SUPERSAGBLAD for tøff saging

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "SUPERSAGBLAD for tøff saging"

Transkript

1 B Returadresse: Norsk Bygdesag Forening 6763 Hornindal SUPERSAGBLAD for tøff saging Stellitt eller hardmetall Super frost med patentert tann. Overlegen i frossent tømmer, men suveren året rundt. Like enkelt å slipe som et standardblad. NB! Vi leverer også lavenergi sagblad! For bekymringsfri saging og høvling: Ring Postboks 44, 2261 Kirkenær E-post: SLIPEVERKSTED Forum for norske bygdesager

2 Sagbladet Forum for Norske Bygdesager Organisasjonsnytt s 4 Bransjenormer s 5 Medlemsbedriften s 6-8 Bioenergidagen s Tradisjonstre for fremtiden s Fagtur i Gudbrandsdalen s 18 Medlemsblad for Norsk Bygdesagforening. Årgang 21, Nr september 2009 ISSN-nr.: Medlemsbedrift: Lervike AS

3 Sagbladet Norsk Bygdesagforening Sagbladet er et medlemsblad for Norsk Bygdesagforening og utkommer med 6 nummer i året. Bladabonnement er kr 500 pr. år. Ved flere abonnement til samme adressat betales kr 250 pr. år for første tilleggs-abonnement, og kr 125 pr. år for alle ytterligere abonnement. Opplag 600. Redaksjonen avsluttet: 04. september Ansvarlig redaktør: Inger-Marie Svingeset 6763 Hornindal Tlf.: e-post: Journalist: Gunnhild Sindre Sør-Markane, Stryn Tlf.: e-post: Designmal: Forglemmegei, Parkveien 11, 2500 Tynset Tlf.: Trykk og lay-out: Forglemmegei, Parkveien 11, 2500 Tynset Tlf.: e-post: Redaksjonen: Jostein Ljones Harald Mo Birkenes Geir Håvar Ingdal Arnold Øverås Andreas Lomsdal Utgivelse 2009 NR.: Materiellfrist Utgivelse Nr feb. 06. mars Nr april 30. april Nr mai 15. juni Nr aug. 09. sep. Nr okt. 30. okt. Nr nov. 14. des. Annonsepriser: 1/1 bakside 2750,- 1/1 side: 2530,- 1/2 side: 1650,- 1/4 side: 1100,- 1/8 side: 770,- Prisene er eks mva. Rabatter: Ved minimum 3 innrykk: 10%. Ved minimum 6 innrykk: 20% Forsidebiletet: Rolf Trygve Lervik t.h. og Erling Vike driv verksemda Lervike AS i Øksendal på Nordmøre. Foto: Gunnhild Sindre Norsk Bygdesagforening ble stiftet i Foreningen har pr medlemmer og 113 bladabonnenter. Ordinært medlemsskap: kr 1750 pr. år. Men for første året er det halv kontigent, dvs. kr 875. SEKRETARIAT Inger-Marie Svingeset, dagleg leiar 6763 Hornindal Tlf Fax Gunnhild Sindre, organisasjonsmedarbeider 6763 Hornindal Tlf Fax STYRET Jostein Ljones, leiar 5620 Tørvikbygd, tlf Geir Håvar Ingdal, nestleiar 7316 Lensvik. tlf Harald Mo Birkenes, styremedlem 4760 Birkeland, tlf Arnold Øverås, styremedlem Øveråsvn, 9360 Bardu tlf: Andreas Lomsdal, styremedlem Ringelia 2860 Hov tlf: FYLKESKONTAKTER Østfold Johan Skammelsrud, Degernes, tlf Akershus Roar Sørgård Hurdal, tlf Hedmark Ivar Grøndahl, Løten, tlf Oppland Ole Jonny Kalstad tlf og Per Arne Jostad, Snertingdal tlf Buskerud Svein Granheim, Gol, tlf Vestfold Runar Bekkeseth, Holmestrand, tlf Telemark Asbjørn Roheim, Bø i Telemark, tlf Agder Harald Mo Birkenes Birkeland, mob Rogaland Svein Kjetil Rønnevik, Jørpeland, mob Hordaland Jostein Ljones, Tørvikbygd, tlf Sogn og Fjordane Rune Aabrekk, Oldedalen, tlf Møre og Romsdal Herman Hervåg, Sykkylven, tlf Sør-Trøndelag Geir Håvar Ingdal, Lensvik, tlf Nord-Trøndelag Ottar Staberg, Utøy, tlf Nordland Per Kristian Helgesen, Røkland, tlf Troms Arild K. Hansen, Harstad, tlf Forum for norske bygdesager

4 Sagbladet Frå redaktørkrakken Hausten er komen og aktiviteten er igjen høg i foreininga. Medlemsblad, nettside, kurs, studietur i Gudbrandsdalen, omlegging til nytt medlems- og faktureringssystem. Dagane går fort med andre ord. Har snakka med mange medlemmar dei siste dagane. Får litt varierande tilbakemeldingar. Nokon har mindre produksjon enn tidlegare, andre har meir enn nokon gong. Sjølv om nokon har hatt sterk nedgang, er ikkje mitt inntrykk at det gjeld veldig mange. Har lagt merke til at for fleire av dei som har merka nedgang, så gjeld det lafteplank. Hyttebygginga har nok totalt sett blitt redusert (25% på dei 2 første kvartala i forhold til fjoråret i flg. prognosar eg har sett), men mange vel også å satse på å få opp flest muleg hytter no medan prisane er lågare både på leige av snikkar og på materialar. Forutsetninga er nok her at ein har ein del kapital i ryggen. For dei som har vorte ramma av stor nedgang, vil eg gjerne trøste med at det i dei aller fleste prognosar blir spådd oppgang i Den 17. august arrangerte Skognæringsforum i Sogn og Fjordane ein stor bioenergikonferanse i Loen. Norsk Bygdesagforening var godt profilert som medarrangør. Neste helg skal vi delta på Dyrsku n i Seljord. Vi er dermed på gang med meir marknadsføring av foreininga og det er spennande. Det er viktig at vi blir kjent ut i marknaden og at folk finn oss og våre produkt. I denne samanheng vil eg be dykk om å bruke nettsida vår sag.no. Pass på at alle opplysningar er riktige på registreringa av di bedrift og pass på å sjekke dei førespurnadane som ligg inne. Om vi skal behalde kundane, må dei få svar frå oss! Vi har tidlegare hatt ei for dårleg nettside, men dette året har vi lagt mykje ressursar i fornying og oppdatering. Om dette skal vere ein god marknadskanal treng vi hjelp frå alle våre medlemmar. Håpar å møte mange av våre medlemmar på tur i Gudbrandsdalen! Inger-Marie Kjære lesarar! Gode sagvener! Etter ein hektisk sommar som bonde og rundballeentreprenør har eg no teke til å tenkje på organisajonsarbeid. Eg gledar meg til hausten på mange måtar, me har ei spanande tid framom oss i foreningen. Me skal delta på Dyrsku n i Seljord med eigen stand, der me håpar å treffe mange både gamle - og potensielt nye medlemar. Me planlegg og ein fagtur i Gudbransdalen oktober, her kan du treffe gode sagvener og ut få eit fagleg påfyll. Det er komt ut info frå kontoret om opplegget for turen i lag med bransjenormene. Sist men ikkje minst er det eit spanande stortingsval i haust. Me i Norsk Bygdesagforenningen er i godt gang med arbeidet. Den 17. august hadde eg gleda av å delta på BioEnergi konferanse på Hotell Alexandra i Loen. Konferansen var arrangert av Skognæringsforum i Sogn og Fjordane, der foreningen er med i samarbeidet. Kontoret ved Inger Marie var primus motor for denne viktige konferansen. Blant deltakarar og innleiarar var det ikkje mindre enn to ministrar, Lars Peder Brekk (sp) og Heidi Grande Røys (SV), og listetoppar frå Sogn og Fjordane til stortingsvalet. Det vart presentert prosjekt frå Sogn og Fjordane som alt er i drift (Stryn) og nye anlegg som er under planlegging (Førde og Måløy), felles for prosjekta er utfordringane med lønsam drift. Anlegget i Stryn er i god drift, etter ein del innkjørings problem ser det no ut til at anlegget fungerar tilfredstillande reint teknisk. Tema for konferansen var kva som er gjort og kva som skal skje vidare for å gjera Bioenergi lønsamt frå stubbe til varmtvatn i rør. Skal ein lukkast må det setjast inn ressursar, og klare politiske prioriteringar må til. I dag er det slik at anleggs og driftskostnadane er for store til at fjernvameanlegg er konkurransedyktige i forhold til alternative energiformer, og det er utan at bioanlegga betalar for flisa. Skal bioenergi verte interressant må det skapast grunnlag for økonomi i alle ledd i verdikjeda. Eg meinar politikarane må sjå den plikta dei har til å legge tilrette for meir fornybar energi. Skal ein døma etter paneldebatten på konferansen manglar det ikkje på godvilje blant politikarane. Landbruksminister Lars Peder Brekk såg utfordringen og var villig til og gjera noko med situasjonen. Han hevda regjeringa har sett i verk tiltak Bio Stigen - lønsam logistikk og bruk. Eg er stolt over at Norsk Bygdesagforeneing gjennom samarbeidet me har med andre er med og set dagsorden i ei så viktig sak som dette. Tusen takk for at de arrangerer denne viktige konfreransen Sagt av Landruksminister Lars Peder Brekk på konferansen i Loen. Helsing Jostein 3

5 Organisasjonsnytt Jamn trafikk på nettsida Det har vore ein jamn trafikk på den nye nettsida til Norsk Bygdesagforening. Sideteljaren viser at det i sommarmånadane jamnleg har vore rundt 700 enkelttreff i veka, altså i underkant av 3000 enkelttreff på ein månad. Kanskje vil det bli endå meir trafikk på nettsida når kveldane blir lengre og mørkare? Besøk oss på Dyrsku n! Norsk Bygdesagforening skal ha eigen stand på Dyrsku n i Seljord. Du finn oss på utstillarområde D 011, i området mellom Telemarkskogen og Fjoset. Velkomen innom for ein prat! Årsmøtet 2010 til Bergen Styret i Norsk Bygdesagforening har vedteke at årsmøtet 2010 skal haldast i Bergen. Årsmøtet vert avvikla i tidsrommet februar. Så set av desse datoane! Sjekk nettsida og finn nye kundar! Det kjem jamt og trutt inn nye forespørslar frå aktuelle kundar til nettsida Vårt tips til medlemmene er å gjere det til ein vane å klikke seg innom og sjekke desse forespørslane ofte. Det er viktig, både for deg som leverandør og for Norsk Bygdesagforening som organisasjon, at kundane får respons på sine forespørslar. Og i desse tider er det vel greitt å skaffe seg nye kundar? Slik gjer du: Gå til heimesida og logg deg inn til venstre ved å skrive inn brukarnamn og passord. Dette har du fått tilsendt frå Norsk Bygdesagforening. Dersom du manglar brukarnamnet og passordet, så ta ein telefon eller send ein e-post til oss på kontoret. Når du har logga deg inn med brukarnamn og passord, kjem det opp eit nytt val i menyen til venstre. Dette heiter Medlemsinfo. Klikk på denne, og du får opp ei side der du mellom anna finn Salgsliste. Når du klikkar på denne, kjem det opp ei liste med alle forespørslane frå kundar dei siste vekene. Her finn du all informasjon, både om kva dei ynskjer av materiale/virke, og korleis du kan kontakte kunden pr. telefon eller e-post. Gje tilbakemelding til organisasjonskontoret dersom det er noko som ikkje fungerer! Tørkekurs i Rogaland I juli arrangerte Norsk Bygdesagforening tørkekurs i Rogaland. Kurset vart innleia fredagen med teori med kursleiar Leif Grøndahl. Deltakarar og kursleiar på tørkekurs i Rogaland: Frå venstre Svein Kjetil Rønnevik (Jørpeland Sag/Trelast), Harald Frøyland (Frøyland Sag), Lars Berge Rønnevik (Rønnevik Sag), Adam Tessmann (Riska Sag AS) og kursleiar Leif Grøndahl. Audun Jøssang (Jøssang Sag AS) deltok også på kurset, men var ikkje til stades då biletet vart teke Tema som vart gjennomgått: Kvifor er det viktig å tørke materialen? Definisjonar og tørkebegrep Tørkeskjema og spesialtørking Tørketypar og tørkemetodar Styringsprinsipp Måling og kontroll av tørkeresultat Korleis oppretthalde ønska sluttfuktigheit fram til sluttbrukar? Laurdag samla kursdeltakarane seg på Jørpeland Sag/Trelast. Her var det tørking i praksis som stod på programmet, ut frå dei same tema som var gjennomgått i teorien dagen før. Lunsjen vart innteken på den prisbelønte Preikestolhytta. - Eit kjekt, greitt og nyttig kurs. Men vi var disverre litt få deltakarar, det kunne gjerne vore fleire, seier Svein Kjetil Rønnevik frå Jørpeland Sag/Trelast. Kursplan utover hausten Komande kurs i Norsk Bygdesagforening sin regi i haust: sept, Tørkekurs, Løten sept, Panelsortering, Rogaland 23. sept, Virkesutnytting, Troms (kveldskurs) okt, Datakurs, Rogaland 15. okt, Juridisk kurs, Oppland Ta kontakt på e-postadressa eller ring oss på dersom du har ønske om kurs som Norsk Bygdesagforening skal arrangere. Informasjon om påmelding osb til dei ulike kursa vil bli lagt ut på nettsida Du kan også ta kontakt med fylkeskontakene i dei aktuelle fylka, dersom du har spørsmål. Hugs at kursa er opne også for andre enn dei som bur i arrangørfylket! 4 Forum for norske bygdesager

6 Sagbladet Bransjenormer Bransjenormer for ukanta kledningsbord, ujusterte kledningsbord og kjernevedprodukter er klare for bruk. Alle medlemmane fekk rundt den 25. august tilsendt ein stor konvolutt frå Norsk Bygdesagforening. Hovudinnhaldet var dei 3 bransjenormene som er utarbeidde av Norsk Bygdesagforening i samarbeid med Norsk Treteknisk Institutt. Tekst: Inger-Marie Svingeset Foto: Gunnhild Sindre Vi oppmodar no alle våre medlemmar om å bruke desse bransjenormene og la kvaliteten vere så god på desse produkta at dei held seg innanfor normene. Dette vil bransjen tene på og kundane vil kunne ha dokumentasjon på kva dei kjøper av oss. Norsk Bygdesagforening har tidlegare motteke mange henvendingar både frå medlemmar og frå kundar på kva slags kvalitetskrav som ligg til grunn ved sortering av desse produkta. Å ikkje kunne gi nokon gode svar på dette har ikkje vore noko god sak for verken foreininga eller medlemmane. Det er difor ei stor glede å no ha dokumentasjon på plass. De må gjerne kopiere og legge ved kvalitetskrava til dykkar kundar som eit kvalitetsbevis frå dykkar sagbruk. Flott om de også oppmodar andre enn våre medlemmar til å bruke desse normene. Vi håpar sjølvsagt at desse skal vere standarden for alle som produserer desse produkta her i Norge. Når de har fått brukt desse ei tid vil eg oppmode dykk om å kome med tilbakemeldingar til oss. Kanskje her er justeringar som burde vore gjort? Vi legg i alle fall opp til revisjon etter ei tids bruk, men då må de som aktive brukarar gjere oss den tenesta at de gjev oss beskjed om justeringane. Dagleg leiar i Norsk Bygdesagforening, Inger-Marie Svingeset, med dei nye bransjenormene Arbeidsprosessen Arbeidet med å lage desse normene var ein prosess der vi oppnemnde ei styringsgruppe med personar frå ulike deler av verdikjeda. Gruppa bestod i desse personane: Leif Grøndahl, Løten Bygdesag Håvard Moen, Byggverket A/S Jakob Trøan, Materialbanken A/S Inger-Marie Svingeset, Norsk Bygdesagforening Sekretariat var Treteknisk Institutt ved Audun Øvrum. Styringsgruppa vart etablert i 2008, og Treteknisk utarbeidde eit utkast til styringsgruppa. Desse blir diskutert og revidert av styringsgruppa, som har dei til gjennomsyn fleire gongar. Når vi var nesten einige hadde vi ein dag på Materialbanken og prøvesorterte etter dei nye normene. Bransjenormene blir sendt ut på høyring til alle medlemmane i Norsk Bygdesagforening og til utvalte potensielle brukarar av bransjenormene. Deretter blir høyringsuttalingane samla og gjennomgått av styringsgruppa og vi gjennomførte ei ny prøvesortering. I etterkant av dette vart dei endelege versjonane vedtekne av styringsgruppa. Bransjenormene skal reviderast etter ei tids bruk. Norsk Bygdesagforening takkar alle som har bidrege med å få utarbeidd normene. Lukke til med dei nye bransjenormene rundt om i heile landet. 5

7 Medlemsbedriften Lervike AS Dei arbeider gjerne ut frå Askeladden-prinsippet, dei to karane bak verksemda Lervike AS: Alt krokut og rart vert plukka unna, ut frå tanken om at det kjem til nytte ein dag. Tekst/foto: Gunnhild Sindre Verksemda held til i Øksendal på Nordmøre, der dei har base på heimgarden til Rolf Trygve Lervik (27). Firmaet driv han saman med barndomskameraten Erling Vike (28). Rolf Trygve er tømrar av utdanning, og har heilt sidan han byrja i arbeidslivet drive med lafting. No er han næming (spesiallærling i restaureringsfag knytt til opplæringssenteret Husasnotra) på tredje året. Erling har vore maskinarbeidar i det store industrimiljøet i Sunndal, men arbeider no full tid med sag- og restaureringsfirmaet. Og sagtomta vitnar utan tvil om at Askeladden sitt livsmotto vert etterlevd. Her ligg det meste som kan plukkast ut av ein skog og sagast opp: Frå enorme dimensjonar til tømmer i den motsette enden av skalaen. Furu og gran, bjørk, bøk og Sortering av kyrkjespon. I bakgrunnen Meber bandsaga med eiga oppfinning for skjering av spon lerk. Stort og smått, rett og bøygd. - Vi tek vare på det meste. Plutseleg har vi bruk for det, seier dei to karane, peikar på ulike emne og fortel kva dei er meint for, frå bordplater til økseskaft. Spesialisert på takspon Men det er takspon dei har spesialisert seg på. Dei har levert spon til restaureringa av Hopperstad stavkyrkje, og dei skal levere til Gol stavkyrkje på Norsk Folkemuseum. Fleire andre kjende kyrkjebygg, som Ringebu og Borgund, står også på lista over dei som har spon frå Lervike på taket. Elles går det i spesialvirke, restaureringsvirke i ulike variantar. til kollegaer, fortel Rolf Trygve og Erling. Kjekk trapp, kjapt laga med høveleg material og motorsag! Til sagtomt har dei bygsla 4 mål. Her reiser dei no eit 320 kvm stort bygg i stavlinekonstruksjon. Det skal romme både laftehall, kontor, tømringshall, lagringslass og pauserom. - Her i bygdene var det frå gammalt av sager på kvar gard. No er det lange avstandar mellom sagbruka her, noko som betyr enorme transportkostnadar for tømmer til restaurering. Difor var det veldig nyttig med eiga sag. Det meste vi skjer går til eiga restaurering, eller Rolf Trygve og Erling er godt nøgde med mobilsaga, ei Pezzolato Det er veldig praktisk at vi kan hekte saga på ein stor bil og ta henne med til større restaureringsprosjekt og nybygg der det krevst ein del spesialdimensjonar, seier dei 6 Forum for norske bygdesager

8 Medlemsbedriften Fyrste åra hadde begge to fullt arbeid utanom firmaet. Det vart mykje jobbing på kveldar og i helger. Planen har også heile tida å ta ting litt om litt. Å prøve å bygge seg opp utan for stor gjeld, seier Rolf Trygve. - Vi investerer etter kvart som vi har pengar til det. Då slepp vi å betale halve summen i renter etterpå. Og så søv vi betre om natta! Laftehallen reiser dei også slik innimellom. Dei stressar ikkje med dette. - Det vert stort sett helgearbeid. Så hallen vert i alle fall ikkje ferdig før til neste vinter, seier dei. Eia oppfinning Det er fire år sidan dei kjøpte mobilsaga av typen Pezzolato 800, som kan skjere dimensjonar opp mot 1m. Dei har også etter kvart investert i dimensjonshøvel, tørkeklyve og diverse lafteutstyr. - Dimensjonshøvelen leita vi lenge etter. Vi fann ein gammal, brukt ein som tek ein meter, seier Rolf Trygve. Ei Meber bandsag har dei også, utstyrt med eit eige anlegg til skjering av spon. - Ei hemmeleg oppfinning! seier dei lurt. Fyrste åra skar dei rundt 300 kubikk med furu. No er volumet redusert noko på grunn av at dei også driv med restaureringsarbeid. - Vi sagar mest til eige bruk no. Fyrste åra selde vi ein del laftetømmer og anna material, no går det meste til eige arbeid eller kollegaer. Rolf Trygve Lervik (27) og Erling Vike (28), her med kaffipause på kjernevedstabelen, har fullt opp å gjere og trivs godt med eiga sag- og restaureringsverksemd Tømmeret kjøper dei inn sjølve. - Vi går og kikar i skogar. Tek direkte kontakt med grunneigar og spør. Nokre har vi også avtale med, at dei varslar oss om dei skal hogge noko vi kan trenge. Og så har vi ein nabo som har ein større eigedom, ein av dei finaste furueigedomane eg veit om, i alle fall. Der får vi gå og plukke når vi har behov. Det er utruleg flott, seier Rolf Trygve. Han håpar fleire av dei mindre sagbruka kan få til Den gamle traktorgarasjen er teken i bruk som tørkelokale for takspon. - Tørking av spon skjer helst om vinteren for å få lenger tørk. Spon bør ikkje tørke for fort, seier Rolf Trygve Lervik Det blir solide dimensjonar over bygget i stavlinekonstruksjon. Her blir det 320 kvm med laftehall, kontor, tømringshall, lagringsplass og pauserom slike avtalar med skogeigarar. - Men då krevst det at det ligg økonomi i det. Å skaffe restaureringsmateriale er tidkrevjande. Riksantikvaren har strenge krav. Grunneigar må få betalt for å leige vekk skogen på rot, og sagbrukar må få betalt for den tida som går med til å finne og ta ut rette virket. Her håpar eg det offentlege kjem inn med ordningar som gjer at det blir lønsemd i det, seier han. 7

9 Medlemsbedriften Lervike AS Eit gammalt kvernhus som rotna vekk for 50 år sidan, vart rekonstruert i fjor. I sommar kom vassrenne på plass. Her kom ei skeiv osp til god nytte. - Det vert ekstra fall, det! seier dei to nevenyttige karane Viktig fagmiljø Som medlemmer i Norsk Bygesagforening meiner både Rolf Trygve og Erling at det er viktig med eit fagforum for dei mindre i sagbransjen. - Særleg for dei som driv åleine rundt på bygdene, seier dei. Og at fagmiljøet rundt dei mindre sag- og trelastverksemdene har ein svært viktig funksjon, er dei ikkje i tvil om. - Det trengst folk som har greie på spesialvirke. Nokon folk kan ringe til og som kan skaffe det som trengst på kort varsel. Mange handverkarar har då også små sagbruk som dei har avtalar med, seier Erling og Rolf Trygve. Teroteknisk Service AS Telefon Telefaks Sagtomta, 2337 Tangen Tømmeret i framgrunnen skal bli taksperrer til laftehallen i stavlinekonstruksjon. Det skal skjerast på éi side. - På denne måten får vi brukt mykje tømmer til husbyggjing som ellers gjerne hadde gått til slip eller flis, seier Rolf Trygve Sjølve ser dei lyst på framtida. Finanskrisa har dei først og fremst berre merka på ein måte: Då det vart dårlige tider på Erling sin tidlegare arbeidsplass, såg han det som eit glimrande høve til å byrje på full tid i eige firma. - Og her har vi fullt opp å gjere, og vel så det. Neste år vonar vi også å leige med oss nokon. Så lenge vi har så godt samarbeid med skogeigarane rundt her, har vi det veldig fint. Det er berre å setje seg i traktoren og hente akkurat det spesiellet treet som trengst til føremålet. - Så tilgangen på tømmer har de ingen problem med? - Du kan vanskeleg få tak i betre furu enn vi får her. Men det er litt vanskeleg å få tak i nok sponvirke. For å produsere sekstoms takspon krevst det frå Riksantikvaren rein kjerneved, ganske tettvokst virke. For å Kjører egne sliperuter få til det må vi ha toppmål med kjerneved på 40 cm. Det finst det ikkje så mykje av. Og dei står dessutan godt bortgøymde, med vanskeleg tilkomst, som regel, seier Rolf Trygve. Hørselvern! Den mest massive dei har hatt i så måte, var ei fure henta i Todalen, som hadde 35 cm kjerneved i 16 m. - Kor mykje takspon vert det av noko slikt? - Ca 500 godkjende, førstesort kyrkjespon, seier Erling, som med kjapp hovudrekning anslår det til mellom 8 og 10 kvm ferdig kyrkjetak. For tida er både Erling og Rolf Trygve engasjerte i eit større restaureringsarbeid. - Korleis er det å jobbe i lag og drive firma i lag, gå slik oppå kvarandre inntil 16 timar i døgnet er det ikkje fare for at de blir leie? - Det går greitt, det. Vi veit ikkje om noko anna, vi har trass alt vakse opp i lag, seier dei to karane. Og så er hørselvern ein fin ting! flirer Erling. 8 Forum for norske bygdesager

10 Annonser 9

11 Sagbladet Bioenergidagen Det var stor oppslutning om Bioenergidagen som Skognæringsforum Sogn og Fjordane skipa til i Loen. Til og med to statsrådar stilte opp. Men konkrete lovnadar vart det mindre av. Tekst/foto: Gunnhild Sindre Skognæringsforum Sogn og Fjordane er samansett av representantar frå heile verdikjeda innan skogbruk og trebearbeiding. Eitt av hovudmåla bak stiftinga var å auke bruken av tre, samt å auke verdiskapinga i Sogn og Fjordane. Tanken bak Bioenergidagen var både å skipe ein fagdag om emnet, og å få i gang ein debatt om bioenergi for å få fart i dette arbeidet i fylket. Langsiktige rammevilkår Inger-Marie Svingeset frå Norsk Bygdesagforening og Ragnhild Lunde frå Fjordane Bioenergi stod for den praktiske tilrettelegginga av Bioenergidagen i Loen. Dei hausta mykje lovord, både for sjølve tilskipinga, og ikkje minst for å ha stabla på beina eit breitt knippe av innleiarar og debattantar, med to statsrådar i rekkjene, midt i innspurten av ferien. Oppslutninga om seminaret ga også signal om at det er stor interesse for temaet bioenergi. Her var nærare 100 frammøtte: Skogeigarar, skogeigarlag, bønder, representantar for bioenergi-verksemder i så vel privat næringsliv som offentleg sektor, politikarar og byråkratar. Dei mange innleiarane belyste temaet frå ei rekkje ståstader, og var innom tilskotsordningar, utfordringar, praktiske løysingar og politiske visjonar. Eit felles gjennomgangstema var økonomi. - Det er heilt nødvendig å få stabile og langsiktige rammevilkår, slik at det vert lønsemd i å satse på bioenergi, sa Jorunn Stort engasjement under Bioenergidagen. Jorunn Kirketeig (nærast kamera) frå Skognæringsforum i Sogn og Fjordane, Trond Hammeren frå Innovasjon Norge, fornyings- og administrasjonsminister Heidi Grande Røys, bak til høgre kan ein skimte leiar i Norsk Bygdesagforening, Jostein Ljones Kirketeig, leiar for Skognæringsforum Sogn og Fjordane innleiingsvis. Potensiale i grot Fleire lokale innleiarar fortalde om røynsler og planar når det gjeld fjernvarmeanlegg. Ein av dei, Trond Kvernevik frå Fjord Miljøenergi AS, sette fokus på det lokale råstoffpotensialet. - Om lag all slip blir i dag eksportert ut av regionen. Her ligg det eit potensiale for lokalt energivirke dei komande åra, sa han, og la til: - I grot ligg det også eit viktig potensiale. Pr. i dag ligg 20-30% av råstoffet att i skogen. Dersom ein kan samle dette ved veg, vil dette vere eit viktig tilskot som energikjelde. Men pr. i dag er det ikkje lønsamt å gjere dette, sa Kvernevik, som dermed sette søkjelyset på at det også her må inn økonomiske stimuleringstiltak/ tilretteleggjing, dersom ein skal kunne nytte dette virket til produksjon av bioenergi i framtida. Støtte til transportleddet Kvernevik tok også føre seg rammevilkåra for bioenergi. Han peika mellom anna på trongen for t.d. langsiktig tettstadplanlegging i fylke som Sogn og Fjordane, slik at ein kan få effektiv varmedistribusjon til mange, små kundar. Vidare framheldt han at skogeigarane har behov for støtte til transportleddet for råstoffet. - slik kraftbransjen har hatt det. Kvernevik meinte også at støtteordningar m.m. bør koordinerast betre og gjerast meir oversiktleg. - Støtte og initiativ innan perifere ressursar, som vegog landskapsrydding, sorterer innan landbruksmidlar, reiseliv og vegvesen m.m. Dette kan koordinerast betre og innrettast mot leveransar til bioenergi, sa han, og avslutta med eit hjartesukk: - Eg saknar bankfolk i salen. Dei treng å utdannast innan bioenergi! Stabile tilskotsordningar! Ole Christoffer Røste frå AT Skog BA fortalde om røynsler med organisering av bioenergiproduksjon. Dette har vore eit fokusområde i AT Skog siste ti åra. Også han understreka at økonomien i bransjen er svært marginal. Kraftprisen er styrande. - Flis frå stammevirke kostar fort 20 øre/kwh. Flis frå heiltre, grot m.m. kan kome rimelegare ut ved bruk av dagens tilskotsordningar. Men rammevilkåra er i pr. i dag ikkje gode nok, fastheldt Røste. Han presenterte også ei samanstilling av kostnadar i samband med nye energikjelder: Biobasert fjernvarme ca 15 øre/kwh Onshore vindkraft ca Forum for norske bygdesager

12 Sagbladet øre/kwh Offshore vindkraft ca 1 krone/ kwh Gasskraft med CO2-rensing?/kwh (uvisse kostnadar førebels) - Vi bør prioritere dei enklaste og rimelegaste løysingane, slik som bioenergi, fyrst! fastslo han. Ole Christoffer Røste sende ein klar bodskap til landbruks- og matminister Brekk og alle andre politikarar i salen: - Gode tilskotsordningar er avgjerande for biobrenselproduksjonen. Og dei må bli stabile. Vi må ikkje risikere at nye ordningar kjem og forsvinn frå regjering til regjering. Det vert umogeleg dersom ein skal byggje opp ein flisfabrikk ut frå gjevne rammevilkår, og så brått risikere at tilskotet er borte neste år! Korleis få lønsemd? Mot slutten av seminaret var det paneldebatt, der det vart opna for innlegg frå salen. I panelet sat representantar frå dei politiske partia i Sogn og Fjordane, inklusive fornyings- og administrasjonsminister Heidi Grande Røys. Leiar i Norsk Bygdesagforening, Jostein Ljones trekte parallellar mellom løysinga av klimakrisa og finanskrisa, då han fekk ordet i debatten. Er politikarane villige til å gå tungt inn og satse på økonomiske tiltak for å løyse klimakrisa, slik som det har vore gjort i høve til finanskrisa? - Dette er ikkje eit spørsmål om vi har nok varme, men om vi har politikarar som er villige til å satse på bioenergi som ei miljøløysing. Politikarane er nøydde til å sørge for at det blir lønsamt å produsere virke til bioenergi. Elles får vi aldri til nokon stabil leveranse av flis. Vi må få eit skikkeleg svar på korleis ein skal få lønsemd for dei som skal levere flisa frå skogen, understreka Ljones. Ole Christoffer Røste frå AT Skog BA fortalde om røynsler med organisering av bioenergiproduksjon, som har vore eit fokusområde i AT Skog de siste ti åra Jakob Hammer frå Sogn og Fjordane Skogeigarlag var også klar i sin tale til politikarane: - Vi har hittil fått lite svar på om det er råstoffleverandøren som skal bringe fram biovirket, eller ikkje. Som skogeigarsamvirket har påpeika lenge, er det nøydd vere økonomi i det, om ein skal forvente nokon skal ville ta på seg å bringe fram biovirke av dimensjonar. Ikkje dugnad Til desse spørsmåla var partia i sine svar samde om i alle fall ein ting: At produksjon av biovirke ikkje skal vere nokon dugnad produsentane er venta å gjere på vegne av storsamfunnet. Og at lønsemd til produsentane faktisk er nøkkelen til å få til bioengergi. Det vart knapt med tid til utfyllande svar på slutten av debatten, men partia trekte fram støtte til uttak av virke, støtte til skogsvegar, støtte til biovirke og auka avgift på fossilt brennstoff som aktuelle verkemiddel. Semja gjekk på at det må økonomi til, for at nokon skal vere villige til å satse på produksjon av bioenergivirke. Grøne sertifikat var eit stikkord som gjekk igjen. Konklusjon: Det kan såleis verke som om alle politiske parti legg opp til at det skal nyttast økonomiske verkemiddel for at det skal verte lønsemd i å produsere flis og anna bioenergivirke. Så attstår det å sjå kven, når og korleis! For mange panelovnar! Cato Kjølstad, dagleg leiar, presenterte Norsk Bioenergiforening under Bioenergidagen. Nobio har over 350 medlemmer i heile bioenergiverdikjeda: Skogeigarandelslag, produsentar av flis, brikettar og pellets, og utstyrsleverandørar til heile bioenergisektoren. Hovudmålet er å gjere det lønsamt å produsere, selje og nytte miljøvenleg bioenergi i Noreg. Utfordringane innan bioenergi i dag er i fylgje Kjølstad: - Oppvarimingssystema i bygningar (mange panelovnar i nye bygg, lite vannboren varme). - Høge investeringskostnadar for bioenergi høve til alternativ (elektrisitet, fyringsolje, varmepumper m.m). - Vilje og kompetanse hos styresmakter, kundar og aktørar. Mogelegheiter Framtidsmogelegheitene for bioenergien, sa Kjølstad, ligg i at: - EU vil leggje premissar som vil krevje meir bioenergi i Noreg 11

13 Sagbladet Bioenergidagen (tilskot og krav) - Energiprisane vil bli høgare - CO2-utslepp vil bli dyrare og gjere bioenergi meir lønsamt - Kompetansen vil auke og fleire aktørar vil engasjere seg i bioenergi - Politisk vilje på alle nivå. Vilkåra i dag er ikkje gode nok til at det blir lønsamt å produsere bioenergi. Dei viktigaste barrierane Dei viktigaste barrierane for den fornybare varmen i dag er i fylgje Kjølstad: - Manglande marknad dvs. mangel på vannboren varme i bygg. Tre av fire bustadar og eitt av to næringsbygg har berre panelovnar som oppvarming - Manglande lønsemd: Låg el-avgift og billeg straum ( ein menneskerett på line med billeg bensin i USA), rabatt på nettleige for uprioritert overføring, mange storkundar får billeg nettleige mot å vere utkoblbare. - Høge inngangsinvesteringar for varme. Kommunen si rolle Kva er kommunane si rolle oppe i dette? Korleis kan din kommune påverke mogelegheitene dine for å levere biovirke ein gong i nær eller fjern framtid? Kommunane er betydelege eigarar av bygg Kommunane er planmyndigheit (utbyggingsavtalar m.m.) Kommunane kan bestemme tilknytingsplikt for fjernvarme Kommunane kan vere ein pådrivar (energi og klimaplanar) Gevinst Verksemder og tilsette som i fylgje Nobio vil kunne hauste gevinst av at det blir satsa på bioenergi: Skogeigarar og bønder Skogindustri og nært beslekta næringsaktørar Produsentar av flis, brikettar og pellets Utstyrsleverandørar Energiselskap (varmeprodusentar og distributører). Både store og små selskaper i form av fjernvarme, lokale energisentralar mv. Ein av dei viktigaste barrierane for den fornybare varmen i dag er mangel på vannboren varme i bygg. Tre av fire bustadar og eitt av to næringsbygg har berre panelovnar som oppvarming, fortalde Kjølstad Konsulentselskap med relasjon til bioenergi - Det krevst mobilisering, hevda Cato Kjølstad avslutningsvis i sin presentasjon. Og konkluderte med at både norske bønder, skogeigarar og skogeigarlag kan ta eit steg vesentleg lenger ut i verdikjeda. Forsking og betre rammevilkår - Vi skal oppretthalde og utvikle skogressursane for å auke opptaket av karbon i skog. Og vi skal utnytte skogressursane til klimavenlege treprodukt og energi, sa landbruks- og matminister Lars Peder Brekk under Bioenergidagen i Loen. Forsking nødvendig Brekk understreka at den raudgrøne regjeringa sin bioenergistrategi har framheva trongen for auka forsking innanfor heile kjeda frå skog til levert energi til forbrukar. Ny kunnskap frå forsking vil vere avgjerande for å auke konkurransekrafta i næringa, og bidra til at næringa vert utvikla på ein berekraftig måte. - Det er også viktig med kunnskap som bidreg til at verkemiddel og rammevilkår blir innretta mest mogeleg optimalt i høve til næringsaktørane, sa Brekk. Han viste mellom anna til opprettinga av åtte nye forskingssenter for miljøvenleg energi. - Eitt av desse er innan bioenergi, og har fått namnet CenBio. Gjennom dette har UMB, Bioforsk, Skog og Landskap og SINTEF oppretta eit landslag i bioenergiforsking. Dette har eg store forventningar til. Senteret skal vise koreleis Norge kan doble bruken av bioenergi basert på norsk råstoff innen Forskarane skal vise korleis vi effektivt og miljøvenleg kan hauste meir av skogen, utnytte meir avfall for energiformål, lage biobrensel med riktig kvalitet, og forbetre virkningsgrada, sa Brekk. Svak lønsemd Ministeren vedgjekk at siuasjonen til no har vore prega av svak lønsemd for bioenergi. - Fleire tilhøve tilseier at dette vil endre seg framover, meinte Brekk, og viste m.a. til den aukande etterspurnaden i verda med kvotesystem for klimagassar, aukande CO2-pris og dermed stigande energiprisar, og auke av grunnavgifta på fyringsolje. - Marknaden kan ikkje sikre ei storstilt utbygging åleine. Det trengs tunge verkemiddel, sa Brekk, og 12 Forum for norske bygdesager

14 Sagbladet statsbudsjett. Målgruppa er bønder/ skogeigarar. Støttar: Varmeanlegg, gardsvarmeanlegg, veksthus, biogass og forprosjektering. Flisproduksjon Omfattar i mill til investeringar, 2 mill til kompetanse. Støttar: Produksjonsanlegg, flishoggarar, effektiviseriningstiltak, kompetanse og utvikling, informasjonsverksemd. Samarbeid mellom sektorar må til: - Det hjelper ikkje om råstoffproduksjonen aukar, dersom det ikkje samstundes skjer ei utbygging av varmeanlegg, sa Lars Peder Brekk viste m.a. til styrking av Enova, støtte til etablering av fjernvarme, utvikling av infrastruktur, støtte til omlegging til fornybare energikjelder, endring av tilbodet om rabatt på nettariff til forbrukarar med oljefyrt reserve og Bioenergiprogrammet. - Sidan Bioenergiprogrammet vart etablert i 2003 har meir enn 500 biovarmeanlegg og rundt 1000 bønder og skogeigarar motteke investeringsstøtte gjennom programmet, fortalde Brekk. Må ha balanse - I den vidare utbygginga av bioenergi er det viktig å ha auge for at det må skje ei balansert utvikling av heile verdikjeda. Det hjelper ikkje Landbruks- og matminister Lars Peder Brekk fekk ei nyttig gåve med seg frå Bioenergidagen: Ein mobilhaldar i tre, råskoren for vidare bearbeiding av eigne hender. Fylkesskogmeister Merete Larsmon stod bak det kreative produktet om råstoffproduksjonen aukar kraftig, dersom det ikkje samstundes skjer ei utbygging av varmeanlegg. Det kan fort bli ei ulukke for skognæringa og eit tilbakeslag for bioenergiområdet, sa Brekk. - Det er difor viktig at vi syter føre eit samarbeid mellom sektorar, slik vi no har gjort mellom vår sektor og energisektoren. Bioenergiprogrammet Trond Hammeren frå Innovasjon Norge orienterte om Bioenergiprogrammet under fagdagen i Loen. Bioenergiprogrammet skal stimulere til auka bruk av fornybare energikjelder. Programmet har to satsingsområde: Bioenergi i landbruket og flisproduksjon. Flisproduksjon er et nytt satsingsområde frå Gjennom Bioenergiprogrammet er det mogeleg å søkje støtte til fleire typar tiltak: Flisproduksjonsanlegg, produksjonsutstyr, gardsvarmeanlegg, tranpsportutstyr m.m. Bioenergi i landbruket Omfattar i mill kr over jordbruksavtalen, 15 mill frå statsbudsjettet og 25 mill frå revidert Investeringsstøtte Omfattar: Produksjonsutstyr, terminalbygg m.m., kjøp av tomt, transportutstyr, traktor, containarar. Investeringsstøtte vert gjeve med inntil 25% og inntil 1,8 mill kroner. Prosjekt med rask gjennomføring vert priortierte. Anlegg for varmesalg Omfattar: Komplett varmeanlegg, varmenett, kundesentral, prosjektering, byggjeleiing. Omfattar ikkje: Utstyr til brenselproduksjon og transport. Støtte til investering: Max 2 MW innfyrt effekt på fyrkjel. Det blir gjeve inntil 35% tilskot, max Landbrukets eierskap skal vere minimum 50%. Gardsvarmeanlegg, næring Krav/begrensingar: Landbruksareal skal vere større enn 100 da. Energibruk i næring skal vere større enn kwh. Inntil 35% tilskot. Inntil pr eigedom/søkjar Omfattar: Fyrhus, varmeanlegg, varmedistribusjon fram til næringsbygg. Omfattar ikkje: Utstyr for brenselproduksjon, lager og transport. Varmedistribusjon til bustad. Brensellager. Flisproduksjon kompetanse og utvikling Utviklingsprosjekt. Inntil 50% støtte. Innhald: Informasjon og opplæring, logitstikkforbetring. 13

15 Sagbladet Tradisjonstre for fremtiden Prosjektet Tradisjonstre for fremtiden i Oppland skal arbeide for sikring av tilgang på trevirke av god kvalitet i framtida, både til restaurering og til innovativ trebruk. 14. oktober er det open fagdag om gran. Tekst: Gunnhild Sindre Foto: Trevekst Oppland Trevekst Oppland og LandsByen Næringshage på Dokka har nyleg gjennomført eit forprosjektet og er no inne i ein av fleire delprosjektfaser under fellesparaplyen Tradisjonstre for fremtiden. Dette delprosjektet tek føre seg kvalitetar på gran. Fyrste fase går føre seg på Dokka 14. oktober. Då vert det open fagdag om skjering av gran som virke. Trevekst Oppland prosjekteigar Det er Trevekst Oppland som er prosjekteigar og har ansvaret for koordineringa av Tradisjonstre for fremtiden, på vegne av fleire lokale verksemder som gjennom intensjonsavtalar har forplikta seg til å delta i prosjektet. LandsByen Næringshage har det juridiske ansvaret, og prosjektleiar vil inngå i eit team i næringshagen med det store fagmiljøet på tre. - Slik blir prosjektet hensiktsmessig koordinert i forhold til næringshagen si øvrige skog- og tresatsing, seier koordinator Ole Jonny Kalstad frå Trevekst Oppland. Også bygdesagforeninga Styringsgruppa for Tradisjonstre for fremtiden er har ei brei, fagleg samansetjing. I gruppa sit Dagfinn Claudius, fylkeskonservator i Oppland, Kim Enger, skogeigar, Andreas Lomsdal, skogeigar/sagbrukar og styremedlem av Norsk Bygdesagforening, Bjarne Sirirud, skogeigar og sagbruksarbeidar, Hans Magne Lunde, skogeigar og handverkar hos Riksantikvaren, Tore Rødbergshagen, Randsfjordsmuseene avd. Dokka, Frå forprosjektet: Skogdag i Etnedal. Ole Glorvigen tok føre seg vurdering av kvalitet til takspon for restaureringsføremål Lei av dårlig tørking? Vi kan trelasttørking! IM Kondensasjonstørker Kondensasjonstørker Vacumtørker Vi har både nytt og brukt tørkerutstyr Fuktighetsmålere - flere modeller INMARK AS Boks 17, 3163 Borgheim Tlf: e-post: Se vår hjemmeside: 14 Forum for norske bygdesager

16 Sagbladet Espen Holt frå Land Sag og Per Rognerud frå LandsByen Næringshage, samt prosjektkoordinator Ole Johnny Kalstad. Kvalitetsbedøming av gran Onsdag 14. oktober vert den opne fagdagen avvikla i tilknyting til LandsByen Næringshage sitt miljø på Dokka. Fagdagen er open for alle interesserte. Tidlegare, i forprosjektfasen, har det også vore avvikla ein skogdag i Etnedal. Skogforskar Erlend Rolstad deltok på skaogdagen i Etnedal Under fagdagen på Dokka vert temaet skjering av gran. - Vi skal då sjå på ulike kvalitetskriterium for gran. Det vert ein praktisk og ein teoretisk del, seier Ole Jonny Kalstad. Andreas Lomsdal, styremedlem i Norsk Bygdesagforening, vert ein av dei deltakande fagfolka denne dagen. - På førehand vil vi ha skore nokre stokkar som skal kvalitetsbedømast. Vi skal også skjere nokre stokkar under sjølve fagdagen, og kvalitetsbedøme dei der og då, seier Kalstad. Meir informasjon om fagdagen vil du finne på Trevekst Oppland si internettside. Frå skogdagen i Etnedal: Knut Ole Gladhaug, skogbruksleiar i Etnedal Om Trevekst Oppland Trevekst Oppland er eit 3- årig prosjekt med mål å føre til auka trebruk og bidra til auka verdiskaping frå skog til foredling av tre. Trevekst bidreg med gratis rådgjeving til verksemder og prosjekt i ei startfase, slik at dei kan kome igang med utviklingsprosjekt. Målet er å bidra til ei meir robust primærnæring ved at auka trebruk gjev auka verdi for skogeigarane. Ole Jonny Kalstad er prosjektleiar for Trevekst. Han har mangeårig bakgrunn som byggmeister, og har spesialisering innan bygningsvern. Kalstad har lang røynsle frå Kistefoskonsernet. Der har han arbeidd med heile verdikjeda, frå skog til ferdig produkt, dessutan med eigedomsutvikling. Han har arbeidet mange år som byggmester, og har spesialisering innen bygningsvern. Kalstad har lang erfaring fra Kistefos-konsernet, hvor han har arbeidet med hele verdikjeden fra skog til ferdig produkt, samt eiendomsutvikling. Trevekst Oppland kan bistå og bidra innan fleire område: - Produkt- og bedriftsutvikling i bedrifter - Idèutvikling, bedriftsrettet innovasjon, miljøfokus - Arbeide for trebruk i utbyggingsprosjekter - Samarbeid med FoUmiljøer - Skape bedriftsnettverk og møteplasser - Kompetanseog opplæringstiltak i trebedrifter - Rekruttering og omdømme i skog- og tresektoren - Finansiering av bedriftsrettede prosjekter Ligg lågt på statistikken - Lokal og regional foredling av tre er og blir eit betydeleg fundament for arbeidsplassane i distrikta. Men når det gjeld innovasjonsverksemd har trelast og trevareindustri lågt på statistikken, seier Kalstad. Han viser til at auka utnytting av skogog tresektoren i innlandet vil styrke næringslivet og bidra til fleire attraktive arbeidsplassar, og dessutan auke busetjinga i regionen. Oppland har i dag meir enn 300 trebearbeidande bedrifter innan eit vidt produktspekter: Kunst- og handverk, vindauge, dører, trapper, møblar, innreiingar, ulike typar trelast, hus og hytter, bygningselement m.m. Bedriftene varierer frå store produksjonsverksemder med over 100 tilsette, til enkeltpersonføretak. Men trelast og trevareindustrien ligg lågt på statistikken når det gjeld innovasjonsaktivitet, samanlikna med den øvrige industrien. Utviklingsprosjekt, samarbeid, nettverksbygging og kompetanseutvikling kan bidra til innovasjon som aukar verdiskapinga. Trevekst vil vere ein aktiv pådrivar for dette, mellom anna ved å bidra med gratis rådgjeving i ein startfase av utviklingsprosjekta, seier Ole Jonny Kalstad. 15

17 Annonse Norsk Bygdesagforening tilbyr alle sine medlemmar ei svært gunstig rådgjevingsteneste VI TILBYR dykk å få besøk av ein rådgjevar ein dag for å gå gjennom drift, investesteringar, logistikk, tomtespørsmål, søknader m.m. BAKGRUNNEN for ordninga er at vi stadig får faglege spørsmål til foreininga som er vanskeleg å svare på gjennom ei telefonsamtale. Mange av våre medlemmar er små bedrifter med lite tid og ressursar til å finne tak i all faginformasjon på eiga hand. plass ein rådgjevar til å å diskutere vidare utvikling av bedrifta med. TA KONTAKT med Norsk Bygdesagforening, Ytrehorn Industriområde, 6763 Hornindal. Tlf.: el for meir informasjon. DET ER DIFOR med glede vi kan tilby denne rådgjevingstenesta, der de får høve til å få på 16 Forum for norske bygdesager

18 Annonser Prøv oss når det gjelder Fuktmålere Rundkuttere, profilkuttere Rillestål, rundkutterstål Laserlys Strammeverktøy Binol smøre/renseolje Titac plaststifter, stiftemaskiner Barkriverstål Huggerkniver og barkriverstål Tømmerkritt Stempel, fargeruller m.m Kjedekappsager Dessuten nye og brukte maskiner for sagbruk og høvleri. Hegdal Næringspark, 3261 Larvik Tlf Fax e-post Gode og effektive sagmaskiner Sirkelsager Utrustning for sirkelsager Kantverk Slipemaskiner Saglinjer Kapsager KARA har produsert smasagbruk siden 1918 Kallion Konepaja Oy KJØSNES MASKIN Arn Olav Kjøsnes 7580 SELBU, Tlf SAGTEKNIKK Ing. Carl H. Svensen 3425 REISTAD, Tlf Vi leverer tømmersagblader og verktøy av beste kvalitet Rillestål Not og fjær Høvleverktøy Kutterstål Borer Vendeskjær Båndsagblad service, sliping og reparasjon LIEDS Verktøy AS Postboks Ålesund Telefon: Fax: E-post: 17

19 Sagbladet Bli med på fagtur til Gudbrandsdalen! Norsk Bygdesagforening inviterer til studietur til Gudbrandsdalen 15. og 16. oktober. Sett av desse dagane til å få med deg både juridisk kurs, bedriftsbesøk og problemstillingar kring levering av material til restaureringsføremål. Og ikkje minst sosialt samvære! Tekst: Gunnhild Sindre Rudi gard i Sør-Fron vert sete for fyrste del av fagturen. Juridisk kurs Her vil advokat Knut Ola Linløkken halde juridisk kurs. Linløkken har til dagleg kontor i Vågåmo, og arbeider på dei fleste rettsområda som er vanlege på landsbygda. Han har såleis eit breitt klientell av næringsdrivande innan jord- og skogbruk og andre beslekta næringsverksemder i småskala. Rudi og Wadahl Etter det juridiske kurset vert det omvising på Rudi Gard. Vertskapet Nina og Øystein Rudi har dei seinare åra fått ei rekkje utmerkingar for måten dei har satsa på bygdeturisme og kultur på. Forretningsideen er å tilby kulturopplevingar og varer frå garden og bygda, frå jazz- og blues til folkemusikk, frå revyar og låvedans til meisterskap i saueklipping. Den gamle låven er teken i bruk som forsamlingslokale, kornbua er pub og ein grassilo har blitt til kunstgalleri. Samstundes er garden framleis i drift, med ca 200 dekar jord med korn- og grasdyrking, ved- og til tider tømmerhogst i skogen om vinteren. På Rudi vert det middag og sosialt samvær, før vi trekkjer oss tilbake til Wadahl Høgfjellshotell for overnatting. Laft og biobrensel Fredagen vert det to bedriftsbesøk. Først til Sjoa Laft og Restaurering. Dette er eit firma som har spesialisert seg på å skreddersy produktet etter kundens eigne idear og ønske. Firmaet er nyetablert i 2003, og har fire fast tilsette. I produksjonshallen laftar dei hytter på opp til 400 kvm. Vidare går turen til Otta Sag og Høvleri og biobrenselanlegget der. Verksemda frå 1942 er ei hjørnesteinsbedrift i Sel kommune. Graut på middelaldergard Lunsjen denne dagen blir i spesielle Kontakt oss når det gjelder Deler til JAJOD, Jonsereds, Lindquist og Standars Hjo maskiner. Brukte JAJOD maskiner. Verkstedtjenester og rekvisita Vingrom Tlf / Fax omgjevnader: Då blir det servert tradisjonsrik rømegraut på Budsjord gard på Dovre. Denne garden har heilt sidan middelalderen vore ein stoppestad for vegfarande. Garden ligg sentralt plassert i den gamle gardrekkja på Dovre, med den gamle Kongevegen like forbi tunet. Restaureringsvirke Vi avsluttar dagen i Bygningshistorisk park på Dovre. Her vil Steinar Moldal ta føre seg tema omkring produksjon av materialar til restaureringsføremål. Utan tvil eit tema i tida: Det er stor trong for restaureringsvirke i åra framover! Dersom du ikkje har meldt deg på fagturen enno, kan du gjere det ved å kontakte oss på telefon eller e-post. Meld deg på studieturen til Gudbrandsdalen ved å kontakte Norsk Bygdesagforening: Telefon: Mobil: E-post: Prisar: Juridisk kurs kr.1000,- (medlemspris) Overnatting, lunsj/middag og foredrag: kr pr. pers i enkeltrom PÅMELDINGSFRIST ER 5. OKTOBER! 18 Forum for norske bygdesager

20 Bransjenytt Yteherding - årsak og tiltak Yteherding - årsak og tiltak er namnet på Fokus på tre nr. 48 frå Norsk Treteknisk Institutt. Yteherding oppstår når det ytre sjiktet av trelasta er forstrekt i forhold til den indre delen. Dersom plankane vert delte opp i denne tilstanden, vil borda få uheldige deformasjonar i form av kuving. At trelast er i stand til å gjennomgå slike plastiske deformasjonar er imidlertid postivit med omsyn til å unngå sprekkdanningar i trelasta under ein tørkeprosess. Yteherdingsnivået kan enkelt reduserast med ei bra kondisjoneringsfase etter tørkefasen. Temahefte om yteherding, årsak og tiltak Fokus på tre-heftet tek føre seg fylgjande tema: - Fuktighetsgradient og spenningsutvikling - Deformasjonsmekanismer - Deformasjon i trelastens ytre sjikt - Kondisjonering - Måling av yteherding Diesel ved hjelp av rotkjuke? Vi er så langt berre ferskingar her til lands når det gjeld produksjon av bio-diesel, og fiskeavfall har dominert på denne fronten så langt. Men nye oppdagingar viser at vi ein gong i framtida kan køyre rundt med biodiesel på tanken ved hjelp av rotkjuke! Det er som fortel om denne mogelege utnyttinga av skadesoppen. Rotkjuke er den soppen som skapar størst skade i skogane. Han angrip 20 prosent av grantrea i Europa. Men no er ein i ferd med å dekode arvematerialet i soppen. Dersom ein finn fram til korleis soppen bryt ned cellulosen og ligninet i treet, meiner forskarane at dei no kan nytte denne kunnskapen til å produsere biobrensel av cellulosen i tre og andre vekstar. I fylgje kan soppen sjølv velje om han skal nyttiggjere seg cellulosen og/ eller ligninet i eit tre. Soppen kan la område med rein cellulose bli ståande urørte etter at ligninget og hemicellulosen er fjerna. Tanken er at dersom forskarane forstår verkemåten til soppen og enzyma hans, kan ein styre nedbrytingsprosessane. Anten via bruk av sopp direkte, eller ved bruk av isolerte soppenzym. Dermed kan rotkjuka bli eit verkemiddel for å løyse utfordringane med å produsere nok berekraftig biologisk drivstoff! 80% meir trevirke på 40 år Tømmervolumet i norske skogar auka med 19 millionar kubikkmeter fra 2007 til 2008, viser dei siste tala frå Landsskogtakseringa. I alt står det no 784 millionar kubikkmeter tømmer i skogane våre. Av det totale tømmerkvantumet på 784 mill. kubikkmeter står 725 mill. kubikkmeter på det produktive skogarealet. Den årlege tilveksten i den produktive skogen var på 23,6 mill. kubikkmeter i 2008, medan den totale, årlege tilveksten var i underkant av 25 millionar kubikkmeter. For tredje året på rad er det berekna ein liten nedgang i den årlege tilveksten. Lauvskogen har auka mest Takstresultata viser at grana er det vanlegaste treslaget, med 45% av det ståande tømmervolumet. Deretter følgjer furua med 32%. Lauvskogen utgjorde 23% av volumet i Dersom vi ser på utviklinga dei siste 40 åra, er det volumet av lauvskogen som har hatt den største relative veksten, med 136% økning. I samme periode har volumet av furuskogen auka med 90%, medan granvolumet har vokst med 56%. I alt har det blitt 80% meir trevirke i dei norske skogane dei siste 40 åra. Meir gran på Vestlandet Grana står sterkast i Trøndelagsfylka, der 63% av skogvolumet består av gran. Også i skogfylka på Austlandet står grana for over halvparten av skogvolumet. I Nordland og Troms er imidlertid 62% av volumet lauvskog. På Vestlandet er volumet no ganske likt fordelt mellom gran, furu og lauv, med omkring ein tredjedel kvar. For bare15 år sidan utgjorde grana kun ein fjerdedel av det totale tømmervolumet i denne delen av landet. 19

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Sakspapir Saksbehandlar Arkiv ArkivsakID Ingvild Hjelmtveit FE - 002 15/709 Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Kommunestruktur - oppstart reelle drøftingar Vedlegg: Etablering

Detaljer

TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN?

TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN? TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN? Du kan no få oversyn over kva for ressursar og verdiar du har i skogen din. Okt-13 Kva er ein skogbruksplan? Ein skogbruksplan inneheld areal-, miljø- og ressursoversikt

Detaljer

FJORDVARMENYTT. Kjære kundar! Her kjem juleavisa vår! Informasjon om drifta av fjordvarmeanlegget. Statistikk og økonomi:

FJORDVARMENYTT. Kjære kundar! Her kjem juleavisa vår! Informasjon om drifta av fjordvarmeanlegget. Statistikk og økonomi: Nordfjordeid, 23.desember 2014 FJORDVARMENYTT Kjære kundar! Her kjem juleavisa vår! Informasjon om drifta av fjordvarmeanlegget Statistikk og økonomi: Det er no 50 varmepumper i drift i fjordvarmeanlegget.

Detaljer

Skogsvegar på Vestlandet -no eller aldri? Kjetil André Rødland Vestskog

Skogsvegar på Vestlandet -no eller aldri? Kjetil André Rødland Vestskog Skogsvegar på Vestlandet -no eller aldri? Kjetil André Rødland Vestskog Fase 2 av skogreisinga? Fase 1 = etablering av ny skog Fase 2 = etablering av infrastruktur i skog Fase 1 av skogreisinga tok brått

Detaljer

Fyll ut alle felt så godt, kort og presist som mogleg.

Fyll ut alle felt så godt, kort og presist som mogleg. SØKNAD OM MIDLAR TIL PROSJEKT FRÅ PROGRAM OPPLEVINGSNÆRINGAR 2009 Fyll ut alle felt så godt, kort og presist som mogleg. A: Her skal du fylle inn nøkkeldata for søknad og søkjar. Nøkkeldata for søknad

Detaljer

Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014

Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014 Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014 Møtestruktur: Fylkesstyremøte ein gong kvar månad. Ein bør setja dato for neste møte når ein er samla slik at flest mogleg har høve til å notera seg datoen

Detaljer

Vestlandet ein stor matprodusent

Vestlandet ein stor matprodusent Vestlandet ein stor matprodusent Halvparten av sjømatproduksjonen i Norge skjer på Vestlandet Hordaland Vestlandet 2001 Mill. kr % av landet Mill. kr % av landet Jordbruk 499 4,7 3 084 29,2 Fiske og fiskeoppdrett

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32. Kjøp av husvære. Vedlegg: Behov for kommunale husvære for vidare utleige

SAKSFRAMLEGG. Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32. Kjøp av husvære. Vedlegg: Behov for kommunale husvære for vidare utleige SAKSFRAMLEGG Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32 Kjøp av husvære Vedlegg: Bakgrunn: Lovheimel: Behov for kommunale husvære for vidare utleige SAKSOPPLYSNINGAR Behov Kommunstyret

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

resultat Innovasjon Noreg Akersgata 13 Postboks 448 Sentrum 0104 Oslo T: 22 00 25 00 F: 22 00 25 01 post@innovasjonnorge.no www.innovasjonnorge.

resultat Innovasjon Noreg Akersgata 13 Postboks 448 Sentrum 0104 Oslo T: 22 00 25 00 F: 22 00 25 01 post@innovasjonnorge.no www.innovasjonnorge. Innovasjon Noreg Akersgata 13 Postboks 448 Sentrum 0104 Oslo T: 22 00 25 00 F: 22 00 25 01 post@innovasjonnorge.no www.innovasjonnorge.no 09viktige resultat Design og layout: Creuna Foto: Bjørn Jørgensen/Samfoto

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Invitasjon til kurs og haustsamling 20.-22. oktober 2015

Invitasjon til kurs og haustsamling 20.-22. oktober 2015 Invitasjon til kurs og haustsamling 20.-22. oktober 2015 I år vert det ei felles haustsamling og den vert arrangert: 20.-22.oktober Kurs: Scandic Hell, Stjørdal. Påmeldingsfrist 4. september! Oppstart:

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten.

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten. Rapport. Innbyggjarundersøkinga 2015 Ulvik herad. Generelt om spørsmåla: Spørsmåla kunne graderast på ein skala frå 1-6, kor 1 var dårlegast. Eit gjennomsnitt på 3,5 vil seie ein vurderingsscore midt på

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE

KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE SLUTTRAPPORT FOR PROSJEKT: KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE Prosjektet starta opp i 2012 som eit samarbeidsprosjekt mellom Hjeltnes vgs, Sogn jord og hagebruksskule, Norsk fruktrådgiving Hardanger

Detaljer

Protokoll styremøte Landbruk Nordvest

Protokoll styremøte Landbruk Nordvest Landbruk Nordvest Hovsvegen 25, 6600 Sunndaløra Vedlegg 1 E-post rådgiving: nordvest@lr.no Org.nr:NO984 468 822MVA E-post tenester: tenester@lr.no Telefax 935 77 019 Bankgiro nr: 4202.20.16347 Sunndalsøra

Detaljer

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09. Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.2010, Sarpsborg - 1. Kom fram til nokre overordna felles mål for partnarskapet

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Styremøte og opplegg for styret i Regionalt Forskingsfond Vestlandet

Styremøte og opplegg for styret i Regionalt Forskingsfond Vestlandet Styremøte og opplegg for styret i Regionalt Forskingsfond Vestlandet Sogndal 19-20. juni 2014 Fosshaugane Campus Bilde frå Kvålslid september 2012. Eplesorten Discovery er klar til hausting. Styremøtet

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Tiltak 1 side 12 Fjerne til privat bruk. Tiltaket får då fylgjande ordlyd: Ikkje subsidiera straum.

SAKSFRAMLEGG. Tiltak 1 side 12 Fjerne til privat bruk. Tiltaket får då fylgjande ordlyd: Ikkje subsidiera straum. SAKSFRAMLEGG Sakshandsamar: Inger Moe Arkivsaksnr.: 08/361 Arkiv: 143 K21 Miljøplan for Luster Kommune Rådmannen si tilråding: Luster kommunestyre vedtek miljøplan (plan for energi, klima og ureining)

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar

Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar Fagmøte 4 og 5 mars 2015 Litt om meg sjølv; 1. Frå Finsland, om lag 30 km nordvest frå Kristiansand (Songdalen kommune, Vest Agder). 2. Utdanna

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Møteprotokoll for møte i

Møteprotokoll for møte i Møteprotokoll for møte i Masfjorden Kyrkjelege Fellesråd 27.01. 2015 kl. 1815 i kantina på kommunehuset. Desse møtte: Ragnhild Skuggedal Britt E. Nordland Åse Dyrkolbotn Øyvind Kristoffersen Egil Kvingedal

Detaljer

Rogaland Mållag. Gode målfolk, Bryne, 5. oktober 2009

Rogaland Mållag. Gode målfolk, Bryne, 5. oktober 2009 Rogaland Mållag Gode målfolk, Bryne, 5. oktober 2009 INNKALLING TIL ROGALAND MÅLLAG SITT HAUSTKURS PÅ Styret i Rogaland Mållag vonar at mange målfolk vil ta seg tid til å møta på haustkurset. Me har sett

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Sogn Lokalmedisinske senter. Status organisering prosess etablering

Sogn Lokalmedisinske senter. Status organisering prosess etablering Sogn Lokalmedisinske senter Status organisering prosess etablering Oppstart fase 2 jan 2013 Nokre rammer Kommunane yte best mulege tenester til innbyggarane våre Folkemengd og folkestruktur avgjerande

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012

Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012 Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012 Onsdag 28 mars inviterer vi entreprenørskapsungdom, lokale bedrifter og andre lag og organisasjonar til årets entreprenørskapsmesse i Naustdalshallen. Her

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Lotteri- og stiftingstilsynet

Lotteri- og stiftingstilsynet www.isobar.no Isobar Norge Org.nr. 990 566 445mva Pilestredet 8 / N- 0180 Oslo. hello@isobar.no Lotteri- og stiftingstilsynet - Vurdering av publiseringsløysingar basert på open kjeldekode Utarbeida for:

Detaljer

8. Museum og samlingar

8. Museum og samlingar Kulturstatistikk Liv Taule 8. I var det 34 millionar sgjenstandar og fotografi, 9 millionar besøk, 2 660 utstillingar og 4 765 kulturhistoriske bygningar i dei 88 seiningane som er inkluderte i sstatistikken.

Detaljer

Bruk av reiserekning i Agresso

Bruk av reiserekning i Agresso Bruk av reiserekning i Agresso Generell saksgang: 1. Reiserekning på web skal fyllast ut av den tilsette. 2. Når reiseregning er ferdig utfylt, skal den tilsette skrive ut reisebilag og stifte kvitteringar

Detaljer

Bioenergi i landbruket

Bioenergi i landbruket Bioenergi i landbruket v/kåre Gunnar Fløystad, Prosjektleder Effektundersøkelse Tønsberg 19. mars 2013 Innhold Bioenergiprogrammet for landbruket Litt om støtteordninger Flisproduksjon Gårdsvarmeanlegg

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Regional Næringsstrategi for Hardanger. Hardangerkonferansen, torsdag 13. november 2014

Regional Næringsstrategi for Hardanger. Hardangerkonferansen, torsdag 13. november 2014 Regional Næringsstrategi for Hardanger Hardangerkonferansen, torsdag 13. november 2014 Bakgrunn Initiativ frå Hardanger Næringsråd Vedtak i Hardangerrådet Prosjektleiing frå Næringshagen i Odda Styringsgruppe

Detaljer

HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN

HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN SAK 57/12 HALLINGDAL 2020, PROSJEKTPLAN Saksopplysning I sak 41/12 gjorde Regionrådet for Hallingdal slikt vedtak: 1. Regionrådet for Hallingdal vedtek å setja i gang eit 3-årig prosjekt; Hallingdal 2020,

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

IKT-kompetanse for øvingsskular

IKT-kompetanse for øvingsskular Notat / Svein Arnesen IKT-kompetanse for øvingsskular Spørjeundersøking ved Vartdal skule VOLDA Forfattar Ansvarleg utgjevar ISSN Sats Distribusjon Svein Arnesen Høgskulen i Volda -7 Svein Arnesen http://www.hivolda.no/fou

Detaljer

Forslag frå fylkesrådmannen

Forslag frå fylkesrådmannen TELEMARK FYLKESKOMMUNE Hovudutval for kultur Forslag frå fylkesrådmannen 1. Telemark fylkeskommune, hovudutval for kultur gir Norsk Industriarbeidarmuseum og Vest Telemark Museum ei samla tilsegn om kr

Detaljer

Kulturbasert næring som distrikts- og stadutviklar

Kulturbasert næring som distrikts- og stadutviklar Kulturbasert næring som distrikts- og stadutviklar Onsdag 3. november 2010 Nordfjordeid Operahuset Arrangør: VAKN, Forum for Kultur og Næringsliv og Eid kommune Påmeldingsfrist 22. oktober 2010 på www.questback.com/sfj/eid

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema. 1 Oppdatert 16.05.09 Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.) Velkommen til Hordaland fylkeskommune sin portal

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID

SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID SAK 04/12 SØKNAD OM TILSKOT, REGIONALT PLANSAMARBEID Saksopplysning Kommunane i Hallingdal søkjer i brev dat. 2.9.2011 om tilskot til regionalt plansamarbeid. Målet er å styrke lokal plankompetanse gjennom

Detaljer

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 RETTLEIAR BYGGSØK Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 Kvinnherad kommune Juni 2014 Utfylling av søknad Nettadresse: http://ebs-2010.dibk.no/ Eventuelt via www.dibk.no HUGS: Les hjelpeteksten til

Detaljer

Team Hareid Trygg Heime

Team Hareid Trygg Heime Team Hareid Trygg Heime Hareid i fugleperspektiv fotografert frå Holstad-heia. Hareid er ein kystkommune med litt i overkant av 5000 innbyggarar. I areal er det ei lita kommune, med kommunesenteret Hareid,

Detaljer

Riksregulativet for ferjetakstar - høyring

Riksregulativet for ferjetakstar - høyring Ansvarleg sakshandsamar sign. for utført handling: Saka er godkjend av fylkesrådmannen: Dokumentoversyn: Tal prenta vedlegg: * Tal uprenta vedlegg: * Riksregulativet for ferjetakstar - høyring Fylkesrådmannen

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2 SAKSFRAMLEGG Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 G00 Arkivsaksnr.: 12/572-2 Prosjekt Sogn lokalmedisinske senter, Lærdal. Rapport forstudie og vidareføring TILRÅDING: Leikanger kommunestyre gjer

Detaljer

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK)

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) SAK 55/13 REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) Saksopplysning I sak 49/13, under eventuelt var eit punkt spørsmålet om ikkje Regionrådet for Hallingdal burde

Detaljer

Forstudie Næringshage i Vinje

Forstudie Næringshage i Vinje Forstudie Næringshage i Vinje Forord Dette forstudiet er laga med utgangspunkt i det potensialet som Rehabiliteringssenteret AIR ser rundt si verksemd. Arbeidet med rapporten er gjort i tett samarbeid

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Etablering og drift av kraftselskap

Etablering og drift av kraftselskap Etablering og drift av kraftselskap Småkraftseminar i Målselv 02.06.2010 Målselv 02.06.2010 1 Vi får Norge til å gro! Kva for selskapstypar er aktuelle? Aksjeselskap er den vanlegaste selskapstypen Nesten

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

Gruppemøter. Stasjonær energibruk

Gruppemøter. Stasjonær energibruk Gruppemøter Stasjonær energibruk Unytta energikjelder - bio Trevirke (bio) er den mest aktuelle lokale energikjelda Skogsvirke største kjelde, men også rivings- og industriavfall Grunnlag for næringsutvikling

Detaljer

PROTOKOLL. Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009

PROTOKOLL. Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009 1 PROTOKOLL Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009 L01/09 Oppnemning av møteleiar, referent, tellekorps og to personar til å skriva under landsmøteprotokollen.

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Interkommunalt samarbeid ÅLA kommunane vedr økonomisk rådgjevar Mette Hestetun Berg leiar, NAV Årdal

Interkommunalt samarbeid ÅLA kommunane vedr økonomisk rådgjevar Mette Hestetun Berg leiar, NAV Årdal NAV Årdal Interkommunalt samarbeid ÅLA kommunane vedr økonomisk rådgjevar Mette Hestetun Berg leiar, NAV Årdal ÅLA kven er me NAV, 31.10.2014 Side 2 Avstandar Årdal Lærdal 32 km (28 min) Årdal- Aurland

Detaljer

Miljøsertifisering av offentlige og private verksemder i Gol kommune Bruk av Miljøfyrtårn som sertifiseringsordning

Miljøsertifisering av offentlige og private verksemder i Gol kommune Bruk av Miljøfyrtårn som sertifiseringsordning Miljøsertifisering av offentlige og private verksemder i Gol kommune Bruk av Miljøfyrtårn som sertifiseringsordning Plan for 2010 2012 Næringsavdelinga hausten 2009 Bakgrunn: Formannskapet i Gol vedtok

Detaljer

Prosjekt Småkraft i Hordaland refleksjoner i etterkant

Prosjekt Småkraft i Hordaland refleksjoner i etterkant Prosjekt Småkraft i Hordaland refleksjoner i etterkant Av Anders Stub og Ottar Haugen Anders Stub og Ottar Haugen er begge prosjektleiarar og rådgjevarar på Landbruks avdelinga hjå Fylkesmannen i Hordaland.

Detaljer

Rådgjevarkonferansen 2009

Rådgjevarkonferansen 2009 Rådgjevarkonferansen 2009 Dei neste 15 min. Tørre facts om HSF Utfordringar for HSF HSF - ein attraktiv høgskule? Utdanningar ved HSF og spennande planar Ta med elevane på besøk til HSF! Tørre facts Høgskulen

Detaljer

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland

Søknad om vidareføring av prosjektet. Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Søknad om vidareføring av prosjektet Utdanningsrøyret - Teknisk utdanningssenter i Sunnhordland Prosjektansvarleg: Gro Jensen Gjerde, Samarbeidsrådet for Sunnhordland Prosjektleiar: Trond Haga, Kværner

Detaljer

FLORA KOMMUNE KJØP AV FLORØ SJUKEHUS

FLORA KOMMUNE KJØP AV FLORØ SJUKEHUS FLORA KOMMUNE Saksgang Møtedato Saksnr Bystyret 02.10.2012 Sakshandsamar: Terje Heggheim Arkiv: K1-614, K3-&50 Objekt: Arkivsaknr 09/1411 KJØP AV FLORØ SJUKEHUS Kva saka gjeld: Flora kommune må ta stilling

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Med god informasjon i bagasjen

Med god informasjon i bagasjen Evaluering av pasientinformasjon Med god informasjon i bagasjen Johan Barstad Lærings og meistringssenteret Helse Sunnmøre HF SAMAN om OPP Hotell Britannia, Trondheim 18. Februar 2010 Sunnmørsposten, 08.02.10

Detaljer

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa Ungdom i klubb Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa CASE - FORGUBBING SSFK hadde i lengre tid merka ei «forgubbing» i trenar, leiar og dommarstanden i SFFK. Etter fleire rundar

Detaljer

Økologisk føregangsfylke i frukt og bær

Økologisk føregangsfylke i frukt og bær Økologisk føregangsfylke i frukt og bær Fagdag bringebær, Vik 27. 11. 2009 Torbjørn Takle Føregangsfylke økologisk landbruk - bakgrunn Nasjonal handlingsplan 15 % økologisk produksjon og forbruk i 2015

Detaljer

Det vil alltid vere ei balansegang mellom bruk av eigne pengar på bok og lån i bank.

Det vil alltid vere ei balansegang mellom bruk av eigne pengar på bok og lån i bank. MODALEN KOMMUNE Rådmannen Rådmannen er den øvste administrative leiaren i kommunen og skal førebu saker og sette i verk det som politikarane bestemmer. Alle saker og dokument som vert lagt fram til politisk

Detaljer

Barnevern 2012. Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB)

Barnevern 2012. Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB) Barnevern 2012 Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB) Fleire barn under omsorg I 2012 mottok 53 200 barn og unge i alderen 0-22 år tiltak frå barnevernet, dette er ein svak vekst på 2 prosent frå 2011,

Detaljer

Endringar i den differensierte arbeidsgjevaravgifta Konsekvensar for næringslivet i Sogn og Fjordane

Endringar i den differensierte arbeidsgjevaravgifta Konsekvensar for næringslivet i Sogn og Fjordane Endringar i den differensierte arbeidsgjevaravgifta Konsekvensar for næringslivet i Sogn og Fjordane Frå 1. juli i år vert det innført eit nytt regelverk for regionalstøtte i EØS-området, noko som krev

Detaljer

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning navn på profil/kortversjon NORSKE ARBEIDSTAKARAR MED BERRE GRUNNSKOLE BØR TA MEIR UTDANNING 1 Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning Årets Vox-barometer syner at tilsette med

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg?

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg? IA-funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? // IA - Funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? Målet med eit inkluderande arbeidsliv (IA) er å gje plass til alle som kan og vil

Detaljer

Spørjeundersøking om sentrumsområde

Spørjeundersøking om sentrumsområde Spørjeundersøking om sentrumsområde Befolkningsundersøking i Hordaland 2013 AUD-rapport nr. 1 2013 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå, og i samarbeid med Planseksjonen i Hordaland

Detaljer