i media og sidemål og valkamp. I tillegg blir det meir avslappande aktivitetar som by-rebus, kulturelle verkstader, fotballturnering, aktivistkurs og forfattarkveld. Og som ikkje det er nok, blir det òg høve for å nyte slappe timar i sumarsola og å ta seg ein dukkert i sjøen. Praktisk info Leiren kostar 700 kr, som dekkjer mat, overnatting og reiseutloger. Leiren skal vera på Risør ungdomsskole, som ligg i nærleiken av både sentrum og sjøen. Det er lett å koma seg til Risør med mellom anna tog og buss. Vi gler oss til nokre spanande og morosame sumardagar i lag med både gamle og nye målungdommar! Velkomen! INGEBJØRG FØR GJERMUNDSEN Omstridd jubilant LEIRMORO: Oda Aase og Elisabeth Skatvedt kosa seg på sumarleiren i fjor. Synnøve M. Myking Foto: NMU 24. mai fylte sidemålsordninga 100 år. Ho kan sjå attende på eit langt liv med debatt, ned- og oppturar. Er det på tide å gje seg? På den store dagen er det mange som vil bere fram lukkeynske. Mellom gratulantane er Norsk Målungdom, som har feira jubilanten heile våren. Synnøve Midtbø Myking har vore leiar i NMU dei siste to åra, og har arbeidd mykje med å vise at sidemålet er viktig, men at undervisinga må bli betre. Ho har ikkje planar om å leggje hundreåringen i respirator: Alle som bur i Noreg, både nynorskbrukarar og bokmålsbrukarar, har mykje å takke sidemålsordninga for. Ho har stått for ei demokratisering av språkstoda, og har gjeve alle høve til å vere med på å diskutere stiuasjonen for språka i Noreg, forklarar ho, men meiner likevel at ei passande gåve til jubileet er ei flaske tran. Sidemålet er ikkje heilt i den forma det burde vere. Det held seg godt for alderen, men kunne godt kvikna litt til, seier NMU-generalen. PÅMELDING: nytt påmeldingsskjemaet på ring Norsk Målungdom på tlf send e-post til send brev til Norsk Målungdom Postboks 285 Sentrum 0103 Oslo Frist for av- og påmelding er 1. juli. Feiring med fres Korleis har de feira hundreåringen? På sjølve åremålsdagen hadde vi ein kronikk i Aftenposten, der vi tok opp ein del problemstillingar knytte til sidemålsordninga. Vi har òg nytta våren til å konfrontere Unge Høgre og andre sidemålsmotstandarar med den manglande samanhengen i argumentasjonen deira, forklarer Synnøve. Men det meste av arbeidet har skjedd utanfor media. Laga våre har aksjonert for sidemålet, og vi skal nytte sumaren til å gjennomføre ein omfattande skuleringsturné hjå dei sidemålsvenlege ungdomspartia. Dette er ei viktig oppgåve med tanke på skulevalkampen til hausten. No skal Unge Høgre få sjå at argumenta for sidemål finst, og Foto: NMU at dei til og med er gode!, ivrar sidemålsvenen Synnøve. Tran og kake Men er ikkje 100 år nok? Nei, nei, nei hundre år er berre starten. Der sidemålsmotstandarane argumenterer for aktiv dødshjelp, har vi meir tru på mosjon og vitaminar, for å friske opp eventuelle stive ledd. Kva har du å seie til sidemålsmotstandarane i høve jubileet? Eg let meg ikkje akkurat imponere av argumenta. Men det er no søtt at dei held på, smiler Synnøve Midtbø Myking, før ho tek på seg ein festhatt og spring av garde for å ete jubileumskake med Studentmållaget i Oslo. JENS KIHL 16 NORSK TIDEND NR

17 Kven vil kva med kven sine språk? Kulturminister Giske blendar oss alle med sine høge ambisjonar for kulturfeltet. Men kor er ambisjonane for språkstoda i Noreg? Borte? I dag, 24. mai, fyller sidemålsordninga hundre år. På denne dagen for hundre år sidan sanksjonerte Stortinget etter lange forhandlingar ei lov som var starten på sidemålsordninga. Eit slikt jubileum gir sjølvsagt rom for stadig nye ordskifte om kva plass sidemålet fortener i skulen; om valfridom, tvang og andre moteord. Meir interessant er det kanskje likevel å sjå på kva vi gjer for språka våre, og kva vi vil med dei. Er det viktig å ha ein språkpolitikk? Skal språk koste pengar? Eller skal ein overlate språk til enkeltmennesket? Norsk stil til eksamen Då Norigs Maallag blei skipa i 1906, samla organisasjonen seg om hovudkravet «norsk stil til eksamen». Ynsket var å «kløyve mannen, ikkje landet», altså å lære alle båe språka, i staden for å dele landet i ein nynorsk og ein bokmålsk del. Sidan har det truleg ikkje gått ein dag utan at sidemålsordninga har blitt debattert. Oftast har perspektivet tilhøyrd eleven: Kva får ho att for å ha sidemål? Eit anna fruktbart perspektiv er sidemålet som kulturpolitisk virkemiddel. Sidemålsordninga er grunnmuren som gjer det mogleg å krevje til dømes nynorsk i staten. Ved at alle som har gått på skule i Noreg (utanom elevar med særskild fritak) har lært sidemål, kan ein argumentere for at språka skal jamstillast i samfunnet. Likevel er dette ei jamstilling som aldri har funne stad nokon annan plass enn på papiret. Det er tydeleg at nynorskbrukarar må finne seg i mykje meir enn bokmålsbrukarar, både når det gjeld praktiske utfordringar i kvardagen og kva du må møte av sjikanering mot språket ditt. Denne kvardagen er sjeldan i søkjeljoset, men er ikkje mindre røynleg av den grunn. Vi er vane med å sjå ordet «likestilt» blinke over den norske språkstoda, og likar ikkje å høyre ord som «diskriminering» i staden. Difor er det på denne hundreårsdagen relevant å stille spørsmålet: Kva vil vi med språka våre? NORSK TIDEND NR HØGARE AMBISJONAR: Om ein vil satse på å gjere elevane reelt tospråklege, må det kraftigare satsing til enn eksamensteksthefte med 5 prosent nynorsk. Ein god start kunne jo vere meir medvit og litt høgare ambisjonar, skriv påtroppande leiar i NMU Jens Kihl i denne kronikken. Han har tidlegare stått på trykk i Aftenposten på 100-årsdagen til sidemålsstilen. Foto: NMU Verne eller fremje? Vi lever i ei tid som blir omtala som «materialistisk» det er gjerne lettare å argumentere for slikt som har det praktiske, rasjonelle og økonomiske på si side. Nettopp i ei slik tid er språk- og kulturpolitikk viktig, for å tilby andre verdiar. Men når ein høyrer regjeringa tale om språkpolitikk, handlar det mykje om å «verne» og å «ta vare på», og lite om å «styrkje» eller «fremje». Den offensive språkpolitikken som blei varsla i Soria Moria-erklæringa, kjem tydelegvis til syne gjennom ei oppmoding om å nytte engelsk i stort sett alle delar av akademia. Og når verksemder med staten som største eigar går over til engelsk som arbeidsspråk, kan Giske vanskeleg skulde på andre enn si eiga regjering. Den som kjøpte valflesket om «aktivt statleg eigarskap», har grunn til å kjenne seg snytt. I Soria Moria-erklæringa kan ein lese at «nynorsk og bokmål er formelt likestilt, men reelt har nynorsk likevel vanskeligere vilkår. Det er derfor særlig viktig å sikre nynorsken gode utviklingsmuligheter». Det er ei fin formulering; berre så synd regjeringa ikkje ser ut til å løfte ein finger for å setje henne ut i live. Nynorsken har ikkje «gode utviklingsmuligheter» så lenge nynorskelevane ikkje får læremidla sine, så lenge staten ikkje oppfyller si eiga lov om 25 % nynorsk eller så lenge det ikkje blir gjeve løyvingar til nynorskopplæring for innvandrarar. Sistnemnde gruppe står for ein stor del av folkeauken i nynorskområda, men blir halden utanfor lokalsamfunnet gjennom å lære eit språk dei ikkje kan nytte i nærmiljøet. Kva slags integreringspolitikk er det? Språk ei privatsak? Mange nynorskbrukarar er stolte av språket sitt, og det er ingenting som tyder på at nynorsk er truga. Men dette er likevel eit overflatebilete: For kva med alle dei som byter til bokmål? Dei veit vi lite om, kronikk Jens Kihl men mykje tyder på at den voldsame overvekta av bokmål i samfunnet rundt oss gjer det vanskeleg å halde på nynorsken. Det kan vere lett å tenkje at dette er privat område. Men summen av språkbruken til samfunnsmedlemene blir til språkbruken i samfunnet, og den vonar eg framleis staten tek eit delandsvar for. Noreg har alltid vore ein stat som har romma eit språkleg mangfald. Det grunnleggjande for eitkvart levande språk er at det finst menneske som nyttar det, og staten kan sjeldan gjere meir enn å leggje til rette for å gjere dette språkmangfaldet mogleg. Men vi ser ofte at staten står i vegen, gjennom ikkje å vise vilje til å fremje språkmangfaldet gjennom dei kanalane han faktisk rår over. Dei fleste land er opptekne av å stø opp om kulturen sin, og tek konsekvensane av dette. I Noreg har løyvingane retta mot språk gjerne bore preg av å vere avlat til målrørsla, gjennom å spe på med ein million her og der, som plasterlappar på dårleg samvit. Men om ein etterlyser eigne språkambisjonar frå staten, blir det stilt. Ambisjonar og medvit Då Språkrådet i 2005 la fram strategidokumentet Norsk i hundre! var mangelen på ein norsk språkpolitikk eit hovudpoeng. Dette kan høyrest paradoksalt ut i Noreg, der språkdebatten har rasa dei siste 150 åra. Men språk sorterer helst under skule og kultur ein høyrer aldri om ein heilskapleg språkpolitikk for næringsliv, media og samfunnet elles. Når regjeringa skal leggje fram ei stortingsmelding om språk, bør ho innehalde konkrete punkt som partia kan gjere til sin eigen, prioriterte politikk. I tillegg bør vi ha høgare ambisjonar på vegner av vårt eige land enn berre status quo. Korleis vil vi fremje språkmangfaldet, og korleis kan vi leggje til rette for gamle og nye mindretalsspråk? Språk er nært knytt til mangfald og individuell fridom. Men den statlege språkpolitikken legg opp til einsretting, gjennom å prioritere bokmål og engelsk over heile fjøla. I hundre år har vi freista «kløyve mannen», utan at det har fungert etter planen: folk er framleis anten bokmåls- eller nynorskbrukarar, ikkje både og. Om ein no vil satse på å gjere elevane reelt tospråklege, må det kraftigare satsing til enn eksamensteksthefte med 5 % nynorsk. Ein god start kunne jo vere meir medvit og litt høgare ambisjonar. JENS KIHL Påtroppande leiar, Norsk Målungdom 17

18 Stillingskrig eller alliansebygging? I denne artikkelen hevdar eg at det er i ferd med å rakne for nynorsken. Slik det ser ut no, tyder mykje på at om eit tiår eller to er han borte som riksmål. Eg skriv dinest om korleis dette kan hindrast. Dette skuleåret utgjer nynorskelevane i grunnskulen 13,8 % og elevar. Nedgangen frå i fjor var nesten ein kvart prosent av heile elevmassen og vel elevar. Nedgangen på ti år er frå 16 %. Talet skrumpar inn i alle fylke utanom Sogn og Fjordane. Talet på vaksne nynorskbrukarar er meir stabilt. Mellom 10 og 11 % av dei vel 3,6 millionane vaksne føretrekkjer nynorsk. Samla tal personar, grunnskuleelevar og vaksne, som vel nynorsk framfor bokmål, ligg såleis ein stad mellom og Me nærmar oss snøgt ei tid der ei regjering, til dømes av Høgre og Frp, kan kome til at det å fjerne nynorsken som riksmål gir meir støtte i eigne miljø enn å behalde han. Då kan språkordningar som har vara i hundre år eller meir, ta slutt. Det gjeld den formelle jamstellinga mellom skriftmåla, nynorskkvotar i offentleg verksemd og sidemålsopplæringa. Det betyr ikkje at nynorsken forsvinn for godt, men at han blir eit regionalmål for vestlandsbygder og nærliggjande område. Men neste spørsmål, som eg ikkje skal diskutere her, er om skriftmålet over tid er liv laga utan riksmålsstatus. Lang på veg er det fleirtalet, bokmålsbrukarane, som avgjer framtida til nynorsken. Eg trur stordelen av dei vil at me skal behalde nynorsken. Dei er samde i at Norge blir eit fattigare land utan. Men for at dei skal tenkje gjennom spørsmålet, må det setjast på agendaen. Viss målfolket fokuserer einsidig på lyspunkta og ignorerer hovudtrenden, kan dagens politikarar om nokre tiår seie det same som Per Borten då han på sine eldre dagar vart spurt om den store nedlegginga av gardsbruk i hans statsministertid: Ingen fortalde oss at det kunne gjerast annleis. Me kan dele bokmålsbrukarane i tre grupper, dei som vil ha vekk nynorsken, dei som vil ha begge skriftmåla og dei som ikkje har teke stilling. Oppgåvene til målrørsla må vere å engasjere dei som vil behalde nynorsken, og å få dei som ikkje har teke stilling, til å gå inn for ei framtid med begge skriftmåla. Dersom det lykkast å byggje ein slik allianse, vil det i neste omgang vere råd å få samfunnet med på ein handlingsplan for nynorsk. Frå målfolks side vil det for det første krevje ein politikk som gir rom for dei andre, altså som godtek at også bokmålet har ein plass i dette samfunnet. Berre slik kan målrørsla delta på konstruktivt vis i norsk språkdebatt. Ser me på programdokument og fråsegner frå Noregs Mållag, finn me lite av dette. Organisasjonen nøyer seg med å krevje meir nynorsk, og melder seg med det ikkje på debatten om korleis det språklege framtids-norge skal sjå ut. For det andre krev det vilje til dialog. Dette må eg vise med nokre døme, for i dag har målrørsla ein tenkjemåte og ein retorikk som etter mitt skjøn står i vegen for den gode samtalen. I Morgenbladet i vinter skreiv journalist Simen Sætre nokre artiklar om at nynorsk kanskje hindrar integrering av innvandrarar. Det fekk mållagsleiarar til å skumme. «Sætre får så hatten passar», står det på nettsidene til mållaget. Han vil nynorsken til livs, han «er ute med rompa så lang», «det kjem 'tankerekkjer' og 'filosoferingar' på løpande band, som alle går ut på å undergrava nynorsk». Etc etc. ytring Stavkyrkjer: Den vesle stavkyrkjeboka er tittelen på ei ny faktabok for born frå Skald forlag. Ifølgje forlaget gjev boka ei generell innføring i kva ei stavkyrkje er, korleis ho er bygd og korleis stavkyrkjene er forankra i kulturen vår. Stavkyrkjene representerer ein spesielt verdfull del av den norske bygningsarven. Den tusen år gamle byggjetradisjonen i tre er også døme på det gjevaste handverket vi har her i landet, og det er difor viktig at barn forstår kva ei stavkyrkje er, og kvifor vi har desse unike kyrkjene har i Noreg, skriv forlaget. Boka er skriven av Grete Letting og Reidar Solberg og illustrert av Björk Bjarkadottir. (NPK) Men journalisten uttrykte ikkje anna enn tankar mange tenkjer og uvisse mange har. Difor vart skjellsorda frå mållagshald ei utskjelling av vanlege folk. kmelding av Målfolk kunne i staden ha prøvt å forklare og argumentere. At i svært mange land møter me to eller fleire språk, at vår ordning med to skriftformer av eitt språk er noko av det spennande med Norge, at innvandraren ikkje berre vil kunne fungere betre, men også forstå Norge betre om han lærer litt om og av I Ragnar Hovlands roman Sveve over vatna begge skriftmåla og at folk med fleirspråkleg bakgrunn lettare lærer både (1982) kjem hovudpersonen med eit forvitneleg spørsmål om skilnaden mellom ein språk og skriftformer. I vinter spurde to norsklektorar i krik og ein krok: Førde elevane kva for ord dei oppfatta som mest naturlege, til dømes av byrjing og begynnelse og vasskoppar og Det er noko eg har lurt på. Det der med Du som er slik ein språkekspert, sa eg. vannkopper. Nynorskleiarar reagerte, krikar og krokar. Eg veit jo kva ein krok er, den første med at undersøkinga var men kva er ein fagleg uhaldbar, den andre med at (dei krik? uhaldbare) funna lèt seg forklare ut frå Munk peikte på teoriane til Pierre Bourdieu, og den ein krik. tredje med at resultata var som venta (og Det er ein krik, altså ikkje treng teoretiske forklaringar). sa han. Det burde du ha Stadig like forvirra? Me kan vel oppsummere slik: Nynorsk er vår greie, så hald Eg skjemdest, og skunda meg visst. fingrane av fatet. å kome inn på noko anna. Alternativet? Å ta undersøkinga til etterretning. At jamvel i nynorskland Skilnaden mellom krik og krok er noko som Førde opplever skuleelevar ein del av det ein vil få svar på i sjette bandet av nynorskord som framande. Så er neste Norsk Ordbok (NO). spørsmål kva me skal gjere med det, endre nynorsken, arbeide for å endre folks «alle» ord som byrjar på k i nynor- Dette bandet tek nemleg føre seg oppfatningar eller godta avstanden mellom tale og skrift. Og at det er bra med k til substantivet kåvå (som er ei sken og dialektane, frå substantivet engasjerte norsklektorar. dialektform av kove [ lite rom Hausten 2005 gav Kjartan Fløgstad inntil stove eller i tilbygg til ut pamfletten Brennbart. Der skreiv han låve]). Til saman inneheld mykje med vit i, men også at målrørsla bandet 1602 spalter med og liknande organisasjonar var immune, over ord. Kvart ugjennomtrengelege, for nazismen. ord har definisjon(ar), For alle oss som fryktar at nazisme og fascisme ikkje berre er fortid, framstår dette som naivt og farleg, i tillegg til at det langt frå er historisk korrekt. Noregs Mållag kan sjølvsagt ikkje stå ansvarleg for alt som blir skrive om nynorsk og målfolk, men i dette tilfellet burde dei ha sagt at målfolk er om lag som andre folk og liksom andre kunne og kan falle for Berre teikningane overtyder nazisme og fascisme. Me kunne halde fram. Men døma er Skald forlag hev gjeve ut ei sprudlande og mange nok til å vise at me har å gjere morosam biletbok. Boka er prisløna i Austerrike, millom anna som «Årets vakraste og Heide Stöllinger Adelheid Dahimène med ein slags kultur, ei tenking i svart og kvitt, i målrørsla. Målrørsla og målfolk og nynorsken skal ikkje kritiserast. glade i kvarandre, hamnar i ein krangel og Skald barnebok» i Tvo esel som er svært Esel Den som målber andre meiningar, er vert uvener. Dei freistar finna nye livspartnarar på kvar sin kant, men ser til slutt at kunnskapslaus, har fordommar og er nynorskhatar. Og mot kunnskapsløyse, fordommar og hat duger ikkje argument. bok Når dei kan vente seg slike reaksjonar, er det lett å forstå at folk kvir seg for å diskutere. Den dialogen som nynorsken og kvarandre, og er uskiljelege. Dei kjem sa- dei etter mange års samliv hev tilpassa seg målfolket sårt treng, uteblir. man att og lever lukkelege alle sine dagar. La oss sjå det annleis, at dei som er Romantikken blømer, men på spinkelt usamde, rett og slett er usamde. Av det tekstgrunnlag. følgjer at det er råd å argumentere sakleg Esel er ei bok som fyrst og fremst kviler på illustrasjonane, for sjølve historia er med dei. Viss våre argument er betre enn deira, vil dei endre syn. Viss deira langt frå noko meisterverk. Språkbruken argument er betre, må me endre syn. er tildels pinleg pedagogisk, og forfattaren hev diverre problem med å for- Dersom alliansebygginga lykkast, vil tida kome for neste steg, å få parti og midla esla sine til lesaren. Flaks då, at organisasjonar og stat og kommunar illustratøren gjer det so godt. Han gjer med på at det er eit felles ansvar å sikre dette til ei bok som, trass i dårleg lesaroppleving, er vel verd å bla gjenom og det mest utsette av dei to riksmåla våre. Om rørsla i staden held fram med si aggressive åtferd overfor alle andre, blir gle seg yver for liten og stor. dei sjølve isolerte, og me kan snart vinke ELISABETH SKATVEDT farvel til den meir enn hundreårige ordninga med to skriftmål i dette landet. gjer det så godt når forfattaren ESELLUKKE: Flaks at illustratøren gjev så dårleg ei lesaroppleving i OLAV RANDEN Esel. Illustrasjon frå boka 18 NORSK TIDEND NR

19 Praktbok: Bjerkebæk og Sigrid Undset sett og portrettert gjennom den rike, private boksamlinga til nobelprisvinnaren, er tema for praktboka som blir gitt ut i samband med gjenopninga av Undsetheimen på Lillehammer. Tittelen på boka er Sigrid Undsets hjem Bjerkebæk I bøkenes verden. Ho er gitt ut av Maihaugen og diktarheimane Aulestad og Bjerkebæk, og trykt i berre tusen eksemplar. Boka skal berre seljast på Bjerkebæk, skriv Gudbrandsdølen Dagningen. Hovudredaktør er Anders Ole Hauglid. Han har hatt med seg Arnfinn Åslund, fotograf Jan Haug og Kari Strand i arbeidet som har pågått dei tre siste åra. Sigrid Undset hadde ei boksamling på over bøker, alle frå før Samlinga er på fleire språk, blant anna engelsk, tysk, italiensk, islandsk og latin, forutan norsk. Den eldste som er funnen, er frå 1545, skriven av Martin Luther. På Bjerkebæk står også eit 67- bandsverk av Luther, forfatta på tysk og latin. (NPK) Kulturhistorie: Den kulturhistoriske reisehandboka Veiviseren er komen i ny utgåve. Boka inneheld 500 kulturhistoriske stader i tillegg til fagartiklar om historia og kulturen vår. Den norske kulturarven har mange spennande opplevingar å by på, og Veiviseren er eit kompakt lite verk om norske tradisjonar, landskap, bygningar og enkeltopplevingar, seier Inger-Lise Skarstein, styreleiar i Norsk Kulturarv. Ein kan lese om bygningsarv, mat, kulturlandskap, norsk landbruk, seterkultur, vikingtradisjon, kyrkjebygg, folkekunst, skitradisjon, kystkultur, pilegrimstradisjon, jakt og fiske, språkhistorie og folkemusikktradisjon. Boka blir gitt ut på norsk, engelsk og tysk og har eit opplag på Føreordet er skrive av miljøvernminister Helen Bjørnøy. (NPK) g vå 24 Norsk Ordbok VI kjeldefesta døme på bruk i litteraturen og i målføra, grammatiske opplysningar og døme på dialektformer med heimfesting. Vi får såleis vite at ordet krik kjem av norrønt krikr og har ein parallell i eit ord vi finn i nord-engelsk, nemleg crick, likeins at somme dialektar har uttalen krek. Det er likevel ikkje det kuriøse vi skal feste oss ved her, for NO er så langt frå noko kuriøst. Det er det vitskaplege standardordboksverket for nynorsken og dei norske dialektane frå 1600 til i dag. Verket vil, når det ligg føre i 12 band i 2014, utgjere den største og mest omfattande dokumentasjonen som ligg føre av norsk skrift og tale. Ferdiggjeringa av verket utgjer då òg noko av det viktigaste som skjer for nynorsken dei komande åra. Den faglege tyngda gjer at vi kan jamføre NO med andre standardverk som Svenska Akademiens Ordbok for svensk og Ordbog over det danske Sprog for dansk, Woordenboek de Nederlandsche Taal for nederlandsk og Deutsches Wörterbuch for tysk. Ulikskapen ligg i kombinasjonen av å vere litteraturordbok og dialektordbok. Bakgrunnen for ein slik kombinasjon er sjølvsagt ideen bak nynorsken i det heile at han byggjer på dialektane. Dialektformene vert normerte til standardnynorsk (1938- Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band IV. (Hovudredaktørar: Oddrun Grønvik, Laurits Killingbergtrø og Lars S. Vikør) Samlaget ordbok normalen med a-infinitiv), t.d. får kordan, koss, kossen og kåss tilvising til korleis. Denne tilvisingspraksisen underbyggjer igjen ideen om at dialekt og nynorsk er to sider av same sak. Det har gått berre to år sidan det femte bandet av NO kom ut i Det tyder på at ein så langt held dei ambisiøse framdriftsplanane om å få ferdig ordboksverket til grunnlovsjubileet i Bakgrunnen for å få det til, er «Prosjekt NO 2014» som Stortinget slutta seg til i 2001, og som innebar langt fleire ressursar til ordboksverket og ei radikal omorganisering av arbeidet. Med ferdigstilt digital redigeringsplattform og medarbeidarar på plass reknar ein med at ein for kvart av dei neste banda vil bruke om lag eitt og eit halvt år. Neste band er venta alt i 2008, og no skal ein gi ut seks nye band innan 2014 er omme. Vi bør i denne samanhengen føye til at ein no har kome i ei ny fase i arbeidet. I den fyrste perioden gjekk mykje tid med til innsamlingsarbeid og oppbygging av setlearkivet, no kan ein hauste mykje av det arbeidet. I tillegg har digital teknologi gjort arbeidet mykje lettare. Ein kjem heller ikkje vekk frå innsatsen til ordboksmedarbeidarane. For dette bandet dreier det seg om 25 ordboksredaktørarar. (Det er i ordboka lista opp kven som har redigert dei ulike orda.) I innleiinga understrekar prosjektdirektør Kristin Bakken at medarbeidarane har gjort ein «kjempeinnsats», og det er ingen grunn til å tvile på det. Ein viktig funksjon åt NO er, til liks med andre store ordbøker, å gi dokumentasjon av eldre ord og ordtydingar. Ein del nemningar som er knytte til det gamle samfunnet, er nok i ferd med å gå ut i dag, men har historisk interesse. Det gjeld òg ei samansetjing som kjøpemjøl. Andre ord kan ha vorte mindre brukt, men kan gi inspirasjon for dei som vil gjere språket rikare i dag. Samstundes finn vi sjølvsagt ord frå samtida, det gjeld òg lånord som kebab, kat, karaoke, knockout, knowhow. Ein har med kondomeri, konseptkunst, kvoteflyktning og klimaflyktning. Derimot finn vi ikkje kinky og, sikkert av kjønnspolitiske grunnar, ikkje kassadame (medan ein har kassaapparat). Av lånord merkar avløysingsinteresserte språkfolk seg at keyboard ikkje har tilvising til tangentfjøl. Sidan NO skal vere fulldekkjande, finn vi elles former som både kjærleik og kjærlegheit, båe to med historisk dokumentasjon, men samansetjingane er hovudsakleg knytte til forma kjærleik. Det sjette bandet av NO fylgjer den grafiske utforminga som vart etablert i femtebandet. Det vart då lettare å få med t.d. samansetjingar av di dei var markerte med feit skrift på eiga line. Noko som kunne ha gjort lesinga endå lettare, var om tydingane hadde fått ei eiga line, men det ville ha teke plass. Alt i alt utgjer dette bandet av NO ei rik kjelde til kunnskap og inspirasjon, og ho bør saman med dei andre banda vere å finne i alle skulebibliotek og folkebibliotek i landet. Vonleg vil vi om nokre år òg få ein elektronisk versjon av ordboka, men det talar ikkje imot at ein skaffar seg den prenta utgåva òg. ENDRE BRUNSTAD Kva slags dyr er din far? Bur du åleine med far? Då er du ikkje den einaste fuglen i skogen, kann Erna Osland fortelja. Teorien um kvinna som naturleg barneforsytar er med denne boka lagd daud. Fint å ha far er historia, eller rettare sagt historiene, um dei uvanlege og uvurderlege fedrane i naturen, dei som syner omsut for borna sine som den naturlegaste tingen i verda. Mødrene høyrer me ikkje mykje om, det er heile tida fedrane som er i sentrum av handlinga. Og for nokre fedrar! Med ei spennvidde frå ulvefar til sumpkrokodillepappa får me høyra historiene om dei hardbarka hanndyra som er hovudforsytarar og medforsytarar for småborn av ymse slag. Erna Osland hev skrive ei faktabok som likevel er mykje meir enn berre det. Gode illustrasjonar og levande skildringar av dei gode fedrane vil ganga rett heim hjå forvitne born, og hjå foreldra deira med. For her er det ikkje berre dei yngste som hev høve til å læra mykje nytt. Boka legg fram naturen og dyreverda frå ein vinkel me sjeldan ser, her er det nemleg hanndyra som er frampå. Gjenom ei vellukka blanding av attkjenning, faktabolkar bok Erna Osland Fint å ha far Illustrert av Marvin Hallaråker Mangschou og humor fær me sjå naturen gjenom deira augo. Forfattaren og illustratøren legg for dagen eit framifrå samarbeid, og resultatet er ei av dei mest underhaldande faktabøkene du kjem til å halda i hendene. For å segja det enkelt er Fint å ha far ei bok alle fedrar bør syta for at barnet hev på nattbordet! ELISABETH SKATVEDT PINGVINPAPPA: Forfattaren og illustratøren legg for dagen framifrå samarbeid i boka Fint å ha far. Illustrasjon frå boka ytring Målblome til godtfolk? Eg ser at bladstyraren i Elle Norge, den lett kjende riksknotaren Signy Fardal med røter i Indre Sogn har fått Mediemållaget sin målblome. Det er ikkje berre det at ein gremmest, ein kan nærma seg Vestlandske Mållag av mindre enn slikt. VENLEG HELSING BJØRN LOTHE, LOFTHUS NORSK TIDEND NR

20 20 NORSK TIDEND NR

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Fråsegn om norskfaget og nynorsken

Fråsegn om norskfaget og nynorsken Fråsegn om norskfaget og nynorsken På landsstyremøtet i helga vedtok SV ei rekkje innspel til korleis ein kan styrkje nynorsken både som hovud- og sidemål i arbeidet med ny læreplan i norsk. Denne gjennomgangen

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk

Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk Kunnskapsdepartementet: Læremiddel i tide Kunnskapsdepartementet vil vidareføre tiltak frå 2008 og setje i verk nye tiltak for å sikre at nynorskelevar skal

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

VIDARE SAMARBEID MELLOM FYLKESKOMMUNANE PÅ VESTLANDET MED TANKE PÅ Å FREMJE NYNORSKE LÆREMIDDEL

VIDARE SAMARBEID MELLOM FYLKESKOMMUNANE PÅ VESTLANDET MED TANKE PÅ Å FREMJE NYNORSKE LÆREMIDDEL Strategi- og næringsavdelinga Arkivsak 200800581-42 Arkivnr. 027 Saksh. Fredheim, Ingeborg Lie, Gjerdevik, Turid Dykesteen, Bjørgo, Vigdis, Hollen, Sverre Saksgang Møtedato Vestlandsrådet 02.12.2008-03.12.2008

Detaljer

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv):

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): VEDLEGG 1 I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): 2-12 tredje ledd skal lyde: For private grunnskolar

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Sakspapir Saksbehandlar Arkiv ArkivsakID Ingvild Hjelmtveit FE - 002 15/709 Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Kommunestruktur - oppstart reelle drøftingar Vedlegg: Etablering

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Internasjonal vidaregåande skule

Internasjonal vidaregåande skule Internasjonal vidaregåande skule Tilbod om eit skuleår i utlandet Elevar som tek Vg1 på Studiespesialiserande utdanningsprogram i år, kan ta Vg2 i Skottland neste år. Møre og Romsdal fylkeskommune 1. Innleiing

Detaljer

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK)

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) SAK 55/13 REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) Saksopplysning I sak 49/13, under eventuelt var eit punkt spørsmålet om ikkje Regionrådet for Hallingdal burde

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN vedteke av kommunestyret 29.01.1998 1. HISTORISK BAKGRUNN Dei første skulekrinsane i Samnanger gjekk over til nynorsk («landsmål») i 1909. Sidan 1938 har nynorsk vore einerådande

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

LM15-12 Fråsegner. Kva gjeld saka. Saksutgreiing. Framlegg til vedtak. Landsmøtet handsamar innkomne fråsegner.

LM15-12 Fråsegner. Kva gjeld saka. Saksutgreiing. Framlegg til vedtak. Landsmøtet handsamar innkomne fråsegner. LM1-1 Fråsegner Kva gjeld saka Landsmøtet handsamar innkomne fråsegner. Saksutgreiing Det har kome inn ni fråsegner innan fristen: Kvifor bokmål, Møre og Romsdal? (frå Studentmållaget i Nidaros) Kvifor

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning navn på profil/kortversjon NORSKE ARBEIDSTAKARAR MED BERRE GRUNNSKOLE BØR TA MEIR UTDANNING 1 Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning Årets Vox-barometer syner at tilsette med

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

Opplæring i kinesisk språk (mandarin) i den vidaregåande skulen i Hordaland

Opplæring i kinesisk språk (mandarin) i den vidaregåande skulen i Hordaland HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 201103360-4 Arkivnr. 522 Saksh. Alver, Inge Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 13.11.2012-14.11.2012 Opplæring i kinesisk språk (mandarin)

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016 www.hivolda.no/glu 1 2 Innhald Tid til studiar og undervising... 4 Frammøte... 4 Arbeidskrav, eksamen og progresjon

Detaljer

IKT-kompetanse for øvingsskular

IKT-kompetanse for øvingsskular Notat / Svein Arnesen IKT-kompetanse for øvingsskular Spørjeundersøking ved Vartdal skule VOLDA Forfattar Ansvarleg utgjevar ISSN Sats Distribusjon Svein Arnesen Høgskulen i Volda -7 Svein Arnesen http://www.hivolda.no/fou

Detaljer

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Dato: 29.02.2012 Ansvarlig: TSH Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Unge funksjonshemmede takkar for høvet til å kommentera departementet sitt framlegg

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

LOV FOR BONDEUNGDOMSLAGET I OSLO. (Skipa 15. oktober 1899) (Lova sist endra 18. mars 2015)

LOV FOR BONDEUNGDOMSLAGET I OSLO. (Skipa 15. oktober 1899) (Lova sist endra 18. mars 2015) LOV FOR BONDEUNGDOMSLAGET I OSLO (Skipa 15. oktober 1899) (Lova sist endra 18. mars 2015) 1 LAGSFØREMÅLET Laget vil samla norsklyndt bondeungdom til samvære på heimleg grunn og gjeva landsungdom i hovudstaden

Detaljer

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A Skriftlig eksamen i Matematikk 1, 4MX15-10E1 A 15 studiepoeng ORDINÆR EKSAMEN 19. desember 2011. BOKMÅL Sensur faller innen onsdag 11. januar 2012. Resultatet blir tilgjengelig på studentweb første virkedag

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Rumenske og norske studentars bruk av bibliotek og ressursar.

Rumenske og norske studentars bruk av bibliotek og ressursar. Rumenske og norske studentars bruk av bibliotek og ressursar. Av Ane Landøy og Angela Repanovici Hausten 2007 gjorde Universitetsbiblioteket i Bergen og the Central Library of Transylvania University,

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011 Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 1 2 Metode Undersøkinga er utført av Analyse, utgreiing og dokumentasjon

Detaljer

Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar.

Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar. Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar. Trude Bukve Institutt for lingvistikk, litteratur og estetiske fag Kort om masteroppgåva.. Ei undersøking av finansterminologi

Detaljer

Informasjon om søking til vidaregåande opplæring for skoleåret 2011/2012

Informasjon om søking til vidaregåande opplæring for skoleåret 2011/2012 Dei vidaregåande skolane i Møre og Romsdal Ungdomsskolane i Møre og Romsdal Dykkar ref: Dykkar dato: Vår ref: Vår saksbehandlar: Vår dato: 63838/2010/A49 Jane Anita Aspen,71 25 87 75 21.12.2010 - Informasjon

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Krav ved godkjenning av lærebedrifter

Krav ved godkjenning av lærebedrifter OPPLÆRINGSAVDELINGA Fagopplæringskontoret - OPPL AVD Notat Dato: 20.01.2015 Arkivsak: 2015/727-1 Saksbehandlar: aseloh Til: Yrkesopplæringsnemnda Frå: Fagopplæringssjefen Krav ved godkjenning av lærebedrifter

Detaljer

Dok.dato: 27.09.2011 Vår Ref: 2011001929-1 Arkiv: N-025 REGLEMENT FOR SUND KOMMUNESTYRE

Dok.dato: 27.09.2011 Vår Ref: 2011001929-1 Arkiv: N-025 REGLEMENT FOR SUND KOMMUNESTYRE Dok.dato: 27.09.2011 Vår Ref: 2011001929-1 Arkiv: N-025 REGLEMENT FOR SUND KOMMUNESTYRE 1 REGLEMENT FOR SUND KOMMUNESTYRE 1. SAKSFØREBUING TIL KOMMUNESTYRET Administrasjonssjefen skal sjå til at dei saker

Detaljer

FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M

FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M Elevvurdering Opplæringslova Forskrift til Opplæringslova Kunnskapsløftet 06 læreplanen Desse dokumenta bestemmer korleis me skal drive skulen

Detaljer

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Søknad om vidareføring av prosjektet Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Prosjektansvarleg: Gro Jensen Gjerde, Samarbeidsrådet for Sunnhordland Prosjektleiar: Trond Haga, Kværner

Detaljer

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår?

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Innlevert av 7B ved Bergsøy skule (Herøy, Møre og Romsdal) Årets nysgjerrigper 2015 Vi i klasse 7B har mange ulike ting vi lurer på, og synes det høyrdes spanande

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

PÅBYGG TIL GENERELL STUDIEKOMPETANSE - ALTERNATIVE VEGAR

PÅBYGG TIL GENERELL STUDIEKOMPETANSE - ALTERNATIVE VEGAR HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 201209189-1 Arkivnr. 522 Saksh. Krüger, Ragnhild Hvoslef Saksgang Yrkesopplæringsnemda Opplærings- og helseutvalet Møtedato 04.12.2012 04.12.2012 PÅBYGG

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR

SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL TO FAGSKULAR HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 201112362-125 Arkivnr. 522 Saksh. Landro, Adeline Saksgang Møtedato Hordaland fagskulestyre 19.03.2013 SENTRALISERING AV FAGSKOLANE I HORDALAND TIL

Detaljer

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar «Alt kveg bør ut å beite i utmarka», skriv Torbjørn Tufte. Foto: Mariann Tvete Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar Jordbruksnæringa no må samle seg og velje kva kampar dei vil ta til fulle,

Detaljer

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet SPRÅKRÅDET Utdanningsdirektoratet Postboks 2924 Tøyen 0608 OSLO REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006 Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

Detaljer

Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014

Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014 Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014 Møtestruktur: Fylkesstyremøte ein gong kvar månad. Ein bør setja dato for neste møte når ein er samla slik at flest mogleg har høve til å notera seg datoen

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Planen er administrativt vedteken og gjeldande frå 01.01.2013 Innleiing Bakgrunn for overgangsplanen Kunnskapsdepartementet tilrår at o Barnehagen vert avslutta

Detaljer

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson www.utdanningsforbundet.no Rådgjevaren ein nøkkelperson Ei god rådgjevarteneste i skulen medverkar til at elevane får: betre sjansar til å

Detaljer

SØKJARINFORMASJON LÆREPLASS

SØKJARINFORMASJON LÆREPLASS 2006 SØKJARINFORMASJON LÆREPLASS FAGOPPLÆRINGSKONTORET Ekspedisjonstider: 15. mai 14. september kl. 08.00 15.00 15. september 14. mai kl. 08.00 15.45 55 23 99 00 Faks: 55 23 99 09 Internett: http://fagbrev.invest.no

Detaljer

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema. 1 Oppdatert 16.05.09 Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.) Velkommen til Hordaland fylkeskommune sin portal

Detaljer

Farleg avfall i Nordhordland

Farleg avfall i Nordhordland Farleg avfall i Nordhordland Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder i Nordhordland. April, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking om korleis 15 ulike

Detaljer

FORELDREMØTE 10. TRINN ONSDAG 22.02.10. Elevvurdering, eksamen og klagebehandling

FORELDREMØTE 10. TRINN ONSDAG 22.02.10. Elevvurdering, eksamen og klagebehandling FORELDREMØTE 10. TRINN ONSDAG 22.02.10 Elevvurdering, eksamen og klagebehandling Elevvurdering Opplæringslova Forskrift til Opplæringslova Kunnskapsløftet 06 læreplanen Desse dokumenta bestemmer korleis

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

1. Ja til ein debatt om sidemålsundervisninga

1. Ja til ein debatt om sidemålsundervisninga Sak Fråsegner Ei fråsegn kan ha ulike funksjonar i ein organisasjon. Det kan t.d. ha form som ei pressemelding eller ein politisk uttale i ei sak, som blir sendt til ulike instansar. Ei fråsegn kan også

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

8 tema for godt samspel

8 tema for godt samspel PROGRAM FOR FORELDRERETTLEIING BUF00032 8 tema for godt samspel Samtalehefte for foreldre og andre vaksne PROGRAM FOR foreldrerettleiing Dette heftet inngår i ein serie av materiell knytta til foreldrerettleiings

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN

LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN LOV FOR IDRETTSLAGET JOTUN Lov for Jotun, skipa 30.03.1923. Vedteken den 10.06.1945, med seinare endringar seinast av 29.06.2000. Revidert etter årsmøte i 2007 og 2011. Godkjend av Idrettsstyret: 18.02.02

Detaljer

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09 TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE Sist redigert 15.06.09 VISJON TILTAK Stord kulturskule skal vera eit synleg og aktivt kunstfagleg ressurssenter for Stord kommune, og ein føregangsskule for kunstfagleg

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

ORGANISERING AV KNUTEPUNKSKULEN FOR HØRSELSHEMMA ELEVAR FRÅ HAUSTEN 2010

ORGANISERING AV KNUTEPUNKSKULEN FOR HØRSELSHEMMA ELEVAR FRÅ HAUSTEN 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200910136-1 Arkivnr. 523 Saksh. Lisen Ringdal Strøm, Janne Saksgang Opplærings- og helseutvalet Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 10.11.2009 18.11.2009-19.11.2009

Detaljer

Kvalitetsplan mot mobbing

Kvalitetsplan mot mobbing Kvalitetsplan mot mobbing Bryne ungdomsskule Januar 2016 Kvalitetsplan for Bryne ungdomsskule 1 Introduksjon av verksemda Bryne ungdomsskule ligg i Bryne sentrum i Time kommune. Me har om lag 450 elevar

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE SPØRJEGRANSKING Om leselyst og lesevanar blant unge SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE Irene, Terese, Sigurd, Lars i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 INNHALD Innleiing... 3 Diagram og Kommentarar...

Detaljer

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn Framleis rom for lesing heime Leseutviklinga held fram Dei første skuleåra lærte barnet ditt å lese. Men lesedugleik er ikkje noko som blir utvikla

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer