nderdølen Farefull ungdomstid Linn + Liverpool = sant God jul! for underdøler og venene deira heime og ute 19 årgang * desember 2012 * kr 70,

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "nderdølen Farefull ungdomstid Linn + Liverpool = sant God jul! for underdøler og venene deira heime og ute 19 årgang * desember 2012 * kr 70,"

Transkript

1 BLADET FOR BYGDA MED NESTEN 80 INNBYGGJARAR nderdølen for underdøler og venene deira heime og ute 19 årgang * desember 2012 * kr 70, Farefull ungdomstid Linn + Liverpool = sant God jul!

2 Gode lesar av Underdølen! Eitt år er snart til ende, og me tenkjer: - Kor har dette året vorte av? Me fekk besøk av ho Dagmar, men dei fleste av oss fekk ikkje så store skadar etter det fæle uveret. Så er det berre å håpe at det blir lenge til neste gang me opplever slikt i Undredal. Me har fått nye tilflyttarar i strandsitjarmiljøet. Sjølv om Liv og Håkon har vore her i samband med restaureringa av huset, så bur dei her fast dette året. Velkomne skal de vere! Gjestestova har vore igjennom sin første, heile sommar med kanskje ikkje det beste resultatet. Sjølv om bygdi har hatt godt besøk av turistar i sommar, så er Gjestestova eit nytt tilbod i bygdi som ikkje er skikkeleg kjent enno. Dette vil komme seg med åra. Dei som har vore her og opplevt tilbodet positivt, vil komme att, òg formidle vidare det som er positivt. Slik vert det kjent. Likevel er det mykje som må gjerast med all villcampingen i bygdi. No har Undredal fått så bra fasilitetar at me må få bukt med alle som ligg på slåttemarkene, på turstiane våre eller etter heile dalen. For dei som ikkje veit det, så fører dette med seg mykje boss og anna griseri som me slettes ikkje ynskjer oss. Det kan no vel heller ikkje vere særleg positivt for campingplassen at bubilane parkerar på alle parkeringsplassane i bygdi? Har de kjøpt julegåve? Nei, vel, men då har Underdølen eit heitt tips som garantert vil falle i god smak hjå dei underdølene som har levd ei stund. Me snakkar sjølvsagt om boka Undredal og fjorden ei reise attende. Dei som har fått boka til no, er berre fulle av lovord og seier det er noko av det beste dei kunne få. Meir kan de lesa inne i bladet. Boka kan de kjøpe på Underdalsbui eller på Sogn jord- og hagebruksskule. Me ynskjer alle sambygdingar, både dei som er i bygdi, dei som reiser, eller har reist, ei retteleg, god jul og eit signerikt godt nytt år! Redaksjon Hanna Hj. Borlaug, tlf , Anna K. Marstein, tlf , Anna K. Marstein er bladet sin faste fotograf Ansvarleg utgjevar: Undredal Bygdeutvikling AS, 5746 Undredal Eigar: Undredal Grendalag Kontonr: Utforming: Oransje webdesign, Stange Trykt hjå: Erik Tanche Nilssen AS, Skien på 130 g Profi silk Opplag: 300 Frist Frist for sommarnummeret er1. mai, men me tek imot bidrag fortløpande. Send stoff send bilete! Åremålsdagar første del av år Kathrine Fjellheim Vindedal Per Øystein Borlaug år Bente Torgersen år Knut Nedberge Hanna Hjellum Borlaug år Kjell Arne Stegen år Kåre A. Flåm år Asbjørn Jostein Hjellum Bryllaup Laila Stegen og Hølje Tveit gifta seg i Vangen kyrkje 1. september Avlidne Arnhild Margrete Stegen døydde 16. juni Ho vart gravlagt frå Vangen kyrkje fredag 22. juni. Bidragsytarar i dette nummeret (utanom redaksjon): Tekst: Pacôme Baudonnel Olav Terum May Britt Eraker Laila Stegen Tveit Natalia R. Underdal Pascale Baudonnel Brita Underdal Noralv Distad Roald Underdal Torill N. Klevmark Sofie Klemetzen Monica Finden Inger Oline Øy Thomas Klevmark Me beklagar! Det var Morten Sortland som hadde teke det flotte bildet av Åsmund Nordstoga i sommarnummeret av Underdølen. Me beklagar at namnet på fotografen hadde falle ut. Info om betaling Det er mange som lurer på kva tid dei skal betale for Underdølen. Me sender ut rekning på våren. Sommarnummeret skal vere i posten før 20. juni, og julenummeret før 20. desember. Det lettar arbeidet for oss om du sender oss e-postadressa di, så kan me sende rekning og annan informasjon pr e-post. Me prøver å registrere nye abonnentar som vil inn og gamle som vil ut av lista fortløpande. Det skjer nok at me gjer feil, men ver snill å ha tolmod med oss. Me er berre nokre amatørar som arbeider frivillig med bladet innimellom andre gjeremål. Ta kontakt med redaksjonen om du har kommentarar. Bilde: Linn Janette U. Skarsbø Olav Terum Leif Inge Underdal May Britt Eraker Maria Ballhaus Natalia R. Underdal Pascale Baudonnel Anette Skarsbø Noralv Distad Torill N. Klevmark Sofie Klemetzen Anlaug Nornes Stein Ove Borlaug Thomas Klevmark Godt nytt år! HELSING LEIAR Alle treng ein heiagjeng! Gunnar Sulen er ein venleg kar. Han smiler og pratar med alle, og får ein til å føle seg som ein gamal, god ven. Det er ikkje nokon dum eigenskap for den som skal leie Banken til beste for bygda. Når Underdølen kjem opp trappa til andre etasje i Aurland Sparebank og tittar inn døra, nikkar han blidt og seier til den som er på besøk: - Eg trur me må avslutte samtalen. Eg har eit møte med pressa. Han kjem ut frå sitt banksjefkontor og fører journalisten over gangen til eit møterom med eit stort, ovalt bjørkebord. - Her er det avgjerdene vert tekne. Her møtest styret, seier han, som for å redusere sin eigen rolle i den lokale bankverda, og lar Underdølen få utspelet. Kva skal til for å skape gode lokalsamfunn? Gunnar treng ikkje tenkje lenge. Han lener seg bakover og reknar så opp ikkje økonomiske faktorar og berekningar av tilbod og etterspørsel, men dette: - For å skape gode lokalsamfunn treng me å ha grunnleggande tillit til kvarandre. Me må snakke saman, diskutere og samhandle. I staden for å snakke nedsettande om kvarandre må me løfte kvarandre opp og verdsetje kvarandre, kort sagt bli trygge på kvarandre. Me er forskjellige, og det kan hende at andre har tankar som er verd å høyre på. - Så er det viktig å la dei som har engasjement få sleppe fram. Viss det finst propellar i lokalsamfunnet, så ikkje stopp dei, men lag nokre køyrereglar. Det å ha eit grendalag er eit utmerkt forum for personar med engasjement. Der ligg det til rette for idear og meiningsbryting. Kjenner du til Undredal? - Ja, eg har vore med på workshop i skulehuset. Det var i vår, og der var mange aktørar med. Så har eg vore der med bankfolk fleire gonger. Når Aurland Sparebank er vertskap for eit arrangement har me ofte eit hektisk program. Då er det viktig å krydre dagen eller helga med å vise gjestene det beste kommunen har å by på. Eg har og vore i Undredal med venner, og det har vore like vellukka kvar gong. Kva tykkjer du om Undredal? Gunnar Sulen har tankar om kva som skal til for å skape gode lokalsamfunn - Undredal er ei fantastisk perle! Ein tur dit er ein av tinga som gjer meg stolt av å vere aurlending. Når eg er vertskap trekkjer eg vekslar på folk som leverer varene, som for eksempel Leif Inge og Natalia på Undredal Visningssenter og Torill Domaas i kyrkja. Det same skjer andre stader i kommunen, som hjå Kjellaug og Botolv Hov på Styvi og Jorunn Heggdal i Flåm. Det folk blir rørt av er ektheit og engasjement. Me som kjem utanfrå føler nesten at me kjem inn i heimen deira. Det rører ved strengar hjå oss. Det er slike opplevingar folk hugsar når dei er komne heim att. Eg har opplevd mange gonger at grupper eg har vore vertskap for, har oppsøkt plassar dei har vore som våre gjester når dei skal ha eit arrangement seinare, så det gir ringverknader å vise fram det beste me har å by på. Korleis vil du seie stemninga er når det gjeld nyskaping i Aurland? Eg synest det er mange dyktige folk her i kommunen. Dei brenn for det dei driv med og bygda si, men dei treng ein heiagjeng rundt seg. Når nokon kjem til meg i banken med ein ide dei ønskjer å realisere, seier eg aldri nei til dei. Men eg fortel dei kanskje om andre som har gjort noko liknande og kva for utfordringar dei har møtt. Slik prøver eg å hjelpe dei til å utvikle ideen sin så den blir levedyktig. Konstruktiv kritikk er OK! Litt av utfordringa for lokalsamfunn er når det står nokon på sidelinja og kommenterer det andre har fått til. Det er greitt å ha meiningar, men folk må komme fram med dei og vere med og dra lasset!! Og når det gjeld medie-eksponering er det viktig at dei som uttaler seg er ambassadørar for staden dei bur på. Ein skal aldri uttale seg negativt i media om plassen ein bur på. Den diskusjonen kan ein ta internt. Ein taklar ikkje kvarandre på eige lag, viss du forstår kva eg meiner. Det har kome nokre diskrete pling på mobiltelefonen mens me har snakka saman. Det bankar på døra og ein kar stikk hovudet inn og kviskrar ein beskjed. Samtalen nærmar seg slutten, men banksjefen har snakka seg varm. - Eg har ein kjepphest til slutt: Ansvaret me vaksne har for ungdomen, og korleis me omtaler heimbygda vår. Me må lære barna våre å bruke ein positiv omtaleform av bygda og folk som bur der. Korleis skal elles ungane våre bli stolt av heimbygda, ha gode minne, og ønskje å busette seg der når tida er mogen? Tekst og foto: AKM 2 Underdølen - desember 2012 desember Underdølen 3

3 BYGDANYTT Tonje på Landsskyttarstemnet august, baneskyting Skytebagen er pakka og nervane er på høgkant på Hjødna 6 denne fredagsmorgon i august. Tonje er klar for sitt fyrste landsskyttarstemne, som i år blir arrangert på Voss. Tonje har ikkje vore aktiv skyttar så veldig lenge, men har nokre års erfaring frå tilskodarplass. Ho både gledar og gruar seg, men dette fiksar ho nok. Ny kiosk i handlegata Midt i juli dukka det opp nye forretningsdrivande i Undredal. Anja og Tonje hadde funne ut at dei ville tene seg litt peng på dei mange turistane som vitja bygdi. Gjennom gode kontaktar skaffa dei seg varer av ymse slag, som dei selde vidare med påslag. Driftige jenter! No kan me verkeleg snakke om at Undredal har fått seg handlegate. Butikkane ligg som perler på ei snor: Underdalsbui med jernvarehandel, kiosken (veravhengig), Eke sitt galleri i Gjestestova og Undredal Visningssenter med kafeen og osteutsal på brygga. Skal me likså godt skaffe oss bystatus? Tekst og foto: AKM Cykling fra Frankrike til Norge med hele Familien!! Info til lesarane: Legge-tricykle er ein ligge-trehjulsykkel. Her er det snakk om far og mor som låg rygg på kvar sin sykkel med kvart sitt barn i tilhengar. Me har bilde, men finn dei ikkje... firste dagar Juli har vi hilse velkomnen I Undredal I familien som har cycle fra frankrike, mellom Tyskland, Dannmark, Sverige til Norge, med to barn (2 og 7)!! Di trenge 2 monader til med legge-tricykle med tilhenger far a ramme Trondheim, Over Roros!! ( Di reiste med tog fra Oslo til Roros). Agsa reise di, til Lom, Over Sognefjellet, og ta ferja fra Kaupanger til Gudvangen Det familien som har forheldren som er Geiter bonder I middle-frankrike, hadde hort om Undredal Geitbonder og ysteriing. Di kjem I Undredal hykker Tonje har med seg ein stor heiagjeng, og jammen trur eg dei er like spente som skyttaren sjølv. På Voss skyttarstadion skin sola, og alt ligg til rette for ein strålande dag. Då påmeldinga er unnagjort, er det berre å vente til det er opprop på lag 10. Ventetida blir lang og spenningen stig, for oppropet blir utsett ei god stund, men endeleg er det Tonje sin tur. Pappa Vidar fylgjer Tonje til oppropet, men etter det må ho greie seg sjølv. Spent heiagjeng fylgjer med på skive 1. Skytinga går kjempefint, og ho endar på 235 poeng, eit resultat ho er veldig nøgd med. 11. august, feltskyting Etter ein strålande fredag på bana er Tonje klar for feltskyting. Sola skin og heiagjengen er på plass, så kva kan gå gale? Feltrunden varer i ca. 2 timar, men tida går fort når ein har det kjekt. Tonje skyt godt og stemninga stig for kvart hold. Etter endt feltskyting er det ei smilande Tonje som kjem mot oss, og med 26/11 som sluttresultat har ho grunn til det. Tonje, me er veldig stolte av deg! Tekst og foto: May Britt Eraker PB2 gir hennes, lit visit paa Undredal Fellesstolen og stolsysteri og helpa til cross over Gudvangatunnelen, med bil og tilhenger. Di overnatt 2 dagar paa Langhuso Stolen, veldig lykkelig a har varm vatn paa vaske seg og vaske klare! Etter 2 dager slapar av, PB2 kjorte alle familien over tunnelen paa Stalheim. Da kan di reise paa Bergen med 150 km nedstigning!! Der skall di ta boat til Dannemark og Cykle tilbake til Frankrike. Der skall di underdsokelse garden far a bonde melkesauer og lager Ostsauer Lykke til det so modig folk, som har (hopped eg) god huske fra en god mottagelse I Undredal! PB2, også kalla Pacôme Baudonnel Opptur for Anna Elise Anna Elise gjorde ein imponerande innsats i Rimstigen Opp i sommar, då ho vart nummer tre i dameklassen. Ho kom inn på den sterke tida 33.30, og hadde etter ein forsiktig start ei svært god avslutning på løpet sitt. Ho slo mellom andre Merete Helgheim, som vann dameklassen i fjor, og som tidlegare har teke medalje i motbakke-nm. Anna Elise slo også Hilde Fenne frå Voss, som er juniorverdensmeistar i skiskyting, og no på seniorlandslaget i skiskyting. Anna Elise ser ut til å ha eit stort potensiale i bratte motbakkeløp, og bør delta i fleire arrangement av denne typen. Friidrettsgruppa i Aurland IL stiller gjerne opp med gode råd, tips og støtte. Aurland idrettslag v/olav Terum Underdølen har bedt Anna Elise fortelje litt om løpet, og her er svaret me fekk i ein e-post frå studenthybelen på Høgskulen i Bø i Telemark: Sanka kundar i Moskva Grunnen til at eg melde meg på er at eg lenge har hatt lyst til å prøva meg i eit motbakkeløp for å sjå korleis eg ligg an i forhold til andre. Sidan Rimstigen er so nærme, og løypa er omtrent like lang som til Hovdungo, så tenkte eg at det var eit passande løp. Eg hadde lyst til å vera med i fjor og, men då kolliderte det med Geitostfestivalen. Eg har ikkje trena systematisk eller hatt nokon plan over treninga mi. Eg har berre trena som normalt med jogging og sykling, og vore ein eller to gonger til Hovdungo før løpet. Eg visste ikkje heilt kva eg ga meg ut på eller korleis nivået låg an, so eg hadde ikkje nokon plan eller strategi. Sidan eg var litt treig i starten og litt for snill med konkurrentane (let dei sleppe forbi), kom eg langt bak i feltet. Det er noko eg må jobba med om eg skal fortsette. Det å komme seg forbi folk er ikkje so lett, og det tok ein del krefter. Sånn midtvegs i løpet trudde eg ikkje at eg hadde nokon sjanse, for det var so mange føre meg, men folk datt heldigvis av etterkvart og det losna. Sjølv om me på førehand fekk beskjed om å vike om nokon ville forbi, var det ikkje mange som gjorde det. Frå 19. til 22. september var eg på den største reiselivsmessa som finst i Russland (www.tourismexpo.ru/en/), med 2500 forskjellige operatørar som opererer rundt heile verda. Om lag100 av dei arrangerer turar til Norge. Eg snakka med om lag 25 selskap, ga dei prisar og fortalde om kva vi hadde å tilby. Mange var interessert. Eg må takka Marta Underdal som lånte meg bunaden sin. Kor mange besøkande det var på messa veit eg ikkje, men eg vil tru det var so mange som i Oslo på 17. mai ved kongens slott. Mange tok bilde av meg fordi eg var i bunad. Russarar har ikkje bunad i kvar familie, det var eksotisk for dei. Eg hadde med meg brunost til smaksprøve, og russarane tykte den var veldig god. Eg fekk mange spørsmål - er det mulig å kjøpe han i Russland? Russiske grupper kjøper like mykje ost som norske grupper. Derfor vi er så interesserte i den russiske marknaden. Tekst og foto: Natalia R. Underdal/Opplev Undredal Tre beste damer: Anna Elise Borlaug, Merete Weng som blei nr. 2 og May Britt Buer som vann dameklassen. Foto: Olav Terum. Når eg nærma meg mål, såg eg ho som vann i fjor framom meg, og ho såg veldig sliten ut. Då begynte eg å tenke at eg kanskje ikkje var so langt bak likevel. Eg kom meg forbi ho og ga det siste eg hadde før eg kom i mål. Då eg fekk vite at eg kom på 3. plass, vart eg veldig overraska. Mange kom bort til meg for å gratulera, og mange frå kommunen gav utrykk for at det var stas at eg hadde gjort det so pass bra, det sette eg veldig pris på. Etter løpet vart eg intervjua av Sogn Avis, og så var det premieuteling. Eg har fått mange kommentarar og gratulasjonar. Eg har lyst å prøve meg i fleire løp, men då lyt eg trene meir for å kunne hevde meg. No går eg på friluftslivlinja i Bø i Telemark, noko som gjer at me er mykje vekke på tur. Det medfører at eg ikkje får trene sånn som eg vil, men eg får sjå korleis forma ligg an når sommaren nærmar seg. Eg kan seie at eg har ein draum om at me får fiksa vegen opp til Hovdungo slik som med Rimstigen, og i framtida kunne få til motbakkeløp der. Det trur eg hadde slått an og vore god reklame for bygda. HHB 4 Underdølen - desember 2012 desember Underdølen 5

4 BYGDANYTT Lakseline Utferdstrang Under Lærdalsmarknaden i sommar debuterte Ingebjørg Grøttebø som forfattar. Ho lanserte boka Lakseline, ei barnebok på 30 sider, med fine illustrasjonar av Arnstein Mygland. Ingebjørg Grøttebø er fødd og oppvaksen i Undredal, men har budd heile sitt vaksne liv i Lærdal. Ho har skrive mykje gjennom mange år, men bok har ho aldri gitt ut før. Ingebjørg fortel at ho skreiv boka for ein år sidan. Men då var det så mykje trist som skjedde med Lærdalselvi at det var ikkje noko stas å gje ho ut. Men i fjor begynte det å bli etterspørsel etter ei slik bok, og då begynte snøballen å rulle. Me spør korleis det har gått med salet etter at boka kom i handelen. - Eg kan ikkje seie det heilt sikkert. Ho ligg ute mange plassar, og eg får vel ikkje vete noko før stabelen er selt ut, svarer Ingebjørg beskjedent. Korleis har tilbakemeldingane vore? - Eg har fått masse tilbakemeldingar. Folk tykkjer det er ei fin barnebok. Nokon seier at ho handlar om ting ungane i dag ikkje kjenner til, og at det er greitt for ungane å lære om laksen på ein slik måte. Har du fått lyst ti å skrive meir etter å ha gitt ut boka om Lakseline? Ja, du veit, eg må jo fortelle resten av historia. No har eg skrive om livet i hølen til dess at lakseungane slepte seg og skulle ut i havet. Nokon er ute i havet i tre år, andre endå lenger, før dei kjem tilbake til hølen der dei vart klekte. Det er mykje dei lyt passe seg for. Eg har så smått begynt å skrive på den andre boka, for ringen må verte slutta. Blir det endå fleire bøker om Lakseline og vennene hennar? Nei, det blir ikkje meir enn ei bok til av denne sorten. Spørsmålet er kor mykje eg får tid til. Eg er gamal no, veit du, seier Ingebjørg Grøttebø. Det kan ho ha rett i. Ingebjørg er 82 år, og altså av same årgang som Jensine Underdal, Sigrun Ytrefjord og Olina Roti. Alle som kjenner Ingebjørg veit at ho er ungdommeleg som få og har godt lag med folk i alle aldrar. Me håpar å komme tilbake med meir stoff om Lakseline i sommarnummeret. Ingebjørg Grøttebø signerer boka si under Lærdalsmarknaden i sommar Tekst og foto: AKM Over nyttår reiser Kathrine Vindedal (19) til Santa Barbara i California for å studere markedsføring. Maria B. Underdal (21) er for tida i Frankrike. Ho har sendt oss denne vetle rapporten: Eg har reist til Frankrike gjennom ein organisasjon som heiter Institut Francais. Gjennom dei fann eg programmet IEFE ved universitetet i Montpellier. Det er eit program for utlendinger som vil lære seg fransk. Studiet er altså veldig internasjonalt, med folk frå heile verda. I gruppa mi er det folk frå Kina, Japan, USA, Tyskland, Colombia, Peru, Spania, Thailand, Kuwait, England og Norge. Det er veldig spanande å diskutere ulike tema i ein slik klasse, fordi ein merkar godt at folk kjem frå ulike kulturar. Vi lærer derfor ikkje berre om fransk kultur og politikk, men også mykje om forskjellane mellom dei ulike landa. Det er t.d svært interessant å høyre kva kinesarane sjølve tenkjer om sin veksande posisjon i verda, for deira syn korresponderer ikkje heilt med vår oppfatning. Eg trivst veldig godt, for det er eit høgt nivå på studiet og masse kjekke folk :D Helsing Maria Bernhars Mietton bakerst til høgre. Foto: Maria Ballhaus Ystekurs I august hadde Undredal Stølsysteri fint besøk. Yste-eksperten Bernard Mietton sette av ein heil dag for å gje seks erfarne ystarar frå gardsysteri i Norge meir kunnskap. Pascale Baudonnel frå Norsk Gardsost/USY var tolk og kursleiar. Mietton var over 70 år, men heldt det gåande heile dagen og til langt utpå kvelden. Tilbakemeldingane var eintydige: Lærerikt og inspirerande! AKM Suppe og samver på bui Ein laurdag i november la Leif Inge og Natalia ut melding på Facebook: Idag er alle lokale kundar velkomen til gratis fiskesuppe på Underdalsbui frå kl 12. Velkomen! Fiskesuppa smakte godt, og endå betre var det å sitte ned og prate med folk ein ikkje pratar med til vanleg. Det vitnar tilbakemeldingane på facebook om. Takk til Underdalsbui for eit kjekt tiltak! Rassesongen har begynt Kl natt til onsdag 14.november køyrde Jarle Skarsbø heim til Undredal etter kveldsskift. På morgonkvisten, om lag kl 04.30, skulle John Underdal på jobb til Voss og Marius Borlaug på jobb i Sogndal. Men dei kom ikkje lengre enn til Djupsåna. Der var vegen stengt av eit temmeleg stort jord- og steinras. Det var berre å snu heim att. Men denne gongen vart raset rydda fort og effektivt. Klokka 11.00, etter eit par timars innsats frå Melcon, kunne bilane passere i den eine køyrebana. Det er nesten eitt år sidan ho Dagmar fôr over bygdi, og i mellomtida har det ikkje vore uver som har forårsaka stengd veg. Me håpar det blir ei stund til neste gong. Foto: Stein Ove Borlaug Helsing frå Laila og Hølje Me har flytta til Voss. No leiger me ei leilegheit medan me ventar på at huset blir ferdig. Henning er byrja i 1. kl på Skulestad skule, og Kato Andre har fått plass i Voss barnehage. Begge gutane trivast godt med det. Me byggjer hus oppe i bakkane bak KIWI-butikken på Skulestadmo. Det ser ut for at huset kan bli ferdig i løpet av februar 2013, og det gledar med oss veldig til. Elles er me i Undredal nesten kvar helg. Det er kjekt å komme heim att når me har tid til det. Me har enno postkassen vår på bui i Undredal, så der kan Underdølen bli lagt i år òg. 6 Underdølen - desember 2012 desember Underdølen 7

5 BYGDANYTT Har lyst å skrive nokre ord om Linda Stegen. Ho er ei fantastisk jente, snill og hjelpsam. Ho kjem innom når ho er heime i helgene. Me sit og kosar oss med kaffi og ein god prat. Ho er atten år, så eg er stolt over å ha ei så god venninne. Om sommaren jobbar ho på kafeen. Ho er godt likt, både av kollegaer og gjester. Inger Oline Øy Fransk besøk Liv og Håkon Aksnes bur her i bygda i år. Håkon er eigentleg pensjonist, men blir rett som det er henta tilbake for å gjere ein jobb for sin gamle arbeidsgjevar Fjord 1. Liv har eitt års vikariat som vernepleiar ved Skjerma eining på Aurland Helsetun. - Då me flytta til Undredal trudde eg at Håkon skulle vere meir heime, seier Liv. Men eg ser at det går bra likevel. Me liker oss her. Det er litt rart å bu så kloss i fjorden, men frå andre etasje ser eg husa på Reina, og det er kjekt. Me blir her i jula. Kva som skjer etter at vikariatet mitt går ut 1. oktober, veit me ikkje. Bildet er teke ein novembermorgon før sola slepte til. Liv og Håkon bur i Rognaldstova i midten. Buastova til høgre og Jansenstova til venstre. Tekst og foto: AKM Hei, Underdølen! Eg fann nokre bilete frå fransk-norsk skulebesøk i Undredal 1. mai i år. Der fekk vi m.a. møte Pascale og geitene hennar, før vi tok turen innom Eldhuset, til glitrande underhaldning og smaksprøver ved Leif Inge. Skulen der eg jobbar, Lillestrøm vidaregåande skule, har utveksling med ein fransk skule, Lycée de Combourg, Bretagne, på ellevte året. Vi vitjar dei om hausten, dei oss om våren. Vi legg inn ein tur til Lærdal og Aurland mest kvar gong, ein garantert suksess både blant dei franske og dei norske! Helsing Thomas Klevmark Farefull ungdomstid Tjelden er eit vanleg syn i Undredal kvar sommar, men i år hekka den slik at eg fekk følge eit par og ungane deira frå baderomsvinduet. Reirplassen dei valde seg var taket til det vetle røykhuset nær elveosen, i lag med ein måse som visst har hekka der i fleire år. Eg følgde spent med på den tida eg tenkte egga skulle bli klekte. Kring 15. juni skjedde det, og tre kyllingar kom fram under vingene. Problemet var at dei var på eit tak. Og ganske fort datt to stk ned og byrja springa i strondi, medan den siste vart att på taket og skreik. Etter å ha rådført meg med ein ornitolog ville eg ta ned den siste også, så den kunne komme i lag med familien. Men då eg kom bort hadde ein av foreldra lagt seg på den att, så eg let det vera. Men dagen etter var den siste ikkje på taket lenger og det var berre to kyllingar med foreldra. Det er hardt å vera kylling i naturen! Eg hadde hjartet i halsen for desse to små tjeldkyllingane og såg etter dei fleire gonger om dagen, og var lykkeleg kvar gong eg såg dei trygt under ein av dei vaksne sine vingar. Etter kvart vart poteåkeren min deira viktigste jaktmark. Dei vaksne fanga mark ved å stikke det lange nebbet sitt ned i den mjuke jorda, og dei gav det til dei små som vokste ganske fort. Eg var lykkeleg for kvar dag dei levde. Ein dag fann dei vaksne ut at det var kome framand tjeld i den nye Gjestestova like ved, og dei vart voldsomt pratsame. Dei for fram og tilbake framom vinduet og kakla mot sitt eige speilbilde. Det var eit slikt spetakkel at dei vekte meg, og det vart ein skitten sti framfor vinduet. Eke som drev galleriet sitt der, måtte finne plater å legge på baksida så bildet vart mindre tydeleg. Eg jaga dei bort att til Granden så dei skulle passe på ungane sine. Dei som vil ta ein titt finn ein liten filsnutt på youtube om dette. QW2Gxgy5vTA&feature=youtu.be eller QW2Gxgy5vT.A Prøv kva for ein som fungerer. Etter kvart som ungane vart større vart dei med dei vaksne til stranda under glaset mitt, for å eta blåskjel ved fjære sjø. Det var morsomt å sjå på. Først finn tjelden eit blåskjell, så kiler han det fast mellom steinane på tilnærma same plass kvar gong. Så bruker han det lange raude nebbet sitt både som slaghammar og spett og opnar skjelet. Då syg han det i seg i svære supar eller gjev det til ungane. Mot slutten av juli var ungane så like foreldra at det berre var det noko kortare og mindre raude nebbet som skilde dei. På den tida byrja dei også flygetreninga, og eg tenkte at no var største faren over. Men naturen er hard. Ein dag fann eg den eine ungen død, med bittskadar, i kanten av kjøkenhagen. Eg vart så trist - den hadde overlevd heile den sårbare kyllingtida og døydde berre få dagar før alle flaug sin veg etter endt hekketid. Så det vart berre ein vaksen tjeld ut av denne hekkinga. Og sidan den har trekt sørover, er det nok mange andre farar den må gjennom før den eventuelt kjem att til Undredal til neste vår. Tekst og bilete: Pascale Baudonnel 18. juni: Klar til å krype under. Den andre er på plass og lagar kul på andre sida av mora. 24. juni: Ungen har vakse mykje 24. juni: Undervisning i blåskjelopning, nokre dagar før dei flaug sin veg. Ungen ser nesten vaksen ut. Berre fargen på nebbet er litt svart enno, og auget er ikkje raudt 24. juni: Vaksen på ein fot passar på ungane 8 Underdølen - desember 2012 desember Underdølen 9

6 Linn + Liverpool = sant Har du vore med i maratonløp? I fjor var eg med på eit 10 km løp til inntekt for kreftforskinga. Eg betalte for startnummeret og oppretta ein bankkonto som vennene mine kunne donere pengar til. Eg hadde tenkt å vere med på fleire løp, men det kolliderte med undervisninga. No er du komen heim etter fem år i England. Korleis fann du på å reisa dit? Eg bestemte meg for å reise til England allereie då eg var 12 år. Eg var fotballgalen og heia på Liverpool, så valet var enkelt. Då eg var 16 var eg på klassetur til Scarborogh ei veke, og etterpå besøkte eg ein familie eg hadde blitt kjend med gjennom guidejobben Linn Janette har funne sin måte å trena på (Foto: AKM) i Undredal, for dei la merke til at eg hadde Liverpoolbilde på mobil-dekselet! Til 18-årsdagen fekk eg ein fotballtur til Liverpool i bursdagsgåve av mamma og pappa. Då hadde eg fått tatovert Liverpool-logoen på venstre skulder - for det er hjartesida, legg htil medeit glimt i augo. Då eg var mindre tenkte eg at eg skulle begynne på LIPA, Liverpool Institute of Performing Arts. Det er skulen som Paul McCartney starta, men eg fann ut at musikkteori ikkje var noko for meg. Etter vidaregåande jobba eg eitt år i kyrkja og på Underdalsbui og i Flåm barnehage. Eg reiste til Liverpool i september Eg visste eg ikkje kva eg skulle studere, men eg enda opp med historie, dvs samfunns- og økonomihistorie. Eg har alltid likt historie trur eg har det frå bestepappa (Peder Underdal ). Eg føler at det å reisa til Liverpool for meg var som det å reise til Amerika var for dei som emigrerte. Dei drøymde om eit anna liv. Eg og drøymde om noko meir. Eg kunne Me har alle sett ho langs vegane: Lita, lett, elegant, med kurs mot eit mål langt der framme.. Kanskje helsar ho blidt idet me passerer kvarandre, kanskje susar ho rett forbi. Kva er det som driv ho? - Eg elskar å springa. Eg spring fram til Huldehaug eller til der gamlevegen tar av etter Brattemoten. Så spring eg heilt heim, og opp til fjøsen vår på Hjødlo. Når eg då spring siste beten ned att Hjødlavegen er det nett så eg flyg! Linn Janette kjem ned frå loftet når Underdølen kjem på besøk. Ho er kledd i svart T- treningstrøye og svart sykkelshorts. Hestehalen hoppar og huden glinsar av anstrengelsen. - Du få unnskylda at eg ser slik ut. Eg var oppe på loftet og trente, smiler ho blidt og set seg i sofaen. Ho ruvar ikkje, akkurat, men ser glad og frisk ut der ho sit. Kva var det som gjorde at du kom i gang med jogginga? Eg var rett og slett lei av å vere i dårleg form. Så eg bestemte meg for å eta sunnare og begynna å trena. Dette med kosten har eg funne ut av sjølv. Eg begynte å eta grovt brød og meir frukt og grønnsaker, reint kjøt og slikt. Sjokolade slutta eg heilt å eta. Godteri har eg aldri vore noko oppteken av, så det var ikkje noko problem. Sjokolade har eg ete etter dette, men eg liker det ikkje. Han må minst vere gullkanta for at eg skal lika han! No et eg ikkje pote eller brød i det heile tatt, men eg følgjer ikkje nokon spesiell diett. Når det gjeld slikt som eting og trening så må ein føle seg fram og finne det som passar for ein sjølv. Det fungerer ikkje viss ein gjer det for å tilfredsstille andre. Det å springa har mange funksjonar. Det var då eg flytta til England at eg begynte med det. Det kan vera ein måte å springa frå verkelegheita på. Så er det ein måte å komme i form på. For meg var det og ein måte å arbeida med studiane på. Då eg dreiv på med hovudoppgåva mi, hadde eg med mobilen mens eg sprang på tredemølla. Eg tenkte på oppgåva, og når eg kom på noko eg ville ha med, stansa eg og noterte det og så sprang eg vidare. Det finst andre her i bygdi som er glade i å springa. Kunne du tenkt deg å trena i lag med dei? Svaret kjem ettertenksomt: - Eg trur ikkje det. Det handlar om korleis du liker å springa. Nokon liker å springa motbakkar i terreng og nokon liker lange distansar på veg. Eg liker meg best på veg. Eg kan godt springa i to timar etter vegen. Det gjekk fint i Liverpool, men her i Undredal er det så mykje bakkar, så difor bruker eg tredemølle ein del. Linn Janette og Anette Skarsbø Slinde i Liverpool ein gong ein gjeng frå Sogndal kom over på kamp. (Foto utlånt av Anette S. Slinde) valt å slå meg saman med nordmenn der borte, men eg ville inn i det engelske miljøet. Du som reiste bort så ung snakkar vel engelsk som ein innfødd? Eg snakkar ikkje Scouse. Det er det dei kallar Liverpooldialekten. Den har røter i norsk. Ordet scouse kjem faktisk av lapskaus. Det er ein veldig tjukk dialekt. Viss du kjem utanfrå er den vanskeleg å forstå. Det blir som om nokon frå Oslo kom hit og høyrde sognamaol. Dei som bur der har ein sterk indentitet. Dei er stolte av å komme frå Liverpool. Dei har i grunnen mange likheitstrekk med oss som kjem frå Undredal. I arbeidet med masteroppgåva mi hadde eg mange praktiske oppgåver. Mellom anna skulle eg legge fram ei oppgåve på engelsk framfor 50 personar. Då hjelpte det å vera underdøl. Eg trur me som er herfrå har ei særskilt stoltheit. Det handlar om at Undredal er ein plass med tradisjonar. Me har lyst å gje eit godt inntrykk av bygdi vår. Veit folk at du er frå ein geitegard på vestlandet? Ja, det fortel eg til alle, seier Linn og ler. Eg viser dei bilde heimanfrå, og dei tykkjer det ser heilt fantastisk ut. I Liverpool ser ein gjengar som går i gatene. Her kan ungane gå omkring i bygdi om nettene om sommaren utan at foreldra treng å vera redde for dei. Kontrastane ser ein mykje betre når ein kjem seg ut i verda. Alle burde vore pålagde å komma seg ut. Då ser ein kontrastane og kor godt me har det i Norge. Er alt betre her? Veldig mykje, slik eg ser det. Alle har moglegheit til å få seg ei utdanning her. Men der bortee får dei ikkje så mykje studielån og stipend. Då blir det dei som har rike foreldre som får seg høgare utdanning. Det er mange andre goder her i Norge. Me har for eksempel faste prisar i barnehagane, men i England kan ein barnehageplass koste ei heil månadsløn. Viss eg får ungar nokon gong så er eg glad for at eg ikkje treng å bli bankranar for å kunne ha dei i barnehage! Samfunnet der er slik at kvinnene eigentleg ikkje skal jobba, sjølv om England skal vera så demokratisk. Eg blir irritert når eg ser det, for det skaper forskjellar. I Norge er det meir likestilling. Etter at eg har vorten vaksen har eg og tenkt mykje på kor heldig eg var som fekk sjansen til å prøva meg som guide i kyrkja frå eg var 14 år. Eg gjekk i lære hjå Silje, storesyster mi. Me som var guidar fekk ein viktig oppgåve: Me skulle ikkje berre vise fram kyrkja, men me skulle og representerte bygdi. Me fekk møta folk frå andre land og kulturar og fekk utfordingar. Når ein står midt oppi det ser ein ikkje kor mykje ein får ut av ein slik jobb. Det går opp for ein etter kvart. Kunne du tenke deg å bu i England? Viss eg fekk jobb i Liverpool, så kanskje. Me har nett besøkt Silje i Skottland; det var og ein veldig fin plass. Skal eg vere ærleg, så har eg veldig lyst til å reise til utlandet att, men eg veit ikkje om det blir England. Men eg har og lyst til å bruke utdanninga mi i Norge og slik betale tilbake litt til heimlandet mitt. Dette året er eg fast vikar på Aurland barneog ungdomsskule. Det var litt løye å sitte på lærarrommet i lag med Arild Mykkeltveit. For ti år sidan var eg elev på ABU og hadde han til lærar og skulle sjå opp til han. Men no har eg vent meg til å vera kollega med han og dei andre lærarane og eg opplever at me har gjensidig respekt for kvarandre. Korleis ser framtida di ut, Linn Janette? Eg lurer på å ta pedagogikk, for då kan eg undervise i vidaregåande skule. Eg har ein bachelor i historie og master i internasjonal forretning og leiing. Eg har lært mykje om internasjonal kommunikasjon og foskjellige Linn sin nye vofs heiter Tina Springsteen (Foto: Linn Janette) kulturar i studiet. Eg kan og ein del om marknadsføring og merkevarebygging. Dette er noko eg liker godt. Verda blir meir og meir internasjonal og faga mine kan eg kan bruke både her og i utlandet. Eg trur at same kva me driv med så må me ha ei anna gleda ved arbeidet enn berre peng. Gleda ved å møta turistar, for eksempel. Eg har funne ut at det er noko eg liker godt. Her i området er det opplevingar me sel. Her er det dramatiske fjell. Turistane kan komma nært innpå noko som har lange tradisjonar, som osten og kyrkja, ja heile bygda er eigentleg ein attraksjon. Me er heldige at det ikkje er vorte så kommersielt. Undredal er ein liten gullklump. Eg meiner det er ei framtid for Undredal! AKM 10 Underdølen - desember 2012 desember Underdølen 11

7 Ei reise attende Endeleg er Ole Fretheim si bok med bilete frå 1973 komen! Boka Undredal og fjorden - ei reise attende vart lansert under Nynorske Litteraturdagar i haust. Hanna Borlaug har stilt fotografen noke spørsmål etter lanseringa: Korleis følte du at samlinga på Fretheim gjekk? Vi hadde ei fin boklansering i Fretheimsalen. Det var masse Ole Fretheim i samtale med Simone Stibbe frå Skald forlag. Lusse på bileta i bakgrunnen Foto: Leif Inge Underdal Undredal og fjorden - ei reise attende av Ole Fretheim Endeleg kom ho - boka eg har venta på så lenge! Det er mange år sidan eg første gong høyrde at det skulle lagast ei bok med mange bilete frå Undredal på byrjinga av 70-talet. Då Ole Fretheim, ein ung fotostudent, budde ei veke i Undredal i 1973, fotograferte han kvardagslivet i den flotte, veglause bygda vår. Han tok meir enn 500 bilete og 180 av desse er no, 40 år seinare, gitt ut i boka Undredal og fjorden - ei reise attende. I tillegg til Undredal har han òg nokre bilete frå ein tur med fjordbåten MS Tansøy på ruta mellom Aurland og Gudvangen, der bl.a. Dyrdal og Styvi er foreviga. Denne ferja hugsar eg me tok då me skulle til Aurland i forskjellige ærend, ei stor hending for ei lita jente på den tida. Når eg les i boka og ser på alle bileta, så kjem mange minne attende - ro, tryggleik og det gode kvardagslivet slik eg hugsar det frå min oppvekst (sjølv om eg var lita akkurat då bileta vart tekne). Her ser me att mange av dei som no er borte - bestefar Ragnar, oldefar Lars, Elsa-Håkon, Peder-Unni, Tørris, Botolf, Store-Nils, folk og det vart ei trivleg samling. Eg fortalde først litt om boka, og så hadde eg ein samtale med Simone Stibbe i Skald forlag. Etter kvart kom det også fleire spørsmål frå ei interessert forsamling og så var det boksignering. Det var kjemperespons, og alle bøkene som forlaget hadde med, vart selde med ein gong. Korleis vart boka motteken? Unge Ole Fretheim Eg har berre fått positive tilbakemeldingar, og folk som får boka i hendene ser ut til å lika det dei ser. Det gjeld også dei som ikkje er frå bygda. Det som no vert spanande er om boka vert synleg i bokhavet rundt om kring i landet. Det er mange titlar å konkurrere med, så eg oppmodar alle om å fortelje om boka til alle dei kjenner. Var underdølene flinke til å stille opp? Det var kjekt å sjå at så mange Undredøler hadde tatt vegen til Flåm på boklanseringa. Eg er takksam for all den hjelp og støtte eg har fått frå bygda. Undredal er jo ei bygd noko utanom det vanlege! HHB Nåsa-Maria, Ellen, Lusse med hunden sin Rapp, Birje-Jens og mange fleire. Me ser òg alle dei som var born og ungdom i bygda vår på den tida, men som no er vaksne og som sjølve er foreldre og kanskje besteforeldre. Han Erling Flåm er med fleire stadar. Eg hugsar ikkje han, men det kunne vore han Kåre Flåm som er på bileta - dei er utruleg like. Lenger uti boka finn eg jammen bilete av hunden me hadde då, ho Frøydis. Her kan mange finne att gamle kjende og mimre om gamle dagar (som ungane ville sagt det). Husa og bygda i sentrum har ikkje forandra seg så mykje på alle desse åra, men på eit bilete teke frå Nigarden ser me at det er store endringar på hi sida av elva, der vegen no er komen, og området over kyrkja ser heilt annleis ut. Tørris-løa ser like gamal og fin ut på biletet i boka som ho er i dag, men alle plakatane var ikkje der då. På den tida desse bileta vart tekne, var det ikkje så vanleg å fotografere for Gud og kvar mann. Det er difor ikkje så mange som har slike kvardagsbilete liggjande. Det me har er som regel frå høgtider og spesielle anledningar. Dette gjer det ekstra kjekt å endeleg ha fått tak i boka. Boka er i eit format som er godt å holde i og samansetninga av bilete, tekst og fargetrykk gjer ho god å lese og sjå i. Tekstane, som fortel om livet på den tida, er flott sett saman, og dei er både på norsk (nynorsk sjølvsagt) og engelsk. Dette er absolutt ei bok eg vil anbefale folk å kjøpe - sjølv har eg sikra ho til tanter, onklar og pappa (dei har allereie fått SMS :-) ) og sjølvsagt ei til meg sjølv. Ein betre julepresang som gir mange gode minne skal ein leite lenge etter. God jul, alle saman! Monica Finden Grindbygg for framtida I sommar har eit stort, kraftig bygg reist seg på kaien. Det er Leif Inge og Natalia som har sett seglskuta på land, og satsa på solidare saker som tak for kafeen sin. Bygget vart opna den 20. juli med innbedne gjester og gratis inngang for bygdafolk. Som seg hør og bør var entreprenøren til stades, og mange hadde gledd seg til å Mykje bygdafolk var møtt fram til opninga av grindbygget på brygga. høyre om kva eit grindbygg er og korleis nett dette grindbygget vart til. Det er Trond Herfindal frå Voss som er byggmeisteren. Med seg har han faren Kåre Herfindal og svigerfar Eilev Haugo, også dei frå Voss. Eg gjekk i læra hjå far min, seier Trond. Eg er naturfaglærar og har drive med dette på fritida. Har tatt eit kurs på Voss Kulturakademi. Siste skuleåret tok eg meg eit friår frå lærarjobben, for eg ville gjera noko praktisk. Eg såg at det var ein marknad for denne typen bygg, så har eg halde på heiltid siste året. Men eg vil halde ein fot innanfor læraryrket, for det er kjekt å vera lærar og. Kor mange grindbygg har du sett opp? Eg har vel sett opp kring 20 grindbygg med stort og smått, men ikkje noko i nærleiken av dette. Det var eit veldig kjekt oppdrag å få, særleg på ein slik plass stasplassen i bygda! Korleis har sjølve byggeprosessen vore? Det tok fem veker å skjera til all materialen og setta opp bygget heime på Voss. Så tok me det frå einannan att, og leste det på to lastebilar. Me køyrde det ned hit i 5-tida om natta for å sleppa trafikken. Me brukte fire dagar på å sette det opp, her det står no. Det er grove dimensjonar over bygget. Kor kjem det frå? Det var ho Dagmar som for over Prestegardslandet ved Vangsvatnet. Det var gamal og god skog. Det er ikkje så ofte ein får tak i så godt tømmer no til dags. Stavlægjene er av fure. Dei skal bera vekta frå taket. Dei fire betane som går mellom langsidene og skal halde bygget saman, er og fure. Sperrene er av gran. Og til dublongar har me brukt ask. Det er trepluggane som held heile bygget saman. Ask er hard og seig, og toler å bli slegne hardt inn i fura.. Dei andre bygningsdelane skal vera råare, slik at dei knip kring pluggane. Snedbanda er skråbanda som stiver av bygget. Dei er også av fura. Bygget er dimensjonert for ein breidde på 8 m. Ein gamal regel forgrindbygg seier at stavane skal vere ein tomme pr alen breidde på bygget. Dette bygget er 6 m breidt, så det hadde holdt med 10 stavar, men dei vart no 12. Kva er eit grindbygg? Det er ein vestlandsk byggeskikk. Tradisjonen strekkjer seg frå Sunnhordland til Mørekysten. Det er ein solid og praktisk måte å bygge på. Dette bygget er sett opp heilt i tråd med tradisjonen. Om Leif Inge skulle ha behov for eit lengre bygg kan han berre sette på ei ny grind. Om han skulle ha bruk for det ein annan plass, er det berre å plukke det ned og sette det i hop på nytt. Viss han treng ein vegg kan han gjere som på Osterøy: Kle att sida med sprake. På plassar der dei hadde betre tilgang på tømmer, brukte dei fjøler. Korleis ser eg at det er eit grindbygg? Snedbanda er eit kjenneteikn. Og så kan du sjå det på korleis knuten i toppen av staven er. Det er den som låser heile bygget. Når eg får tid skal eg hogge inn namn og årstal i ein av stavane, seier den stolte grindbyggjaren frå Voss til slutt. Den som har tid, kan stikke ned på bryggja og sjå om han har hatt tid... Tekst og foto: AKM Trond Herfindal til høgre, faren Kåre i midten og svigerfar Eilev Haugo til venstre. 12 Underdølen - desember 2012 desember Underdølen 13

8 gåvetips Undredal og fjorden Ei reise attende av Ole Fretheim Restaureringsprosjekt på fjellgarden Nedbergo i Aurlandsfjorden, pr juli Fem dyktige sherpaer frå Nepal er full gang med restaurering av grunnmur under løe på det eine bruket på Nedbergo, 534 m.o.h., rett over fjorden for Undredal. Det er morosamt å sjå korleis desse utfører arbeidet med både godt humør og høg fagleg kompetanse. Arbeidet er tenkt å vare ca. 3 4 veker. Me innehavarar finn dette arbeidet både spennande og svært viktig i kulturminnevern-samanheng. Dette er ein gard som har tilhøyrt familiane Nedberge i meir enn hundre år og det er viktig å ta vare på dei verdiane som er skapt. Fjellagarden består av to bruk og innehavarane har i godt samarbeid gjennom fleire år førebudd restaureringsprosjektet, bl. a. ved søknad om økonomisk støtte. Ved søknad til Kulturminnefondet, vart Nedbergo definert som ein del av Verdiskapingsprosjektet til Riksantikvaren. Det er gitt støtte av Kulturminnefondet, Sogn og Fjordane Fylkeskommune og Stiftelsen Uni. 25 prosent av totalkostnadene må reisast som eigenkapital. Aurland Naturverkstad, med påbegynt arbeid med skjøtselsplan rundt Nedbergo og Nærøyfjorden Verdsarvpark, har også vore svært viktig støtte og referanse for oss i dette arbeidet. Prosjektet dekker i fyrste omgang full restaurering av stabbur på det eine bruket og stor løe på det andre bruket. Det er tenkt sluttført innan årsskiftet Heile steinmuren under løa blir gjenreist i år, under fagleg leiing av Geir Vetti. Alt nødvendig trearbeid skal gjennomførast sommaren Det er så langt utført detaljerte tilstansrapportar for heile bygningsmassen på Nedbergo. Desse vil bli brukt i arbeid med vidare framdrift på fjellgarden. Tekst og foto: Torill Nedberge Klevmark Siste nytt frå Torill: Mykje godt arbeid gjort unna på den store løa i sommar, med full restaurering av grunnmur. Resterande arbeid på løa samt restaurering av stabbur vert fullført sommaren Sherpaene er tilbake i fyrste halvdel av mai månad for ein siste finpuss på steinarbeidet før ein tek til med trearbeidet. Arbeidet er i rute og i tråd med framdriftsplanen. Det vakraste frå Sogn Fem sherpaer i arbeid på Nedbergo: Pasang Sherpa, Tapchen Lama, Ang Tshering Sherpa, Lhakpa Sherpa, Nima Tshering Sheria. Alle er frå Nepal og busett i landsbyen Solu-Khumbu, m.o.h., med utsikt til Mount Everest. S K A L D Ein reiseguide til ditt nærområdet året rundt! til sals på undredalsbui Stein på stein på Stokko Også på Stokko har sherpaene frå Nepal hjelpt oss å få ting på plass. Kristoffer Ullern-Hansen i Statens Naturoppsyn fortel: - Det hadde seg sånn at strandmuren hadde rast ut fleire stader. Dette er eit område som er tilrettelagt for kajakpadlarar og som viser godt frå fjorden, så me tenkte at muren burde setjast i stand. Den er vølt her og der i ein strekning på meter, og med det same fekk me rydda stondi for stein. Fire mann brukte om lag fire dagar på jobben. Geir Vetti var mellommann. Foto: Anbjørg Nornes 14 Underdølen - desember 2012 desember Underdølen 15

9 BYGDANYTT ORGANISASJONSSTOFF Gjestestova i all sin prakt, med infoskilt om huset, ei perlegeit frå Afrika, gjesteboka til Eke og roser frå Sogn og Fjordane Hagelag. Sov godt i Undredal Dette var tittelen på annonsa for Gjestestova i sommarnummeret av Underdølen. Det er Opplev Undredal ved Leif Inge og Natalia som har disponert overnattingsdelen av Gjestestova i sommar. Korleis har sesongen vore, spør me Leif Inge Det begynte veldig slapt. Tilbodet var ikkje kjent, og vår posisjon innan overnatting er ein heilt annan enn den dei har til dømes i Aurland og Flåm. Når turisttrafikken avtar, må dei avvise færre gjestar enn før, mens me må fortelje folk at det faktisk finst overnattingsplassar her. Utanom helga då Sogns var her, så hadde me ei helg då alt me hadde av overnattingskaspasitet var oppbestilt. Men det tok seg opp, og alt i alt vart resultatet ikkje så verst. Kor mange senger har de til utleige? Me har 34 senger, alt i alt. På Vingerstad har me eit tilbod for dei som gjerne kjem seint og berre har bruk for eit rom og ei seng. Gjestene disponerer kjøken, bad og stove. Lussestova og romma me har leigd i Birjestova kjem i ein mellomposisjon, mens Gjestestova er i den andre enden av skalaen. Dei som leiger der er gjerne to til fire vaksne som reiser på eiga hand, vil ha høg kvalitet og ønskjer å stelle seg sjølv. Denne sesongen gjekk Gjestestova omtrent i balanse, når me reknar alle kostnader med. Eg hadde håpa at me skulle nå eit betre resultat, men visste at det kunne bli vanskeleg første året. For neste år har me betre marknadsføring av tilbodet, så me reknar med overskot. Det må me ha innan tre år for at me skal kunne forsvare drifta vår og Undredal Bygdeutvikling skal kunne forsvare investeringane. Dei første som overnatta i Gjestestova var tilfeldigvis byggmeister Ola Espegard og kona frå Gol, i lag med eit vennepar. Det var Espegard sitt firma som renoverte skulen i 1997/98. Han og kona har vore her fleire gonger etterpå. Underdølen har prøvd å komme i kontakt med Espegard, men han har dessverre vore utsett for ei ulukke og kan ikkje snakke med oss. Me ønskjer den sympatiske byggmeisteren god betring. Galleri og turistinformasjon Det er tredje sommaren Eke Krug har hatt galleri i bygda. I sommar flytta ho inn i Gjestestova. Ho er godt nøgd med det nye lokalet: - Det var fint å jobbe der. Eg hadde meir plass enn i det gamle galleriet, det var lyst og moderne. Eg såg båtar og bussar og folk som gjekk forbi. Eg følte at eg var midt i bygda og trivdest godt med det. Du har og hatt i oppgåve å drive turistinformasjon. Korleis har det vore? - Det var stor etterspørsel etter informasjon. Det vanlegaste spørsmålet var: Kvar er toalettet? Då hadde folk gått rett forbi WC-symbolet for å komme inn til meg! Mange trudde eg selde ost, så eg måtte vise dei kvar dei kunne få tak i den. Så etterlyste dei geiter: Viss dette var ei geitostbygd, kvar Smykkekunstnar Eke Krug (Foto: Privat) var då geitene? Dei spurde og om dei kunne gå fjelltur herfrå og om dei kunne gå til Nærøyfjorden. Eg fekk god oversikt over båtrutene etter kvart. Ein dag kom det tre personar, to frå Canada og ein frå Oslo. Samtalen gjekk omtrent slik: Og kvar er geitene? Dei er på Melhus. Det er ca 20 minutt å gå. Åja, kan vi ta buss dit? Nei, Har de ikkje nokon buss? Nei, berre skulebussen, og no er det skuleferie Kanskje vi kan ta ein drosje? Nei, det finst ingen drosje her Då går vi til geitene! Så gjekk dei tre turistane til Melhus. Dei snakka med geitene og tok bilete. På vegen ned att besøkte dei Anne K på Dreiebui og kom glade og nøgde ned att om kvelden og henta sekkane sine. Gjestebok Du har laga ei spesiell gjestebok her på Gjestestova? - Ja, det har eg tenkt på i fleire år. Men eg trudde folk kom til å skrive tulleting og lage dårlege teikningar, så det vart ikkje noko av. Men i år laga eg ei gjestebok, og det har gått bra. Det er vi einige i. Den fargerike gjesteboka til Eke (og heile bygda) er vakker å sjå på og ei skikkeleg vitamininnsprøyting for alle undredølar som har ein dårleg dag. Sjå framsida av bladet, så skjønar du kva me meiner! Tekst og foto: AKM Reinhaldar med hjarte for Gjestestova - Då eg i fjor høyrde at det var ledig jobb som reinhaldar på Gjestestova tenkte eg: Aldri verda den jobben vil eg ikkje ha! Men etter som tida gjekk og eg fekk direkte spørsmål, så fann eg ut at eg ville prøve likevel. Og no er eg blitt veldig glad i både jobben og huset alle som ferdast der. Det er eit nydelig bygg. Det er fleire som har blitt verande både to og tre dagar sjølv om dei berre skulle ein tur nedom bygda, fordi dei liker seg så godt her. Det var til og med ein gjest som sa at det var så reint på WC at han kunne ha ete nista si der! Jonsokfeiringa 2012 Jonsokfeiringa i år var ikkje heilt det samme som i fjor. Denne jonsokhelga hadde underdølene gjestar ifrå andre delar av landet som heldt seminar om korleis ein skal skape liv og røre i små bygder. Fleire underdøler møtte opp, og då seminaret var ferdig måtte me springa ned i parken for å laga til Jonsokfeiring. Milde prisar på grilltallerken og kaker førte til at salet gjekk susande. Rekordmange kjøpte mat, og til og med ungdomar frå Aurland som ikkje hadde mykje anna å ta seg til, vart lokka med. Me hadde volleyballturnering på den nysådde bana vår og dei som stakk av me sigeren var seminargjestene våre. Som premie fekk dei velsmakande medaljar, blomar og namna sine på vandrepokalen som Edvin Flåm laga. Dei var vel nøgde, men moroa stoppa ikkje der. Nede på bryggja gjorde me alt klart for dans med duoen Fair Play frå Bergen. Her var det ikkje mange som tok turen, men dei som var der hadde det svært moro. Då kan me nemna spesielt Per Øystein Borlaug som fylte 19 år den natta. foto: PB Bålet hadde vore eit heitt tema, då det var stor usemje om kvar det skulle stå. Men då mørkret senka seg kunne me endeleg sette fyr bålet på hi sida av fjorden, litt seint for dei minste. Dette er ein tradisjon me ikkje har tenkt å stoppe med, og ein fin bålplass må me få laga, som me kan bruke kvart år! Men kvar...? Brita Underdal Inger Oline er fast reinhaldar på Gjestestova, men ikkje berre det: Ho er rett og slett glad i huset. - Eg føler ansvar for bygget og prøver å følge opp, slik at det ikkje blir gjort skadeverk på det. Eg vil gjerne seie at Henning er ein god støttespelar. Og når eg skal reise vekk stiller Anne K opp. Vi samarbeider veldig godt om Gjestestova. Det er ikkje berre nordmenn som gjestar huset. Korleis kommuniserer du med utlendingane? Inger Oline ler hjerteleg: Det går på sogna-engelsk, det! Men eg har tenkt å lese litt engelsk i vinter for å kunne prate meir med utlendingane neste sommar. Eg ser at dei set stor pris på informasjon. Eke har gjort ein strålande jobb på Galleriet. Det er verkeleg behov for nokon som kan informere turistane om alt mogleg. Held du fram som reinhaldar/husmor på Gjestestova til neste år? - Ja, så sant eg får log til å halde på. For dette er ein kjekk jobb, forsikrar Inger Oline, mens ho ser seg omkring: Her er kome mykje løv framfor toaletta. Eg må sjå å få kosta det vekk... Tekst og foto: AKM Velgjerar Inger Oline Øy foto: PB 16 Underdølen - desember 2012 desember Underdølen 17

10 KYRKJA BYGDANYTT KULTUR Frå Horten til Fjærland På biletet ser me Margit til venstre og Anna til høgre har besøk i tunet på Hortadalen i Lidal. Personen med ryggen til er ukjend. Biletet er frå Fjærland Sogelag sitt hefte Dar breadn kalva I 1863 flytte Torbjørn Horten, kona Marta f. Tokvam og fleire vaksne born til Fjærland. Staden var Dalen, ein fjellgard i Lidal på austsida av Fjærlandsfjorden. Ola O. d.y. Vinjane ( ) og kona Ingeborg Torbjørnsdotter ( ) flytte til Fjærland i Dei fyrste åra budde dei saman med foreldri til Ingeborg: Torbjørn og Marta Horten. Seinare kjøpte Ola og Ingeborg eit bruk nede ved sjøen. Samtidig hadde dei husmannsplass i Mundal. Ola var gift tre gonger, men hadde born berre med Ingeborg: Ola, Per, Torbjørn og Guri. Metta Horten, syster til Ingeborg, kjøpte i 1861 saman med mannen Per frå Vik ein tredje gard i Lidal, Jensdalen. Knut, bror hans Ola, arbeidde som dreng i Dalen midt på 1860-talet. Det var såleis aurlendingar frå to familiar på tre bruk i Lidal samstundes. Etterkvart fekk Dalen namnet Hortadalen på folkemunne. Fjellgarden nord for Nedberge på austsida av Aurlandsfjorden har såleis gjeve namn til ein fjellgard i Fjærland. Hortanamnet finn me og på Sunnfjord folkehøgskule der son til Torbjørn Horten som og heitte Torbjørn var grunnleggjar. Far til den Torbjørn som flytte til Lidal var lærar og kyrkjesongar i Undredal fyrst på 1800-talet. Lidal Det har ikkje budd folk fast i Lidal dei siste 15 åra. Men det er ein svært populær feriestad. Garden har ikkje veg og bruki må i vår tid reknast som svært tungdrivne. Det var dei gode fjellbeiti og stølane som var Lidal sin styrke. «Havnegangen er blant den beste i herredet» vart det sagt i gamle dokument. I dag er det berre store saueflokkar som nyt godt av desse rike beiti. Fjellbruket Dalen ligg høgt, men med mykje sol, og det var rekna som ein god korngard. Verre var det med Jensdalen som låg på skuggesida. Her vart ikke kornet alltid moge. I 1778 kjøpte ein Lars Sjursen frå Flåm dette bruket. Han hadde mange born, sleit mykje og måtte etterkvart selja. Elles var bruka nede ved sjøen mykje utsette for flaumskade. I 1865 budde det 54 personar i Lidal, i 1900 var folketalet 62. Fram til 1900 var det og skule i Lidal. I 1868 vart det sagt at bruki i Lidal kunne fø 54 kyr, 142 sauer og geiter og 3 hestar. Dei kunna hogga 40 mål bjørkeved og 30 buntar hatleband kvart år. Hatlebandi vart brukte på tønner. Ola og Endre Lidal var dei siste (nær 1980) som budde på det bruket Ola O., bestefaren deira, kjøpte nede ved fjorden. I tillegg til gardsdrifta hadde dei telefonstasjon, brevhus og ekspedisjon for Fylkesbaatane. Bruket er framleis i familien si eiga. Margit og Anna var dei siste som budde i Dalen. Dei hadde ein slitsam skuleveg, fyrst ned til sjøen, ofte i djup snø, og så over fjorden til Jordal. Men namni deira kom ikkje i fråversprotokollen. Torbjørn Horten var oldefaren deira. Anna budde i Balestrand til ho døydde i fjor. Dalen vart fråflytt i Bestefar til Margit og Anna heitte Per. Han hadde husmannsplass i Lidal og dreiv ein god del med handel. Mellom anna selde han korger i Aurland. Dette var vakre korger fletta av bjørkerøter. Horta-Per-korgene vart mellom anna nytta når kvinnene var og handla, og dei var nok vesentleg meir slitesterke enn dagens plastposar. Frå Lidal var det i tidlegare tider ein god og populær vandrestig til Leikanger. Her kom det og telefonlinje alt i Noralv Distad Gravminne Fjærland: Ingeborg fødd 1830 på Horten, død 1896 i Fjærland. Foto: Noralv Distad Mi bygd Mi bygd ho ligg under bratte fjell, i ein dal med skogkledde bakkar. Og framover vegen der fossane fell ser du mykje mens du framover lakkar. Her ligg husa på rekkje og rad, nesten heilt opp til Bruasva. Men i Garden dei byrjar å spreie seg. Her er då breiare plass å te seg Veg har me greidd oss utan, me har reist med båt til no. Men han held ikkje alltid ruta og ofte må me ut å ro. Bilen er ikkje vårt framkomstmiddel. Det er traktor som helst blir brukt. Men når vegarbeidarane har gjort sin del Kan bilen takast fram og bli brukt Denne bygda Undredal eg bur i er den kjæraste plassen eg veit. Her mellom fjell, bakkar og li finn du aldri maken til; berre leit! Til bladet Underdølen I dette nummeret av Underdølen kjem det ikkje framhald av ord på S. Dei får me håpe kjem i vårnummeret. I staden for orda, kjem små sjølopplevde kattesoger: Heime hjå oss hadde vi som regel katt (kjetta) då eg var barn. Ei av desse var heilt spesiell. Når ho hadde fanga ei mus eller ein fugl, la ho fangsten på dørhella og mjaua heilt til vi kom ut og klappa og skrytte av ho; kor flink ho hadde vore. Først då byrja ho å ete av byttet! Når ho fekk kjetlingar som regel i uthuset kom ho bærande med dei i kjeften, den eine etter den andre, for å syne dei fram til oss. Det var tydeleg at ho var kry når vi skrytte av kor fine ungar ho hadde. Naboane våre, lærarfamilien Steinde, hadde også katt. Når dei reiste på sommarferie, så vart katten borte. Den dagen dei etter fleire veker kom att, sat katten på trappa og venta på dei. Med ynskje om ei god jul! Vennleg helsing Roald Underdal Litt om historia til diktet Mi bygd Vinteren i 1982 inviterte Aurland kulturstyre til ei dikt-tevling for skuleborna i kommunen. Det var god oppslutning, og deltakinga auka enno meir etter 2. gongs utlysing. Det var to kategoriar ein kunne tevle i: Våren og Bygda vår. Elevane vart delte inn i klassar: A (1.-3.), klasse B (4.-6.) og klasse C (7.-9.) Juryen i dikt-tevlinga var sett saman av Ragnhild Hilstad, Reidun Skahjem og Ingvar Vikesland. Dei fire beste i kvar klasse fekk premie. I kategorien Bygda vår fann eg to namn frå Undredal som nådde heilt opp. I klasse B fann eg namnet Monica Finden. Ho vann denne klassa. I klasse C dukka det opp ei jenta til frå Undredal. Solveig Torgersen fekk 2. plass. Diktet som vert trykt no, er skrive av anten Monica Finden eller Solveig Torgersen. Datoen var Kjenner de det att? Her er Tøfflus som var 17 år 13. juni i år. Han er kastrert, og ligg mest inne. Det er ikkje ofte han fangar verken mus, fugl eller ekorn no, men han har gjort det. Foto: HB HHB 18 Underdølen - desember 2012 desember Underdølen 19

11 KYRKJA Autentisitet i fortidsminnevern Eg skriver for tida masteroppgåve ved Universitetet i Bergen, og Undredal kyrkje er i sentrum for denne. Det eg fordjuper meg i er restaurering og konservering av dei norske stavkyrkjene. Eg ser på kva ein vektlegger når ein står framom utfordringar knytt til vern av desse bygningane, og korleis ein løyser utfordringar i møtet mellom vår eiga samtid, og bygningane si fortid (som igjen er med på å skape eit bilete av vår eiga fortid, som atter igjen er med på å kaste lys over oss i samtida). Stavkyrkjene er, i norsk storleik, noko av det viktigaste vi har å vise til i verdsarkitektonisk samanheng, og dei har følgjeleg vorte eit symbol på det opphavelege og eksotisk norske. Dei fleste av oss har eit nokså klart bilete av korleis ei stavkyrkje skal sjå ut. Helst skal den ha dragehovud, tjørebreidd eksteriør og spondekte tak. Dei er gode eksempel på kyrkjearkitektur med base i lokale forhold, og dei er turistmagnetar, eit nasjonalromantisk glansbilete vi liker å syne fram. Dei er ein del av identiteten vi har skapt for oss sjølve. Nettopp det at vi har skapt dette biletet impliserer at vi har tatt medvitne val om deira utsjånad gjennom praksis, basert på ulike tankar om kva fortidsminnevern skal være. Den første store bølgja av stavkyrkjerestaureringar fann stad på siste halvdel av 1800-talet. På denne tida gjekk den norsk-svenske unionen mot sin slutt, og ein freista å skape ein felles, norsk identitet for å understreke vår rett til å eksistere som sjølvstendig stat. Stavkyrkjene vart da gitt ein idealisert form, der Borgund kyrkje ofte vart nytta som førebilete. Dette er eksempelvis tilfellet med Hopperstad stavkyrkje i Vik, som vart restaurert på slutten av 1800-talet. Vik hadde nettop fått seg ny kyrkje, og Hopperstad var langt frå presentabel. I likskap med Undredal kyrkje hadde den dessutan vorte mykje ombygd opp igjennom tidene. Fortidsminneforeningen si bergensavdeling kjøpte kyrkja for 600 kroner, under forutsetning av at kommunen fjerna alle ikkje-originale delar. Dei hadde for øvrig ikkje råd til å sette ho i stand. Blix var mannen som skulle kome til å redde den, og tilbød seg å leie restaureringsarbeidet gratis. Under restaureringa let Blix bygge ein apside med tårn, ein svalgang rundt heile bygningen, og ein takryttar på mønet. Lite tyder på at kyrkja nokon sinne har hatt desse elementa, og arbeidet vart gjort etter modell frå Borgund. Vidare strippa han kyrkja for det meste av etterreformatorisk inventar, taket vart dekt 20 Underdølen - desember 2012 med spon og alt av veggmåleri vart fjerna. Hopperstad stavkyrkje tener godt til å syne dei konstruktive trekka ved stavkyrkjearkitekturen, men eg stussar likevel over at denne har oppnådd ein status som meir autentisk enn til dømes Undredal kyrkje, som har fått behalde alle sine utviklingslag. Undredal kyrkje vart ikkje oppdaga som stavkyrkje av forskarar før i Før det trudde ein at ho var riven og erstatta av ei meir moderne kyrkje, og ho vart difor ikkje sett som særleg interessant av Fortidsminneforeningen eller som ein kandidat for restaurering. Undredal er ei lita bygd der kyrkja i løpet av historia har vore svært sentral. Ein slik nærleik i samfunnet fører til at ei endring i ein instans nesten utan unntak fører til endring i ein annan, og nettopp dette gjør Undredal kyrkje spesielt spanande i mine auge. Kyrkja vart bygd på 1100-talet, og har, som einaste bygning i bygda vore ein konstant fram til i dag. I løpet av den tida ho har stått der, har ho på sett og vis fungert som eit kamera med svært lang lukkertid. Den har endra seg i takt med tida, som følgje av liturgiske, sosiale, politiske og økonomiske endringar og svingningar, og, som eit bilete tatt med lang lukkertid, vitnar ho om alt dette. Gjennom å følgje stavkyrkjeprogrammet sitt arbeid med denne kyrkja, kan ein sjå kor mykje våre haldningar til historiske bygg har endra seg. Ein vektlegg den verdien kyrkja har som historisk dokument, og vil (heldigvis) difor ikkje freiste å gjenskape ei tenkt fortid. Stavkyrkjeprogrammet er eit istandsettingsprogram som sikrar vidare overleving av bygget, utan å endre på dei mange historiske laga som finst i dette. Minimal inngripen er stikkord for dagens praksis. Slik vil me, også etter at arbeidarane er ferdige, kunne dra eit mangfald av autentisk historie ut av kyrkja, ikkje berre nyte eit pittoresk ytre. Bileta syner Hopperstad stavkyrkje. Det første er ei teikning frå 1878 som syner korleis ho skal ha sett ut før fortidsminneforeningen kjøpte ho. Det andre er eit fotografi frå restaureringa i 1885 etter at dei ikkje-originale delane var fjerna, og på det siste ser vi ho slik ho står i dag. Sofie Klemetzen Sofie Klemetzen seier om seg sjølv: Eg er 24 år, sambuar og busett i Bergen. Eg er snart ferdig med ein master i kunsthistorie, og jobbar på Universitetsmuseet i Bergen ved sidan av studiane. Eg ventar ein liten gut i mars, men er usikker på korleis framtida blir ved sidan av det. Eg blir iallfall i Bergen til min sambuar er ferdig med sine studiar, så får me ta det derifrå. I Undredal budde eg frå Blir kyrkja ferdig til jul? Blir kyrkja ferdig til jul, spør folk, og me stiller spørsmålet til Bjarne Sunde, talsmann for Nedre Jølster Bilelag. - Jau, det ser ut som skal gå bra, svarer Sunde. Sunde fortel at han og laget hans er ferdige med grunnmuren, etter den vellukka hevinga av kyrkja tidlegare i år. Dei har og bytt ut ein del av dei kledningsborda som det har blitt rote på. Dei bruker eit prinsipp som seier at dei ikkje skal skifte meir enn det som er rote til ei kvar tid. - Men stillaset vert de nok ikkje kvitt så fort. Vi skal gå over takpannene og byte ut dei som er dårlege. Og så skal målaren gjere sitt. Kledningen på tårnet og spiret Frå gjesteboka på Gjestestova Brannsikring av trehusmiljøet i Undredal Kommunestyret vedtok fullfinansiering den 6. september Vedtaket er slik: 1. Aurland kommune gjennomfører dei to første punkta i Brannsikringsplanen for Undredal; brannalarmanlegg og slangepostar 2. Restfinansieringa på kr vert innarbeidd i budsjettet for Samrøystes Dersom kommunen ikkje set av desse midlane på brutto 2,625 mill kr, så vil Uni-stiftinga trekkje sine løyvingar attende. Då vil prosjektet misse 1,625 mill. kroner. Kommunal eigendel vert på 1 mill kr. Budsjettet vil ikkje bli vedteke før i desember 2012, men ein reknar sjølvsagt med at det er politisk vilje for å følgje opp fullfinansieringa etter vedtak gjort den 6 september og vedtak i økonomiplanen. Det er flott at politikarane ser dette som svært viktig for viste seg å vere i dårlegare forfatning enn vi hadde rekna med, sjølv om det vart restaurert for ca år sidan, så der blir all kledningen ny. Dette er verd å merke seg, for tårnet vart restaurert for om lag 30 år sidan, og spiret for berre 20 år sidan. På loftet over skipet har karane i Nedre Jølster Bilelag hatt ein stri tørn: - Me jobba i tre dagar berre for å få ut bos. Det var fuktig isolasjon og musedrit og mykje anna rart, i store mengder, og det hadde ført til at himlingborda hadde fuktskade somme plassar. Nei, isolasjon og slike moderne greier har ikkje vore berre til det gode, avsluttar Bjarne Sunde. Slike ting har skada kyrkja meir dei siste 30 åra enn dei 800 åra ho sto utan. Før å berge kyrkja dei neste tusen åra føreslær eg at de syter for god lufting av kyrkja og bruker killingskinn på benkane, så de held varmen på ekstra kalde dagar! AKM Undredal. Kyrauga på kyrkja blir ikkje ståande lenge Aurland kommune vert eigar av anlegga, og det er utarbeidd ein avtale mellom Aurland kommune som eigar og den einskilde huseigar når det gjeld røykdetektorane. Aurland kommune vil drifte anlegget med ein skjerm på brannstasjonen i Undredal og i Aurland, med vidarekopling til den som har vakt. Det er nytta lik standard avtale som t.d. kommunane Lærdal og Røros har. I november går anbodsgrunnlaget ut. I desember ventar ein å få svar inn på anboda, og tildeling av oppdrag vert gjort i desember. Det må reknast inn klagefrist på tildeling i desember. I januar 2013 må kontraktar gjerast klare og arbeidet må setjast i gang. Frå januar og til og med juni 2013 vert arbeidet gjort, og i juni 2013 skal anlegget vere klart til å setjast i drift. HHB desember Underdølen 21

12 myrkdalen Tlf: HEISKORT Nytt hotell, november rom, 350 senger Tre restaurantar To barar Internasjonal standard lokalt særpreg OPnIngSTIdER alpinanlegget Sesongstart t.o.m. januar * Februar til sesongslutt * Fredag kveld ** *) Skitrekka i Vetlebotn stengjer 15 minutt før **) Kveldskøyring i barneområdet Ope kvar dag , fram til berre ope i helgene. NB! Jolaftan ope kl joledag ope kl KORTTYPE VaKSnE ÅR/65+ ÅR Enkelttur klipp time timar timar Føremiddag kl Ettermiddag kl Kveld fredag kl Variable kort Variable kort for sesongen: for sesongen: 1 dag ** ** 1 dag + kveld før/etter /day+night dagar* ** ** 3 dagar* ** ** 4 dagar* ** ** 5 dagar* ** ** 6 dagar* ** ** 7 dagar* ** ** 8 dagar* ** ** 9 dagar* ** ** 10 dagar* ** ** Sesongkort Sesongkort familie (Gjeld for familie inntil 2 vaksne (føresette) og barn under 18 år med samme bustadadresse) Barn under 7 år: Gratis ved bruk av hjelm, men merk at dei må ha eige keycard. Kort berre for Badnatrekket 1 dg 2 dg 3 dg Kids Area only *Fredag kveld er inkludert i fleirdagarskort. **NB. For variable kort i sesongen gjeld kveldskøyringa som ein dag, viss kortet ikkje har vore nytta før på dagen. For grupper på minimum 20 personar vert det gitt moderasjon ved førehandsbestilling. Billetter som ikkje kan brukast pga. dårleg vêr og føreforhold eller teknisk feil blir ikkje refundert. Heiskort er personleg og kan ikkje overdragast til andre. KeyCard kostar kr 50, og kan ikkje returnerast. SKISERVICE Velkomen innom Skiservice i anlegget. Her er eit utval av tenester: Voksing, kantsliping, plansliping, fylling av riper og sår, montering av nye bindingar, flytting av bindingar, rensing, struktur sliping, festevoks. SKIuTlEIgE dagar VaKSnE (du finn fleire utstyrsalternativ i skiutleiga) Komplett utstyr (ski, stavar, sko) Ski, brett Sko Snowboard komplett Turski komplett barn (du finn fleire utstyrsalternativ i skiutleiga) Komplett utstyr (ski, stavar, sko) Ski, brett Sko Snowboard komplett Turski komplett Barneselar, barnepulkar mm. Gratis hjelm. Forsikring av utstyr er inkludert. SKISKulE Voss Fjellandsby Skiskule Telefon / OVERnaTTIng Tlf / VêR- Og FøREmEldIng Tlf / gratis SKIbuSS! gratis skibuss frå Voss jernbanestasjon kvar fredag*, laurdag og søndag kl 10. * Ikkje fredagar i april Retur kl afterskibuss laurdagar kl Tlf Logolink AS. Foto: Sverre Hjørnevik ANNONSAR Undredal og fjorden Fotografia i boka kan du bestille på Underdalsbui. Fleire av bileta er utstilt på skulen. Vil du annonsere i Underdølen? Her er prisane: Heil side kr 1000 Halv side kr 500 Tredjedels side kr 350 Kvart side kr 250 Bygdafolk annonserer gratis, men må levere trykklar annonse eller dekke kostnadene med utforming. Bladet sin formgjevar, Oransje webdesign, kan ta slike oppdrag. Gåveabonnement Eg vil gjerne at Han/ho har denne adressa: Eg som skal betale heiter: Og har denne adressa: Grasrotandelen Leige Ungdomshuset? Då tek du kontakt med Arvid Stegen på tlf Han kan gje deg opplysningar om prisar og anna. Grasrotandelen er ei ordning som gjer det mogleg for spelarar hjå Norsk Tipping å gje sin del på fem prosent av innsatsbeløpet direkte til ein lokal organisasjon. Grasrotandelen gjeld for alle spela til Norsk Tipping, bortsett frå Flax og Extra. Spelaren må ha Norsk Tipping sitt Spelarkort for å delta. Dei som har lyst å gje si støtte til Undredal Ungdomslag kan gjere det. Dei vil få rettleiing på Underdalsbui eller hjå ein annan kommisjonær hjå Norsk Tipping. Styret i Undredal Ungdomslag skal få eit abonnement på Underdølen. Eg ber om å få rekning frå og med sommar-/julenummeret Abonnementet går til eg seier det opp skriftleg. desember Underdølen 23

13 Returadresse: Undredal Grendalag 5746 Undredal Aktivitetskalendar jula 2012 og første halvår november Skulehuset Bygdakveld med Ole Fretheim. Presentasjon av boka Undredal og fjorden 09. desember Kveld Almenningen Gjestestova 1. juledag 17:00 Kyrkja Høgtidsgudsteneste 2. juledag 16:00 4. juledag 19:00 6. juledag 19: januar 11:00 Kyrkja Gudsteneste Ungdomshuset Ungdomshuset Ungdomshuset 10. februar? Ungdomshuset Årsmøte UUL 17. februar 11:00 Kyrkja Gudsteneste Julegateopning med gang rundt juletreet Musikklaget spelar. Gløgg og litt godsaker. Juletrefest. Gang rundt juletreet, matøkt, leikar for små og store. Kvar familie tek med seg eit fat med mat. Servering av kakao. Vaksne kr 50,-. Arr. UUL Marknadsfest med åresal, pilkast, trekking av lodd-bøker, kiosk, dans og prat med gamle kjende. Arr UUL Årsfest. Tema spelemannen Storevetleper. Program, mat og dans. Ikkje tidfest? Skulen Årsmøte Undredal Grunneigarlag Ikkje tidfest? Skulen Årsmøte Undredal Grendalag 28. mars 11:00 Kyrkja Skjærtorsdags-gudsteneste 28. april 11:00 Kyrkja Gudsteneste 17. mai Heile dagen Heile bygda 17.mai-feiring med salutt, folketog, festmiddag, leikar og kaffi. Nemnda: AK, Inger Oline, Leif F. 09. juni 11:00 Kyrkja Gudsteneste NB: Ta alle tidspunkt med ei klype salt. 24 Underdølen - desember 2012

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN Oppsummering/ evaluering av månaden Også denne månaden har me vore mykje ute. Prøver å komma oss ut to gonger i løpet av dagen om veret er nokon lunde ok. Det er mykje sykling

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord

Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord Kjære foreldre, føresette, søsken og vener! I 8 månader har de fått rapport etter rapport frå Nordfjordeleven dykkar. Om flotte fjelltoppar. Store bølgjer. Hav

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Lyngmo-Glytten 23. årgang - Januar 2014 Medlemsblad GLYTTEN

Lyngmo-Glytten 23. årgang - Januar 2014 Medlemsblad GLYTTEN Lyngmo-Glytten 23. årgang - Januar 2014 Medlemsblad GLYTTEN Lyngmo - Glytten 23. årgang Januar 2014 Helsing frå Lyngmo Når du mottek Lyngmoglytten denne gangen er det travelt arbeid i gang på kjøkkenet

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen!

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! 17. mai er annleis enn alle andre dagar. Ein stor bursdag der alle er inviterte, tenkjer Mina, medan

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår?

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Innlevert av 7B ved Bergsøy skule (Herøy, Møre og Romsdal) Årets nysgjerrigper 2015 Vi i klasse 7B har mange ulike ting vi lurer på, og synes det høyrdes spanande

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman Carl Frode Tiller Innsirkling 3 Roman OM FORFATTEREN: Carl Frode Tiller (f. 1970) er ein av dei fremste forfattarane i norsk samtidslitteratur. For dei fire romanane Skråninga (2001), Bipersonar (2003),

Detaljer

Setring ved Håbakkselet Hareid

Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet. Erling Hovlid og Einar Jacobsen Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet Steinar Hovlid (f. 1926) fortel til Leif Arne Grimstad om Håbakkselet i Vikebladet/Vestposten laurdag 22. desember

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

Lyngmo-Glytten 22. årgang August 2013 Medlemsblad. Lyngmo-Glytten22. årgang GLYTTEN SOMMAR PÅ LYNGMO, OG SNART ER DET TID FOR HAUSTLEIR!!

Lyngmo-Glytten 22. årgang August 2013 Medlemsblad. Lyngmo-Glytten22. årgang GLYTTEN SOMMAR PÅ LYNGMO, OG SNART ER DET TID FOR HAUSTLEIR!! Lyngmo-Glytten 22. årgang August 2013 Medlemsblad GLYTTEN SOMMAR PÅ LYNGMO, OG SNART ER DET TID FOR HAUSTLEIR!! Side 1 Helsing frå Lyngmo Det er siste tysdag i august og strålande sol ute. Hafslovatnet

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

SFSK-INFO. Ordet fritt - ved fylkesleiar Gunn Sande SENTERKVINNENE I SOGN OG FJORDANE. Senterkvinnene. gjer fylket til ein endå betre plass å vere!

SFSK-INFO. Ordet fritt - ved fylkesleiar Gunn Sande SENTERKVINNENE I SOGN OG FJORDANE. Senterkvinnene. gjer fylket til ein endå betre plass å vere! SENTERKVINNENE I SOGN OG FJORDANE Å R G A N G 2 0 1 3 N R. 3 2 5. 1 0. 2 0 1 3 ningslaust å gjere masse arbeid for å få l noko som vi meinar er eit bra opplegg dersom dei vi lagar det for ikkje bryr seg/prioriterar

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

Mors friluftsliv - nyttig og naturleg

Mors friluftsliv - nyttig og naturleg 5. JANUAR 2016 Mors friluftsliv - nyttig og naturleg Friluftslivsseminar Sogndal 5. januar 2016 Inger Marie Vingdal, HIOA Livslangt liv i natur Kvinne født 1927 Gardbrukar og budeie til1994 Enke, pensjonist

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

VELSIGNING AV HUS OG HEIM

VELSIGNING AV HUS OG HEIM KR 15.4/12 VELSIGNING AV HUS OG HEIM 1 Denne liturgien kan brukast når folk bed presten eller ein annan kyrkjeleg medarbeidar om å koma og velsigna den nye heimen deira. 2 Dersom presten blir beden om

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt Ser du det? Hvordan jobbe med trosopplæring og bibelfortellinger med hovedvekt på det visuelle. Vi lever i en mer og mer visuell tid, og dette bør få konsekvenser for hvordan kirken kommuniserer med og

Detaljer

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Kvifor kan ikkje alle krølle tunga Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Innhaldsliste: Framside med problemstilling Hypoteser Plan Spørjeskjema Arbeid med prosjektet Kjønn Trening Alder

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Røldal. Informasjon. Leilegheit 101 & 103. Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no

Røldal. Informasjon. Leilegheit 101 & 103. Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no Røldal Leilegheit 101 & 103 2011 Informasjon Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no Innhaldsliste Prisar:... 3 Litt om leilegheitane... 4 Røldalsterrassen... 4 Utstyr...

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Formål med pasienthotelllet: Hovudoppgåva er å vere eit tilbod for at pasientane skal behandlast på beste

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Her er Monica, Stian, Kenneth, Tor Andrè og Matias dei vaskar poteter.

Her er Monica, Stian, Kenneth, Tor Andrè og Matias dei vaskar poteter. RAPPORT FRÅ STRANDEBARM SKULE TYSDAG 18/10-05 Gruppa vart delt i 3. Det me skulle gjera i dag var: gjera klar grønsaker til marknad, stell i fjøset og steike pannekaker på stormkjøkken. Poteter og gulrøter

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Julebrev 2015 fra familien Jansen

Julebrev 2015 fra familien Jansen Julebrev 2015 fra familien Jansen Nok et år, ja to år faktisk, er gått unna. Hei venner og familie :) Hos oss har de siste 2 årene vært så stadig i endring og travel at vi ikke rakk å skrive noe julebrev

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. Eg må kjøpe ei nynorsk ordbok. Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. I tillegg må eg kjøpe ei nynorsk ordbok.

Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. Eg må kjøpe ei nynorsk ordbok. Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. I tillegg må eg kjøpe ei nynorsk ordbok. Å BINDE SAMAN SETNINGAR 1 Kva ordklasse høyrer dei utheva orda til? Då eg var i London, besøkte eg tanta mi. Ein hund beit Leo. Derfor er han redd hundar. Arne går på spanskkurs, for han vil lære spansk.

Detaljer

Alfabetisk ordliste 55 Kort grammatikk 60

Alfabetisk ordliste 55 Kort grammatikk 60 Personalia 1 Familie 5 Samtalar 8 På skulen 11 Kva er klokka? 13 Daglege rutinar 16 Måltid 18 Butikk og klede 20 I nærmiljøet 25 Bustad og møblar 28 Transport og reiser 32 Vêr og årstider 38 Kropp og helse

Detaljer

Heilårsbruk av hus på gard og i grend

Heilårsbruk av hus på gard og i grend Heilårsbruk av hus på gard og i grend Historikk 1999: Gardsformidlingsprosjektet. Samarbeid med bondeorganisasjonane. Kartlegging av ledige gardsbruk. Kr.150 000 til seljar. På 1,5 år vart denne ordninga

Detaljer

FANTASTISK FORTELJING

FANTASTISK FORTELJING FANTASTISK FORTELJING Leiken går ut på at alle som er med, diktar ei fantastisk forteljing. Ein av deltakarane byrjar på ein historie, men stoppar etter ei stund og let nestemann halde fram. Slik går det

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1 Nynorsk Lundefuglnettene av Bruce McMillan Hvert år besøker svarte og hvite fugler med orangefarget nebb den islandske Kvart år besøkjer øya Heimøy.

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo Ein farleg klatretur Døveskolernes Materialelaboratorium, 1994 2. udgave 1. oplag Forfatter: H. P. Rismark Illustrationer: Henrik Taarnby Thomsen Tilrettelægging, layout, dtp, repro og tryk: Døveskolernes

Detaljer

REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009

REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009 REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009 Årsmøtet konstituerte seg med Steinar Røyrvik som møteleiar og Rigmor Øygarden som skrivar. Glenn Arne Vie og Sigurd Hatlenes vart valde til å

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

6. trinn. Veke 24 Navn:

6. trinn. Veke 24 Navn: 6. trinn Veke 24 Navn: Takk for ei fantastisk fin førestilling i går! Det var veldig kjekt å sjå dykk, både på formiddagen og på ettermiddagen. Eg vart veldig stolt! No må vi få rydda opp og pakka litt

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 1 PREPOSISJONAR Vi deler preposisjonane inn i ulike grupper etter kva dei fortel om: Stad: Tid:

Detaljer

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten.

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten. Rapport. Innbyggjarundersøkinga 2015 Ulvik herad. Generelt om spørsmåla: Spørsmåla kunne graderast på ein skala frå 1-6, kor 1 var dårlegast. Eit gjennomsnitt på 3,5 vil seie ein vurderingsscore midt på

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad Først i denne delen om Giske OS står skrive om korleis vi bygde stasjonsbygninga. Der står nemnt at vi rekna med

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Invitasjon til Vinterfestivalen i Myrkdalen 2012

Invitasjon til Vinterfestivalen i Myrkdalen 2012 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Kultur- og idrettsavdelinga Kommunar, institusjonar, personar innan psykisk helsevern i Hordaland Vår ref.: (nyttast ved korrespondanse) Dykkar ref.: Bergen, 02. mars 2012 200800612-62/626/HANESPE

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Namn: Klasse: 1. Gjennomgang av skjemaet «Førebuing til elev- og foreldresamtale» 2. Gjennomgang av samtaleskjemaet 3. Gjennomgang av IUP og skriving av avtale

Detaljer