Innhold. Artikler. Minneord. Foredrag/Aktuell debatt TIDSSKRIFT FOR SAMFUNNSFORSKNING NR 2, 2008

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Innhold. Artikler. Minneord. Foredrag/Aktuell debatt TIDSSKRIFT FOR SAMFUNNSFORSKNING NR 2, 2008"

Transkript

1 Denne digitale versjonen av TfS er publisert på Institutt for samfunnsforsknings nettsider, og kan kun leses på skjerm. Artiklene kan kjøpes for nedlasting og print på Abonnement på tidsskriftet kan bestilles på Tidsskriftet er omfattet av åndsverklovens bestemmelser. Uten særskilt avtale med ISF eller forlaget, er enhver eksemplarfremstilling og tilgjengeliggjøring utover dette bare tillatt i den utstrekning det er hjemlet i lov. Utnyttelse i strid med lov eller avtale kan medføre erstatningsansvar, og kan straffes med bøter eller fengsel.

2 TfS TIDSSKRIFT FOR SAMFUNNSFORSKNING NR 2, 2008 Innhold Artikler SVEIN TUASTAD Liberal modernisering Den normative dimensjonen i norsk politikk sett gjennom skuleporten 149 MARIT REITAN, EINAR GIMSE SYRSTAD OG ANDERS UNDERTHUN Regional mobilisering og nasjonal koordinering i styringsnettverk. En casestudie av norsk gasspolitikk 179 LEIF HELLAND OG LARS CHR. MONKERUD Bare psykologi likevel? Et eksperiment i sekvensielle forhandlinger 209 Minneord TIAN SØRHAUG Marianne Gullestad in memoriam Ord, bilder og innsikt 229 Foredrag/Aktuell debatt TROND NILSEN Når konklusjonene ikke passer: Hvordan politikk og forskning kommuniserer om olje og gass 233 PER-HARALD RØDVEI Trenger vi fagforeninger i et «individualisert» arbeidsliv? Erfaringer på virksomhetsnivå fra Norge og andre land 243 KETIL SKOGEN, KARI STEFANSEN, OLVE KRANGE OG ÅSE STRANDBU En pussig utlegning av middelklassens selvforståelse En kommentar til Ove Skarpnes 259 OVE SKARPENES OG RUNE SAKSLIND Kulturforskning og empirisk analyse Svar til Skogen m.fl. 265 FRANCIS SEJERSTED Modernisering er nasjonsbygging Svar til Ole Berg 275 OLE BERG Sluttreplikk til Francis Sejersted 281

3 Bokanmeldelser BO ROTHSTEIN Torstein Hjellum: Politisk korrupsjon som demokratisk problem 287 GRY METTE D. HAUGEN Kristin Skjørten, Rolf Barlindhaug & Hilde Lidén: Delt bosted for barn 290 LINE NYHAGEN PREDELLI Jon Rogstad: Demokratisk fellesskap: Politisk inkludering og etnisk mobilisering 293 LARS GRUE Jan-Kåre Breivik: Døv identitet i endring. Lokale liv globale bevegelser 297 RANIA MAKTABI Kjetil Selvik og Stig Stenslie: Stabilitetens pris: Stat og politikk i Midtøsten 300 Sammendrag 305 Forfattere 307

4 TIDSSKRIFT FOR SAMFUNNSFORSKNING Utgitt av Institutt for samfunnsforskning med støtte fra Norges forskningsråd Redaksjonens adresse: Postboks 3233 Elisenberg, 0208 Oslo. E-post: Redaktør: Karl Henrik Sivesind (ansv.), Elin Haugsgjerd Allern, Jo Saglie og Iselin Theien Redaksjonssekretær: Katrine Denstad Redaksjonsråd: Gunn E. Birkelund, Universitetet i Oslo Haldor Byrkjeflot, Rokkansenteret Anne Lise Fimreite, Universitetet i Bergen Anders Johansen, Universitetet i Bergen Knud Knudsen, Universitetet i Stavanger Anh Nga Longva, Universitetet i Bergen Bente Rasmussen, NTNU Erling Sandmo, Universitetet i Oslo Anders Todal Jenssen, NTNU Halvard Vike, Universitetet i Oslo Nils Aarsæther, Universitetet i Tromsø Tidsskrift for samfunnsforskning utkommer fire ganger årlig: vinter, vår, sommer og høst. Priser for abonnement 2008 Institusjon: NOK 930,- Student: NOK 260,- Privat: NOK 500,- E-abonnement: NOK 1000,- Løssalg: NOK 98,- Abonnerer du på tidsskriftets papirutgave koster e-abonnement kr 200,-. Les mer om e-abonnement på Artikler gjengitt i tidsskriftet reguleres av bestemmelser gjengitt i avtale om normalkontrakt for utgivelse av litterære verk i tidsskrift av 13. mars 2006 mellom Den norske Forleggerforenig, Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening og Forvaltningsorganisasjonen LINO. Avtalen kan leses på hjemmesiden til Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening: Indeksert blant annet i: Sociolocical Abstracts/Social Sciences Citation Index/ Current Contents Social and Behavioral Sciences/Studies on Woman and Gender Abstracts/ Sociology of Education Abstracts/Historical Abstracts Henvendelser om abonnement, forsendelse og annonser rettes til: Universitetsforlaget AS, Postboks 508 Sentrum, N-0105 Oslo, Norge. Telefon Telefax e-post: Opplysninger om tidsskrifter og bokutgivelser fra Universitetsforlaget er tilgjengelig via tidsskriftets egen hjemmeside:www.universitetforlaget.no/tfs 2008 Universitetsforlaget etter avtale med Institutt for samfunnsforskning Grafisk form: Terje Langeggen, Krasis design. Sats: Laboremus Prepress AS. Printed in Norway by AIT Trykk Otta AS ISSN X

5

6 Liberal modernisering Den normative dimensjonen i norsk politikk sett gjennom skuleporten SVEIN TUASTAD LIBERAL MODERNISATION. THE NORMATIVE DIMEN- SION IN NORWEGIAN POLICY A VIEW FROM THE SCHOOL GATE The article characterizes central normative positions in Norwegian policy on schools. In the period , Norwegian school policy exemplified the normative dimension of the broader political landscape. The main questions raised here are: Do politicans argue in a liberal way in parliamentary school debates? Is the political right more liberal than the left? Is it correct to say that the social democrats have Key words: turned to the right in recent years? Two issues appropriate when analysing these questions are: (i) school and religion and (ii) private schools. The key parliamentary debates and positions taken on these two issues in the period are analysed. Somewhat surprisingly, the social democrats seem to have developed a more consistent way of arguing as far as a liberal understanding of politics is concerned. On the political right, liberalism is more of a selective kind. Allegations that the social democrats have turned to the right is not gaining support. normative theory Norwegian politics political theory private schools religion in school school policy 149 UNIVERSITETSFORLAGET TIDSSKRIFT FOR SAMFUNNSFORSKNING VOL 49, NR 2,

7 [ TUASTAD ] P å forskarhald er oppfatningane om mange av dei realpolitiske endringane i etterkrigs-noreg ganske samstemte. Men strid om historia handlar ikkje berre om kva som faktisk hende. Han kan også dreie seg om korleis ein hendingsgang bør karakteriserast. Til dømes: «Rykande fabrikkpiper og tamde fossar symboliserte framtid, tryggleik og vokster», skriv Berge Furre (1992:239) som eit tidsbilete av Noreg i etterkrigstida. Men i dei første tiåra etter krigen medan ny røyk uomtvisteleg steig opp frå fabrikkpipene og stadig nye elvedrag vart lagde i røyr var sosialdemokratiet teknokratisk? Og då økonomien openbert vart deregulert på 1980-talet med Arbeidarpartiet ikkje berre med på lasset, men i førarsetet svikta då Arbeidarpartiet det som er klassiske ideal i arbeidarrørsla? Kva ein svarer, heng saman med korleis ein vurderer eit tredje spørsmål om kven som treff best: dei som har eit kritisk eller dei som har eit meir forsonleg syn på den rolla sosialdemokratiske reformatorar har spela under moderniseringa av det norske samfunnet? I denne artikkelen prøver eg å kaste lys over norsk politisk historie og historikarstrid ved å studere oppfatningane på politisk hald om korleis politikken bør vere. Artikkelen bringer difor lite nytt om realpolitikken: om korleis maktkampen gjekk føre seg eller om korleis ei interesse måtte vike for ei tyngre. Derimot kan han bidra til ei betre forståing av kva for overordna prinsipp som har vore retningsvisarar for dei politiske partia i perioden det eg kallar den normative dimensjonen i norsk politikk. 1 Det kan igjen stille nokre av politikkendringane i nytt lys. Den vanlege arbeidsmåten til statsvitarar og historikarar som analyserer linjene i norsk politisk historie, har vore breie tilnærmingar der ein sveipar over store deler av den realpolitiske historia før ein knyter saman element frå ulike delfelt i eit heile og konkluderer til dømes med at politikken vart korporativ, forsonleg, teknokratisk, sosialistisk eller liberalistisk. Men kva om vi vender om på den tradisjonelle, breie tilnærminga og heller spør: Kva for sak eller saker kan vere særleg eigna til å representere verdibrytninga i politikken? Då vil overgangen frå analyse til syntetisering om verdistriden kunne vere Redaksjonen i Tidsskrift for samfunnsforskning samt to anonyme konsulentar fortener takk for konstruktive kommentarar. 150

8 [ LIBERAL MODERNISERING ] basert på større presisjon. Det er ein slik framgangsmåte som er brukt i denne artikkelen. Kravet til eksemplariske saker må for det første vere at dei utgjer viktige deler av partias politikk og ikkje er ein type sektorpolitikk slik at det vert opplevd at essensielle politiske verdiar står på spel. For det andre må sakene vere omstridde slik at motsetnadane i politikken kjem fram. For det tredje, sakene bør vere baserte på at politikken inneheld ulike rettferdsdimensjonar. To sentrale rettferdsdimensjonar er ein sosioøkonomisk og ein kulturell rettferdsdimensjon (jamfør Fraser & Honneth 2003). 2 For det fjerde er det ein føremon om sakene er tematisk nærståande slik at det vert lettare å sjå i kva for grad haldningane til eit parti er konsistente om sakene vert samanlikna. Skulepolitikk synest å kunne innfri dei fire krava over. Med sine mangfaldige spenningar kan han vere særleg eigna til å representere ålmenne verdibrytningar (jamfør Telhaug 2006:497); og det er difor skulepolitikk som i framhaldet vert nytta som prisme for å analysere norsk politikk. Målet med artikkelen er å karakterisere den normative dimensjonen balansegangen til ulike parti mellom fridomsverdiar, likskapsomsyn og fellesskapsinteresser i norsk politikk treffande ved hjelp av eksemplariske case frå skulepolitikken. To skulepolitiske tema som har vore omstridde i heile den samla etterkrigsperioden, er diskusjonane om private skular og diskusjonar om religion i skulen. 3 Fordi tema er omstridde, er dei eigna til å få fram motsetningar og ulike verdimessige prioriteringar i politikken. Og ikkje mindre viktig: Jamvel om dei to tema er nærståande ved at begge gjeld skulepolitikk, er dei likevel innhaldsmessig ulike ved at verdibrytningar om det sosioøkonomiske likskapsomsynet er sentralt i privatskuledebattane medan legitimiteten til bruk av statsmakt mot individ er sentralt i religionsdebattane. Dei to tema korresponderer slik med og er inntak til kvar sin rettferdsdimensjon. Religionstemaet gjeld den kulturelle rettferdsdimensjon; privatskuletemaet er eit inntak til den sosioøkonomiske rettferdsdimensjonen. Til grunn for analysen ligg alle stortingsdebattane og alle partiprogramformuleringane om dei to eksemplariske casane i den aktuelle perioden. 4 Hovuddraga i desse vert presenterte i framhaldet. 151

9 [ TUASTAD ] Det kan spørjast om kor valid framgangsmåten som er brukt, er i høve til å seie noko om norsk politikk i breiare forstand. På den eine sida: å studere politikkens normative dimensjon ved å undersøke eksemplariske case har føremoner. Djupna i analysen er sikra sidan eit omfattande materiale er gjennomgått; grunnane for totaliserande merknader vil vonleg vere tydelege. 5 På den andre sida er det også avgrensingar når, for det første, realpolitikken ikkje er med, og, for det andre, det vert implisert at dei prinsipielle verdikonstellasjonane på eitt politisk felt også er relevante på andre politiske område. Til det første, om kor vidt det som er sagt, harmoniserer med det som er gjort: Studie av idésida til politikken har sjølvstendig verdi. Eksisterande eller ny forsking om realpolitikken kan styrkje eller svekkje gehalten i dei totaliserande merknadane med utgangspunktet i politikkens idéside. Det er verdifullt for den samla forskinga om ein skulle påvise avsløre at ord ikkje har vore følgd av politisk handling. Men inntil det skjer i høve til tema studerte her, burde påstandane i denne studien ha krav på interesse. Til det andre momentet, om at berre eitt politisk felt kan vere for smalt til å seie noko om politikken i breiare forstand: Det kan vere grunn til å understreke at dei to eksemplariske casane ikkje er tilfeldig valte. Dei er eksemplariske fordi ein teoretisk kan argumentere for at dei to tema meir enn andre politiske tema ber i seg prinsipielle politiske spenningar, og det på ein måte som varer ved over tid. Men igjen: I ein kumulativ forskingsprosess har andre arbeid og samanlikningar med andre politiske område stor interesse med omsyn til om studiane er eigna til å svekkje eller styrkje dei totaliserande merknadane. Artikkelen er lagt opp slik: Først vert ulike posisjonar i norsk, politisk historieskriving kort presenterte. Deretter følgjer analysane av dei to eksemplariske casane med påfølgjande samanføying mellom analyseresultat og nyare politisk teori. 6 I den siste delen før avrundinga vert resultat og samanføyingar diskuterte opp mot dei andre posisjonane i den politiske historieskrivinga. SOSIALDEMOKRATIET: TILTALT Forsonarar står mot kritikarar i den norske, politiske historieskrivinga. Innhaldet i den kritiske posisjonen har over tid endra karakter 152

10 [ LIBERAL MODERNISERING ] medan det forsonlege blikket på norsk sosialdemokrati seint i perioden i mangt liknar slik det var tidleg i perioden Den følgjande presentasjonen følgjer tematikken i posisjonane som skiftar over tid, presentasjonen vert difor delt inn i to periodar : FORSONARAR, KRITIKARAR OG EIN MELLOM- POSISJON. Rune Slagstad (1998), Jens A. Seip ([1963] 2001) og Edvard Bull (1982) er kritikarar av det sosialdemokratiske regimet, og vurderingane deira av sosialdemokratiet impliserer påstandar om svik mot ideala Arbeidarpartiet var tufta på. Det er ikkje tale om den same typen svik. Seips vurdering botnar i hans metodologiske forankring i ein realistisk historietradisjon, og Bulls vurdering heng saman med det marxistiske utgangspunktet hans for analysen (Bull 1982; jamfør Sejersted [1995] 2000:27 30). Rune Slagstad meiner avstanden mellom demokratiske ideal og Arbeidarpartiets praksis i etterkrigstida, med sterk vektlegging av sosialøkonomiske omsyn, er for stor (Slagstad 1998: , , 470). Men felles er det at regimekritikarane meiner at Arbeidarpartiet vart maktkorrumperte. Sverre Steen (1977) representerer den motsette normative vurderinga i høve til regimekritikarane han er ein av forsonarane. Ein annan er Francis Sejersted; han peikar på at den ideologiske striden hadde konvergerande effektar. I mangt sprang striden ut av eit felles verdigrunnlag som både venstre- og høgresida aspirerer til å realisere. Den sosialdemokratiske ordenen fullførte den breitt forankra, politiske ambisjonen om rasjonell modernisering det moderne frigjeringsprosjektets realisering (Sejersted [1994] 2000:115). Even Lange legg vekt på at etterkrigstida vart ein «samarbeidsepoke» (Lange [1996] 2005:330). Frå då Johan Nygaardsvold danna regjering i 1935, veik ei prinsipiell konfrontasjonslinje plassen for pragmatisk og saksretta samarbeidsideologi (8 11). I ein mellomposisjon mellom kritikarane og forsonarane står Stein Rokkan og Berge Furre. Furre står nærare den førstnemnde leiren, Rokkan den sistnemnde. Dei ser den sosialdemokratiske ordenen som eit korporativt system. «Stemmer teller, ressurser avgjør», hevda Rokkan ([1975] 1987:206), men han vurderer partia som genuine representantar for sine respektive interessegrupperingar; for Rokkan er ikkje arbeidarpartirepresentantane korrumperte av makt. Slik Berge 153

11 [ TUASTAD ] Furre ser det, la økonomiske maktsentra i privat næringsliv i aukande grad premissane i forhandlingssamfunnet og i politikken etter som marknadskreftene fekk eit vidare rom (Furre 1992:295) : KRITIKK AV MARKNADSLIBERALISERING. Medan delar av diskusjonen om Arbeidarpartiets mangeårige styre i dei første tiåra etter 1945 galdt om politikken fann stad i ein gråsone mellom demokrati og teknokrati, er ankepunkta mot sosialdemokratiet dei siste tiåra annleis. Paradoksalt nok er problemet dei siste åra at sosialdemokratiet for mange ikkje er til å kjenne att, samanlikna med slik partiet var før. Den kritiserte perioden i tiåra etter krigen har fått ein nostalgisk glans. Spissformulert ser fleire det slik at Arbeidarpartiet i ei handvending gjekk frå å vere for styringskåte til å verte viljeslause i høve til styring. Marknadskritikarane 7 ser det annleis enn (som før) forsonarane. Jamvel om det skjer eit innhaldsmessig skilje i den kritiske posisjonen, står altså kritikarar av hovudrolleinnehavarane i den sosialdemokratiske orden mot dei som ser på dei med eit meir forsonleg blikk; det gjeld tidleg som seint i perioden. Sentralt i ulike framstellingar av dei siste tiåra i norsk politikk, er dereguleringa av den økonomiske politikken slik ho gjekk føre seg frå om lag 1980-talet og framover. Det er på forskarhald brei semje om at det skjedde ei økonomisk deregulering der meir vart overlate til marknadsmekanismane. Men igjen er det ulike normative vurderingar av endringane; desse heng saman med om ein ser endringane som naudsynte tilpassingar til strukturendringar i økonomien, eller om ein, som marknadskritikarane, ser dei i lys av den einskilde politikarens ideologiske val og mangel på visjonar (jamfør til dømes Slagstad 1998:464; Benum 1998:134; Nilsen & Østerberg 1998:56, 98; Hompland 2003:30). Ei kritisk perspektivering av Arbeidarpartiets rolle under den økonomiske dereguleringa går ofte saman med eit kulturpessimistisk syn på sosiale samfunnsendringar. Auka individuell fridom får uheldige konsekvensar for kollektiv organisering (jamfør Eriksen 2003:91; Østerberg 2001:204; Benum 1998:224; Furre 1992:489, 494). Marknadskritikarane ser ofte eit hardare samfunn vakse fram parallelt med marknadsreformene folk toler ikkje for mykje fridom. 154

12 [ LIBERAL MODERNISERING ] Eit nytt statsvitskapleg prosjekt inneheld eit mangfald mindre studiar av korleis det norske samfunnet vart prega av nyliberalisme. Medan delar av den nye politikken innehaldt nyliberale trekk (Askim, Claes, Mydske & Tranøy 2007:140), kan andre knappast kallast for nyliberale (Lie & Christensen 2007:104). Konklusjonane i oppsummeringskapitlet er at påstandane om nyliberalisme i Noreg verkar overdrivne (Mydske, Claes & Lie 2007:369). Eit anna perspektiv som også delvis skil seg frå den jamne forståinga av oppbrotet av den sosialdemokratiske orden og sosialdemokratiets marknadsliberale vending, er det som Francis Sejersted bruker. Både Høgre og sosialdemokratane stod på 1980-talet overfor ein ny situasjon: «den gamle tid med den hegemoniske orden da man mente å vite hva man ville og dessuten mente å ha redskapene til å realisere målet denne tid er over», hevdar han ([1994] 2000:128). Sejersted synest også mindre kulturpessimistisk enn mange av sine kollegaer. Dei sosiale endringane i det norske samfunnet vert forstått som «en fullbyrdelse av modernitetens frigjøringsprosjekt og av dens differensieringsprosess», slik han ser det. «Det moderne samfunn trer nå fram med sin frihet og sitt (ukoordinerte) mangfold» (Sejersted 2004:259). 8 Oppfatningane om sosialdemokratiet i den første etterkrigstida kan på denne måten grovt delast inn i tre: Først kritikarane som assosierer Arbeidarpartiet med maktkorrumpering og ei form for svik. Dernest ei oppfatning der sosialdemokratiet vert sett på som ei vellukka gjenreisning av det norske samfunnet med politiske målsettingar tilpassa det som trengtest i det norske samfunnet etter den andre verdskrigen. Til sist eit perspektiv der ein ser sosialdemokratiet som ein type korporativt system. Oppfatningane om dei siste tiåra deler seg i hovudsak mellom marknadskritiske perspektiv og dei som er meir forsonlege til sosialdemokratiets rolle. Den normative dimensjonen i norsk politikk vert i det som følgjer, sett gjennom skuleportens nøkkelhol. Etterpå vert analysen drøfta i høve til slik kritikarane, forsonarane og dei med korporativisme-perspektivet ser det. 155

13 [ TUASTAD ] RELIGION I SKULEN I dei første debattane om religion i skulen kunne eit spørsmål om andakt på lærarskulen løftast opp til eit nivå der spørsmålet galdt kulturens overleving. Hans Svarstad frå Kristeleg Folkeparti siterte i 1952 president Truman: «I denne kampen bør det beste vinna, i denne krisa bør det beste vinna, for det gjeld liv eller død for den demokratiske kulturen og kulturverdet» (ST 1952:578; sjå note 10 om referansemåte). Det underliggjande temaet i debattane var avkristninga av Noreg. Det kan forklare at debattane er hissige jamvel om den faktiske avstanden i posisjonar ofte er liten. Små skritt i feil retning, som at den obligatoriske andakten på lærarskulen opphøyrde, kunne då tilleggjast stor konsekvens. Nokre borgarlege representantar driv nærast med forkynning frå Stortingets talarstol. 9 Det heng saman med at det er eit primært omsyn for fleire av dei borgarlege representantane at politikken skal stø opp om kristendommens utbreiing. Venstresidas representantar knyter derimot i regelen ikkje fellesskapspolitikken direkte til kva som tener kristendommen. Ei meiningsbrytning først på 1960-talet er talande. Etter å ha konstatert at skulen må vere prega av den etikken samfunnet byggjer på, svarer den sentrale reformatoren Helge Sivertsen (Ap) slik om kva for etikk det dreier seg om: «Når det er spørsmål om det etiske grunnlaget i vårt samfunn, trur eg vi alle er samde om at det dei etiske normer i vårt samfunn byggjer på, er den kristne etikk» (ST 1961:3503). Fleire på borgarleg side finn stor hugnad i dette svaret. Tyder svaret frå statsråden at han legg for dagen den same fellesskapsposisjonen som dei borgarlege representantane i spørsmålet om det politiske fellesskapet bør vere religiøst verdibunde? Ikkje nødvendigvis. Statsråden kan tolkast som at han legg ei religionsekstern tilnærming til grunn der vurderinga er uavhengig av meiningar om kva som tener religionen. Han konstaterer eit historisk faktum, det norske samfunnet er historisk prega av den kristne etikken. Og generelt bør eit samfunn ha etiske grunnverdiar samfunnsmedlemmene kan innrette seg etter. Sidan den etikken som er samlande for norske samfunnsmedlemmer er den kristne etikken, er denne ein god ting som bør førast vidare. Tolka på denne måten impliserer fellesskapsposisjonen med ein historisk vilkårsbunden religiøs verdibase ei anna kopling mellom det etisk-kultu- 156

14 [ LIBERAL MODERNISERING ] relle og det politiske: Politikken må vere tufta på etisk grunn og vise samlande nøkkelverdiar, men kva ein skal kalle den etiske kjelda for, er eit pragmatisk spørsmål. Nokre år seinare seier Sivertsen i ei liknande meiningsveksling at det er «nestekjærlighetens etikk» samfunnet må byggje på (ST 1965:2848). Nestekjærleiken finst i kristendommen, men kan samstundes seiast å vere eit etisk perspektiv som også er vesentleg i mange ikkje-kristne etikkreglar, inkludert innanfor arbeidarrørsla. Med dette er det såleis generelle snarare enn religionsspesifikke etikkreglar som vert haldne fram. Den kristne preginga av samfunnet vert i innlegga frå arbeidarpartirepresentantane sett på som ei faktisk, men kontingent historisk preging snarare enn som ei lagnadsbestemt kristen preging. Ein slik fellesskapsposisjon kan kallast ein religionsfunksjonalistisk fellesskapsposisjon. På venstresida hevdar representantane elles at det finst fleire ulike kjelder til samfunnsmoral og borgarånd medan kristendom og samfunnsmoral vert sett på som det same på borgarleg side. Dette hovudskiljet i argumentasjon kan karakteriserast som kristne, dygdsetiske posisjonar på borgarleg side kontra sosialistanes generelle borgaråndsposisjonar. SJØLVBESTEMMING OG TOLERANSE. To sitat kan illustrere oppfatningane om toleranse og sjølvbestemming på venstresida. Ved avrundinga av debatten om lov om folkeskulen i 1959 fortel Hjalmar Olai Storeide (Ap) ei lita historie frå krigen. Det hende seg borte på Karmøy at dei fekk ein prest der som var nazist. Folk slutta å gå i kyrkja, og politiet fekk ordre frå Kyrkjedepartementet om at det skulle syte for at det var minst 10 mann i kyrkja kvar einaste sundag. Politiet vart nøydd til å kommandere 10 mann til å gå i kyrkja kvar sundag borte i Kopervik den gongen. Det er kanskje ein liten episode som kan få sume til å skjøne litt av tankegangen min når det gjeld å lovfeste kravet om å syngje og be (LT 1959:56). I framhaldsskuledebatten i 1946 uttaler Aani Aanisson Rysstad (Ap) seg på ein nærståande måte: «Eg har ikkje nokon hug til å vere med å setje til sides nokon av dei som har eit anna syn. Når ikkje dei religi- 157

15 [ TUASTAD ] øse sjølve er i stand til å semjast om læra, må dei finna seg i at alle religiøse retningar får same retten til å gjera seg gjeldande. Dei vil få rom, som har mest livsrett» (LT 1946:192). Det er for å svare på ein argumentasjon som tar for gitt at kristne verdiar bør utbreiast i skulen, at sosialistrepresentantar bruker toleranseargument eller argument om sjølvbestemming i staden for eit alternativ dei stundom karakteriserer som tvang. Dei borgarlege representantane føreset i sin argumentasjon at kristendommens utbreiing er eit mål i seg sjølv. Til dømes seier Venstres Karl Johan Fjermeros: «Det nyttar ikkje her å koma med denne snart forslitne frasen at kristendom er ei privatsak» (OT 1946:583). Hans Karolus Ommedal (KrF) på si side meiner at kristendomsundervisninga må kunne innebere «å halde tvilen som er det motsette av tru borte frå barnesinnet» (ST 1961:3488). Slik er det to prinsipielt ulike toleranseoppfatningar som står mot kvarandre først i den samla perioden. KRL-FAGET. Gradvis endrar debattklimaet seg i religionsdebattane; det vert mildare kulturens overleving står ikkje lenger på spel. Men om det utover på og 1980-talet også skjer endringar i mønsteret i høve til dei overordna, prinsipielle posisjonane, er eit anna spørsmål. Og det spørsmålet kan debattane om det nye skulefaget om religion KRL-faget som vert innført på 1990-talet vere eigna til å kaste lys over. KRL-faget vert eit fortettingspunkt (jamfør Seip 1986:200) som nokre av historias trådar leiar fram til og som andre går ut frå. KRLdebattane rommar ein prinsipiell gjennomtenking på politisk hald om religion i skulen. I det som ser ut som ei programerklæring for det komande KRL-faget, under ein interpellasjonsdebatt om føremålsparagrafen i 1995, seier Ap-statsråd Gudmund Hernes: «Enhetsskolen må være en møteplass for dialog» (ST 1995:2415). For Hernes og Arbeidarpartiet er det nye kristendomsfaget ein reiskap i ei nasjonsbygging som må integrere elevar med minoritetsbakgrunn på det moderne opplysningsprosjektets grunn «opplysning armert med humanitet» (ST 1995:405). I og med internasjonaliseringa av nasjonane, er det å vere norsk ikkje lenger nødvendigvis det same som «å være hvit, blond, blåøyd og protestant», som han seier (ST 1995:403). Slik Hernes ser det, kan trugsmålet om auka etnisk-basert ulikskap berre unngåast dersom einskapsskulen maktar å skape felles- 158

16 [ LIBERAL MODERNISERING ] skap mellom gruppene og likarta moglegheiter for gode framtidsutsikter. «Taper vi dette slaget i og om enhetsskolen, taper vi nasjonens enhet i vårt nye flerkulturelle samfunn» (ST 1995:404). I grunngjevinga for faget fokuserer Hernes på religionseksterne sider ved kristendommen, og han legg vekt på at det nye faget skal vere ein møteplass for elevar med ulik kulturell bakgrunn. Hernes går god for den kristne føremålsparagrafen ut frå ei pragmatisk vurdering; «if it ain t broke, don t fix it», seier han i ein interpellasjonsdebatt i Generelt synest han å tone ned det religiøse aspektet i kristendomen og heller dra fram den historiske preginga han fører vidare Helge Sivertsens religionsfunksjonalisme (sjå note 14 om ei alternativ fortolking). Når det gjeld andre parti, er det første omsynet Senterpartiets Sigurd Manneråk nemner som grunngjeving for Senterpartiets haldning til KRL-faget: «Å sikre en videreføring av kristendommen som trosgrunnlag og kulturbærer for kommende generasjoner» (ST 1996:1999). Det same omsynet er sentralt for Kristeleg Folkeparti medan Høgre primært har ei noko anna haldning ved at partiet legg større vekt på fritaksretten (jamfør Sanner, ST 1996:2008; Sterri, ST 1996:2021). I ein debatt i 2003 om dåpsopplæringa til kyrkja er i hovudsak dei prinsipielle posisjonane om religionens plass i skulen eller meir presist i skulefritidsordninga dei same som i KRL-debattane. Det er først og fremst strid om det bør kunne gå føre seg dåpsopplæring på skulefritidsordninga (SFO). Høgre, Venstre, Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet går inn for at det bør kunne skje trusopplæring i opningstida til SFO, medan eit fleirtal beståande av Arbeidarpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Framstegspartiet er imot dette (ST* 2003:1 39). 10 Posisjonane i religionsdebattane er på denne måten prinsipielt dei same som i den tidlege etterkrigstida jamvel om avstanden mellom partia har vorten mindre. DEI PRIVATE SKULANE Den første privatskulelova vert handsama av Stortinget og vedtatt først i 1970, altså ikkje i den første, men andre, påfølgjande stortingsbolken med borgarleg fleirtal etter Frå eit fleirtal med 80 av til 159

17 [ TUASTAD ] saman 150 stortingsrepresentantar ved valet i 1965, får dei borgarlege 76 representantar i Dermed hamnar i praksis dei to radikale venstrerepresentantane, Olav Kortner og Gunnar Garbo, som også sit i partiets toppleiing, på vippen. Som saksordførar for privatskulelova i 1970 endrar Kortner framlegget frå statsråd Kjell Bondevik (KrF). Vissa om at Kortner og Garbo kunne vere med å felle den borgarlege regjeringa, kan ha spela inn for at saksordførar Kortner får det som han vil, når privatskulelova omsider står på sakskartet. Kortner endrar på proposisjonen til statsråd Bondevik slik at i den vedtatte lova i 1970 vert tre vilkår knytte til kva for skular som har krav på støtte. Tilføyinga til den første paragrafen i lova er slik: «For at en skole skal kunne få offentlig tilskudd må skolen ha til formål å drive forsøk, eller være opprettet av religiøse og/eller etiske grunner, eller fylle et kvantitativt undervisningsbehov» (OT 1970:131). Tillegget kan ha medverka til at det ikkje vart etablert eit utstrakt privatskulesystem i Noreg. Men det er jo òg mogleg at eit slikt system ikkje hadde vorte etablert under andre omstende heller. Kortners tillegg er dei same vilkåra som Kristin Clemet (H) fjerna i privatskulelova i 2003, med Kristeleg Folkepartis støtte. Når SVs første kunnskapsminister Øystein Djupedal våren 2007 tar inn igjen dei same vilkåra også han med Kristeleg Folkepartis støtte vert sirkelen slutta frå den første og til den i skrivande stund siste privatskulelova. LIKSKAP I TRE VARIANTAR. Det sentrale argumentet mot private skular på venstresida er eit sosioøkonomisk likskapsargument. Argumentet går ut på at skulen må bidra til like moglegheiter for alle uavhengig av sosial bakgrunn. Difor kan det ikkje tillatast at dei som kjem frå dei høgare klassane skal få eigne og betre skular. Ein annan variant av likskapsargumentet er på mange vis snarare eit fellesskapsargument. Motstanden mot «utvalsskular», som Håkon Johnsen (Ap) kallar det «skoler der elevene kommer fra et bestemt miljø eller et bestemt sosialt sjikt» (ST 1959:1785) vert ofte motivert ved å vise til integrasjon ved at ein føreset at fellesskulen verkar til å fjerne spenningar, og ved implisitt å vise til demokratiets funksjonsmåte. Ved å åtvare mot einsretting, impliserer arbeidarpartirepresentantane at staten skal kunne brukast til å fremje autonomi (jamfør til 160

18 [ LIBERAL MODERNISERING ] dømes Bull, ST 1961:1317); eit autonomiargument kan karakteriserast som ein tredje variant av likskapsargumentet ved at det gjeld lik rett til sjølvbestemming. FORELDRERETTEN. Foreldreretten er eit hovudargument på borgarleg side. Foreldrerettsargumentet vert i hovudsak framført på to måtar. Den første varianten går ut på at foreldra har rett til å bestemme kva som er det beste for barna det må inkludere kva for oppseding og skule som høver for dei. I den andre varianten vert foreldrerettsargumentet framført ved at ein viser til samfunnsnivået i staden for til relasjonen mellom foreldre og barn. Det er gjennomgåande i debattane at det vert vist til at Noreg skil seg ut med å vere restriktivt i høve til privatskular på same vis som landa bak jarnteppet medan andre vesteuropeiske og nordiske land har eit større innslag av private skular. Borgarlege representantar ser dette som ein veikskap ved det norske demokratiet og som ei potensiell einsretting av samfunnslivet. I lovdebatten i 1970 vert foreldreretten problematisert av arbeidarpartirepresentantar og av dei to venstrerepresentantane Olaf Kortner og Gunnar Garbo. «Egentlig er det mer tale om en plikt til omsorg og oppdragelse enn om en spesiell rett for foreldrene», seier Kortner (OT 1970:50). TO TOLERANSEOPPFATNINGAR. «De private skolene er toleransens faste borg som hevder bl.a. foreldrenes rett til å velge påvirkning for sine barn», seier Kristeleg Folkepartis Arne Sæter i budsjettdebatten haustsesjonen Men at Kristeleg Folkeparti skulle representere toleransen i norsk politikk og samfunnsliv, er Trygve Bratteli ganske usamd i, gjev han til kjenne. I hovudinnlegget sitt i lovdebatten i 1970 hevdar Bratteli at det er «ganske åpenbart at Kristelig Folkeparti er det minst tolerante element i norsk politikk» (OT 1970:109). Bratteli knyter toleranseverdien til det som går føre seg internt på skulane og ikkje som eit tilhøve mellom staten og gruppene. Arbeidarpartirepresentantane ser toleranseverdien primært ut frå kva som fremjar toleranseverdien mellom elevane. Dei meiner at mange private skular er baserte på haldningar som ikkje fremjar toleranseverdien, snarare tvert imot. I debattane vert konsesjonar til gruppene avviste av arbei- 161

19 [ TUASTAD ] darpartirepresentantane. Slik ein på venstresida ser på toleranseverdien, vert denne best fremja ved å bli utbreidd blant integrerte medlemmer i eit nasjonalt, demokratisk fellesskap. Dei borgarlege, med unntak av Kortner og Garbo frå Venstre, vurderer toleranseverdien først og fremst i eit samfunnsperspektiv og som eit tilhøve mellom staten og gruppene. Nokre representantar vedgår at det internt i private skular kan vere undervisning som er problematisk i eit toleranseperspektiv, men dette problemet vert underordna verdien av toleranse på samfunnsnivå, eller det vert peika på eigna tilsynsordningar som kan bøte på eventuelle intoleranseproblem på skulane. TO NYE AKTER OM PRIVATSKULANE. I den samla, analyserte perioden er privatskuledebattane som eit drama i tre akter. Perioden fram til den første privatskulelova vart vedtatt i 1970-talet, kan sjåast på privatskuledebattanes første akt. I denne vert frontane etablerte. Deretter følgjer to nye akter: Først ei akt som har karakteren til eit intermesso. Mot slutten av den samla perioden, i den tredje akta, hardnar det til igjen. På ny vert det samling ved fronten. Utover på 1970-talet endrar privatskuledebattane karakter, venstresida modererer kritikken. Den reelle usemja koker ned til ulike «privatskulevarsel» når framtida vert vurdert. I lovdebatten i 1970 otta Arbeidarpartiet for at det skulle kome eit omfangsrikt system av private skular. Dei borgarlege meinte ei slik frykt var overdriven. Paul Thyness (H) oppfatta Arbeidarpartiets haldning som ikkje anna enn «en ny myte som kommer til å føye seg smukt inn i rekken av de skremsler som Arbeiderpartiet ikke vil like å snakke høyt om når det er gått noen år» (OT 1970:27). Realiteten er at Thyness hadde rett. Då venstresida igjen vann fleirtalet på Stortinget i 1973, endrar dei ikkje lova slik ein kunne forventa ut frå argumentasjonen under lovdebatten tre år tidlegare. Det heng saman med det Guttorm Hansen (Ap) gjev uttrykk for når han i ein evalueringsdebatt om privatskulelova i 1978 vedgår at «privatskolene ikke har utviklet seg på en slik måte som mange av oss fryktet» (ST 1978:2862). Difor vert det borgfred, som Høgres Lars Roar Langslet seier det (ST 1978:2857), om dei private skulane på Stortinget på 1970-, og første halvdel av 1990-talet. 162

20 [ LIBERAL MODERNISERING ] I 1991, medan det enno er borgfred, kjem ei sak med sterke prinsipielle overtonar for dagen. Representantar frå Høgre og Framstegspartiet reagerer kraftig på at nokre private gymnas som mottar statsstøtte, ikkje skal få ta inn eit ganske høgt beløp i skulepengar. I debatten er det ikkje primært statsråd Gudmund Hernes (Ap), men først og fremst Kristeleg Folkepartis Kjell Magne Bondevik som forsvarer departementet. Bondevik tek kraftig avstand frå Petter Thomassen (H), som fører an i saka (Hernes tek meir kommando i ein interpellasjonsdebatt om dei same skulane litt seinare, reist av Framstegspartiets Finn Thoresen). Bondevik seier det aldri har vore tanken hjå han og andre forkjemparar for private skular at skulesystemet skulle bli todelt (ST 1991:1659). Han spør om det kan vere slik at Høgre og Framstegspartiet går inn for at nokre private skular skal kunne tilby sine lærarar mykje høgare lønn enn andre skular og høgare honorar til styremedlemmene og så bortetter. Bondevik fryktar at ei slik opning vil kunne føre til at det vert etablert eliteskular (side 1699). Det prinsipielt interessante i oppgjeret om eliteskular er at Høgre og Framstegspartiet eksplisitt braut med likskapsideen i skulepolitikken. Og at dei då vart sette grundig på plass av Kristeleg Folkeparti. TREDJE AKT: NY FRONT. I 1998 er det slutt på borgfreden. Etter at Arbeidarpartiet gir frå seg regjeringsmakta ettersom partiet fekk mindre enn 36,9 prosent oppslutnad ved valet i 1997, vert dei private skulane ei god sak for å markere avstand til høgresida. I 2003 er det duka for ny, stor debatt om det som då var den tredje privatskulelova. 11 I den nye fronten i privatskuledebattane står denne gongen Senterpartiet på venstresida saman med Arbeidarpartiet og Sosialistisk Venstreparti mot Høgre, Venstre, Kristeleg Folkeparti og Framstegspartiet, som ikkje er del av eit borgarleg fellesskap, på høgresida. Den viktigaste prioriteringa for regjeringa er ifølgje Clemet å betre kvaliteten i den offentlege skulen. Clemet vil at foreldreretten skal verte reell for alle, og meiner at valfridom er eit gode i seg sjølv. «Vi har ikke skoleplikt i Norge», seier ho i lovdebatten i «Privat sektor er ikke et underbruk av staten. Det er ikke staten som eier våre barn» (OT* 2003:35). Høgres hovudtalskvinne, Ine Marie Erik- 163

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015

Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015 Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015 Utforskaren Hovudområdet grip over i og inn i dei andre hovudområda i faget, og difor skal ein arbeide med kompetansemåla i utforskaren samtidig med at ein arbeider

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200903324-51 Arkivnr. 520 Saksh. Farestveit, Linda Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 17.09.2013 EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon Uansett om elevane skal svare på den individuelle oppgåva skriftleg eller munnleg, kan læraren og elevane avtale når og korleis det kan vere formålstenleg med tilbakemeldingar. Læraren kan bruke undervegsvurderinga

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Pedagogisk plattform

Pedagogisk plattform Pedagogisk plattform Visjon Fag og fellesskap i fokus Våre verdiar Ver modig Ver imøtekommande Ver truverdig Pedagogisk plattform Vi bygger på Læringsplakaten og konkretiserer denne på nokre sentrale område:

Detaljer

Rumenske og norske studentars bruk av bibliotek og ressursar.

Rumenske og norske studentars bruk av bibliotek og ressursar. Rumenske og norske studentars bruk av bibliotek og ressursar. Av Ane Landøy og Angela Repanovici Hausten 2007 gjorde Universitetsbiblioteket i Bergen og the Central Library of Transylvania University,

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no

Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson. www.utdanningsforbundet.no Styrk rådgjevartenesta i skulen! Rådgjevaren ein nøkkelperson www.utdanningsforbundet.no Rådgjevaren ein nøkkelperson Ei god rådgjevarteneste i skulen medverkar til at elevane får: betre sjansar til å

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor Eit undervisningsopplegg om BARNERETTANE MÅL frå læreplanen DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING Artikkel 2: Alle barn har rett til vern mot diskriminering PRIVATLIV Artikkel 16: Alle barn har rett til

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar

Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Dato: 29.02.2012 Ansvarlig: TSH Høyringsinnspel til endringar i Teknisk forskrift om krava til tilgjenge i studentbustadar Unge funksjonshemmede takkar for høvet til å kommentera departementet sitt framlegg

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen Denne eksamensrettleiinga gir informasjon om sentralt gitt eksamen, og korleis denne eksamen skal vurderast. Rettleiinga skal vere kjend for elever,

Detaljer

Innspelsundersøking. Kommunestruktur i Vest-Telemark GUNN KRISTIN AASEN LEIKVOLL

Innspelsundersøking. Kommunestruktur i Vest-Telemark GUNN KRISTIN AASEN LEIKVOLL Innspelsundersøking Kommunestruktur i Vest-Telemark GUNN KRISTIN AASEN LEIKVOLL Innhald 1. Innleiing... 3 1.1 Status og mål... 3 1.2 Vurderingar av mål knytt til kommunesamanslåing... 4 1.3 Haldningar

Detaljer

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform Godt Lokaldemokrati ei plattform Godt lokaldemokrati ei plattform Norsk lokaldemokrati er godt men kan og bør bli betre. KS meiner ei plattform vil vere til nytte i utviklingsarbeidet for eit betre lokaldemokrati.

Detaljer

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 BARNEHAGANE OG BARNEHAGESEKTOREN i KLEPP KOMMUNE 1 Klepp kommune Del 1: Grunnlaget Del 2: Område for kvalitetsarbeid Del 3: Satsingsområda Del 4: Implementering Del

Detaljer

Om læring Frontane i diskusjonar omkring læringsforsking. Ingrid Fossøy Fagdag, 19. september 2008 Høgskulen i Sogn og Fjordane

Om læring Frontane i diskusjonar omkring læringsforsking. Ingrid Fossøy Fagdag, 19. september 2008 Høgskulen i Sogn og Fjordane Om læring Frontane i diskusjonar omkring læringsforsking Ingrid Fossøy Fagdag, 19. september 2008 Høgskulen i Sogn og Fjordane Omgrepet læring Omstridt på byrjinga av det 21. århundret usemje om korleis

Detaljer

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Side 1 Tingvoll, 21. september 2013 NVE FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Naturvernforbundet har gått langs elva på den planlagde utbyggingsstrekninga 15.9.2013. Vi har ikkje gått traseen

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg?

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg? IA-funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? // IA - Funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? Målet med eit inkluderande arbeidsliv (IA) er å gje plass til alle som kan og vil

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Danning, retorikk og rådgjeving

Danning, retorikk og rådgjeving Ove Eide Danning, retorikk og rådgjeving Rådgjevarsamling 2013 Våre handlinger det vi faktisk gjør er bærere av budskap. Alt vi gjør i forhold til en annen, er kommunikasjon, også det å ikke gjøre noe

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu

INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016. www.hivolda.no/glu INFORMASJONSHEFTE GRUNNSKULELÆRARUTDANNINGANE HØGSKULEN I VOLDA STUDIEA RET 2015 2016 www.hivolda.no/glu 1 2 Innhald Tid til studiar og undervising... 4 Frammøte... 4 Arbeidskrav, eksamen og progresjon

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Plan for framlegginga

Plan for framlegginga Tema Pedagogiske leiarar og assistentar si vektlegging av innhaldet i barnehagen i lys av auka politisk fokus. Resultat frå MAFAL-studien ved HVO og HIOA Plan for framlegginga Kva meiner vi med innhald?

Detaljer

Høring - finansiering av private barnehager

Høring - finansiering av private barnehager Høring - finansiering av private barnehager Uttalelse - Sande barnehage Status: Innsendt til Utdanningsdirektoratet. Bekreftet av instans via: eldrid@sandebarnehage.com Innsendt av: Eldrid Skudal Innsenders

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007 Rapport om målbruk i offentleg teneste 27 Institusjon: Adresse: Postnummer og -stad: Kontaktperson: E-post: Tlf.: Dato: Høgskolen i Sør-Trøndelag 74 Trondheim Lisbeth Viken lisbeth.viken@hist.no 7355927

Detaljer

The function of special education LP-konferansen 2015 Hamar 21. - 22. mai 2015

The function of special education LP-konferansen 2015 Hamar 21. - 22. mai 2015 SPEED-prosjektet The function of special education LP-konferansen 2015 Hamar 21. - 22. mai 2015 Peder Haug, Prosjektleiar og professor i pedagogikk Høgskulen i Volda 1 SPEED-prosjektet Eit samarbeid mellom

Detaljer

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv):

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): VEDLEGG 1 I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): 2-12 tredje ledd skal lyde: For private grunnskolar

Detaljer

Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar.

Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar. Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar. Trude Bukve Institutt for lingvistikk, litteratur og estetiske fag Kort om masteroppgåva.. Ei undersøking av finansterminologi

Detaljer

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet SPRÅKRÅDET Utdanningsdirektoratet Postboks 2924 Tøyen 0608 OSLO REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006 Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

Detaljer

Valle Venstre. «Menneska er viktigare enn systemet.»

Valle Venstre. «Menneska er viktigare enn systemet.» Valle Venstre «Menneska er viktigare enn systemet.» Dette er Valle Venstre: Venstre er eit liberalt parti. Ein liberal politikk tek utgangspunkt i det enkelte mennesket, samstundes med at alle har ansvar

Detaljer

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning navn på profil/kortversjon NORSKE ARBEIDSTAKARAR MED BERRE GRUNNSKOLE BØR TA MEIR UTDANNING 1 Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning Årets Vox-barometer syner at tilsette med

Detaljer

IKT-kompetanse for øvingsskular

IKT-kompetanse for øvingsskular Notat / Svein Arnesen IKT-kompetanse for øvingsskular Spørjeundersøking ved Vartdal skule VOLDA Forfattar Ansvarleg utgjevar ISSN Sats Distribusjon Svein Arnesen Høgskulen i Volda -7 Svein Arnesen http://www.hivolda.no/fou

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

FORFALL Kristin Tufta Kirknes (V) meldt forfall Are Traavik (Sp) ikkje meldt forfall på grunn av at innkallinga ikkje var motteke på E-post

FORFALL Kristin Tufta Kirknes (V) meldt forfall Are Traavik (Sp) ikkje meldt forfall på grunn av at innkallinga ikkje var motteke på E-post Kvinnheerrad kommunee MØTEPROTOKOLL Kontrollutvalet Dato: 11.09.12 Kl.: 09.30 14.00 Stad: Møterom Samfunnskroken Saknr.: 28/12 35/12 MØTELEIAR Sølvi Ulvenes (H) DESSE MØTTE Frøydis Fjellhaugen (Ap) Sigmund

Detaljer

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Sakspapir Saksbehandlar Arkiv ArkivsakID Ingvild Hjelmtveit FE - 002 15/709 Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Kommunestruktur - oppstart reelle drøftingar Vedlegg: Etablering

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Vurderingsrettleiing 2011

Vurderingsrettleiing 2011 Vurderingsrettleiing 2011 ENG0012 Engelsk 10.trinn Til sentralt gitt skriftleg eksamen Nynorsk Vurderingsrettleiing til sentralt gitt skriftleg eksamen 2011 Denne vurderingsrettleiinga gir informasjon

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Strategiplan for Apoteka Vest HF

Strategiplan for Apoteka Vest HF Strategiplan for Apoteka Vest HF 2009 2015 Versjon 0.91 03.09.2008 Strategiplan for Apotekene Vest HF 2009 2015 Side 1 Innleiing Det har vore nokre spennande år for Apoteka Vest HF sida reforma av helseføretaka

Detaljer

VIDARE SAMARBEID MELLOM FYLKESKOMMUNANE PÅ VESTLANDET MED TANKE PÅ Å FREMJE NYNORSKE LÆREMIDDEL

VIDARE SAMARBEID MELLOM FYLKESKOMMUNANE PÅ VESTLANDET MED TANKE PÅ Å FREMJE NYNORSKE LÆREMIDDEL Strategi- og næringsavdelinga Arkivsak 200800581-42 Arkivnr. 027 Saksh. Fredheim, Ingeborg Lie, Gjerdevik, Turid Dykesteen, Bjørgo, Vigdis, Hollen, Sverre Saksgang Møtedato Vestlandsrådet 02.12.2008-03.12.2008

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Årsplan i samfunnsfag 10.klasse 2015-2016

Årsplan i samfunnsfag 10.klasse 2015-2016 Årsplan i samfunnsfag 10.klasse 2015-2016 Veke Kunnskapsløftet Emne: Læremiddel: Lærebok: Kosmos 10 34-36 -gjere greie for korleis ulike politiske parti fremjar ulike verdiar og interesser, knyte dette

Detaljer

HiST i Sosiale Medier

HiST i Sosiale Medier HiST i Sosiale Medier Innhald Kvifor skal HiST vere tilstade i sosiale medier?... 2 HiST-tilsette i sosiale medier... 2 Facebook... 3 Korleis bruker HiST den overordna Facebook-sida?... 3 Tips til godt

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

ORGANISERING AV KNUTEPUNKSKULEN FOR HØRSELSHEMMA ELEVAR FRÅ HAUSTEN 2010

ORGANISERING AV KNUTEPUNKSKULEN FOR HØRSELSHEMMA ELEVAR FRÅ HAUSTEN 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200910136-1 Arkivnr. 523 Saksh. Lisen Ringdal Strøm, Janne Saksgang Opplærings- og helseutvalet Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 10.11.2009 18.11.2009-19.11.2009

Detaljer

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar «Alt kveg bør ut å beite i utmarka», skriv Torbjørn Tufte. Foto: Mariann Tvete Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar Jordbruksnæringa no må samle seg og velje kva kampar dei vil ta til fulle,

Detaljer

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar.

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. Vårt ynskje: Alle barn skal ha eit trygt miljø i barnehagen utan mobbing.

Detaljer

VI DELER Trusopplæring i Den norske kyrkja

VI DELER Trusopplæring i Den norske kyrkja VI DELER Trusopplæring i Den norske kyrkja Vi deler tru og undring Vi deler kristne tradisjonar og verdiar Vi deler opplevingar og fellesskap Vi deler håp og kjærleik 2 Gjennom eit år skjer det om lag

Detaljer

Høringsuttalelse Høring - Forslag til forskrift om rammeplan for barnehagelærerutdanning - KD Kunnskapsdepartementet

Høringsuttalelse Høring - Forslag til forskrift om rammeplan for barnehagelærerutdanning - KD Kunnskapsdepartementet Lakkegata 3 / 0187 Oslo T: 22 04 49 70 F: 22 04 49 89 E: nso@student.no W: www.student.no Høringsuttalelse Høring - Forslag til forskrift om rammeplan for barnehagelærerutdanning - KD Kunnskapsdepartementet

Detaljer

Ny strategiplan for Høgskulen

Ny strategiplan for Høgskulen Ny strategiplan for Høgskulen Nokre innspel til det vidare arbeidet Petter Øgar Mi forståing av strategisk plan Ein overordna og langsiktig plan for å oppnå bestemte overordna mål for organisasjonen Måla

Detaljer

Eit lærande utdanningssystem?

Eit lærande utdanningssystem? 07.Mai 2015 Øyvind Glosvik: Eit lærande utdanningssystem? 1 http://www.utdanningsnytt.no/magasin/2015/mysteriet-i-vestsogn-og-fjordane-er-fylket-som-forundrar-forskarane/ Mitt prosjekt: Kva er «annleis»

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Kosmos 8 Skulen ein stad å lære, s. 220-225 Elevdemokratiet, s. 226-231. 36 Kosmos 8 Vennskap, s. 232-241 Artiklar på internett

Kosmos 8 Skulen ein stad å lære, s. 220-225 Elevdemokratiet, s. 226-231. 36 Kosmos 8 Vennskap, s. 232-241 Artiklar på internett ÅRSPLAN i Samfunnsfag Skuleåret: 2010/2011 Klasse: 8 Faglærar: Alexander Fosse Andersen Læreverk/forlag: / Fagbokforlaget Kompetansemål LK06 Læringsmål for perioden Periode Innhald Læreverk/læremiddel

Detaljer

ORGANISATORISK PLATTFORM FOR UNGE VENSTRE

ORGANISATORISK PLATTFORM FOR UNGE VENSTRE ORGANISATORISK PLATTFORM FOR UNGE VENSTRE 2016-2019 INNLEIING Organisatorisk plattform er vedteken av Unge Venstres landsmøte 2015 og gjeld for perioden 2016-2019. Det er berre landsmøte som i perioden

Detaljer

Forsøk på å flytte ein koloss EU/Norge landbruk 1993/94. Presentasjon NILF 1. mars 2007 Alf Vederhus

Forsøk på å flytte ein koloss EU/Norge landbruk 1993/94. Presentasjon NILF 1. mars 2007 Alf Vederhus Forsøk på å flytte ein koloss EU/Norge landbruk 1993/94 Presentasjon NILF 1. mars 2007 Alf Vederhus KVA ER DETTE? Ein analyse av medlemskapsforhandlingane EU/Norge på landbruksområdet 1993/94 Basert på

Detaljer

Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO. Gjeld frå 1. januar 2015

Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO. Gjeld frå 1. januar 2015 Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO Gjeld frå 1. januar 2015 1 Innhald Innleiing... 3 Del 1: Reglar om inhabilitet... 4 1.1. Automatisk

Detaljer

SØKNAD OM STØTTEKONTAKT

SØKNAD OM STØTTEKONTAKT MASFJORDEN KOMMUNE Sosialtenesta Nav Masfjorden Postboks 14, 5987 Hosteland Tlf 815 81 000/47452171 Unnateke for offentleg innsyn Jf. Offlentleglova 13 SØKNAD OM STØTTEKONTAKT Eg vil ha søknaden handsama

Detaljer

Lokale arbeidstidsavtalar moglege løysingar og utfordringar Del 1: Rolleforståing

Lokale arbeidstidsavtalar moglege løysingar og utfordringar Del 1: Rolleforståing Lokale arbeidstidsavtalar moglege løysingar og utfordringar Del 1: Rolleforståing Hovudelementa på stasjon Arbeidstid Rolleforståing Målsettingar og intensjonar med arbeidstidsavtalen Prosessar Forteljing

Detaljer

Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015

Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015 BREV MED NYHENDE 06/02/2015 Endringar i plan- og bygningslova (plandelen) frå 1. januar 2015 Av advokat Anders Elling Petersen Johansen Bakgrunn Regjeringa har, etter eiga utsegn, ei målsetjing om å gjere

Detaljer

BARNEOMBODET. Deres ref: Vår ref: Saksbehandlar: Dato: 13/01630-2 Ane Gjerde 11. desember 2013

BARNEOMBODET. Deres ref: Vår ref: Saksbehandlar: Dato: 13/01630-2 Ane Gjerde 11. desember 2013 BARNEOMBODET Barne-, likestillings- og inkluderingsdepartementet Postboks 8036 Dep 0030 OSLO Deres ref: Vår ref: Saksbehandlar: Dato: 13/01630-2 Ane Gjerde 11. desember 2013 Høyring - forslag til endringar

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Folketalsutviklinga i PANDA vert bestemt av fødselsoverskotet (fødde minus døde) + nettoflyttinga (innflytting minus utflytting). Fødselsfrekvensar og dødsratar

Detaljer

Forslag frå fylkesrådmannen

Forslag frå fylkesrådmannen TELEMARK FYLKESKOMMUNE Hovudutval for kultur Forslag frå fylkesrådmannen 1. Telemark fylkeskommune, hovudutval for kultur gir Norsk Industriarbeidarmuseum og Vest Telemark Museum ei samla tilsegn om kr

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto TILSYNSRAPPORT første halvår 2012 - ei evaluering av marknadsføring frå januar til og med juni månad 2012 Tilsynsrapport marknadsføring nr. 2012-12 Lotteritilsynet

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

NOREGS HØGSTERETT. Den 27. januar 2015 vart det av Høgsteretts ankeutval med dommarane Utgård, Stabel og Indreberg i

NOREGS HØGSTERETT. Den 27. januar 2015 vart det av Høgsteretts ankeutval med dommarane Utgård, Stabel og Indreberg i NOREGS HØGSTERETT Den 27. januar 2015 vart det av Høgsteretts ankeutval med dommarane Utgård, Stabel og Indreberg i HR-2015-00184-U, (sak nr. 2014/2192), sivil sak, anke over orskurd: Oslo Vei AS, konkursbuet

Detaljer

Aust-Agder Venstre og Vest-Agder Venstre v/fylkessekretær Jan Kløvstad Kongens gate 34 4608 Kristiansand. Førde, 14.

Aust-Agder Venstre og Vest-Agder Venstre v/fylkessekretær Jan Kløvstad Kongens gate 34 4608 Kristiansand. Førde, 14. Partilovnemnda v/leiar Ørnulf Røhnebæk Fylkesmannen i Sogn og Fjordane Postboks 14 6801 Førde Kontaktpersonar: Turid Digernes Eikås Tlf. 57 72 32 33 Sylvi Hjelmeland Lone Tlf. 57 72 32 52 E-post: olitiske

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Vurdering av allianse og alternativ

Vurdering av allianse og alternativ Leiinga Høgskulen i Volda Kunnskapsdepartementet Postboks 8119 Dep 0032 OSLO Postboks 500 6101 Volda Telefon: 70 07 50 00 Besøksadresse: Joplassvegen 11 6103 Volda postmottak@hivolda.no www.hivolda.no

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Referat frå årsmøtet i Leikarringen i Bondeungdomslaget i Oslo 25. februar 2014 i Lagsrommet, Rosenkrantz gate 8 kl. 19

Referat frå årsmøtet i Leikarringen i Bondeungdomslaget i Oslo 25. februar 2014 i Lagsrommet, Rosenkrantz gate 8 kl. 19 Referat frå årsmøtet i Leikarringen i Bondeungdomslaget i Oslo 25. februar 2014 i Lagsrommet, Rosenkrantz gate 8 kl. 19 Til stades på møtet: 15, alle med røysterett Sak 1 Opning av møtet 1.1 Godkjenning

Detaljer

Høringsuttalelse Høring - Fagerbergutvalgets utredning NOU 2011:6 Et åpnere forskningssystem - KD Kunnskapsdepartementet

Høringsuttalelse Høring - Fagerbergutvalgets utredning NOU 2011:6 Et åpnere forskningssystem - KD Kunnskapsdepartementet 1 2 3 4 5 6 7 8 Lakkegata 3 / 0187 Oslo T: 22 04 49 70 F: 22 04 49 89 E: nso@student.no W: www.student.no 9 10 11 12 13 Høringsuttalelse Høring - Fagerbergutvalgets utredning NOU 2011:6 Et åpnere forskningssystem

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Oktober 2014 Tittel: Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Dato: Oktober 2014 www.nokut.no Forord NOKUT har vore i kontinuerleg endring sidan

Detaljer