reint sagt Infoblad frå SIMAS Farleg avfall i byggavfall Slik oppbevarer du maten din Ny miljøstasjon i Vik OFFENTLEG INFORMASJON

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "reint sagt Infoblad frå SIMAS Farleg avfall i byggavfall Slik oppbevarer du maten din Ny miljøstasjon i Vik OFFENTLEG INFORMASJON"

Transkript

1 OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr Mars Farleg avfall i byggavfall Slik oppbevarer du maten din Ny miljøstasjon i Vik Infoblad frå SIMAS

2 Reint sagt Det er ei stor utfordring i å gjera ting rett og gjera dei rette tinga i ei verd som stadig er i endring! Dei siste 10-åra har det vore sterk fokus på klimautfordringa. No er det stadig fleire som påpeikar at ressurssituasjonen vil også krevje meir materialgjenvinning. Med snart 7 milliardar menneske på jorda, der alle vil ha dei same varene, so stig prisen på råvarer kraftig. På mange av metalla som inngår i mobiltelefonar og anna elektronisk utstyr vert mindre enn 1 % attvunne. For fosfor er tilgangen snart slutt, noko so påverkar gjødselsituasjonen. I løpet av det 20.århundre vart i EU-området; Forbruket av brensel 12-dobla Utvinning av materialressursane 34-dobla Årlig brukar kvar EU-borgar 16 tonn med materiale der 6 tonn blir avfall Alt dette påverkar også den økonomiske utviklinga i tillegg til at det påverkar dei miljømessige konsekvensane. Me vil difor verta tvinga til å bruka råvarene smartare og om att og om att, i staden for å brenna desse, noko som ein gjere berre ein gong. Det er viktig, her som med alt anna, å starte med seg sjølv. Kva gjere du og eg, som bur i SIMAS-regionen, med dette? Det er viktig, her som med alt anna, å starte med seg sjølv. Me kan ikkje venta at andre stadig vekk ordnar opp for oss dette gjeld i dei daglege innkjøpa våre og når me skal kvitte oss med avfallet. Me må vere bevist våre handlingar og dei konsekvensar dei har, både på kort og lang sikt. REDAKSJON Ansvarleg redaktør: Hallvard Thomassen Informasjonsmedarbeidar: Tone Myklebust Opplag: Redaksjonen avslutta: 5. mars 2013 Foto: Simas, arkiv, istockphoto.com Design: Gasta design & kommunikasjon Trykk: Natvik Prenteverk Papir: 100% resirkulert papir Det er so lett å tenkje at det betyr so lite om eg for eksempel kastar eit batteri ute i naturen, men om alle tenker slik so blir det jo ikkje berre eitt Sjølv dei store stega startar med dei små! Med dette som bakgrunn sett SIMAS meir fokus på rett sortering. På denne måten kan me sikra at material og ressursar kan brukast oppatt, og ikkje verta send til brenning. Billigare er dette også! Me i SIMAS ynskjer alle ei fin påskehøgtid! Hallvard Thomassen direktør 2

3 Renovasjon for hytte og fritidshus Påsken nærmar seg, og mange tek turen til fjells og på hytta. Me vil samband med dette minne om våre avfallsordningar for hytter og fritidshus. Avfall frå hytter og fritidshus skal kastast i hyttecontainer. Desse containerane er berre berekna på hushaldsavfall. Elektriske artiklar, farleg avfall, rive- og bygningsavfall, madrassar, jernskrap og andre store gjenstandar skal leverast miljøstasjonen. Glas og metallemballasje skal leverast i glasiglo. Ver merksam på at ein del hyttecontainerar har innkastluker på sidene, og er berekna for små «handleposar», ein har difor ikkje moglegheit for å levera avfall i sekk i desse containerane. Finn din nærmaste hyttecontainer og returpunkt på Me oppmodar alle til å halda det reint og ryddig rundt hyttecontainarar og returpunkt. Ny miljøstasjon i Vik I haust starta arbeidet med å byggja ny miljøstasjon i Vik. Miljøstasjonen er plassert på Sæbø i Vik, aust for Vikja. Bystøl AS har prosjekteringsarbeidet, og Sogn Entreprenør fekk oppdraget å byggja miljøstasjonen etter Simas sin anbodsrunde. Arbeidet skal etter planen vera ferdigstilt i midten av mars i år. Opningsdato er endå ikkje bestemt. Miljøstasjonen er utforma med gjennomkøyring og breid rampe for å redusera kødanning. Tilgang til miljøstasjonen vert ny vegtilkomst frå Seimsvegen, og utattkøyring til Elvegata. Vik miljøstasjon vil og disponera to hallar i Vik Industrihus, til kontor, matrom, lager m.m. Med tida vil det verta arbeida med å etablera ein gjenbruksstasjon i ein av hallane. 3

4 Byggeavfall Rett avfallshandtering er viktig ved rehabilitering, oppussing og rivingsprosjekt i hus og hytte. Miljøgifter i bygningsdelar er lite nedbrytbare, dei kan føre til skadar både på miljø og helse dersom dei slepp ut i naturen. Farleg byggeavfall er eit av Noregs største forureiningsproblem. Avfallet inneheld ein miks av ulike miljøgifter som fører til alvorlege skadar på menneske og natur, det er difor svært viktig å vera nøye med å sortera og levera avfallet til godkjente avfallsmottak (miljøstasjonen). Materiala er ikkje skadelege når dei er ein del av eit hus eller ein bygning. Når bygg vert rive, knust og/eller kasta, vert det frigjort stoff som har langvarige og øydeleggjande verknad på jord, vatn, luft og menneske. Det er difor svært viktig at den som er ansvarleg for eit byggjeeller oppussingsprosjekt tek sorteringsjobben alvorleg, og dermed hindrar at de giftige stoffa vert spreidd til omgjevnadane og gjev alvorlege miljøskadar. Farlege stoff som finst i byggavfall: Isolerglasvindauge Vindauge med PCB: Norskproduserte , utanlandske t.o.m Vindauge med klorparafin/ftalater: Norskproduserte , utanlandske Polyuretanisolasjon i ytterdører garasjeporten er isolert med mineralull (Glava, Rockwool), er den ikkje farleg avfall. KFK og HKFK vert brukt som isolasjon i kjølerom Ftalater Fugemasse produsert mellom innehaldt ofte PCB. Frå 1970 til 1990 vart klorparafin brukt i slik masse. Begge stoffa er miljøfarlege. produsert før 2003 inneheld KFKeller HKFK-gass. Frigjort gass gjer at ozonlaget vert redusert og drivhuseffekten aukar. Ein kan finna polyuretanisolasjon i terasse- og ingangsdører. KFK- eller HKFK-gassar Finst i isolerte garasjeportar. Er garasjeporten produsert før 2003, er isolasjonsskummet høgst sannsynleg skadeleg for ozonlaget. Porten skal leverast som farleg avfall. Dersom Golvbelegg inneheld mest sannsynleg ftalater. Takfolie er eit vinylprodukt som inneheld ftalater. Takfolie som er lagt før år 2000 er farleg avfall. Cellegummi 4

5 med bromerte flamme-hemmarar vart brukt som isolasjon før 2003, ofte på vass- og avlaupsrøyr. Asbest Tetningar i omnsrøyr Takplater som er brukt innandørs kan innehalde asbest Lettveggar og innsida av ytterveggar i bygg frå før 1980, kan vere laga av eller dekt med asbestplater. Asbest kan gje lungekreft. Det er tillat for privatpersoner å riva asbest på eiga hand på eigen eigedom, men bruk beskyttelsesklede og P3-maske som dekker munn og nase. Asbest må pakkast i 2 lag plast før levering, og leverast på pall, gjerne med strekkfilm rundt pall og plast. Oljetankar Parafin og fyringsoljetankar er farleg avfall. Alt elektrisk og elektronisk utstyr skal sorterast og leverast som EE-avfall Trykkimpregnert treverk Maling, lim og lakk samt diverse oppussingsavfall er farleg avfall. Asbestmasse som isolasjon direkte på røyret vart ofte brukt i perioden , som regel kun på røyrbend og T-ledd (ikkje rette røyrstrekk), og på isolasjonsavslutningar mot ventilar (kranar). Tre lag isolasjon med asbest innerst var vanlig på radiator- og varmtvannsrøyr frå ca Då ligg asbesten som oftast på heile røyret, dvs. både på rette strekk og bend. Eternittplater kan vera brukt som kledning og tak på hus. Innvendig kan asbest vera nytta som brannisolering, gjerne i fyrrom Ventilasjonskanalar av eternitt, (ofte i firkanta kanalar) Slik finn du ut om treverket er trykkimpregnert eller ikkje: Ved grøn farge innvendig er treverket trykkimpregnert, lys farge innvendig eller på undersida viser at treverket ikkje er impregnert. Ikkje brenn trykkimpregnert treverk! Då vil svært giftige gassar, støv og oske verta utvikla. Terrassar og utvendige trepper av tre, og utvendig kledning er ofte trykkimpregnert treverk. Kreosotimpregnert treverk Kreosot er et tjærestoff som skadar naturen. Stoffet har ein tydeleg brunsvart farge og luktar tjære. Jernbanesviller og telefonstolpar med kreosot er ofte brukt i trapper, sandkasser og som støttemurar i hagar. Dersom du ikkje sorterer vert avfallet deponert eller brent. Då vert ofte dei farlege stoffa frigjort, og forureinar jord eller luft. Det er du som har ansvar for sorteringa. Du kan ikkje overlate dette til andre. Er du i tvil om eit avfall skal karakteriserast som farleg avfall: Handter, sorter og lever avfallet som farleg. SIMAS sine miljøstasjonar er godkjente mottak for farleg avfall. Det er gratis å levera farleg avfall inntil 400 kg på miljøstasjonen (denne ordninga gjeld ikkje asbest/eternitt). Personale på miljøstasjonen hjelper dei deg dersom du er i tvil om sorteringa. For meir info sjå og Kjelde: NFFA og byggemiljo.no Foto: Norconsult v/steinar Amlo 5

6 Korleis skal vi pakke inn og oppbevare maten? Gry Tokvam har lærarutdanning innan kosthald/ ernæring, mat og kultur. Ho arbeider til dagleg ved Luster vidaregåande skule, i tillegg til at ho tek på seg oppdrag innan rådgjeving og kurs i matlaging. Grønsaker og frukt og bær Friske bær, eller om dei har vore frosne, har kort haldbarheit og skal alltid stå kaldt. Dette gjeld derimot ikkje all frukta. Det er velkjent at banane vert brune i kjøleskåpet, dei legg vi i romtemperatur. Vi kjøper oftast frukt for at den skal etast fortløpande og då kan romtemperatur vera ein betre egna temperatur enn kjøleskåpet. Dette gjeld til dømes pære, kiwi, eple og melon, dei må ofte modnast før ein legg dei i kjøleskåpet. Dessutan kjem smaken mykje betre fram når matvara ikkje er så kald. Grønsakene har vi stort sett i kjøleskåpet, men med unntak av tomater og agurk. Desse har det betre i ein noko høgare temperatur. Ei skål med tomater på kjøkkenbenken og ei fruktskål på kjøkkenbordet vil dessutan påverke oss til å ete meir frukt og grønsaker, noko dei fleste av oss gjerne skulle gjere. Dei fleste har vel opplevd at gulrota, kålrota og fleire andre grønsaksslag vert litt «slappe». Ingen grunn til å kaste, skjær opp og set i kaldt vatn. Etter kort tid er «spensten» tilbake og du kan knaske med godt samvit. desse råvarene over tid i fersk tilstand. Då er det å anbefale at frysaren får ta vare på maten. Pålegg Ost er fast «inventar» i dei fleste kjøleskåp. Om ein har fleire slag så er osteklokke ein god måte å oppbevare på. Det vil hindre uttørking og at osten tek til seg lukt frå andre matvarer, samtidig som den er skjerma for eventuelle muggsoppsporar som er i kjøleskåpet. Dessutan bidreg det til eit ryddigare kjøleskåp og eit finare frokostbord. Tidlegare var osteklokkene litt for tette, noko som resulterte i at fukten ikkje fekk utslepp. Dagens utgåve har lufting. Alternativt er lokk på brunosten og gulosten i ein eller annan plastboks med lokk. Lat ikkje makrellboksen stå opna med innhaldet i! Kjøtpålegget har ein tendens til å verta verande i emballasjen frå butikken, også etter opning. Det er god garanti for kortare holdbarheit. Både ferskt kjøtpålegg og spekemat har godt av å kome under betre forhold. No er det mange gode innpakningar som held seg tette etter opning, så lenge ein lukkar dei ordentleg. Gode boksar med lokk som hindrar uttørking og tilgang av mikroorganismar er godt alternativ for kokt skinke Kjøt og fisk Når du kjøper fersk fisk som skal fraktast langt eller du planlegg å ha den i kjøleskåpet ein dag eller to; be om å få den lagt på is i tett pose. Temperatur ned mot null er best for fisken, då kan den halde i mange dagar. Frosen fisk tinar du i kjøleskåpet, som dei fleste andre matvare du skal tine (ikkje brød). Hugs å leggje eit fat under så det ikkje siv væske ut i kjøleskåpet. Den vil raskt danne uønska lukt. Ferskt kjøt har lengre haldbarheit og kan oppbevarast i mange dagar dersom innpakkinga er god. Aluminiumsfolie eller papir er godt egna. Som oftast er det liten grunn til å oppbevare 6

7 og liknande. Ferske kjøtvarer held ut veka om dei vert pakka rett. Spekemat bør pakkast i aluminiumsfolie eventuelt matpapir, dei mugnar lett om ein brukar plast. Kjøttpålegg bør pakkast i aluminiumsfolie eller folie med plast på utsida. Røykelaksen held seg best om ein legg den i matpapir. For å hindre at feittet renn ut i kjøleskåpet kan ein plastpose eller plasbelagt folie leggjast rundt. Brød Når det gjeld brød er det først og fremst viktig at du oppbevar det i romtemperatur. Brød vert fortare gammalt når det ligg i kjøleskåp, kjemisk elding kallast det. Legg du brødet i bæreposen som du har med deg heim frå butikken? For det fyrste så er ikkje bæreposar laga for å oppbevare mat i og for det andre er ikkje plast så godt egna til brød som andre matvarer. Det beste tipset for å oppbevare brød er å ha det i brødboksen. Best vert brødet om du legg det i ein tøypose, gjerne av lin. Dette vil gi ei sprø skorpe dei neste par dagane, medan oppbevaring i plast gir seig skorpe. Brødristaren er fantastisk når brødet er 2-3 dagar gamalt. Det gir brødet ein ny sjanse og lukta vekkjer apetitten ein tidleg morgon. Dersom du skal fryse ned brød, pakk det godt i plast og frys straks det er nedkjølt. Småbakst som baguettar og liknande bør frysast raskt ned dersom du har noko til overs. Eit tips om du har problem med skorpe som lausnar etter frysing, skjær av skalkane før frysing! Matrestar Det er mikroorganismane, bakteriar og sopp, som tek knekken på maten dersom vi ikkje lagrar den rett. I romtemperatur og med tilgang til luft vert ikkje restane gamle. Når du har restar etter middagen; få dei ut av panna og inn i kjøleskåpet. Rask nedkjøling i kaldt vatn er å tilrå viss det er mykje som skal inn i kjøleskåpet. Dei fleste middagsrestane bør etast opp i løpet av veka om dei står i kjøleskåpet. Det fordrar at du pakkar dei inn så lufttilgangen vert hindra. Tette boksar med lokk er det beste alternativet, men dei kan ha ein tendens til å bli gløymde om ein set dei innerst i kjøleskåpet. Derfor kan det vera lurt å rydda unna til hylleplass for restar. Når fredagen kjem er der gjerne tilstrekkeleg til ein restemiddag. Kokt ris og eggerettar er ikkje tilrådeleg å stå så lenge, dei bør helst nyttast dagen etter, gjerne til salaten eller brødskiva i matboksen. Men hugs at dei må stå kaldt over natta. Fryseboksen Dei fleste matvarene er godt egna for frysaren, både på kort og lang sikt. Det ein bør passe på er at innpakninga er god nok, plast/plasbelagt folie og gråpapir. Det viktigaste er at det er Visste du at... Av alle egga me kastar årleg i Noreg kunne me ha laga 3 millionar omelettar? Dette er egg me kunne ha ete opp! Dersom me la alle brøda me kastar i Noreg kvart år på langs i ei rekkje, hadde dei strukke seg frå Nordkapp til Cape Town og tilbake att? lufttett og då må ein bruke posar som er laga for nedfrysing. Vanlege brødposar er ikkje gode nok. Når maten skal lagrast over tid er det også viktig å gjere det både luft- og lystett. Temperaturen i frysaren skal halde 18 kalde. Ved ein slik temperatur kan ein oppbevare matvarer over lang tid, men det er ikkje som i vinkjellaren. Årgangar bør ein prøve å unngå. Kjøt som har vore frose i fleire år, til dømes viltkjøt, er godt etande, men er ikkje lenger like saftig og smakfullt som det du fraus ned i haust. Merking av matvarer Ferske matvarer som til dømes kjøtvarer, fiskeprodukt og mjølkeprodukt er ofte merka med ein dato som gjeld siste bruksdag. Bakgrunn for dette er at vara kan bli skjemd av mirkoorganismar. Dersom du oppbevarar matvara etter det som er merka, kjøl eller frys, vil den vera etande i mange dagar etter stemplingsdato. Det er vel og merka dersom den er uopna. Her gjeld det fyrst og fremst å bruke eigne sansar, og då spesielt luktesansen. Alt for mykje god mat vert kasta som fylgje av at vi er for «slaviske» i høve til merkinga. Om du no opnar ein mjølkeliter nokre dagar etter utgått dato, så er den i dei fleste høve akkurat like god som menneskeføde. Om ein ikkje vil drikke den, så putt i pannekakerøra eller lag graut til middag. Når datostemplinga seier «Best før..» gjeld dette matvarer som ikkje så lett vert skjemde, men som kan tape farge, smak eller næringsinnhald. Under føresetnad av rett lagringstemperatur vil desse også vera godt etande i lang tid etter datostemplinga. Ein skal hugse på at matindustrien har gode marginar på datoane. Egg er eit godt døme i denne samanhengen. Datostemplinga her er underlagt EØS-reglar og med Salmonellaen ute i Europa har egga fått 28 dg «levetid». Egga held seg i fleire månader i kjøleskåpet. Som ansvarlege forbrukarar bør me tenkje, lukte og smake sjølv- før me avgjer om maten er etande. Her kan alle bidra til å redusere mengden mat som vert kasta, som i dag utgjer ¼ av all mat i Norge. 7

8 Tilsyn av næringslivet si avfallshandtering Miljøvernavdelinga ved Fylkesmannen i Sogn og Fjordane, Sogndal kommune og Sogn Brann og Redning inviterte til møte for næringsaktørane på Kaupanger angåande avfallshandtering. Bakgrunn for møtet var at erfaringane viser at verksemdene ikkje har god nok kjennskap til lovverket. Det vart informert både om regelverk kring avfall, og korleis ein skal handtera næringsavfall. Dei tre aktørane skal i vår utføra ein tilsynskampanje, og ynskjer med dette informasjonsmøte å vera i forkant for å unngå avvik. Direktør i SIMAS, Hallvard Thomassen, informerte om SIMAS sine hovudoppgåver, og kva SIMAS kan gjera for sine kundar; Laga tekniske løysingar der ein eller fleire kundar går over til rasjonelle løysingar Hjelper til med utarbeiding av avfallsplanar Lagar avfallsrekneskap for kundane Handsaming av avfallet i samsvar med lover og forskrifter RYDDE? Me har container! Ring simas.no Laurdagsope på miljøstasjonane til våren SIMAS sine miljøstasjonar skal halda ope ein laurdag i mai. Me håpar mange vil nytta høve til å besøka miljøstasjonane denne dagen; Laurdag 4. mai kl Samtlege miljøstasjonar har desse opningstidene i tillegg til vanleg opningstid. Det vert også utført vårryddeaksjonar i Fjærland og på Høyanger Sørside i mai. Tidspunkt vert kunngjort i lokalavisa. 8

9 Kompostering av matavfall Matavfallet utgjer om lag ein tredel av alt avfallet vårt. Ved å kompostera matavfallet heime, sparar ein miljøet for avfall og transport. Matavfallet kan verta god gjødsel til hagen. Eit godt utgangspunkt er ein god kompostbinge som er godt isolert til å halda varmen gjennom vinteren, og som ikkje skadedyr kan komma seg inn i. Slik komposterer du; Fyll i bingen med tørr, kverna småkvist/greiner til i høgde minimum cm. Legg eit lag med papir over kvistane og stikk hol (mange) i papiret slik at lufta lett kjem gjennom. Fyll opp med eit lag strø (sagflis, tørka lauv, fint kutta halm eller anna eigna materialet) minimum cm høgd. Fyll inn 5-10 liter matavfall og fyll opp med strø rundt avfallet slik at avfallet vert liggjande som ei grop i midten av bingen. Bland inn litt strø i avfallet og fyll opp gropa med strø. Dette for å oppnå god nedbryting. Legg over varmelokket (innerlokket) og sett ytterlokket på bingen. La det gå tre dagar til neste gong du legg inn avfall. Deretter gjer ein slik når ein legg inn nytt avfall; Grav eit hol midt i kompostmassen (der du plasserte matavfallet sist). Fyll avfallet ned i holet og bland inn litt strø. Fyll på nytt strø langs ytterkanten Tømming av kompostbingen: Bingen skal ikkje tømmast før den er full. Legg matavfall som ikkje er omdanna tilbake i komposten. Denne massen skal du bruke når du startar opp att komposteringa. Spa ut resten av kompostmassen og legg det i ein haug til ettermodning i to til tre månadar før den kan takast i bruk som gjødsel. Problem med komposten: Dersom det vert dårleg lukt eller det er lite varme i massen, er mangel på luft den vanlegaste feilen. Ei hagegreip gjer det lett å få til ein skikkeleg omrøring. Tilset gjerne litt ekstra strø dersom massen er tett og fuktig. Komposten skal vera litt fuktig, men ikkje for våt. Hald kantane reine, tørk av med tørkepapir so du puttar oppi komposten. Finn du insektegg eller larver, så bland dei godt nedi, fyll på matavfall og rør i komposten dagleg i ein periode. Med god aktivitet i komposten, vert det for varmt for desse småkrypa. Visste du at... Ein får 75 % reduksjon i renovasjonsgebyret for våtorganisk avfall dersom ein heimekomposterer? Ein kan henta gratis kompoststrø på miljøstasjonen? SIMAS gjev tilskot på kr. 500,- for kjøp av kompostbinge? Kompostbingen må då kjøpast gjennom SIMAS. 9

10 barna si side QUIZ 1. Kvifor skal me skylla, brette og stappe mjølkekartongar? A For å bli sterke B Fordi me likar å gjera reint C For å laga nytt papir 2. Kvar kan me levera ein øydelagd mobiltelefon? A Der dei sel mobiltelefonar B Der me kastar matrestar C I ei skuff på kjøkkenet 3. Kva betyr dette? A Kjøp flasker og boksar her B Lag ein deilig suppe C Kast flasker og boksar her 4. Kva er ein miljøstasjon? A Ein plass der ein vinn om og om igjen B Ein togstasjon C Ein plass kor me kan levera 5. Kva er kompost? avfall som me har sortert A Ein dessert laga av frukt B Jord laga av planterestar og matrestar C Ein komponist god påske 6. Kvar skal me kasta ein øydelagt sofa? A Setja den utanfor døra til naboen B Bera den til busshaldeplassen C Levera den på miljøstasjonen Skulebesøk Etter påske startar SIMAS opp med skulebesøk igjen. Alle 3.klassar i SIMAS sine kommunar vert inviterte til å besøka anlegget i Festingdalen. Dei får læra om kjeldesortering og får sjå avfallshandsaminga vidare hjå SIMAS. Dette har vore populært tidlegare år, i fjor var det over 300 elevar på skulebesøk. SIMAS har valt å bruke mykje tid på borna, dei lærer fort og er veldig interessert i miljøet. Svar: 1c, 2a, 3c, 4c, 5b, 6c 10

11 Sorteringsguide Matavfall: Dette er avfall som skal komposterast. Bruk bioposar til matavfallet, og kast det i dunken med brunt lok. Unngå lukt og frosen dunk, sjå Matavfall Papir tilgrisa av matavfall Serviettar Tørkepapir Papirbrødposar Teposar Kaffifilter/grut Blomster Blomsterjord Barnebleier Farleg avfall: Farleg avfall er avfall som kan føre til ureining eller skade på menneske og dyr dersom det ikkje vert forsvarleg handsama. Farleg avfall leverar du på miljøstasjonen. Spillolje Maling, lim, lakk Sprayboksar Løysemiddel, frostveske, kjøleveske Vaskemiddel Batteri Syrer, basar Plantevernmiddel Lysstoffrøyr, sparepærer, lyspærer PCB Asbest og eternit Pant: Panting av flasker er også kjeldesortering. Pant flaskene i butikken! Papir, papp og drikkekartong: Dette skal leggjast i den blå dunken. Aviser Vekeblad Reklame Skrivepapir Konvoluttar Gråpapir Bøker utan stive permar Drikkekartongar skal leggjast i ein plastpose øvst i dunken Emballasjekartong Alt anna papir som ikkje er plastbelagt Telefonkatalogen Papp Brunt papir Restavfall: Noko til overs? Restavfallet er det som vert att etter at du har sortert ut alle dei andre fraksjonane. Dette skal kastast i dunken med grått lok eller leverast på miljøstasjonen. Plastartiklar (ikkje emballasjeplast) Porselen (leverast miljøstasjon) Keramikk (leverast miljøstasjon) Tilgrisa plastfolieemballasje Steikefolie Gåve/innpakningspapir Tomme/inntørka målingsboksar av plast Papir og papp som er tilgrisa av olje eller anna ureina ting som ikkje let seg bryte ned i ein komposteringsprosess Øydelagde kle og sko Oske ha oska oppi ein pose og knyt att,før du kastar den i dunken. Plastemballasje: Plastemballasje skal sorterast i plastknytesekken, og vert henta saman med papir og papp. Plastflasker Plastkanner Plastøskjer og boksar Plastbeger Folie og bæreposar Chipsposar Kaffiposar Glas og metall-emballasje: Glas og metallemballasje frå mat- og drikkevarer. Desse kan leverast på miljøstasjonen eller ved ulike returpunkt i ditt nærområde. Sjå vår heimeside for å finne ditt returpunkt Brukte klede og sko: Det du ikkje lenger brukar, kan andre ha nytte av. Brukte klede og sko kan leverast på miljøstasjonen eller ved ulike returpunkt i ditt nærområde. Sjå vår heimeside for å finne ditt returpunkt. EE-avfall: Elektriske produkt som treng straum eller batteri for å fungera, vert EEavfall når dei skal kastast. Desse kan du levera på miljøstasjonen eller hjå forhandlaren. 11

12 RETURADRESSE: SIMAS IKS Amla 6854 Kaupanger Informasjon Våraksjon Høyanger Sørside og i Fjærland SIMAS skal ha vårryddeasksjon på Høyanger Sørside og i Fjærland i mai. Følg med i lokalavisa og på simas.no for nærare informasjon om dette. Landbruksplast Det vert henting av landbruksplast i mai/juni. Dato for henting vert informert om seinare. Avtalegiro Avtalegiro er tilpassa dei som ynskjer automatisk betaling av rekningane sine. Med denne løysinga syter banken for at dei faste rekningane vert betalt direkte frå konto på forfallsdato. Du får god oversikt ved at du får varsel minst 7 dagar før forfall, og kvittering med forklarande tekst på kontoutskrifta. Du kan oppretta avtalegiro i nettbanken eller ved å kontakta banken. Dette skal ikkje i avfallet Eksplosivt avfall som ammunisjon, dynamitt, fenghetter, trykkbeholdarar, festfyrverkeri og liknande. Ta kontakt med politiet for å få avklart kvar du kan bli kvitt dette. Opningstider for miljøstasjonane i påsken: Vadheim miljøstasjon stengt Balestrand miljøstasjon stengt Vik miljøstasjon stengt Leikanger miljøstasjon stengt Aurland miljøstasjon stengt Gaupne miljøstasjon stengt Festingdalen miljøstasjon Lærdal miljøstasjon Kontortid for SIMAS i påsken: Mandag 25. mars og tysdag 26. mars: Normal opningstid Onsdag 27. mars: kl F.o.m. 28. mars - t.o.m. 1. april: Stengt Utlevering av bioposar skjer i veke 16 og 17 Me ynskjer alle våre kundar og samarbeidspartnarar GOD PÅSKE! Kontakt oss på telefon , eller gasta.no

La meg få ein sjanse til...

La meg få ein sjanse til... La meg få ein sjanse til... Frå 10. oktober Vi vil ha plastemballasjen din! Du gjer ein viktig miljøinnsats når du sorterer ut plasten du har brukt. La oss gjenvinne meir. Kvifor skal eg sortere ut plastemballasjen?...og

Detaljer

reint sagt Avfall er ein ressurs -til material og energi Infoblad frå SIMAS

reint sagt Avfall er ein ressurs -til material og energi Infoblad frå SIMAS OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2012 - Mars/April Avfall er ein ressurs -til material og energi Farlege stoff i forbrukarprodukt Kom i gang med vårryddinga Kast i rett dunk!

Detaljer

Proffe råd om byggavfall. Til bruk under oppussing, byggeog rehabiliteringsprosjekter. og hytte. Nasjonal handlingsplan for bygg- og anleggsavfall

Proffe råd om byggavfall. Til bruk under oppussing, byggeog rehabiliteringsprosjekter. og hytte. Nasjonal handlingsplan for bygg- og anleggsavfall Proffe råd om byggavfall Til bruk under oppussing, byggeog rehabiliteringsprosjekter i hus og hytte. Nasjonal handlingsplan for bygg- og anleggsavfall 2 FOTO SIDE 2-7 ER LEVERT AV NORCONSULT AS OKTOBER

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Farleg avfall i Nordhordland

Farleg avfall i Nordhordland Farleg avfall i Nordhordland Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder i Nordhordland. April, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking om korleis 15 ulike

Detaljer

Straume gjenvinningsstasjon INFORMASJONSGUIDE LONAVEGEN 20

Straume gjenvinningsstasjon INFORMASJONSGUIDE LONAVEGEN 20 Hard eller mjuk plast? Glas eller porselen? Impregnert trevirke? Klorparafin eller PCB? Farleg avfall? Kuldemøblar eller kvitevarer? Kvifor...og kva blir det til? INFORMASJONSGUIDE Straume gjenvinningsstasjon

Detaljer

reint sagt NYTTIG GJENBRUK Infoblad frå SIMAS Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS

reint sagt NYTTIG GJENBRUK Infoblad frå SIMAS Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 2. 2013 - Desember NYTTIG GJENBRUK Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 Infoblad frå SIMAS Reint sagt Miljøvenleg jul Nok eit år der

Detaljer

Proffe råd om byggavfall

Proffe råd om byggavfall Proffe råd om byggavfall Til bruk under oppussing, byggeog rehabiliteringsprosjekter i hus og hytte. Nasjonal handlingsplan for bygg- og anleggsavfall 2 FOTO SIDE 2-7 ER LEVERT AV NORCONSULT AS OKTOBER

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

Forbruk og avfall. 1 3 år Aktiviteter. 3 5 år Tema og aktiviteter

Forbruk og avfall. 1 3 år Aktiviteter. 3 5 år Tema og aktiviteter Foto bleie: LOOP Forbruk og avfall Kildesortering: Det er lurt å sortere! Hvis vi er flinke til å sortere avfallet vårt kan det brukes på nytt. På den måten slipper vi å lage nye materialer hver gang.

Detaljer

Kva er økologisk matproduksjon?

Kva er økologisk matproduksjon? Nynorsk Arbeidshefte om økologisk landbruk for elevar i grunnskulen Nynorsk Arbeidsheftet er utarbeidd av og utgjeve av Norsk senter for økologisk landbruk med økonomisk støtte frå Fylkesmannens landbruksavdeling

Detaljer

Innhald. Arme riddarar AV grovt brød Sandwich

Innhald. Arme riddarar AV grovt brød Sandwich oppskrifter frå jord til bord Innhald baketips Ostesmørbrød Arme riddarar AV grovt brød Sandwich grove horn Baketips Forkortingar dl = desiliter 1 dl = 100 ml g = gram ts = teskei ms = matskei pk = pakke

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! www.vor.no OFFENTLEG INFORMASJON

Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! www.vor.no OFFENTLEG INFORMASJON Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop Måndag - fredag kl. 08.00-15.30 Tysdag kl. 08.00-19.00 Merk! Laurdagsope gjeld frå veka etter påske, til midten av oktober, med unntak av juli mnd. Laurdag kl. 09.00-12.00

Detaljer

Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop. Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall!

Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop. Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop Miljøstasjonen Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! Du startar på vekta God informasjon på førehand er ofte det du treng for å kome hit. I denne

Detaljer

RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR

RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR Det er viktig å ha eit godt innemiljø i eit hus. Eit godt innemiljø omfattar alle fysiske og kjemiske forhald som påvirker oss inne. Godt innemiljø

Detaljer

Ute mat Korleis laga god mat UTE

Ute mat Korleis laga god mat UTE Ute mat Korleis laga god mat UTE Sigrid Henjum- 03. desember 2013 1 Taco - ein favoritt også på tur. 4 pers Ingrediensar: 600-800 g kjøtdeig av storfe, hjort, kylling eller svin 1 boks mais 1 paprika i

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Oversiktskalender for hushaldningsrenovasjon i Lom og Skjåk 2009

Oversiktskalender for hushaldningsrenovasjon i Lom og Skjåk 2009 i Lom og Skjåk 2009 Det henta dagar det Januar Februar Mars April Mai Juni Veke: 1 2 3 4 5 Veke: 5 6 7 8 9 Veke: 9 10 11 12 13 14 Veke: 14 15 16 17 18 Veke: 18 19 20 21 22 Veke: 23 24 25 26 27 Måndag 2

Detaljer

hjemmekompostering Gratis kurs!

hjemmekompostering Gratis kurs! Begynn med hjemmekompostering Gratis kurs! Hva er kompostering? Kompostering er resirkulering på naturens premisser. I naturen foregår det en stadig resirkulering av organisk materiale. Løvet som faller

Detaljer

Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger.

Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger. Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger. Juni, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking hjå

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

NYE VEDTEKTER FOR DRIFT AV SKULEFRITIDSORDNING I GOL KOMMUNE Gjeldande f.o.m. 15.02.10

NYE VEDTEKTER FOR DRIFT AV SKULEFRITIDSORDNING I GOL KOMMUNE Gjeldande f.o.m. 15.02.10 NYE VEDTEKTER FOR DRIFT AV SKULEFRITIDSORDNING I GOL KOMMUNE Gjeldande f.o.m. 15.02.10 1. FØREMÅL Det skal vere ein SFO i kommunen. Skulefritidsordninga skal leggja til rette for leik, kultur- og fritidsaktivitetar

Detaljer

plastavfall papiravfall restavfall

plastavfall papiravfall restavfall KJØKKENAVFALL plastavfall I hovedsak gjelder dette kjøkkenavfall som f.eks.: middagsrester, kjøtt, fisk, potetskrell, eggeskall, rester av grønnsaker, frukt, teposer, mel og bakevarer, kaffefilter, samt

Detaljer

Sporing og merking. Merking

Sporing og merking. Merking Sporing og merking Mange forbrukarar i vår del av verda blir meir og meir bevisste på kva dei et og drikk. Dei veit kva næringsstoff dei treng, og ønskjer enkelt og raskt å få nødvendig informasjon anten

Detaljer

reint sagt Betre sortering på miljøstasjonane! Infoblad frå SIMAS

reint sagt Betre sortering på miljøstasjonane! Infoblad frå SIMAS reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2011 - April Betre sortering på miljøstasjonane! Dette bør du vita om farleg avfall Renovasjon for hytte og fritidshus Restemat i påsken? Infoblad frå SIMAS Reint

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Tiltak 1 side 12 Fjerne til privat bruk. Tiltaket får då fylgjande ordlyd: Ikkje subsidiera straum.

SAKSFRAMLEGG. Tiltak 1 side 12 Fjerne til privat bruk. Tiltaket får då fylgjande ordlyd: Ikkje subsidiera straum. SAKSFRAMLEGG Sakshandsamar: Inger Moe Arkivsaksnr.: 08/361 Arkiv: 143 K21 Miljøplan for Luster Kommune Rådmannen si tilråding: Luster kommunestyre vedtek miljøplan (plan for energi, klima og ureining)

Detaljer

reint sagt MILJØFARLEG AVFALL Infoblad frå SIMAS Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall OFFENTLEG INFORMASJON

reint sagt MILJØFARLEG AVFALL Infoblad frå SIMAS Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall OFFENTLEG INFORMASJON OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2014 - April MILJØFARLEG AVFALL Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall Infoblad frå SIMAS Reint sagt Den

Detaljer

BRUN DUNK. Slik reduserer du vond lukt om sommeren STAVANGER KOMMUNE. Dette skal ikke oppi den brune dunken. Dette skal oppi den brune dunken

BRUN DUNK. Slik reduserer du vond lukt om sommeren STAVANGER KOMMUNE. Dette skal ikke oppi den brune dunken. Dette skal oppi den brune dunken Du trenger ikke bruke bioposer til alt Tørt matavfall (brød, skorper ol.), potteplanter, blomster og hageavfall kan du kaste rett i den brune utedunken. Vått matavfall kan du pakke inn i avispapir før

Detaljer

Nytt system. for husholdningsrenovasjon i Råde

Nytt system. for husholdningsrenovasjon i Råde Nytt system for husholdningsrenovasjon i Råde Nytt innsamlingssystem I denne brosjyren finner du alt du trenger å vite om det nye innsamlingssystemet. Dette skal fortsatt kildesorteres: Papp, papir og

Detaljer

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO HAFSLO - INFORMASJON SFO er eit friviljug omsorgs- og fritidstilbod før og etter skuletid for borna på 1. 4. steg. Sentralt i tilbodet er omsorg, tryggleik,

Detaljer

Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE. Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage

Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE. Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage Kjære foreldre/føresette Me ynskjer dykk og barnet dykkar hjarteleg velkomen til Lonevåg barnehage! Barnet dykkar har no fått

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

BRUN DUNK 1 2 3 SANDNES KOMMUNE Bruksanvisning

BRUN DUNK 1 2 3 SANDNES KOMMUNE Bruksanvisning BRUN DUNK 1 2 3 SANDNES KOMMUNE Bruksanvisning Kommunalteknikk og nyttig informasjon 1 Bra for miljøet Sorterer vi ut mat- og hageavfallet, reduserer vi utslippet av klimagasser. På en tradisjonell avfallsplass

Detaljer

oppskrifter kornartane Innhald Baketips Kornblanding Di ega Kornblanding Fine rundstykke

oppskrifter kornartane Innhald Baketips Kornblanding Di ega Kornblanding Fine rundstykke oppskrifter kornartane Innhald Baketips Kornblanding Di ega Kornblanding Fine rundstykke oppskrifter kornartane Baketips Forkortingar dl = desiliter 1 dl = 100 ml g = gram ts = teskei ms = matskei stk

Detaljer

Lærarrettleiing 1. Kornartane

Lærarrettleiing 1. Kornartane Lærarrettleiing 1. Kornartane Om modulen Modulen skal gje elevane oversikt over kva slags kornartar vi dyrkar i Noreg, kva dei blir brukt til, og kva rolle korn har i kosthaldet vårt. Kornartane ris og

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender SANDE. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender SANDE. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 2014 SANDE Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

MÅNADSPLAN FOR SEPTEMBER, KVITVEISEN.

MÅNADSPLAN FOR SEPTEMBER, KVITVEISEN. Nymannsbråtet barnehage MÅNADSPLAN FOR SEPTEMBER, KVITVEISEN. Månadens tema; «Nysgjerrigper» - luft, brann. Månadens song; «Brannmann Sam». Fagområde; «Natur, miljø og teknikk». Veke Tysdag 01.09 Onsdag

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009

REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009 REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009 Årsmøtet konstituerte seg med Steinar Røyrvik som møteleiar og Rigmor Øygarden som skrivar. Glenn Arne Vie og Sigurd Hatlenes vart valde til å

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender HAREID. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender HAREID. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 204 HAREID Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer!

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! Vi treng ressursane i framtida Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! Kvifor skal vi kjeldesortere avfallet vårt? Ved å kjeldesortere tek vi vare på dyrebare ressursar for framtidige

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Norsk Bremuseum sine klimanøtter

Norsk Bremuseum sine klimanøtter Norsk Bremuseum sine klimanøtter Oppgåve 1 Alt levande materiale inneheld dette grunnstoffet. Dessutan inngår det i den mest kjende klimagassen; ein klimagass som har auka konsentrasjonen sin i atmosfæren

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Sandeid skule SFO Årsplan

Sandeid skule SFO Årsplan SFO Årsplan Telefon: 48891441 PRESENTASJON AV SANDEID SKULE SIN SFO SFO er eit tilbod til elevar som går på i 1. til 4. klasse. Rektor er leiar av tilbodet. Ansvaret for den daglege drifta er delegert

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN Oppsummering/ evaluering av månaden Også denne månaden har me vore mykje ute. Prøver å komma oss ut to gonger i løpet av dagen om veret er nokon lunde ok. Det er mykje sykling

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Røldal. Informasjon. Leilegheit 101 & 103. Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no

Røldal. Informasjon. Leilegheit 101 & 103. Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no Røldal Leilegheit 101 & 103 2011 Informasjon Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no Innhaldsliste Prisar:... 3 Litt om leilegheitane... 4 Røldalsterrassen... 4 Utstyr...

Detaljer

FIBER TIL HEIMEN. Utbygging av fiber. Her følgjer nyttig informasjon knytt til fiberutbygginga. til din bustad.

FIBER TIL HEIMEN. Utbygging av fiber. Her følgjer nyttig informasjon knytt til fiberutbygginga. til din bustad. FIBER TIL HEIMEN Utbygging av fiber Her følgjer nyttig informasjon knytt til fiberutbygginga til din bustad. Fiber til heimen F Ø L G J A N D E V I L S K J E F R A M O V E R Entreprenøren legg ned fiberkabel

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE OM Flatdal barnehage

INFORMASJONSHEFTE OM Flatdal barnehage INFORMASJONSHEFTE OM Flatdal barnehage Seljord kommune Adresse: Flatdalsvegen 1139, 3841 Flatdal Telefon: 350 51365 E-post: heddeli.barnehage@seljord.kommune.no Styrar: Kristin Gaarder Opningstid: Måndag

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Mat & helse haust 2012. Emne: Økt Praktiske leksjonar Teori Mål: Elevane skal Fredagar

Mat & helse haust 2012. Emne: Økt Praktiske leksjonar Teori Mål: Elevane skal Fredagar Mat & helse haust 2012 Økt Praktiske leksjonar Teori Mål: Elevane skal Fredagar 1 Blomkålsuppe Rutinar og reglar på kjøkenet. Fokus på hygiene 2 Gjærbakst s 119 -> Gjær /gjærbakst Korleis setje ein gjærdeig

Detaljer

NYE FRAMTIDSUTSIKTER FOR MATAVFALLET DITT

NYE FRAMTIDSUTSIKTER FOR MATAVFALLET DITT OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 2. 2014 - desember NYE FRAMTIDSUTSIKTER FOR MATAVFALLET DITT Smart kjeldesortering Ny direktør Plukkanalyse - kva er i avfallet vårt? Nye køyreruter

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

N Ø K K E L H U L L E T

N Ø K K E L H U L L E T OPPGÅVER 5. 7. ÅRSSTEG 1 (7) NØKKELHULLET Oppgave 1 Kryssord 6 2 5 7 10 3 4 1 11 9 12 8 N Ø K K E L H U L L E T 1 Magert kjøttpålegg 2 Sunt brød i matpakka 3 Grov pasta 4 Kvit blomstergrønsak «cauliflower»

Detaljer

S sosalisering og samspill. F Fritid og felleskap. O Omsorg

S sosalisering og samspill. F Fritid og felleskap. O Omsorg Brattholmen skulefritidsordning Nygårdsvegen 1 5350 Brattholmen Tlf: 55097504/98088134 E-post: liss.schumann@fjell.kommune.no S sosalisering og samspill F Fritid og felleskap O Omsorg SFO: SFO er eit fritidstilbod

Detaljer

BIOAVFALL. Husk å legge posen forsiktig ned i beholderen slik at vi reduserer luktproblemer Bioavfall hentes hver uke!

BIOAVFALL. Husk å legge posen forsiktig ned i beholderen slik at vi reduserer luktproblemer Bioavfall hentes hver uke! BIOAVFALL Dette er bioavfall: kaffefilter matrester planterester, som for eksempel små mengder gress, løv og blomster servietter småbein teposer tørkepapir vått papir Dette er ikke bioavfall: aske (restavfall)

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

Informasjonsbrosjyre SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE

Informasjonsbrosjyre SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE Informasjonsbrosjyre SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE Sogndal Studentbarnehage er ein privat barnehage, som vert driven av Studentsamskipnaden i Sogn og Fjordane (SISOF), velferdsorganisasjonen

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

Fakta Framtidas skulebrød. 5. Framtidas skulebrød

Fakta Framtidas skulebrød. 5. Framtidas skulebrød Fakta Framtidas skulebrød 5. Framtidas skulebrød Fakta/oppgåve/oppskrift Framtidas skulebrød Innhald produktutvikling Framtidas skulebrød grove rundstykke Fakta Framtidas skulebrød Produktutvikling Å lage

Detaljer

Skjema for HMS-GJENNOMGANG I BALESTRAND KOMMUNE Godkjent av: Arbeidsmiljøutvalet i møte XXXXX, sak XXXX. UTKAST AV 08.10.2013

Skjema for HMS-GJENNOMGANG I BALESTRAND KOMMUNE Godkjent av: Arbeidsmiljøutvalet i møte XXXXX, sak XXXX. UTKAST AV 08.10.2013 Skjema for HMS-GJENNOMGANG I BALESTRAND KOMMUNE Godkjent av: Arbeidsmiljøutvalet i møte XXXXX, sak XXXX. UTKAST AV 08.10.2013 Vernerunde er den mest kjende metoden for generell kartlegging av arbeidsmiljøet.

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012

Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012 Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012 Onsdag 28 mars inviterer vi entreprenørskapsungdom, lokale bedrifter og andre lag og organisasjonar til årets entreprenørskapsmesse i Naustdalshallen. Her

Detaljer

FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M

FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M Elevvurdering Opplæringslova Forskrift til Opplæringslova Kunnskapsløftet 06 læreplanen Desse dokumenta bestemmer korleis me skal drive skulen

Detaljer

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk Søk regionale miljøtilskudd elektronisk I 2015 er det endå enklare å levere søknaden om regionalt miljøtilskot på internett. Me vonar du søkjer elektronisk. I denne folderen er det ei skildring av korleis

Detaljer

Lærarrettleiing 4. Måltida

Lærarrettleiing 4. Måltida Lærarrettleiing 4. Måltida Om modulen Modulen tek for seg måltidet og viser kor mykje det har å seie for ei god måltidsrytme, og for å halde blodsukkeret jamt gjennom heile dagen. Det står om frukost,

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A Skriftlig eksamen i Matematikk 1, 4MX15-10E1 A 15 studiepoeng ORDINÆR EKSAMEN 19. desember 2011. BOKMÅL Sensur faller innen onsdag 11. januar 2012. Resultatet blir tilgjengelig på studentweb første virkedag

Detaljer

Kommentar 22.7.2015 frå Naturvernforbundet vedrørande blåsesand i Ulsteinvik

Kommentar 22.7.2015 frå Naturvernforbundet vedrørande blåsesand i Ulsteinvik Kommentar 22.7.2015 frå Naturvernforbundet vedrørande blåsesand i Ulsteinvik (Basert på opplysningane i artikkelen nedanfor.) Brukt blåsesand inneheld komponentar av det som er sandblåst, og er å rekne

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Matvett AS eier og driver ForMat-prosjektet KONTAKTINFORMASJON:

Matvett AS eier og driver ForMat-prosjektet KONTAKTINFORMASJON: Matvett AS eier og driver ForMat-prosjektet ForMat er nærings livets satsing for å redusere mengden mat som kastes i hele verdikjeden. Målet er å bidra til å redusere matsvinnet med 25 prosent innen 2015.

Detaljer

Vurdering av Hedalen mølle. I Sør Aurdal. Tilstand og forslag til utbedring.

Vurdering av Hedalen mølle. I Sør Aurdal. Tilstand og forslag til utbedring. Vurdering av Hedalen mølle I Sør Aurdal Tilstand og forslag til utbedring. Rapporten er utarbeida av bygningsvernrådgjevar ved Valdresmusea Odd Arne Rudi 1 Bakgrunn Det er stiftinga Bautahaugen Samlingar

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule

Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule 10. september var Anne Brit og Mari frå Leikanger kommune på besøk hjå 9. trinn på Leikanger ungdomsskule. Tema for samlinga var lokaldemokrati,

Detaljer