EIT INFORMASJONSMAGASIN FOR VANYLVEN - NR EIT INFORMASJONSMAGASIN FRÅ VANYLVEN KOMMUNE NR

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "EIT INFORMASJONSMAGASIN FOR VANYLVEN - NR 3-2012 EIT INFORMASJONSMAGASIN FRÅ VANYLVEN KOMMUNE NR. 2-2009"

Transkript

1 1 EIT INFORMASJONSMAGASIN FOR VANYLVEN - NR EIT INFORMASJONSMAGASIN FRÅ VANYLVEN KOMMUNE NR Gardakjerring side 8-9 Glam og rustikk på Eidså side 3-5

2 2 3 Dette er den niande utgåva av magasinet Vanylven ein grunn til å smile. Årsaka til at ein etablerte dette magasinet var for å få fokus på alle desse hendingane, opplevingane og kvardagshistoriene som alle er med på å legge innhald i slagordet til kommunen. Nyheitsverdien er nok ikkje like stor i alle sakene, men alle har eit bodskap eller eit innhald som dei fleste vanylvingane på ein eller annan måte kan kjenne seg igjen i. For vi må nok ha eit eige lynne, vere av ein spesiell variant av menneskeheita, vi som no bit oss fast i denne delen av Sunnmøre som tilsynelatande i fylgje alle statistikkar og regionale media, berre vert mindre og fjernare. Kva er dei kvalitetane som skil oss frå omlandet? Naturen? Mangfaldet? Moglegheita for det svært så oppbrukte frasa det gode liv? Vi vonar at svaret fins i desse utgåvene av magasinet vårt. For det er nettopp summen av alle menneska og alle aktivitetane som utgjer omdømet til kommunen den kan ikkje kjøpast av konsulentar. MOT-arbeidet som dei seinare åra har vorte tydeleg integrert i skulen handlar ikkje berre om haldningar ovanfor mobbing eller rusmidlar. Det handlar om å stå for sine eigne standpunkt, å få oppdage at alle har ei moglegheit til å påverke ta ansvar for eigne val og handlingar. Dette arbeidet handlar like mykje om lokalsamfunnsutvikling tenk kor framtida kan sjå ut den dagen ungdommane som har fått dette under huda i ung alder skal forme samfunnet? Vanylven vil aldri verte urbant, og det er nettopp det som er så attraktivt! Vanylven Utvikling AS har, som ansvarleg for omstillingsarbeidet og forvaltar av RDA-midlane, hatt eit omfattande arbeid med forstudiar og forprosjekt innan ulike områder dei siste åra. Både små og mellomstore bedrifter har vorte lyfta fram og ein har sett nærmare på gründerkultur og landbruksnæringa i eit framtidsperspektiv. Men uansett kva områder ein ser på så er ein avhengig av å ha personar og ressursar som ynskjer å drage lasset Vanylven Utvikling kan berre vere eit verktøy for å gjere vegen mot målet kortare/enklare/raskare. Difor vert satsinga siste del av omstillingsperioden spissa mot konkrete prosjekt som kan gi oss resultat innan fleire arbeidsplassar, fleire tilflyttarar vekst i kommunen. Har du tips eller innspel? Ta kontakt! Magasinet vert distribuert via Synste Møre. På den måten når vi ikkje berre dykk som bur her, men også utflytta vanylvingar som ein dag kanskje vil vende blikket mot Vanylven, naturen, menneska og moglegheitene her. Kva er Vanylven Utvikling AS? VU er Vanylven kommune sitt næringsapparat og næringslivet i Vanylven sitt næringsorgan. VU forvaltar kommunalt næringsfond, er lokal hoppid.nokontakt for gründerar og etablerarar, ansvarleg for omstillingsstatusen som kommunen har frå og forvaltar RDA-midlane* etter vedtekne årlege handlingsplanar. *RDA-midlane er overføringar frå fylket som kompensasjon for auka arbeidsgjevaravgift. Differansen mellom høg og lav sats for bedrifter med meir enn 40 tilsette vert overført til kommunen og skal disponerast i årlege handlingsplanar, utforma av næringslivet, til tilretteleggande tiltak for varige positive effektar for næringslivet. Bedriftsretta tilskot kan også løyvast for auka konkurranseevne og lønsemd. På Eidså fant dei utfordringa dei søkte etter. Draumehuset frå 1906 med namnet Bekkely, trong omsorg og ei kjærleg hand. Jorunn Fluevaag og Nils Korneliussen nølte ikkje eit sekund. - Tenk deg å finne eit slikt hus i dei omgjevnadane, rett ved sjøen, og med fjella tett ved, seier Jorunn Fluevaag og visar til utsikta. På trass av at det er oktober, tek utsikta pusten frå ein. Fjelltoppane er kvite og spisse, fjorden spegelblank og stille som om den berre ventar på snøen. Innandørs er det malt delikat kvitt, og huset har fått behalde tømmerveggane og dei breide golvplankane. Det heile vert toppa med glamorøse og litt rocka lysekroner og kandelabere, samt originale og rustikke trekasser på hjul som fungerar som oppbevaring. Elles er dei opptekne av å bevare huset sin originalitet. Det beste er likevel ikkje omgjevnadane, huset eller naturen. Det beste er menneska. Jorunn, som har røtene sine frå bestefaren i Vanylven, har tilbrakt mang ein sommar her, og ofte lengta etter det enkle, ukompliserte livet på bygda. Sambuaren hennar nølte heller aldri.

3 4 For kameratane Petter Morseth og Inge Nordaune Hasz var dagen då breibandet kom til bygda heilt avgjerende for at draumen deira skulle realiserast: Å drive med det dei likar, og halde fram med å bu i Vanylven. 5 EI LYSANDE IDÉ Dei starta med å lage webbsider for bedrifter, med selskapet TrioWeb i Der Inge var ein kløppar på koding, kunne Petter litt om alt. Så kom tanken på å drive nettbutikk innimellom webbprosjekta, og då Petter hadde vansker med å finne LED-pærer til 12V-opplegget på hytta var det innlysande at det å importere slike pærer for salg på nett kunne vere ein god satsing. har tid å oppgradere solpanel eller installere nye lampar. For sparelys sel også elektrisk utstyr til fritidsmarkedet, samt gassovnar, gasskjøleskap og tilbehør. Dei veit å verdsette friheita med å vere sin eigen sjef, men poengterer at det verkeleg er friheit under ansvar. - Her er ein samansveist gjeng, der alle snakkar med alle, seier Nils. Dei er vant med å reise mykje, og var ikkje redde for å prøve noko nytt. Jobbane deira offshore gjorde steget kort til å slå til då draumehuset sto til sals for ein overkommelig pris på nettet. - Eit slikt hus i byen ville ha kostet skjorta, kontaterar Nils nøkternt. 3. juledag i fjor var dei på visning, utan moglegheit til å sjå hagen grunna all snøen, Jorunn beskriver dette som litt av ei oppleving. Jorunn og Nils er opptekne av å ivareta hus og hage, med oppussing og stell, og synest det er trist når hus står og forfell. I hønsehuset med same byggestil som hovedbygninga, bur no tre dverghøns. Bekkely kjennest som heime, og etter alt oppstyret rundt boligkonkurransen i BoligPluss der dei vann folkeprisen, kan dei endeleg puste ut. - Eg har eit inntrykk av at vanylvingane ikkje skjønte korleis vi kunne velje å flytte hit frivilleg, seier Jorunn med eit smil. Kanskje er dei ikkje klar over verdiane dei sit på? Vi håpar vi kan vere med på å bevisstgjere at området kan vere ein attraktiv stad å bu også for yngre. Ho ser at fjernsyn og media prøver å skape eit glansbilete av det å bu på landet, men sjølv har ho langt ifrå eit romantisk bilete av bygdelivet. Likevel er det her ho vil vere. Ho håpar også å kunne tilbakevise fordommar om at byane er mest trendy, og vise at det går an å få det til her også. - Bygda henger med i svingane! Nils synest han har alt han treng rundt seg, og Jorunn poengterar at det ikkje er langt til Ålesund. Dei bestiller på nett, eller handlar lokalt. Ein vert også nødt til å tenke meir kreativt når ikkje alt er tilrettelagt for forbruk. Det fremjar kreativiteten. - Eg trur her er mange meir kreative folk enn i ein by, seier Jorunn. Mykje fleire enn det vi anar! Og så må ein vere litt handyman. I offshore-bransjen er sunnmøringar visstnok ettertrakta og har godt ry på seg for å vere god og stabil arbeidskraft, fortel Jorunn. Nils siterar naboen Harald på at sjølv om ein mistar mange av dei unge som flyttar til byen for å studere, kjem dei ofte attende når dei skal stifte familie. Både Jorunn og Nils har levd bylivet og veit kva dei går glipp av i form av kafé, kino, restauranter og uteliv. - I det store heile så betyr det så lite, når ein er ferdig med det. - Ja, ein by kan du alltid oppsøke, men det er vanskelegare å få med seg verdiane bygda har, dersom du ikkje bur her, seier Nils. Derfor la dei ein slagplan: alle pengane webbprosjekta dro inn, skulle gå til å kjøpe LED-pærer frå Kina. Det som kunne høyrast ut som ein dristig plan, viste seg også å vere det. Nykomlingane prøvde og feilet då det fyrste partiet på 500 pærer ankom Åheim ein vakker haustdag, oppdaga dei nemleg at 300 av dei var ubrukelege pga feilbestilling. Idag kan kompanjongane le godt av det, men så står også nettbutikken sparelys.no for 95% av inntekta. - I starten holdt vi til i kjellaren til Petter, og kommuniserte med kvarandre over Skype, fortel Inge Nordaune Hasz om oppstarten. Han hugsar godt at han måtte ta over for Petter ein gong han var sjuk, og plutseleg tok seg i å stå og pakke varer oppå ein toppmata frysar i den vesle buda. Etterkvart flytta dei inn i lokala til den gamle pallefabrikken på Åheim, og sidan då har dei utvida litt om litt. No er kontor og pakkeavdeling på 350 m 2, og lagerhallen er på 700 m 2 med kapasitet til 504 paller i reolane. - Eg hadde ein draum om å kunne leve av dette, seier Petter beskjedent, men i starten såg vi det meir som ei attåtnæring. Dei arbeidde også med andre ting ved sida av webbprosjekta og investeringar i LED-pærer, solcellepanel og lampar. Petter var tilsett på pallefabrikken der dei no leiger lokale. Inge studerte til dataingeniør i Ålesund og jobba på HL Data i Syvde. Etterkvart måtte dei konsentrere seg om sitt eige firma. TrioWeb har under fleire år hatt ein eventyrleg vekst med fordobling av omsetninga. Firmaet brukar sommarvikarer og litt ekstrahjelp for å auke kapasiteten i perioder det trengs mest. Utover Petter og Inge, er Inge sin sambuar Helga Grønnevik tilsett på fulltid, og endå ein person i halv stilling. Petter, som er dagleg leiar, har ansvaret for innkjøp, samt å besvare førespurnader på epost og telefon. Inge har hand om den tekniske biten og den grafiske profilen med fotografering og annonser. Litt om litt prøvar dei å gjere seg meir uavhengige av kvarandre, slik at det ikkje vert problematisk med ferier i framtida. Sommaren er nemleg den travleste tida. Då er folk på hytta, og Plasseringa på Åheim spelar stor rolle for TrioWeb. Leige av lokaler er forholdsvis låg, og Måløy Containerhavn er tilstrekkelig nær for å forenkle varetransporten. Petter understrekar at det også er gode transportmoglegheiter med fleire bilar per dag frå Ålesund, og nærleika til Stryn er veldig gunstig. Dei prøvar å vere på hugget og legge planer om korleis bedrifta skal utvikle seg vidare, og meiner begge at det er viktig å ikkje legge seg til å sove. Produktutvikling er ein stor del. Medan Inge er den som gjerne kaster seg på nye ting, er Petter den som held litt tilbake når innkjøpsiveren vert for stor. På trass av at det ikkje er anbefalt å starte forretning med kompiser, kompletterar dei kvarandre godt, og omgås også på fritida. VISSTE DU DETTE OM LED? Lysdiode, lysemitterende diode, oftast forkortet LED, er ein halvlederdiode som utstrålar farga lys når det går elektrisk straum gjennom den. LED-pærer har svært lang levetid, mange gonger så lang som vanlege glødepærer eller sparepærer. LED-pærer har ikkje glødetråd og tåler derfor vibrasjonar og på/av-syklusar mykje betre enn tradisjonelle pærer. LED-pærer utviklar ikkje lys ved hjelp av varme, og er derfor lite brannfarlege. LED-pærer inneheld ikkje kvikksølv. LED produserast som små og robuste lyskjelder med lang levetid, og brukas m.a. til sendarar i fiberoptiske kommunikasjonssystem, varsellampar og tallindikatorer, t.d på elektroniske ur og lommekalkulatorer. Kjelde: Store Norske Leksikon og sparelys.no

4 6 7 og tolmod tid, tråd Det kan verke som reine og skjære foreininga, filosoferande rundt livet i stort og smått, på trass av at det faktisk er vanleg skuletime i Kunst og handverk på Åheim skule idag. For åttende klasse står nemleg strikking på timeplanen. På tekstilromet sit derfor 9 elevar henslengte i sjølvvalt positur, alle med større eller mindre strikk mellom henda. - Kva betyr "mp"? spør Fredrik Hovdevik ut i lause lufta, der han sit på pulten med beina dinglande, og strikkepinnane i eit krampaktig grep. Og han får svar, frå ein av klassekameratane: - "M" betyr meter. - "Legg opp 13 meter lys beige, og strikk"...? les Fredrik halvhøgt for seg sjølv i strikkeoppskrifta, og ser ut til å tenke sitt. Om litt kjem lærar i Kunst og handverk, Janne Breiteig, og ordnar opp i feiltolkinga. - Eg vil at dei skal lære det grunnleggande i strikking, slik at det vert lettare for dei å byrje å strikke seinare i livet, seier ho. Eg reknar med at det etterkvart kan bli aktuelt å lage babytøy, mønstre og slikt, og då er terskelen lågare for å setje i gong. - Eg vil at dei skal lære det grunnleggande i strikking Nokre av elevane har prosjekt som tova flaskevarmare, andre har kopiert mønsteret til ein Bik Bok-hue eller eit skjerf. Planane er høgtflygande, ein stor del av det skal gis bort i julegåve. Sjølve vil dei helst ha kjøpte ting på seg. At ein i "gamledager" måtte strikke dei plaggene ein ville ha, hauster ingen stor jubel hos 13-åringane. Janne Breiteig trur at det som skil unge idag frå før, er at dei no får bruke kreativiteten sin på ein heilt anna måte. Dette skapar kreative elevar som tør å utfolde seg og eksperimentere. Før i tida ble det lagt stor vekt ved det å vere teknisk god, og ein måtte gjerne lage eit produkt på ein forutbestemt, korrekt måte. Reglane var mykje strengare. Idag brukar elevane internett som verktøy for inspirasjon, og for å få idear. Trendy er det i alle fall ikkje å strikke, skal ein tru elevane på Åheim skule. Det vert humra at det mest positive med strikking er at då slepp ein dei andre faga for ein stund. Dette halvåret har det gått i tekstilsløyd, men neste semester står tresløyd for tur. - Hvis ein vil slappe av og høyre musikk og sånn, då er tekstilsløyd heilt klart betre enn tresløyd, forklarer Jonas Løvold over mørkeblå rillestrikk. Og legg til med eit stort sukk: - Men fekk eg bestemme sjølv, hadde eg vore på Harpefossen og stått slalom no. Olga Sørdal (90) hugsar godt då ho lærte å strikke. Ho var seks år gamal, og bråtet på ullestane ho strikka til seg sjølv vart litt laust. I alle fall på den fyrste. Olga, født Tunheim, vaks opp på Tunheim på Fiskå før ho flytta til Kvamsøya og seinare vart gift med samvirkelagsbestyraren Jakob Sørdal. Han hadde også røtene i Vanylven, gjennom faren sin, som var frå Sørdal i Syvde. Då Olga var ung, var det framleis slik at ein måtte laga dei kleda ein skulle ha. Og alle jenter skulle lære handarbeid, anten det var strikking eller hekling eller søm. Eller nuperelle, som er det ho driv mest med idag. Det er ein slags teknikk som inneber at ein knyt knutar av tynn bomullstråd, til det dannar eit vakkert og svært så delikat mønster av små og større buer. Det vert gjerne dukar av slikt, og det har Olga laga ein del av opp gjennom åra. Olga Sørdal var sju år då storesystera hennar gjekk kurs i nuperelleteknikk, og slik vart også Olga bitt av basillen. Det tek si tid, men tid har ho. Og ho meiner at det ein lærer som ung, det hugsar ein, også seinare i livet. Strikkar og heklar gjer ho ikkje lenger, då får ho verk i skuldra, og derfor er nuperelle fint å ha. Det tek omlag to dagar å lage ein liten duk. Ho likar godt å sitje ved stoveglaset sitt og sjå bilar og folk, vêr og vind, medan ho arbeidar med noko som kanskje vert gitt bort i gåve. Når arbeidet er ferdig, skal det stivast med slik stivelse som nesten ikkje er å få kjøpt i butikken lenger, men som Olga fortel går fint an å lage sjølv av vatn og potetmjøl. - Sukkerløysing, fungerar ikkje det? - Nei, det øydelegg tråden med tida. I kvar ein heim fantes ein spinnrokk. Ein måtte karde ulla, eller som Olga si familie gjorde, levere den inn på Lillebø Ullvarefabrikk og få «førespone» attende, og så var det å lære å spinne på rokk. Det var det ho likte best. Neste steg var, framleis ved hjelp av spinnrokken, å legge to eller trådar saman, og på den måten få to-tråds eller tre-tråds ullgarn. Før det vart teke i bruk, kunne ein farge det om ein ville. Olga brenn for å lære andre - Det ein fyrst har lært, det hugsar ein å lage nuperelle, men erfarar at det ikkje er mange som tek seg tid til å halde på med slikt idag. Det synest ho er leit, for det er ikkje mange igjen som kan teknikken. Og så var det denne skyttelen då, det vesle verktyet som held tråden. Den er nesten ikkje å oppdrive lenger, endå den ser nokså moderne ut, i plast. Skal tru om det kanskje finst fleire i nokon bortgløymd skuffe på ein sytilbehørsbutikk?

5 8 Gardakjerring 9 Ho beskriv kvardagen med Odelsgut på gardsbruket i Vanylven med eit språk så saftig og levande at sunnmøringane som les bloggen «Gardakjerring» på internett sprutar ut i ukontrollert latter. Men kven er eigentleg gardakjerringa? Ei eitrande sint og oppfarande kjerring med sleggja i handa, kan ein vere truandes til å sjå føre seg. Formfull, ikledd litt for trang kjeledress frå Felleskjøpet, og med krøllane i ein sky kring hovudet der ho kjem høglydt bannande over tunet. Grethe Ervik (39) er korkje sint eller ikledd kjeledress. Ikkje bannar ho særleg heller. Inga sleggje står på vent ved ytterdøra (men er neppe langt unna) der ho opnar, vever og lys med pigge auge, og med Sofie Alma på ti månader som lystig brekar «bæææ» rundt føtene hennar. - Det skal tidleg krøkast, veit du! Det var nemleg medan ho var heime i fødselspermisjon med dottera i vår, midt under lamminga på garden i Syvde der ho sto og dro lam ut av søyene, tanken på å starte ei eiga nettside kom. Etter å tilfeldig ha lest bloggene til ungjenter med opptil treff skildre ei kunstig verd der 16-åringar kan sprøyte Restylane inn i kroppen sin med målet å sjå ut som Barbie, vart Grethe brått bekymra over kva slags påverknad unge menneske utsetjest for. - Livet er noko heilt anna enn det desse bloggarane beskriv. Eg syntest det var på sin plass med ei motvekt. Derfor laga eg ein blogg der eg la ut Dagens Outfit: gummistøvler og kjeledress, humrar Grethe. Eg ville ironisere litt, men samstundes fortelje om livet som gardbrukar. Hamburgaren kjem no ikkje frå McDonalds, sant? Sjølv om ho tek fjøsstell, saudesanking i fjellet og lamming på strak arm, har ho ikkje vakse opp på gard. Grethe har bakgrunnen sin frå Stadt, og etter vidaregående flytta ho til Oslo for å få ein cand. phil. Det året ho var heime for å skrive hovedoppgåva i historie møtte ho mannen sin, Kim Tonny Røys frå Syvde. Slik har det seg at ho vart gardakjerring. Elles er ho lærar i norsk og samfunnsfag på Myklebust skule. Det er frå Stadt ho har med seg mange av kraftuttrykka ho brukar i bloggen sin. Naturleg nok er dei ofte henta frå sjøen. Odelsgut, eller Kim Tonny som han altså heiter i verkelegheita, er i følgje Grethe ein roleg type som tek dei fleste situasjonar med stoisk ro, til og med når ho harselerar med svigerfar i bloggen sin. - Eg har eit veldig godt forhold til svigerforeldra mine, som bur rett ved sida av og driv gard i lag med oss. Svigerfar tek det heile på ein veldig humoristisk måte. - Men dette med at svigerfar plutseleg vart stamkunde hos tannlegen, som du skreiv om på bloggen? - Det er faktisk sant! Hehe! Vi hadde kjøpt ei gravemaskin som vi måtte reparere beltet på. Då Kim Tonny skulle banke ut ein bolt med ei sleggje, spurte han fyrst om eg kunne hjelpe til med å halde. Men eg forstod raskt at det var ein viss fare for at det ikkje kom til å gå så bra, derfor trakk eg meg. Dagen derpå trødde svigerfar til, og trur du ikkje at han vart treft i kjaken med sleggja? Eg sat i lag med svigermor då han kom gåande i halvørska. Heldigvis gjekk det bra. For halve moroa når Grethe skriv, er å forestille seg korleis ein slik situasjon kunne ha utspelt seg dersom det ikkje hadde stoppa der. Bloggen er derfor fullspekka av maleriske beskrivingar av omreisande tenner, spytt, gørr og blod, for ikkje å snakke om gjødsel og gassovnar som «eksplofanmegdeirar». Alt servert med ein god dose sunnmørsk glimt i auget - og kanskje ein pitteliten smule overdreve? - Der er veldig mykje som ikkje er sant, det må eg no berre innrømme, ler ho. Eit aldri så lite frø av sannheit finst det likevel i det meste ho skriv. Sidan gardslivet ligg ho nærast, vert det flest innlegg om det. Dessutan skjer det faktisk ganske mykje på ein gard, seier Grethe lurt. Men bur ein på landsbygda, trur ho at ein kjenner seg lett igjen, gardbrukar eller ikkje. - Eg meiner, kven har ikkje ein mann som har lyst på ein stor gassgrill? Kva er eigentleg denne greia med mannfolk og gass!? Nokre gongar er det meir ønsketenking ho bedriv på bloggen. - Med fire ungar er det veldig sjeldan fredsduene flaksar rundt hovudet ein søndagsmorgon ved frokosten, for å seie det sånn, seier Grethe lattermildt. Når eg skriv, er det like mykje for min eigen del. Det er heilt greit hvis ikkje alle likar det. Og eg tek meg friheita til å setje kommateikna der eg sjølv vil! - Saftfabrikken i kjellaren, til dømes, den finst vel ikkje - men eg er sikker på at hvis eg skulle hatt det, kunne Kim Tonny lett ha fiksa slike taljer og automatikk. Eg kosar meg veldig med å finne på korleis det kunne ha vorte. - Men ti frysarar...? - Vi har mange! Men litt overdreve er det nok. GARDAKJERRINGAS ORDLISTE Brelle (truse) t.d g-strengbrelle, bokserbrelle Livmykjen (lettliva) Spæl, spur (bakende) Våbøle (mykje føre seg, bort i alt, litt urokråke) Brosme Moldkræde Rokke Håjæle (Hågjel, ein haiart) Krapyl Grindkval Kjelder: Ivar Aasen: Norsk Maalbunad (1876), Norleif Holstad: Ord og uttrykk frå Hareid

6 10 11 Buldrar på Fiskå Det verkar i grunnen mørkt og stilt overalt, når ein kjem til bygda i sjutida om kvelden i oktober. Ikkje er det så mange menneske å sjå heller. Men sidan beskjeden var at det skulle buldrast på Helgøy gartneri onsdagane, er det dit ferden går. Folketomt eller ikkje. Og der, i kveldens mulm og mørke, kan ein så vidt skimte ein skikkelse som låser opp døra og let det bli lys. Her er ingen skilt, ingen prangande plakatar. Berre eldsjelar som møtest så ofte dei kan for å klatre, seier skikkelsen mystisk og let lyset flomme i holen. Og brått vert det mindre mystisk. Golvet er heildekt med tjukk matte, på veggane er det knallfargar. Ja, og knottar i ulike storleikar og former. Blå, raude, grøne, gule, lilla, grå og svarte knottar - eller klatretak, som det eigentleg heiter - spritar opp veggane inntil det surrealistiske. - Buldring er klatring, men utan tau, forklarar Lars Jonasmo, lærar frå Volda. Han er vakt på Floget Klatreklubb ikveld, og fortel om eit prosjekt bygd på dugnad, som sto ferdig våren Eit annleis tilbod for vaksne og ungdom frå tolv år, som har slått godt an i området, men som har plass til fleire. Onsdagar held dei til her, tysdagar i Olivinhallen. - Ikkje alle driver med fotball, seier han og snører på seg skona. For klatresko bør ein ha, dei gjev betre grep og finst i alle prisklassar nett som joggesko. Elles buldrar ein i vanlege kle, og utan utstyr. Ikkje ein liten sikkerheitsline eingong. Det er då heller ikkje så høgt til taket at det gjer noko, og ein landar mjukt på matta. Ein etter ein kjem etterkvart til for å klatre, musikken frå cdspelaren og latteren frå unge i forholdsvis fritt svev fyller romet. Om ikkje takhøgda er så høg, er i alle fall stemninga det. Det er heilt tydeleg at ein ikkje berre vert sterk, men også glad av å buldre. Mellom klatretaka sit små teipbitar med merkelege namn, som syner ulike ruter med klatreutfordringar. Metal woman, SARS topp, Bøtteline. Mad monkey? - Det er ein rute eg har laga, seier klatreentusiast og fysioterapeut Erik Botnmark. Eigentleg handlar klatring mykje om å bruke beina, men på denne skal ein ikkje bruke beina i det heile tatt. Så demonstrerer han at det faktisk går an, og heng som ein edderkopp i nettet før han fell på den mjuke matta. Buldring er styrke, medan klatring er uthald - Det er ein fordel å vere liten og lett, ja, ler han. I denne sporten konkurrerar ein med seg sjølv, og folk i alle aldrar vert bitt av klatrebasillen. Ja, faktisk er fjellklatrarane gjerne folk litt opp i åra, utan at ein heilt veit kvifor. Nett idag prøvar Lisa Sangen (17) buldring for fyrste gong, og det ser ut til at ho finn tonen med veggen. - Det verkar kjempekjekt! seier ho og fortel at ho vart invitert av instruktør Ingvild Helgøy, som ho kjenner frå før. Førebels har dei instruktør og samlast onsdagkveldar 19-21, sjølv om medlemmer kan kome andre tider etter avtale med klubben. Ingvild Helgøy fortel at dei håpar på å få med fleire på klatring, slik at dei kan halde ope endå oftare.

7 12 Hjort er hjort Det var begynt å minke på hjortekjøtet i frysa. Der var berre Ja nokre få til skrottar mangfald! att, i tillegg til maks eit par titals kilo med hjortemår, hjortekarbonader, hjortepølse og ikkje minst hjortesnutar som alle veit er steikjande gode å grille på varme og ikkje varme sommarkveldar. Det var altså praktisk talt krise i heimen. Takk og lov for at jakta var i gong, slik at det var råd å fylle opp matlageret før vinteren. No er det sjølvsagt ein eller annan jævel som har hatt den lyse ideen om at ein skal selje unna hjorteløyva, så den årlege jakta, der ein delte laget i to, eit skytelag og eit jagelag, var tapt for alltid. Sjølv er eg ikkje oppvaksen på gard, og vi har aldri hatt jaktløyve, men etter å ha sendt Odelsgut i jakta kvart år, meinte eg på at det var på tide at eg også gjorde mitt for matauket i huset. Odelsgut var ikkje like ivrig, og eg merka at han helst hadde sett at eg heldt meg heime. Han trudde vel ikkje at eg hadde greie på slikt, men eg skulle nok vise han! Berre gå og sett deg i bilen, eg kjem snart! ropa eg til han. I all løynd hadde eg sydd meg ein dress av hjorteskinnet frå i fjor, her skulle det glidast rett inn i hjorteflokken! I tillegg hadde eg kjøpt meg ein lur som visstnok laga akkurat den same lyden som ei hjortekvige i brunst. Det var vanskeleg å tolke blikket til Odelsgut idet eg nærma meg bilen. Tørk av deg det fliret, sa eg, berre vent å sjå! Du har kanskje erfaring når det gjeld jakt, men eg forstår meg på kva hankjønnet er ute etter, smelde eg i han. Jauda, han måtte innrømme at hadde det ikkje vore for hårrullane, kunne eg ha vore god nok kjerring for kva bukk som helst. Men kva i fan er den lukta, snerra han i det vi burna oss ut av tunet. Det er lukta av brunst, svara eg, og viste han den store brune flaska eg hadde kjøpt på Ebay på tilbod for 99 euro. Du får sette deg ut i einefaret, du då, sa Odelsgut, så får eg ta turen over elva slik at det vert kjøt på oss i vinter. Eg hepsa meg ut av bilen, han var ikkje akkurat lett, kamuflasjefanskapen, men han kom til å gjere nytta si, det var eg viss på. Ta spælet ditt og dra deg vekk, ditt fesjå! ropte eg. Eg la meg godt til rette midt oppe i ei stor einetue, dynka meg med brunstlukta, tok fram luren og bles med det eg hadde. Å, herregud for ein lyd! Det var nesten som å høyre Odelsgut då eg voksa ryggen hans fyrste gongen. Brått vart alt merkeleg stille, endåtil fuglane slutta å kvitre, men ingen hjort var å sjå. Eg får prøve ein gong til, tenkte eg og bles i veg. Brått høyrde eg eit voldsamt rabalder frå skogen. Jorda dirra og trea flaug som fyrstikker til side. Fan steike! Der kom kvar ein einaste grade hjort i mils omkrins i full galopp rett mot stakkars vesle meg. Eg hoppa opp og la på sprang så fort beina bar, men i den store hjorteskinndressen, var det ikkje enkelt å få den eine foten framføre den andre. Odelsgut! skreik eg fortvila. Om du ikkje hjelper meg no, vert det ikkje mykje att til kveldskosen!!! Eg kjende det som om eg sprang i sakte film idet eg snubla i ei blåbærtue og datt med trynet fyrst. Eg snudde meg og såg horva kome imot meg, og akkurat idet den fyrste bukken kom hoppande, høyrde eg ei rad med skot som ingen ende ville ta. Hjortedressen hadde sprukke både her og der, men maten var komen i hus! Og som Odelsgut sa, betre hjorteagn har han sjeldan sett! Vanylven - ein grunn til å smile, nr Utgjevar: Vanylven Utvikling AS Ansv. redaktør: Ane Malene Søvik Nygård Redaktør, ord og bilete: Anna-Ma Olsson - Bladbunad: Nytrykk / Anna-Ma Olsson Tips og idear om redaksjonelt innhald? Takontakt på:

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Kom skal vi klippe sauen

Kom skal vi klippe sauen Kom skal vi klippe sauen KOM SKAL VI KLIPPE SAUEN Kom skal vi klippe sauen i dag Klippe den bra, ja klippe den bra Så skal vi strikke strømper til far Surr, surr, surr, surr, surr. surr Rokken vår går,

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen!

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! 17. mai er annleis enn alle andre dagar. Ein stor bursdag der alle er inviterte, tenkjer Mina, medan

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź marit kaldhol det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź roman Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2014 ISBN 978-82-521-8437-2 Om boka

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald Innhald Introduksjon... 1 Teori... 2 Den første beskrivelsen... 2 Den sekundære betydinga... 2 Assosiasjonar... 3 Målgruppa... 4 Kvifor har dei gjort det slik, og kvifor seier bildet kva det seier?...

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår?

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Innlevert av 7B ved Bergsøy skule (Herøy, Møre og Romsdal) Årets nysgjerrigper 2015 Vi i klasse 7B har mange ulike ting vi lurer på, og synes det høyrdes spanande

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo Ein farleg klatretur Døveskolernes Materialelaboratorium, 1994 2. udgave 1. oplag Forfatter: H. P. Rismark Illustrationer: Henrik Taarnby Thomsen Tilrettelægging, layout, dtp, repro og tryk: Døveskolernes

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte Personalia: Testpersonens namn:... Fødselsdato:... Norm:.. Skule/Institusjon:... Klasse:.... Testleiar:... Dato:.. Merknadar: 1. Leseflyt og leseforståing

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa Ungdom i klubb Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa CASE - FORGUBBING SSFK hadde i lengre tid merka ei «forgubbing» i trenar, leiar og dommarstanden i SFFK. Etter fleire rundar

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1 Nynorsk Lundefuglnettene av Bruce McMillan Hvert år besøker svarte og hvite fugler med orangefarget nebb den islandske Kvart år besøkjer øya Heimøy.

Detaljer

Å læra mange ulike måtar å måla bilete på

Å læra mange ulike måtar å måla bilete på Å læra mange ulike måtar å måla bilete på Å måle eit bilete med tre fjør Eg ville læra å lage trykk med den gamle klesrulla i Lars og Peter sin garasje, Det heile gjekk veldig bra, avtrykket viste tre

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten.

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten. Rapport. Innbyggjarundersøkinga 2015 Ulvik herad. Generelt om spørsmåla: Spørsmåla kunne graderast på ein skala frå 1-6, kor 1 var dårlegast. Eit gjennomsnitt på 3,5 vil seie ein vurderingsscore midt på

Detaljer

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO HAFSLO - INFORMASJON SFO er eit friviljug omsorgs- og fritidstilbod før og etter skuletid for borna på 1. 4. steg. Sentralt i tilbodet er omsorg, tryggleik,

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse

Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse KOMPETANSEMÅL Generelt om naturfag: Kunnskap om, forståelse av og opplevelser i naturen kan fremme viljen til å verne om naturressursene, bevare

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Ved Kari Vik Stuhaug Helsepedagogikk Helse Fonna 5. Mars 2015 09.03.2015 Kari Vik Stuhaug, LMS Helse Fonna 1 Kva gjer du når du får eit problem? Og kva

Detaljer

Vi lærer om respekt og likestilling

Vi lærer om respekt og likestilling Vi lærer om respekt og likestilling I Rammeplanen står det at barnehagen skal tilby alle barn eit rikt, variert, stimulerande og utfordrande læringsmiljø, uansett alder, kjønn, funksjonsnivå, sosial og

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

m j ø s o r m e n leseserie Nynorsk Norsk for barnetrinnet Wenche Hoel Røine Illustrert av Anette Grøstad

m j ø s o r m e n leseserie Nynorsk Norsk for barnetrinnet Wenche Hoel Røine Illustrert av Anette Grøstad Wenche Hoel Røine Illustrert av Anette Grøstad leseserie Nynorsk m j ø s o r m e n og andre uhyre Norsk for barnetrinnet 15795_Mjosormen_M_NN.indd 1 09-11-07 13:04:28 Mjøsa er den største innsjøen i Noreg.

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 1. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 1. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 3, 4, 7 og 8 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett

Detaljer

Jon Fosse. Lilla. Skodespel

Jon Fosse. Lilla. Skodespel Jon Fosse Lilla Skodespel Personar BASSISTEN 2 Ei uvanleg brei jerndør opnar seg og Guten kjem inn, held døra open, og Jenta kjem inn etter han, og han let døra att, det er ein lysbrytar til høgre for

Detaljer

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN OG UNGDOM SINE REAKSJONAR I denne brosjyra finn du nyttige tips for deg som er innlagt, og har barn under 18 år. Når ein i familien vert alvorleg

Detaljer

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Innledning Eg valde å tolke oppgåva slik at ein skulle framstille ein «historie» kun ved hjelp av bilete. Eg tolka det òg slik

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

S sosalisering og samspill. F Fritid og felleskap. O Omsorg

S sosalisering og samspill. F Fritid og felleskap. O Omsorg Brattholmen skulefritidsordning Nygårdsvegen 1 5350 Brattholmen Tlf: 55097504/98088134 E-post: liss.schumann@fjell.kommune.no S sosalisering og samspill F Fritid og felleskap O Omsorg SFO: SFO er eit fritidstilbod

Detaljer

I N N H O L D. Forord

I N N H O L D. Forord BOKVENNEN 2012 I N N H O L D Forord Annlaug Selstø «Aläng» Ero Karlsen «Slutten på nysgjerrighet» Kjersti Kollbotn «Rom null-trettiåtte: Trøyst» Kristian Bjørkelo «Spegelen» Siri Katinka Valdez «Alle er

Detaljer

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn Framleis rom for lesing heime Leseutviklinga held fram Dei første skuleåra lærte barnet ditt å lese. Men lesedugleik er ikkje noko som blir utvikla

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Velkommen til nytt barnehageår!

Velkommen til nytt barnehageår! Velkommen til nytt barnehageår! Då er nytt barnehageår godt i gang, og me vil ønskje alle velkommen tilbake etter sommaren. Eit ekstra velkommen også til dei nye barna og foreldra som nok no er over den

Detaljer

Lotteri- og stiftingstilsynet

Lotteri- og stiftingstilsynet www.isobar.no Isobar Norge Org.nr. 990 566 445mva Pilestredet 8 / N- 0180 Oslo. hello@isobar.no Lotteri- og stiftingstilsynet - Vurdering av publiseringsløysingar basert på open kjeldekode Utarbeida for:

Detaljer

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman Carl Frode Tiller Innsirkling 3 Roman OM FORFATTEREN: Carl Frode Tiller (f. 1970) er ein av dei fremste forfattarane i norsk samtidslitteratur. For dei fire romanane Skråninga (2001), Bipersonar (2003),

Detaljer

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad Først i denne delen om Giske OS står skrive om korleis vi bygde stasjonsbygninga. Der står nemnt at vi rekna med

Detaljer

Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule

Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule 10. september var Anne Brit og Mari frå Leikanger kommune på besøk hjå 9. trinn på Leikanger ungdomsskule. Tema for samlinga var lokaldemokrati,

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

Her er Monica, Stian, Kenneth, Tor Andrè og Matias dei vaskar poteter.

Her er Monica, Stian, Kenneth, Tor Andrè og Matias dei vaskar poteter. RAPPORT FRÅ STRANDEBARM SKULE TYSDAG 18/10-05 Gruppa vart delt i 3. Det me skulle gjera i dag var: gjera klar grønsaker til marknad, stell i fjøset og steike pannekaker på stormkjøkken. Poteter og gulrøter

Detaljer

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald Innhald Introduksjon... 1 Teori... 2 Den første beskrivelsen... 2 Den sekundære betydinga... 3 Assosiasjonar... 4 Målgruppa... 4 Kvifor har dei gjort det slik, og kvifor seier bildet kva det seier?...

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer